Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığı düşmənlərə bir mesajdır”Qaiser Navab: “Hər üç ölkə daim zülm və işğala qarşı çıxış edirlər”

Dost və qardaş Pakistan həmişə Azərbaycanın yanında olub, ona mənəvi dəstək verib. Beynəlxalq hüquq prinsip və normalarına əsaslanıb rəsmi Bakınin mövqeyini müdafiə edib, daim Ermənistanın işğalçılıq siyasətini pisləyib. Buna görə, rəsmi İslamabad təzyiqlərə məruz qalsa, qınanılsa da tutduğu haqlı mövqeyindən çəkinməyib. Heş bir qüvvə Pakistanı yolundan döndərə bilməyib. Bütün sahələrdə dost və qardaş Pakistanla Azərbaycanın yaxşı və normal əlaqələri var. Bu qardaşlığın bəzi qüvvələrin narahatlığına səbəb olduğu da aydındır.

“Xalq Cəbhəsi”nin strateji kommunikasiyalar və dayanıqlı inkişaf məqsədləri üzrə üzrə ekspert, müstəqil jurnalist, Pakistan Gənclərinin lideri, Pakistan-Azərbaycan Məzunları Assosiasiyasının təsisçisi Qaiser Navabla söhbəti də elə bu istiqamətdə olub.

- Azərbaycanla Pakistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin əsasında nə dayanır?

- Birinci əsas odur ki, hər ikisi müsəlman ölkələridir və hisslər, ümumi maraqlar var. Həmçinin, hər ikisi ədalətin tərəfdarıdır, bir-birinə daha yaxındırlar. Hər iki ölkə xarici işğala qarşıdır Qarabağın Ermənistan tərəfindən, Kəşmirin isə Hindistan tərəfindən işğalı məsələsi var. Hər iki ölkə zülmə, işğala qarşı mübarizə aparır və bu yoldan heç kim onları çəkindirə bilməz.

- Pakistan hər zaman Azərbaycanı dəstəkləyib, lakin bu, çoxlarının narahatlığına səbəb olub. Niyə?

- Pakistan Azərbaycanı sırf ləyaqətinə, haqlı mübarizəsinə, haqqına görə dəstəkləyib, beynəlxalq hüququ müdafiə edib. Pakistanın Azərbaycana bu qeyd-şərtsiz dəstəyi kimlərəsə, hansısa ölkələrə ziyan vurur, çünki orada narahatlıq doğuran maraqlar var. Pakistan Azərbaycan qardaşlığı bu maraqların qarşısını alır. Çünki bu maraqlar heç də yaxşı işə hesablanmayıb. Pakistan Azərbaycanın haqlı savaşında yanında olub.

- Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığı region və dünyaya hansı mesajlar verir?

- Pakistan-Azərbaycan və Türkiyə qardaşlıq, dostluğun rəmzidir, güvən və birmənalı dəstək üç qardaş kimi simvollaşdırılır. Düşmənlərə xəbərdarlıq göndərir və bütün dünyada sülhsevər ölkələrə nümunədir. Birlik bu üç qardaşın azadlığına və ləyaqətinə böyük bir mesaj əks etdirir, çünki hər üç ölkə daim zülm və işğala qarşı çıxış edirlər və uğurlara imzalar atırlar.

- Sizcə, bu birlik hansı ölkələri narahat edə bilər və niyə?

- Bütün faşist ideologiyasında olan dövlətləri narahat edə bilər. Bu üçbucaqlı qardaşlıq daim zülmə, basqıya, təcavüzə qarşıdır. Bundan əlavə, bu ölkələrin nümunəvi birliyi maraqları təhlükə altında olan ölkələrə narahatlıq yarada bilər. Ermənistan və Hindistan hökuməti ən diqqətçəkən nümunələrdir. Bu ölkələrin maraqları həmişə təhlükə altındadır. Bu maraqların arxasında işğalçılıq siyasəti dayanır.

- Pakistan generalları dəfələrlə Bakıda səfərlərdə olublar, hər iki ölkə birgə hərbi təlimlərdə iştirak ediblər...

- Pakistanla Azərbaycan arasında hərbi əməkdaşlıq qarşılıqlı ola bilər. Dünyanın ən güclü müdafiə və hərbi güclərindən biri olan Pakistan kimi Azərbaycan hərbi əməkdaşlıqdan faydalana bilər. Azərbaycan Pakistandan hərbi texnika, o cümlədən reaktiv təyyarələrin əsas alıcısıdır. Hər iki ölkənin hərbi sahəsini gücləndirmək üçün müntəzəm olaraq hərbi təlimlərə qoşulur. Sentyabrda “Üç Qardaş - 2021” (Türkiyə, Pakistan, Azərbaycan) birgə beynəlxalq təlimi yada salaq. Keçirilən tarixi təlim hər üç tərəf arasında daha dərin bir əlaqəni nümayiş etdirdi. Hər biri iqtisadi və diplomatik cəbhələrdə birlikdə çalışır və hər biri terrorizmə qarşı mübarizəyə sadiq olduqlarını bildirirlər. Bununla birlikdə, bu istiqamətdə hərbi əməkdaşlıq daha yaxın münasibətlərə aparan yolda əhəmiyyətli bir növbəti addımdır. Azərbaycan, Pakistan və Türkiyə Kəşmir, Kipr və Qarabağ kimi milli maraqlar mövzusunda müxtəlif beynəlxalq forumlarda bir-birlərini davamlı olaraq dəstəkləyirlər.

- Bu yaxınlarda Hindistanın xarici işlər naziri Ermənistanda səfərdə olub. Bu səfəri Pakistana, yoxsa Azərbaycana mesaj kimi qəbul etmək olar?

- Hindistanın xarici işlər nazirinin Ermənistana səfəri narahatlıq əlamətidir, həm Pakistan, həm də Azərbaycan üçün. Çünki Hindistanın özü Kəşmiri qanunsuz olaraq işğal edib. Bu kontekstdə Pakistan və Azərbaycan daha da güclənməlidir həm Ermənistana, həm də Hindistana güclü mesaj vermək üçün əməkdaşlığını möhkəmləndirməlidir. Hindistan Pakistanın Azərbaycanla əməkdaşlığından narahatdır. O, bu əməkdaşlığın qonşu ölkələrə yayılmasından qorxur.

- Azərbaycan Qarabağı azad edib, lakin Ermənistan hələ də sülh müqaviləsini imzalamaqdan imtina edir. İmtina səbəbləri nə ola bilər?

- Ərazilərini itirmək qorxusundan sənədi imzalamaqdan imtina edir. İndiki hökumət bu taktika ilə müxaliflərə qarşı çıxmaq və ictimai rəyi lehinə çevirmək istəyir. Üstəlik, Hindistan kimi digər beynəlxalq amillər də Ermənistan hökumətinə təsir edir. Hindistanın xarici işlər nazirinin Ermənistana səfəri də İrəvanın bu sənədi imzalamaqdan çəkindirmək məqsədi daşıyıb. Bəzi beynəlxalq qüvvələr üçün belə məsələlərdə sülh müqaviləsinin imzalanması sərf etmir.

- Pakistan-Azərbaycan dostluğu qonşumuz İranı da narahat edir. Necə bilərsiz, bu, İranın bölgədəki siyasətinə necə təsir göstərir?

- Realist düşüncəyə görə, hər bir ölkənin qoruduğu öz milli maraqları var. Pakistan və Azərbaycan münasibətləri qarşılıqlı münasibətlərə əsaslanır, burada əməkdaşlıq və ikitərəfli maraqlar dayanır. İranın da öz milli marağı var, onu qoruyur. Bundan əlavə, maraqlar beynəlxalq siyasətdə təhdidlərlə bağlı qavrayışlar, siyasi məqsədlər üçün də istifadə edilir. Beləliklə, əməkdaşlıq və quruculuq siyasəti, təhlükə qavrayışı maraq dairəsinə daxildir.

- Heç kimə sirr deyil ki, İran həmişə işğalçı Ermənistanı dəstəkləyib. İşğalçı xristian ölkəsinin yanında olması İslam məntiqinə necə sığır?

- Bayaq qeyd etdiyim kimi, hər bir ölkə öz mənafeyini, marağını qorumaq hüququna malikdir. Dinin roluna gəldikdə, bu, beynəlxalq siyasətdə maraq dairəsində deyil. Beləliklə, İranın Ermənistanla və ya hər hansı başqa ölkə ilə münasibətlərinin kökündə milli əsaslar dayanır. Beynəlxalq aləmdə dostluq və düşmənçilik siyasətinə gəlincə, daimi dost və ya düşmən yoxdur, tək daimi olan milli maraq var.

- Pakistan və Azərbaycanın gənclər və media sahəsində əməkdaşlığı genişləndirmək üçün təklifləriniz nədir?

- Birinci təklif, media sahəsində əməkdaşlıq, körpü qurulmalıdır, müntəzəm olaraq münasibətlərdə olmalıyıq. Təcrübədə olmalıyıq. İnformasiya mübadiləsi aparmalıyıq. İkincisi, təhsil sahəsində əməkdaşlığa önəm verməliyik. Bu da hər iki ölkəni bir-birinə daha da yaxınlaşdıra bilər. Təqaüdlər, seminarlar, yay məktəbləri, tələbə və mədəni mübadilə proqramları və s. layihələri həyata keçirmək olar. Mədəniyyət, idman, turizm sahələrində də əməkdaşlığımızı güclüəndirə və genişləndirəbilərik. Bütün sahələrdə təcrübələrimizi bölüşməliyik. Biz qardaş ölkələrik, qardaşlığımızı qorumalıyıq. Bu bizim regionda, dünyada birgə gücümüz, mövqeyimiz deməkdir.
“Rusiya Yaxın Şərqdə tam məğlub olub”Teymur Qasımlı: “Hazırda Rusiyanın Yaxın Şərqdə ABŞ-la çəkişmələr aparmaq gücü yoxdur”

Rusiyanın həmişə Yaxın Şərqdə maraqları və bu maraqlar üzündən bir çox maneələrlə üzləşməsi məlumdur. Rəsmi Moskva Cənubi Qafqazda təsirini qoruyub saxlamaqla yanaşı, bir əlini də Yaxın və Orta Şərqə uzadıb. Lakin son İraq, Suriya və Əfqanıstan olayları rəsmi Moskvanın bu bölgədə sıradan çıxdığını deməyə əsas verib.

İstanbul Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər üzrə doktorantı, beynəlxalq münasibətlər üzrə analitik Teymur Qasımlı “Xalq Cəbhəsi”nin Rusiyanın Yaxın Şərqdəki rolu ilə bağlı suallarını cavablandırıb.

- Rusiyanın Yaxın Şərq siyasəti heç də onun maraqlarına cavab verməyib. Əsas səbəblər nə ola bilər?

- Yaxın Şərq termini ilk dəfə 1902-ci ildə ABŞ hərbi dəniz qüvvələrin qurucusu polkovnik Alfred Mahan (1840-1912) tərəfindən işlədilib. Mahan həmin dövrdə Ərəbistan və İran arasında bügünki Pakıstan sərhədlərini Yaxın Şərq olaraq görüb. Rusiyanın hər zaman Yaxın Şərqdə maraqları olub. Hətta Çar Rusiyası Yaxın Şərqlə bağlı siyasət aparmağa çalışıb, amma uğursuz olub. Uğursuz olmasının əsas səbəblərindən biri Osmanlı dövləti olub. Birinci dunya müharibəsi baş verdi, nəticədə Osmanlı imperiyası sıradan çıxdı, Yaxın Şərqdəki torpaqlarını itirdi. Yaxın Şərq İngiltərə Fransa arasında bölündü. Artıq Çar Rusiyası yox idi, yerinə bolşevik Rusiyası meydana çıxdı. Bolşevik Rusiyası əsir xalqlara azadlıq, işçilərin, yoxsulların hamisi kimi iştirak etməyə başladı. Sovetlər Yaxın Şərq siyasətinin təməlini Səudiyyə Ərəbistanla münasibətlərdə qurmaqla başlayıblar. Hətta Sovetlərin Riyada ilk sovet konsulu tatar türkü Kərim Həkimov olub və böyük işlər görüb. Sovetlər 1924-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanla münasibətlər qurub. Bolşeviklər Səudiyyə Ərəbistanı dövlətinin qurulmasında İngiltərəyə dəstək veriblər. Riyad və Moskvanın 1920 və 30-cu illərdə olduqca səmimi münasibətləri olub. Sonradan ABŞ prezdenti Ruzveltlə dönəmin Səudiyyə kralın məxfi görüşü olub. İmzalanan qeyri rəsmi müqavilə hətta bü günə qədər də önəmli rol oynayır.

Amerika geoloqları Dəhranda dünyanın ən böyük xam neft yatağını kəşf ediblər. Bu, Sovet İttifaqının 1938-ci ildə Ciddədə yeni bir missiya başçısı təyin etməsinə səbəb olub. Lakin kral Əbdüləziz Ciddədə Həkimovdan və ya Turyakulovdan başqa kimsəni görmək istəmədiyini söyləyib. 1938-ci ilin sentyabrında sovet diplomatları Ciddəni tərk edib və missiya bağlanılıb. Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı münasibətlər yalnız 1992-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra tamamilə bərpa olunub. O vaxtdan bəri 25 il keçib və Rusiya-Səudiyyə əlaqələri simvolik səfərlərdən kənara çıxmayıb. Bu gün də normal münasibətləri yoxdur, bunun da əsas səbəb ABŞ-dır. Sonra ardıcıl olaraq digər ərəb dövlətləri ilə münasibətlər qurub. Əsasda İkinci dunya müharibəsi bitdikdən sonra. Sovetlər dağılana qədər Sovet Rusiyası Yaxın Şərqdə aktiv siyasət aparıb. Əsasda İsrail Fələstin münaqişəsində Fələstinin yanında olub. Fələstinlilərə hər cür yardım edib. Bundan başqa Misirlə, Suriya, İraq, Liviya, digər ərəb dövlətləri ilə yaxşı münasibətlər qurub. Sovetlərin İranla münasibətləri İkinci dunya müharibəsindən sonra sərin olub. İranda inqilab olanda sonra normal münasibətləri qura bilməyib. Sovetlərin əsas hədəfi ABŞ-ı Yaxın Şərqdə sıxışdırmaq olub. Bu bir müddət uğurlu oldu.

Ancaq sonradan ABŞ-ın ustalıqa apardığı siyasət nəticəsində Sovetlər Yaxın Şərqdə məğlub oldu. ABŞ dövlət katibi Henri Kissincer apardığı uğurlu diplomatik oyunları nəricəsində Misir sovetlərdən qopdu ABŞ-ın yanında yer aldı. Sonra digər ərəb dövlətləri sovetlərdən uzaqlaşdılar. Hətta sovetlər İsrail siyasətini dəyişdi. Pərdəarxasında İsrailə münasibətlər qurdu. Bu münasibətlərin qurulmasında Pirmakovun böyük rolu olub. Nəticə olaraq sovetlər dağıldı, Rusiya Federasiyasi yarandı və 2000-ci illərə qədər Rusiya Yaxın Şərqdə aktiv rol oynaya bilmədi. Sovetlər dağıldan sonra Rusiya dövlət SSRİ mirası olaraq Ərəb dövlətlərindən Rusiya borclarını qaytarmalarını tələb edib. Bir çox ərəb dövləti az da olsa borcunu geri qaytarıb. Yeganə olaraq Rusiya dövləti Suriyanın borcunu bağışlayıb. 2000-ci ildən sonra, yəni Putin dövründə Rusiya Yaxın Şərqdə siyasi gedişlər etməyə başladı. Hətta Rus-Çeçen müharəbəsi zamanı Səudiyyə Ərəbistanı çeçenlərə yardım edirdi. Bu yardımlar Rusiya Səudiyyə münasibətlərinə mənfi təsir göstərdi. Amma Putin yeni Yaxın Şərq siyasətində Ərəbistana yaxınlaşmağı bacara bildi.

Tam olmasa da Putin Yaxın Şərqdə aktiv rol olmağı bacardı. Əsasda İraqda Səddamın devrilməsindən sonra Rusiyanın müdaxilə imkanları sifır oldu. Ancaq Primakovun vasitəsi ilə Səddam Huseynlə müəyyən işlər apara bildi. Ancaq Səddam devrildi. Bundan sonra Rusiya Suriyada hərbi bazalarını gücləndirdi Suriya ilə əməkdaşlıqlarını dərinləşdirdi. Suriyada vətəndaş müharibəsi başladı. Əsədin devrilməsini hər kəs gözlədiyi bir zamanda Rusiya onu xilas etdi və Suriyada söz sahibi oldu. Rusiya Suriyada ABŞ, İsrail, İran Türkiyə dövlətlərinə qarşı mübarizə apardı. Sonda Rusiya İran Türkiyə uçbucağı yarandı. Birlikdə uğurlu işlər gördü ancaq İran oyundan kənar edildi, masada Türkiyə Rusiya qalıb. Rusiya ABŞ-la birlikdə Türkiyəni indi sıradan çıxarmaq istəyir. Digər Yaxın Şərq körfəz ölkələri ilə normal münasibətlər qurmaga çalışır. Son zamanlar isə Qatarla yaxşı münasibətlər qura bilib. Onu demək olar ki, istər Sovetlər, istərsə indiki Rusiya tam istədiklərinə ona görə nail ola bilməyib ki, onun qarşsında güclü oyuncular olub, onlar Rusiyanı Yaxın Şərqdə sıxışdırıblar. Əsasda Vaşiqton-London-Təl-Əviv üçbucağı bu işdə birlikdə hərəkət ediblər, indi də bu siyasət davam etməkdədir. Ümumi götürəndə Rusiya Yaxın Şərqdə tam məğlub olub. Əsasda Sovetlərin yaxın siyasəti fiaskoya uğrayıb. Ərəblər Moskvadan istifadə ediblər sonda üzlərini Qərbə tərəf tutublar.
- Kremlin Yaxın Şərqdə ABŞ, Avropa və Türkiyə ilə toqquşmaları daha çox hansı tərəfin xeyrinədir?
- Bu suala tam cavab vermək bir az çətindi. Ancaq onu deyə bilərəm ki, bu toqquşmalarda kim maraqldırsa ona sərf edir. Məsələn Təl-Əviv Londonun maraqlarına uyğun ola bilər.

- Rusiyan Yaxın Şərqdə "oynaması" na nə sövq edir, məqsədi nədir?

- Sovetlərin məqsədi Yaxın Şərqdə əsas hədəfi sosializim yaymaq, ABŞ-a qarşı koalisya qurmaq, oradakı etnik xalqlardan istifadə edərək oz planları həyata keçirmək idi. Məsələn, Fələstin Azadlıq təşkilatına öz maraqları çərçivəsində dəstək olurdu. Əvəzində FAT məsnsubları ermənilərə dəstək veridi. Niyə? Türkiyəyə qarşı. Diqqət etsəniz sovetlər dağıldıqdan sonra FAT zəiflədi, tək qaldı sonda uzünü Avropaya tərəfə çevirdi. İndi Rusiyanın məqsədi nədir? Rusiyanın Yaxın Şərqdə iki əsas hədəfi var. Birinci, Yaxın Şərq dövlətlərinin əsas Qatar qazının Avropaya daxil olmasını əngəllmək istəmir, bunun üçün Qatara yaxınlaşıb. İkinci hədəf Aralıq dənizi sahilində hərbi bazalarını qurmaq istəyir. Bunu Suriyada bacarıb və genişləndirir.

Ancaq yeni hərbi bazalar qurmaqdı. Məsələn, Sudanın bundan öncəki devrilən lideri ölkəsində Rusiyanın hərbi bazasının olmasına razlıq vermişdi və işlər gedir. Sonra Sudanda hərbi çevrliş oldu, bu işlər dayandı. Maraqlıdır, Sudan Ali Hərbi Şurasının sədri general Əbdülfəttah əl-Burhan bildirib ki, Rusiyanın Sudanda hərbi bazalarını açılmasına müsbət baxırıq.

- Yaxın Şərq həmişə çalxalanıb, Rusiyanın qazancı nə olub?

- Rusiya Yaxın Şərqdə çalxalanmalardan az da olsa qazancla çıxıb. ABŞ-ın Yaxın Şərqdə, əsasda İraqda imicinin aşağı olması, itirdiyi pullar, ABŞ-ın İraqı işğal etməsi, digər işləri görməsi ordakı islamçı qruplarının antiABŞ mövqeyində olması Rusiyanın isinə yarayıb. Digər tərəfdən bu qrupların Rusiya qarşı isti baxmaları müəyyən mənada Rusiyanın qazancı olub. Bir də son zamanlarda ərəb gənclərin rus dili oyrənmələri Avropa, ABŞ simpatiysında sonra Rusiya maraq göstərmələri Rusiyanın qazandıqları siyasına əlavə etmək olar. Digər tərəfdən Rusiyanın Yaxın Şərq ölkələri ilə böyük ticarət dövriyyəsi yoxdur.

- Necə fikirləşirsiz, Yaxın Şərqdə Rusiya-ABŞ çəkişmələri nə vaxtacan davam edəcək. Aralarında bölünməyən nə var

- ABŞ və Rusiya İkinci dunya müharibəsindən sonra Yaxın Şərq uğrunda mübarizə aparıblar. Təbii, iki dövlətin maraqları olub. ABŞ-ın Yaxın Şərqdə əsas hədəfi neft olub, digər tərəfdən İsrail dövlətini yaratmaq. Sovetləri güc sahibi olmasını əngələmək olub bunu da uğurla edib. Maraqlıdır, İsrail dövlətinin yaranmasını Stalin də icazə verib, böyük dəstək verib, amma sonradan Sovet-İsrail münasibətləri soyuq olub. Hazırda Rusiyanın Yaxın Şərqdə ABŞ-la çəkişmələr aparmaq üçün tam gücü yoxdur. Ərəb dövlətləri, Qərb ABŞ-ın yanındadırlar, son zamanlar İsrailə dilomatik münasibətlər qururlar. Sadəcə Rusiya da Yaxın Şərqdə pay istəyir, dava bunun davasıdır. Düşünrəm ki, kimin daha çox pay alması uğrunda bu çəkişmələr davam edəcək.

- "Taliban"ın Əfqanıstanda hakimiyyətə gəlişi Rusiyanın Yaxın Şərq siyasətindəki roluna necə təsir göstərib.

- Əfqanıstan uğrunda 100 il öncə Çar Rusiyası ilə İngiltərnin mübarizəsi olub. Sonda Çar Rusiyası məğlub olub. Sovet Rusiyası ilə ABŞ arasında Əfqanıstan uğrunda mübarizə olub. Əfqanıstan strateji yerdədi. Əfqanıstanın Çinvə İranla sərhədi var. Nəticədə Sovet Əfqanıstana daxil oldu və ABŞ-ın tələsinə düşdü sonda məğlub oldu və sovetlər dağıldı. 2001-ci ildə ABŞ Əfqanistana daxil oldu. 11 sentyabr hadisəsini bəhanə edərək Əfqanıstan 20 il idarə elədi sonda çıxdı. 20 ildə Əfqanıstanda NATO, ABŞ-ın olmasını Rusiya istəməyib, buna qarşı olub. Hər zaman qoruxub, əsasda Orta Asiya əlindən çıxar. İndi isə siyasi proseslər dəyişib. ABŞ-ın oradan cıxmasına Rusiya sevinir, amma hələki Əfqanıstanda istədiyi kimi siyasətini apara bilmir. Sualınıza cavab olaraq deyə bilərəm ki, Yaxın Şərq siyasətində müsbət və ya mənfi təsiri olmayıb. Ancaq Qatarla sıx əməkdaşlıq qurmağa can atır. Çünki, “Taliban”ın iki dövlətə təsir gücü var - biri Pakistan, digəri Qatardır. Düşünürəm, bundan sonrakı siyasi prosesləri yaxından izləmək lazımdır
“Ermənistan nokaut zərbəsindən sonra hələ də özünə gəlməyib”İvan Andrianov: “İrəvan sülh sazişini imzalamaqdan imtina etməklə, evdə nizamı birtəhər bərpa etmək üçün müəyyən vaxt qazanmağa çalışır”

Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin - İlham Əliyev, Vladimir Putin, Nikol Paşinyanın üçtərəfli görüşü noyabrın ilk ongünlüyündə Moskvada keçirilə bilər. Danışıqların yekunlarına görə üçtərəfli bəyanat imzalanacağı gözlənilir. Ermənistanın sülh sazişi imzalayacağı da bu sıradadır. Bu ərəfədə Ermənistanın dostu olan İran “Fars Körfəzi-Qara Dəniz” Nəqliyyat Dəhlizini işə salmağa cəıhdlər göstərir. Məqsəd bu layihə vasitəsilə Avropaya çıxış əldə etmək və ixracda Türkiyədən asılılığı azaltmaq, eyni zamanda “Zəngəzur dəhlizi”nin yolunu kəsməkdir. O qədər də təhlükəli olmayan siyasi oyunlar gedir. ABŞ İranı nüvə silahı əldə etmək istəyinə, Rusiyanı isə insan haqlarını qorumaması məsələsinə görə sanksiyalara məruz qoyub. Ermənistan Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaqdan imtina edir. Gürcüstan hakimiyyəti Rusiyadan asılı olsa da, İranın layihəsinə bir maneədir, Kreml də siyasi burulğandadır və s.

“Xalq Cəbhəsi” Geopolitik Proqnozlar Mərkəzinin analitiki, politoloq İvan Andrianovla bu mövzularla bağlı müsahibə edib.

- Ermənistanın Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaqdan imtina etməsi bölgənin siyasi palitrasına nə vəd edir?

- Strateji olaraq heç nə və taktikada - bir az vaxt almaq arzusu. Azərbaycan 90-cı illərin revanşını götürüb, Ermənistan sarsıdıcı bir məğlubiyyətə uğramasından sonra sülh müqaviləsi imzalamaqdan imtina edir. Buna görə də tərəflərin mövqeləri çox məntiqli görünür: qalib tərəf müvəffəqiyyətini möhkəmlətməyə tələsir və danışıqlar zamanı əlavə bonuslar əldə etməyə çalışır. Məğlub olan tərəf, düzünü desək, nokaut zərbəsindən sonra hələ də özünə gəlməyib: daxili siyasi böhran mahiyyət etibarilə davam edir, iqtisadiyyatda problem var, Qarabağdan gələnlər və s... Bundan başqa Gürcüstanda siyasi vəziyyətin ağırlaşması, İran ordusunun Azərbaycanla həmsərhəd bölgələrdə Türkiyə-Pakistan-Azərbaycan təlimlərinə cavab tədbiri olan manevrlər, bütün bunlar birbaşa Ermənistana təsir edir. Belə bir şəraitdə, Ermənistan rəhbərliyi üçün qalib gələn ölkə ilə danışıqlar aparmaq, necə deyərlər, ölüm kimidir. Buna görə də İrəvan, bölgədə sülhün bərqərar olması üçün hazırlanmış strateji bir sənədi imzalamaqdan imtina etməklə, evdə nizamı birtəhər bərpa etmək üçün müəyyən vaxt qazanmağa çalışır.

- İran Zəngəzur dəhlizinə alternativ olaraq "Fars körfəzi - Qara dəniz" layihəsini həyata keçirmək istəyir. Bu istəyin əsas səbəbləri nə ola bilər?

- "Fars körfəzi - Qara dəniz" layihəsinə əsasən Moskva ilə Tiflis arasında dəmir yolu əlaqəsi qura bilməməsi səbəbindən dayanan "Şimal -Cənub" layihəsinə alternativ olaraq baxmaq lazımdır. Eyni zamanda, marşrutun alternativ versiyası Gürcüstandan Azərbaycan üzərindən əsasən Bakı ilə Ankara arasındakı yaxınlaşma səbəbiylə tranzit keçməsini nəzərdə tuturdu, lakin bu planların da gerçəkləşməsi nəzərdə tutulmamışdı. Nəticədə, İran qiymətli vaxt itirməmək qərarına gəldi, Rusiya və Azərbaycanın iştirakı olmadan nəqliyyat arteriyasının yeni bir versiyasını əlavə etdi. Mallar Gürcüstan limanlarından Avropaya dəniz yolu ilə gedəcək. Bundan əlavə, Tehran Ankaranın bir çox layihələri kimi, ölkəni təkcə karbohidrogenlərin deyil, həm də malların daşınması üçün hazırlanan Türk Orta Dəhlizi marşrutuna alternativ etmək istəyir. Bu kontekstdə, çox olmasa da, əlverişli coğrafi mövqeyə malik olan İran, həm planlaşdırılan quruya, həm də birləşdirilmiş marşrutlara və Süveyş kanalına alternativ təkliflər verməyə çalışır. 2021-ci ilin martında yeni nəqliyyat arteriyalarının axtarılması və yaradılması ehtiyacını daha da aktuallaşdırdı. Qeyd etmək lazımdır ki, məqam olduqca yaxşı seçilmişdir. Tehran “Fars Körfəzi - Qara dəniz” dəhlizinin yaxın vaxtlarda işə salınacağını elan edərkən, “Zəngəzur dəhlizi” Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə arasında əlaqələrin yaxşılaşdırılması zərurəti səbəbindən dayanmaqda davam edir. İrəvan yaxşı bilir ki, alternativ İran marşrutu onların ərazisindən keçmək üzrədir və “Zəngəzur dəhlizi” ilə bağlı təcili heç nəyə ehtiyac görmür, əvvəlcə noyabr müqavilələrinin bütün bəndlərinin, o cümlədən məhbusların geri qaytarılmasını tələb edir. Bakı əlbəttə ki, indiki ərazilərində yerləşən erməni birləşmələrindən bəhs edərək bu cür bəyanatlara qarşı çıxır. Ancaq "Fars körfəzi - Qara dəniz" də mükəmməl deyil. Marşrut, Ermənistanla yanaşı, Gürcüstan ərazisindən keçməli və sonra dəniz yolu ilə Bolqarıstan və Yunanıstan limanlarına uzanmalıdır. Üstəlik, yuxarıda adı çəkilən bütün ölkələr tam və ya qismən ABŞ -ın təsiri altındadır. Tehranla Vaşinqton arasında "nüvə razılaşması" ilə bağlı yeni danışıqlar uğursuz olarsa, İran son dərəcə həssas vəziyyətdə olacaq. Bakı ilə İrəvan arasında qarşıdurmanın yeni mərhələsi və ya Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi də İran layihəsinin həyata keçirilməsi üçün ciddi risklər yaradır. Maraqlıdır ki, həm "Fars Körfəzi - Qara Dəniz", həm də Türkiyənin "Orta Dəhliz"i böyük ölçüdə Çinin sərmayələri sayəsində mümkün olmuşdur. Beləliklə, kimsə tam olaraq lehinə qalsa, bu “Səma İmperiyası” olacaq. Ümumiyyətlə, bölgədəki yeni nəqliyyat axını sistemindən bəhs edirik və bu yarışda qalib gəlməyin həm siyasi, həm də iqtisadi perspektivləri nəzərə alınmaqla, bütün ölkələr yeni nəqliyyat dəhlizini ilk olaraq tətbiq edərək maksimum fayda əldə etməyə çalışırlar.

- Söhbət İrandan düşmüşkən, onun nüvə silahı əldə etmək istəyi hansı təhlükələri göstərir? Bunun qarşısını almaq üçün hansı vasitələrdən istifadə edilməlidir?

- Ümumiyyətlə, Tehranın nüvə silahı əldə etmək istəyi bir çox ölkələrin söyləmək istədiyi kimi qlobal təhlükəsizlik təhdidi deyil. Axı, yüksək ehtimalla İsrail uzun müddətdir buna sahibdir, lakin qlobal sarsıntılar olmayıb. İranda nüvə silahı ilk növbədə öz təhlükəsizliyinin təminatı hesab olunur. Heç kim bundan istifadə etməyəcək. Dünyada bu cür silahlardan yalnız bir ölkə - ABŞ 1945 -ci ildə Yaponiyanın Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə qarşı istifadə edib və hətta bu, əslində yeni bir silahın sınağı idi. Və buna baxmayaraq, nəticələr, görünür, onilliklər ərzində dünya liderlərinin qaynar başlarını soyudub. İran bir vaxtlar çiçəklənən Liviyanın və Qərbin təzyiqi altında nüvə silahı istehsalından imtina edən lideri Müəmmər Qəddafinin taleyini yaxşı bilir. Və bu ölkəyə nə oldu və Qəddafinin taleyi necə oldu? Görünür, iranlılar dünyanın ən kasıb ölkələrindən birinin - bir kabusda xəyal etməyəcəyi sanksiyalara məruz qalan Şimali Koreyanın təcrübəsinə daha yaxındırlar, amma hətta amerikalılar da buna toxunmaqdan qorxurlar. Buna görə də Tehran nüvə silahının dövlətçiliyini qorumağa kömək edəcəyinə inanır. Ancaq Tehranın nüvə silahı olsa belə, ondan istifadə etməyəcəyi aydındır, əks halda, belə bir ölkənin olmayacağı ilə bağlı dünya hər şeyi edəcək. Yaxın Şərqdə əsas dövlət rolunu oynamaq üçün İslam Respublikası şübhəsiz ki, səylərini davam etdirəcək və ABŞ-ın ehtimal olunan hücumu da daxil olmaqla özünü daha təhlükəsiz hiss edəcək. Axı, Tehranın Şimali Amerikaya nüvə başlıqları çatdırmaq üçün hələ bir vasitəsi yoxdur. Məsələn, Qətərdəki Əl-Adid Hərbi Hava Qüvvələri bazasında, Bəhreyndəki 5-ci Donanmada, Küveytdəki Əl-Salemdə yerləşən Amerika hərbi obyektlərinə, onlar olduqca bacarıqlıdırlar. Eyni zamanda, heç kim nüvə buludunun harada uçacağını, küləyin əsəcəyi yeri təxmin edə bilməyəcək. Başqa bir qitəyə raket atsanız, bu o qədər də böyük problem olmayacaq, ancaq qonşu ölkələrin ərazisindədirsə, ziyan İranın özü üçün ölümcül ola bilər. Və bunu çox yaxşı başa düşürlər. İranın nüvə silahı əldə edəcəyi təqdirdə ən çox ehtimal olunan əsas risklərdən biri də digər ölkələrin bu nümunəni təqib etməsidir. Hər şeydən əvvəl Türkiyə bu cür silahlara sahib olmağın niyə qadağan olunduğunu anlamadığını dəfələrlə bəyan edib. Amma türklərin əsas regional rəqibi Tehran "nüvə klubu" na girərsə, o zaman Ankaranın ora girməsi yalnız bir zaman məsələsi kimi görünür. İranın dinc atom proqramı ilə əlaqədar olaraq qeyd etmək istərdim ki, bunun heç bir təhlükəsi yoxdur, çünki nüvə stansiyaları və reaktorları rus mütəxəssisləri tərəfindən tikilmiş və son dərəcə etibarlıdır. Eyni zamanda, Tehranın ilk növbədə öz enerji təhlükəsizliyi və ölkənin elektrik kəsilməsi kimi xroniki bir fenomenin aradan qaldırılması üçün onlara ehtiyacı olduğunu başa düşmək vacibdir. Düşünürəm ki, İslam Respublikasının hakimiyyəti bu istəkdə qəti şəkildə günahlandırılmamalıdır. ABŞ-ın və ya İsrailin nüvə infrastrukturu obyektlərinə hücum etmə ehtimalı aşağı olsa da təhlükəsizliyi və yeri nəzərə alınmaqla, bu yüksək texnologiyaya malik ölkələrin silahlı qüvvələri üçün belə asan iş deyil. Şübhəsiz ki, dövlətin nüvə silahı əldə edəcəyi təqdirdə İranın xarici siyasətdəki fəallığı kəskin şəkildə artacaq, ancaq respublikanın gücünü saxlamaq və sabitliyi qorumaq ehtiyacından narahat olduğunu da gözdən qaçırmaq olmaz.

- ABŞ bu məsələdə İrana sanklsiyalar tətbiq edib. Bəs Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı sanksiyalarının məqsədi və maraqları nədir?

- Bildiyiniz kimi, ABŞ sanksiyaları ilk növbədə Rusiyadan olan bir sıra məmur və şirkətlərə, eləcə də bütövlükdə iqtisadiyyata qarşı yönəlib. Artıq dünyada yeni bir beynəlxalq münasibətlər sistemi formalaşmağa başladı. BMT və digər bir sıra təşkilatlar adi qaydaları tərk etməklə ya təsirsiz oldu, ya siyasiləşdirildi. Daha doğrusu, fəaliyyətləri artıq qaydasız mübarizə kimi səslənir. Xatırladım ki, əvvəlcə ümumilikdə sanksiyalar yalnız BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən tətbiq oluna bilərdi, amma bu gün praktikada bu alət çoxlu dövlətlər tərəfindən millətlərarası qurumlara heç bir əhəmiyyət vermədən istifadə olunur. Vaşinqton ilk növbədə öz təsirini, dolları dünya valyutası kimi qorumaqla maraqlanır. Dünya iqtisadiyyatında dollara yeni bir ekvivalent tətbiq etmək çətin bir iş olsa da ikinccyə müvəffəq olublar, amma amerikalıların özlərinin hərəkətləri üzündən birincidə problemlər var. Əfqanıstandan qoşunların çıxarılması bunun bariz nümunəsidir. Bildiyiniz kimi, müqəddəs bir yer heç vaxt boş qalmır, Birləşmiş Ştatlar bir bölgəni və ya ölkəni tərk edəndə və hətta mövqeyini bir az itirən kimi həm Rusiya, həm də Çin dərhal ora girməyə çalışır. Başqa bir nümunə - “Şimal axını-2” yalnız iqtisadi layihədir: Rusiya qaz verir, Avropa pul ödəyir. Lakin keçmiş prezident Tramp da ABŞ-ın AB ölkələrinə maye qaz satması barədə qərar verdi. Bundan sonra sanksiyalar, qadağalar, məhdudiyyətlər və s. Aydındır ki, səbəb haqsız rəqabətdir. Nəticədə, Baydenin gəlişi ilə Vaşinqton Asiyaya mavi yanacaq satmağa başladı və “Şimal axını”nın gücü dərhal zəiflədi, hətta deyərdim ki, amerikalılar müəyyən dərəcədə Rusiya layihəsinə marağını itirdilər və daha çox problem yaşadılar. Və bunların hamısı necə sona çatdı - Avropa Birliyində enerji böhranı yarandı, rəsmi orqanlar vətəndaşların soyuq qışda evlərini şam və qazanla necə istiləşdirə biləcəkləri barədə video yayımladılar. Ümumiyyətlə, ABŞ-ın sanksiyaları haqqında bildiyiniz tək şey budur. ABŞ-ın maraqları üçün qəbul edilir, nəticələr artıq onların problemi deyil. Yeri gəlmişkən, Ankaranın Rusiyadan hava hücumundan müdafiə sistemləri almağa qərar verdiyinə görə Türkiyəyə qarşı da sanksiyalar tətbiq olunur. Xatırladım ki, Yunanıstan da S-300 alıb, amma o zaman ölkə üçün heç bir nəticə yox idi. Lakin Türkiyə, inkişafında üçüncü səviyyəli tərəfdaş olaraq iştirak etdiyi və 1 milyard dollardan çox sərmayə qoyduğu yeni F-35-lərdən məhrumdur. Eyni şey ümumiyyətlə Amerika Birləşmiş Ştatları ilə ortaqlığa aiddir, çoxları Amerika terminologiyasında bərabər tərəfdaşlığın olmadığını unudur. Böyük tərəfdaş və kiçik tərəfdaş var. Bütün ölkələr avtomatik olaraq Amerika sanksiyalarına düşür, bəziləri SDN (Xüsusi Təyin Edilmiş Vətəndaşlar və Bloklanmış Şəxslər), bəziləri SGK (Sektoriyal Sanksiyalar Kimliyi), bəziləri CAATSA (Amerikanın Düşmənlərinə Qarşı Mübarizə). Bu, ABŞ-ın sanksiya tətbiq edə biləcəyi qanunların tam siyahısı deyil. Buna görə də sualınızın cavabı belədir - müstəqil siyasət yürütmək və ABŞ-ın maraqlarına birbaşa təsir etmək istəyən bütün ölkələr çox güman ki, müxtəlif məhdudiyyətlərə düşəcəklər. Rusiya, Çin kimi, Vaşinqtonun planlarına zidd olan öz xarici və iqtisadi siyasətlərini həyata keçirməyə çalışan dövlətlərdir. Nəticədə, onlar çoxsaylı sanksiyalar siyahısındadırlar.
“Maarifləndirici serialların çəkilməsini bütöv cəmiyyətimiz, televiziyalarımız istəməlidir”Azərbaycanın ilk polis serialı olan “İfşa”nın ideya müəllifi və layihə rəhbəri Ramiz Alıyevin APA-ya müsahibəsi

- Cinayətkarlıqla mübarizə və vətənpərvərliyin təbliği mövzusunda serialların çəkilməsinə nə dərəcədə ehtiyac hiss olunur?

- “İfşa” serialının əsas məqsədi narkomaniya və insan alverinə qarşı mübarizə aparmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan gənclərinin vətənpərvər ruhda böyüməsinə, cinayət və cinayətkarlardan uzaq olmasına nail olmaqdır. Bu gün bütün hüquq-mühafizə orqanları, xüsusən də polis əməkdaşları həm ölkəmizin təhlükəsizliyini qoruyur, həm də Azərbaycan gənclərinin narkotiklə zəhərlənməsinin qarşısını alırlar, eyni zamanda insan alverinə qarşı kəskin mübarizə aparırlar. Ancaq görünən odur ki, 44 günlük Vətən müharibəsində qalib gəlməyimiz bir çox xarici düşmənlərimizi rahat buraxmayıb. Onlar hər vəchlə çalışırlar ki, gənclərimizi zəhərləsinlər, hal-hazırda ən çox təsadüf olunan narkotikin kristal tərkibli olan növüdür. Biz də xalq olaraq buna imkan verməməliyik! Bu işdə vətəndaş cəmiyyətinin üzvlərinin və KİV nümayəndələrinin üzərinə böyük yük düşür. Heç kim inciməsin sözümdən, bu gün televiziyalarda göstərilən film və serialların, demək olar ki, 99%-i gənclərimizin zərərinə işləyən layihələrdir. Baxın, əksəriyyətində ailə problemləri, boşanmalar, gəlin-qayınana davaları və beləliklə ailə dəyərlərinin yerə atılması göstərilir! Vətənpərvərliyi təbliğ edən, cinayətkarlıqla mübarizə mövzusunda, demək olar ki, nə film, nə də serial var!

- Sizcə televiziyalarımız belə filmlərin nümayişinə niyə çox da maraqlı deyillər?

- Bu gün DİN-nin sosial şəbəkədə olan rəsmi səhifələrində narkomaniya, insan alveri və digər cinayətkarlıqlarla bağlı kifayət qədər maarifləndirmə işləri aparılır, ancaq televiziyalarımızın əksəriyyəti hələ də gözləmə mövqeyindədir. Mən bunun səbəbini çox gözəl bilirəm və növbəti müsahibələrimdə yəqin ki, açıqlayacam. Sanki bu cür layihələrin çəkilməsi bir çox televiziya rəhbərinin marağında deyil. Əlbəttə ki, hansısa layihənin işlənməsi ilə bağlı dövlət özəl kanallara təsir edə bilməz. Gərək, özəl kanallar özləri bu layihələrə maraqlı olsun. Eyni zamanda bütün təşkilatlar da bu cür maarifləndirici layihələrə maraq göstərməlidirlər. Dövlət kanallarına isə narkomaniya və insan alverinə qarşı mübarizə ilə bağlı maliyyə ayrılır ki, bu cür layihələri gerçəkləşdirsinlər. Amma bu cür layihələr çəkilirmi? Söhbət ciddi işlərdən gedir! Görüntü üçün yalandan hay-küy salmaqdan yox! Eyni ilə aidiyyəti qurumlar bu cür maarifləndirici layihələrə dəstək durmalı, sayını çoxaltmalıdırlar. Bir neçə ay öncə DİN hər kəsə, xüsusən də video-bulogerlərə, sosial şəbəkələrdə fəal olan insanlara, tanınmış şəxslərə çağırış etdi ki, narkomaniya ilə bağlı video-roliklərin paylaşımlarına dəstək olsunlar. Eyni zamanda nazirlik tərəfindən müsabiqə elan edildi ki, narkomaniya ilə bağlı video-çarxlar çəkilsin! Buna görə maliyyə də ayrıldı! Nəticə nə oldu?! Kimlər maraq göstərdi? Kimlər dəstək oldu? Hansı tanınmış şəxslər bu marafona qoşuldu? Əksəriyyət özünü uzaq tutdu. Səbəb? Səbəbi biz bilirik, əlbəttə!

Həqiqətən də biz istəyiriksə gənclərimiz narkomaniyadan uzaq olsun, insan alverinin qurbanına çevrilməsin, dini ekstremizmin təsirinə düşməsin, vətənpərvər böyüsün və dövlətçi olsunlar, baxın, o zaman bu cür maarifləndirici layihələrə dəstək olmalıyıq! Gənclərimizin gələcəyinə müsbət təsir edəcək layihələri çox etmək lazımdır. Necə ki, bu gün qardaş ölkə olan Türkiyə bu cür layihələrlə dünyaya meydan oxuyur. Baxın görün, Türkiyədə çəkilən film və serialların neçə faizi “qayınana-gəlin” münasibətlərindən bəhs edir?!! Demək olar ki, 1% də yoxdur! 90% serial və filmlər vətənpərvərlik, cinayətkarlıqla mübarizə, dövlətçiliyin təbliği və hüquq-mühafizə orqanlarının gücünün mümayiş olunmasına dair film və seriallardır! Mən inanıram ki, bizim ölkəmizdə də bu cür layihələr olacaq və artacaqdır.

- “İfşa 1” serialının yayımlanması nə kimi effekt verdi?

- Bu cür layihələrə insanların böyük marağı var. Biz “İfşa 1” serialını çəkdikdən sonra insanların necə maraqla o seriala baxdıqlarının şahidi olduq. Əlbəttə ki, serialda xüsusi təyinatlı polis əməkdaşlarının çəkilməsi, DİN-ə aid xüsusi avtomobillərin serialda nümayiş olunması layihəyə bir gözəllik qatmışdı və insanların böyük marağına səbəb olmuşdu. Belə layihəyə verdiyi dəstəyə görə hər kəs sosial şəbəkələrdə DİN-ə təşəkkür edirdi. Eyni zamanda ATV kanalına və rəhbərliyinə təşəkkür edib xoş sözlər yazırdılar. İnsanlar haqlı idilər, çünki digər kanallar “gəlin-qayınana” serialına dəstək olan zaman ATV bu cür maarifləndirici layihəyə dəstək oldu və Azərbaycan dövlətinin və xalqının təhlükəsizliyini qoruyan polisin fəaliyyətini özündə əks etdirən serialı maliyyələşdirdi, özü də pandemiya dövründə, baxın, bu cür addımlar, həqiqətən də alqışa layiqdir. Hesab edirəm ki, bütün özəl və dövlət kanalları bu cür addımlardan nümunə götürməlidir.

- Növbəti belə bir polis serialının çəkilişi nəzərdə tutulubmu?

- Hazırda “İfşa 2-çətin hədəf” layihəsi üzərində iş gedir, yaxın günlərdə ssenari tam hazır olacaq. Budəfəki serial 10 bölümdən ibarətdir. Həftədə bir dəfə yayımlanacaq. Əlbəttə ki, yenə də ATV kanalında nümayiş olunacaq. Noyabr ayının sonunda çəkilişlər başlayacaq, fevral ayından isə efirdə yayımlanacaq. Budəfəki bölümlərdə də Azərbaycan polisinin gücünü göstərməklə yanaşı, həm də gənclərimizin vətənpərvər böyüməsi üçün xüsusi mesajlar veriləcək, bununla bağlı layihənin ssenari qrupuna xüsusi tapşırıq da verilib.

Serialda xalq və əməkdar artistlərin iştirakı ilə peşəkar aktyorlar rol alacaq. Bilirsiniz ki, “İfşa 1”də Azərbaycanın dəyərli sənətçiləri rol almışdı. Bu, insanların böyük marağına səbəb olmuşdu. Eyni ilə bu layihədə də dəyərli aktyorlarımız yer alacaq. Televiziyaların reytinq cədvəlində “İfşa” serialı gözlədiyimizdən də daha yaxşı reytinq verdi və demək olar ki, insanların böyük əksəriyyətinin sevgisini qazandı!

DİN-in dəstəyi ilə yenə də Azərbaycan polisinin gücünü göstərmək üçün nazirliyin maddi-texniki bazasından yararlanacağıq. Bilirsiniz ki, “İfşa 1” serialında daxili işlər naziri cənab general-polkovnik Vilayət Eyvazovun göstərişi ilə çəkiliş üçün bizə lazım olan bütün imkanlar yaradılıb. Buna görə bütün komanda cənab nazirə öz təşəkkürünü bildirib. Serialın məsləhətçisi də daxili işlər nazirinin 1-ci müavini general-leytenant Seyfulla Əzimov idi. Gördüyünüz kimi, DİN-in rəhbərliyi bu cür maarifləndirici layihələrin çəkilməsinə dəstək olurlar, çünki gənclərimizin vətənpərvər ruhda böyüməsini, narkotikdən uzaq olmalarını istəyirlər, insan alverinin qurbanına çevrilmələrini istəmirlər! Hesab edirəm ki, bunu yalnız nazirlik və nazirliyin rəsmiləri deyil, bütöv cəmiyyətimiz, televiziyalarımız istəməlidir! Ona görə də bir olub həmrəylik nümayiş etdirməliyik! İmkan verməməliyik ki, gənclərimizi zəhərləsinlər. Onlara sahib çıxmalıyıq!
“Müsəlmanlar hakimiyyətin hədəf obyektinə çevrilib”Seyid Mirtagi Əsədov: “Gürcüstanda haqsızlıq və ədalətsizlik pik həddədir”

Gürcüstan azərbaycanlılarının problemləri çoxdur. Hazırda həll olunması zəruri olan problemlərdən biri təhsildir. “Açıq Cəmiyyət-Gürcüstan” Fondunun son bir neçə ildə apardığı araşdırma zamanı məlum olub ki, etnik azlıqların nümayəndələrinə keyfiyyətli təhsil vermək üçün dövlət tərəfindən həyata keçirilmiş tədbirlərə baxmayaraq, hələ də gənclərin təhsil problemləri mövcuddur. Təhsillə yanaşı ölkədə dini sahədə də problemlər yaşanmaqdadır. İran, Türkiyə və Ərəbistan Gürcüstanda öz dini siyasətini həyata keçirmək yarışına çıxıblar.

Dini baxımdan Gürcüstandakı azərbaycanlıların 75 faizi şiə, 25 faizi isə sünnü müsəlmanlardan ibarətdir. Ölkədə dini təfriqə hallarına rast gəlinməsə də gizlin formada məzhəblər arası mübarizə üsullarından istifadə olunur. Digər tərəfdən də dövlətin düzgün dini siyasət yürütməməsi narazılıqları artırıb.

“Xalq Cəbhəsi” bu dəfə ölkədəki dini durumla bağlı Gürcüstan Müsəlmanları Ali Dini İdarəsinin sədri və şeyxi Seyid Mirtagi Əsədovla söhbətləşib. İlk sual Gürcüstanda dini vəziyyət və problemlərlə bağlı olub.

- Təəssüflə vurğulayım ki, burada dini sahədəki durum tam ürəkaçan deyil. Dini sahədə gedişat bir tərəfin xeyrinə işləyir. Bu tərəf də, dini çoxluğu təmsil edən Ortodoks kilsəsidir. Amma digərləri üçün belə deyil. Dini azlıqlar içində ən çox problemlər, məzhəbindən asılı olmayaraq müsəlmanlara yaradılır. Ən çox müdaxilələr bunların haqqında müşahidə olunur. Hökumət tərəfindən məscidlərin tikilməsinə problem yaradılır. Dini idarələr arasında ayrıseçkilik salırlar. Dini sahəyə ayrılan vəsaiti, özlərinə bağlı idarənin istifadəsinə verirlər. Hansı ki, sözügedən idarə müsəlmanlara xidmət əvəzinə daha çox hökumətin sözçülüyünü edir. Dini sahədə siyasi iradənin olmaması, inamsızlıq, etimadsızlıq və çətinliklərin yaranmasına səbəb olur. Bu isə bir sıra fəsadlar və problemlər yaradır. Bu problemlərin həlli üçün heç bir addım atmırlar. Demək olar ki, ölkə daxilindəki müsəlmanlar hakimiyyətin hədəf obyektinə çevrilib. Müsəlmanları görməməzlikdən gəlmə, qorxu basqı, müxtəlif formalı təqib və təzyiqlərə məruz qoyma, səsini çıxarıb, söz deyib haqq, hüquq tələb edənlərə qarşı səsini kəsmə, boğma və təcrid siyasəti həyata keçirirlər. Bunun da yeganə səbəbi, ölkənin siyasi sükançılarına hakim zehniyyətin ifrat dərəcədə Ortodoks ideologiyasının caynağındakı əsarətidir. Elə bunun nəticəsində də aşırı müdaxilələrin və dini azlıqların hüquqlarının geninə-boluna tapdalanmasının şahidi oluruq.
Dini çoxluğa aid keşişlər tərəfdən də ayırca təzyiq və basqılar var. Dörd tərəfi Azərbaycan kəndləri ilə əhatə olunmuş hündürlüklərdə xaç asırlar. Ümumi olaraq deyə bilərəm ki, burada haqsızlıq və ədalətsizlik pik həddədir.

Təbii ki, bu da qəbul edilməzdir. Ümumiyyətlə, ikili standartlar siyasəti heç bir yerdə razılaşılmadığı kimi, burada da məqbul deyil. Bu hökumət ölkə azlıqlarına dair beynəlxalq öhdəliklər götürüb. Əfsuslar olsun ki, bu öhdəliklərin heç birinə əməl etmir. Dini məsələlər üzrə dövlət agentliyi yarandığı gündən bu yana, özü də bilmədən bu ölkənin və hökumətin əleyhinə işlədi. Quruculuq, birlik və bərabərlik əvəzinə, nifaq, ayrıseçkilik və fitnə ilə məşğul oldu. Məhz onun üçün də özünü doğrulda bilmədi. Onun üçün biz də çalışırıq ki, müxtəlif hüquqi yollardan yararlanmaqla, media vasitələrindən istifadə etməklə, eləcə də platforma və müxtəlif tədbirlərdə iştirak etməklə daxili və xarıcı qüvvələrə buradakı genişmiqyaslı haqsızlıqları çatdırmaqla, öz itmiş, batmış və tapdalanmış hüquqlarımızı qaytaraq.

- Ölkədə dini sahədə Türkiyə, İran və Ərəbistanın təsiri var, bu hansı fəsadlara yol aca bilər.

- Adı çəkilən bu ölkələr çalışmalıdırlar ki, dünyanın hər harasında olursa olsun, onlara hansısa formada mənəvi bağlılığı olan insanları düzgün istiqamətləndirsinlər. Siyasi möhtəkirlikdən uzaq dursunlar. Onlardan öz siyasi maraqlarında sui-istifadə etməsinlər. Elə də Gürcüstanda. Əks halda, bunun fəsadları qaçılmazdır.

- İranın təsiri altında iki mədrəsənin olduğu və onların radikal mövqedə dayandığı iddia olunur. Bu barədə nə deyə bilərsiz?

- Sözü gedən mədrəsələr iyirmi ildən artıqdır ki, Gürcüstan hökumətinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərirlər. Təbii ki, hər hansı bir radikallıq baş qaldırdıqda hökumət məsələyə çəki-düzən verməyə bilməz. Bunu da bildirim ki, o iki mədrəsə ilə yanaşı, Türkiyənində irili, xırdalı otuzdan artıq mədrəsəsi ölkəmizdə fəaliyyət göstərir.

- Dini sabitliyi pozmaq istəyən daxili və xarici qüvvələrlə mübarizə hansı istiqamətdə aparılır.

- Bu Gürcüstanın müvafiq orqanlarının missiyasıdır. Onlar bu missiyanın yerinə yetirilməsində bacardıqları qədər fəaldırlar.

- Gürcüstanda radikal təriqətlilər qalıbmı?

- Gürcüstanda radikal təriqətə mənsub olan şəxslər az da olsa var. Bu da vəhhabi və sələfi quruplarına aiddir. Həmin cərəyanların daşıyıcıları, müəyyən radikal addımlar ataraq iç üzlərini göstərdilər. Misal üçün bir şiəni bıçaqlayaraq öldürdülər. Müxtəlif çağrışlar etdilər və müsəlman ölkələrində vuruşduqları üçün, həmin radikal şəxslərin qarşısını təhlükəsizlik qüvvələri almağa məcbur oldu. Hətta onların bu radikal addımlarına görə ölkənin üç böyük şəhərində islam dininə qarşı etiraz aksiyaları da keçirilidi. Məhz elə buna görə də yəni hansısa bir məzhəbin günahını digər məzhəbin ayağına yazmamaq üçün, biz məhkəməyə müraciət etdik ki, hər bir məzhəb öz adı ilə tanınsın ki, vəhhabilər, ya həmin radikal varlıqlar bir cinayət törətdikdə, deməsinlər müsəlmanlar bunu edib. Konkret olaraq həmin cərəyanın, ya məzhəbin adını çəksinlər. Şikayətin üstən beş (5) il keçməsinə baxmayaraq, amma təəssüflər olsun ki, hələ də məhkəmə öz qərarın verə bilməyib.

- Hökumətin dini siyasətindən narazı qalan qüvvələr də var, istəkləri nədir.

- İstək, ədalətsizliklərə, haqsızlıqlara, digər dini azlıqları görməməzlikdən gəlmə və ikili standartlar siyasətini sonlandırmaqdır. Bunların dini azlıqlardan istəkləri, təəssüflər olsun ki, qeyri-standart qanunlar içində loyal olmaqdır. Ümumiyyətlə, bir ölkədə həqiqi loyaĺlıq o vaxt yaranır ki, əvvəla demokratik standartlara uyğun bütün sahələri tənzimləyən bir mühit formalaşmış olsun. İkincisi də, şah qanun deyil qanun şah olsun. Yəni ki, hamı tərəfdən qanunun aliliyi qorunsun. Əks halda heç bir loyallıqdan söz gedə bilməz.
Qaldı ki, sənin loyallığın qarşı tərəfin sənə olan zülmünü artırırsa, unudulmamalıdır ki, bu zülmdə sən də şəriksən, yəni ki, tək o zalım deyil. Onunla birlikdə sən də zalımsən. Yəni ki, bu ölkədə doğru-düzgün azadlıqlar olmalıdır. Hamı da dini, irqi və milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, ədalət və azadlıqlardan istifadə edərək eyni hüquqlu mühitdə, bərabər yaşamalıdır.

- Ölkənin özünə məxsus mədrəsə və dini mərkəzlərin olmamasının əsas səbəbləri nədir?

- Buna səbəb olkəmizdəki qanun boşluqları və çatışmazlıqlardır. Həmin boşluqların doldurulmasında siyasi iradənin yoxluğunu da digər səbəb kimi göstərmək olar. Belə ki, həmin mövzu ilə əlaqədar iki dəfə biz Təhsil Nazirliyinə məktub ünvanladıq. Bizə cavab verdilər ki, mövcud qanunlara əsasən bu ölkədə yalnız ortodoks kilsəsi dini təmayüllü məktəb və univeristet aça bilər. Durumun belə vəziyyətdə qalmasının səbəbkarı kimlərdi? Təbii ki, öz missiyasını layiqincə yerinə yetirməyən siyasi rəhbərlik. Onu da deyim ki, həmin məktubları vəkillərə təqdim etmişəm ki, bu bizə qarşı ayrı-seçkilikdi, bu məsləni ədalət məhkəmsinə şikayət verək.

- QMİ-nin Gürcüstan nümayəndəliyi ilə əlaqələriniz necədir, bir birinizin fəaliyyətinə maneçilik yaranırmı?

- Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin ölkəmizdəki nümayəndəliyi ilə demək olar ki, əlaqələrimiz yaxşıdır. Fəaliyyətimizdə birimizin digərinə hər hansı bir maneə, problem yaratması müşahidə olunmur. Lazım olanda qarşılıqlı dəstəklər əsirgənmir.

- İranın son günlər Azərbaycana pis münasibəti, işğalçı Ermənistana dəstəyi Gürcüstanın sülhsevər müsəlmanları tərəfindən necə qarşılanır. Hər halda onların arasındasız.

- Arazın o tayına, bu tayına nəzər saldıqda görürük ki, hər iki tərfdə milyonlarla soydaşımız yaşayır. Düşünürəm ki, siyasi rəhbərliklər, ictimai şəxslər sərt tondan və ittihamlarda çəkinməli, bütövlükdə hər iki xalqının bir-birinə olan milli, mədəni və dini bağlılıqlarını nəzərə alıb onları narahat edən addımlar atmamalıdırlar.
İnanıram ki, Azərbaycan və İran hökumətləri öz siyasi və qonşuluq maraqlarına xatir, masa arxasında oturub diplomatik danışıqlar yolu ilə məsələni həll edəcəklər. Biz Gürcüstan azərbaycanlılarının da istəyi budur ki, sülh şəraitində məslələr həll olunsun və regionumuz qafaqaz, münaqişə və müharibələrdən amanda qalsın.

- Məzhəblər arası münasibətlər necədir, ölkələrin Gürcüstanda siyasi maraqları din sahəsində özünü göstərmirmi?

- Ümumilikdə həm məzhəblər, həm də dinlər arası münasibətlər tam arzu olunan müstəvidə olmasa da, demək olar ki, normal həddədir. Belə ki, biz sünni ilə şiə araslnda eləcə də islamla xristian və digər dinlərin davamçıları arasında isti münasibətlər görsək də, təəssüflər olsun ki, bu isti münasibəti ölkə dini çoxluğu ilə digər dini azlıqlar arasında görə bilmirik. Əminliklə vurğulaya bilərəm ki, bunun səbəbkarı dini azlıqları deyil. Onların yeganə günahı budur ki, bu ölkədə dini azlıq olublar.

- Gürcüstanda müxtəlif islami dini təşkilatlar arasında münasibətlər də isti deyil. Səbəblər...

- Bunun səbəbləri daha çox, təşkilat rəhbərliklərinin ixtiyarlarının öz əllərində olmaması, dinini və xalqını təmsil etməməsi (burada daha çox hökumətin müsəlmanlar adına yaratdığı Bütöv Gürcüstan Müsəlmanları idarəsinin rəhbərliyini, onun icraçı direktoru Resan Qoqitidze və Şeyx Ramin İgidovu nəzərdə tuturam) və hökumətin sözçülüyünü etməsi, sifariş ilə başqa dini qurumun əleyhinə imza atmaları, hökumət tərəfindən qəsb olaraq, sahibsiz mülklər deyə mənimsənilən məscidləri özlərinin balansına icarə olaraq tələb etmələri və eləcə də fikir ayrılıqlarının mövcudluğudur.
“Saakaşvili Gürcüstan hakimiyyəti üçün bomba rolunu oynayır”Fazil Əliyev : “O gəlişi ilə müxalifətin aktivləşməsinə, real gücə çevrilməsinə təkan verdi”

Ukraynada məskunlaşan Gürcüstanın sabiq prezidenti Mixail Saakaşvili verdiyi sözü tutdu və oktyabrın 1-də ölkəsinə qayıtdı. Saakaşvili özünün “Facebook” hesabında Batumidən video yaydı və öz tərəfdarlarını oktyabrın 2-də keçiriləcək yerli özünüidarəetmə seçkilərində iştirak etməyə çağırdı. Gürcüstan hakimiyyəti əvvəlcə onun ölkə ərazisinə daxil olmadığını desə də, sonradan əməliyyat qrupu yaradaraq onu həbs etməyə müvəffəq oldu. Beləcə, Saakaşvili gəldi və ölkəsində həbs olundu. Hazırda o, Rustavi 12 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində saxlanılır.

Oktyabrın 2-də isə seçkilər keçirildi və MSK-nın rəsmi məlumatına əsasən hakim “Gürcü Arzusu" proporsional siyahı üzrə 46,65 % seçici dəstəyi aldı, Saakaşvilinin qeyri-rəsmi lideri olduğu müxalif Vahid Milli Hərəkat Partiyası 30,7 % səs topladı. Bəzi şəhərlərdə təkrar seçkilərin keçirilməsi gözlənilir.

Müxalifət Saakaşvilinin olduğu Rustavi 12 saylı cəzaçəkmə müəssisəsi ərazisinə yığışıb. Müxalif millət vəkili Tako Çarkvianinin sözlərinə görə, mühacirlər də keçmiş prezidenti dəstəkləmək üçün həbsxana ərazisinə gəliblər.

Ukrayna Prezidenti Vladimer Zelenski onun müdafiəsinə qalxdı. Saakaşvili də öz növbəsində Zelenskiyə məktub yazaraq həbsinə göstərdiyi həssas münasibətə görə təşəkkürünü bildirdi. Onun eksdradisiyası məsələsi də gündəmdədir. Gürcüstan prezidenti Zurabişvili Saakaşvilinin əfv olunmayacağını deyib. Saakaşvilinin vəkili Giorgi Çiviaşvili isə deyib ki, sabiq prezident Gürcüstanda siyasi mübarizəsini davam etdirdiyi üçün Ukraynaya təhvil verilməsindən imtina edəcək.

Baş nazir İrakli Qaribaşvili “İmedi” telekanalının efirində deyib ki, Saakaşvili və onun komandası Gürcüstanda bir neçə müxalifət liderinin qətlini müzakirə ediblər. Məqsəd ölkədə iğtişaşlar yaratmaq və hakimiyyəti ittiham etmək idi.

Hakim "Gürcü Arzusu"nun lideri İrakli Kobaxidze də eyni fikirdədir. Söyləyib ki, Saakaşvili ölkəyə qarşı bir çox cinayətlər törətmiş biabırçı, patoloji bir insandır.
Saakaşvili isə sonadək mübarizə aparacağını deyib. Həbsxanada aclıq və tibbi yardımdan imtina edən sabiq prezident Gürcüstana xalqa azadlıq və demokratiyanı bərpa etməyə köməyə gəldiyini bildirib. O, dəmir barmaqlıqlar arasında da azad insan olaraq qaldığını deyib.

“Xalq Cəbhəsi” baş verən və gözlənilə biləcək hadisələrlə bağlı Gürcüstan Naminə Partiyanın sədri Fazil Əliyevlə müsahibə edib.

- Saakaşvili sözünü tutub Gürcüstana gəldi nə dəyişdi. Onun gəlişi proseslərə necə təsir göstərdi?

- Saakaşvilinin Gürcüstana gəlişi seçki öncəsi mühiti müsbət yönə dəyişdi. Ondan incimiş elektoratı bir yerə topladı və seçkilərə getməyə təşviq elədi. Saakaşvili gəlməsəydi, çox güman ki, tərəfdarlarının yığdığı səs bu qədər olmazdı, daha az olardı. Bundan başqa Saakaşvili Gürcüstanı tərk edəndən sonra lideri olduğu partiyadan parçalanmalar olmuşdu ki, o vətənə qayıtdıqdan sonra həmin tərəflər arasında olan soyuqluq götürüldü, birləşmə meylləri artdı. Bu da müxalifətin seçki aktivliyini, eyni zamanda seçicilərin müxalifətə olan inamını da artırdı və nəticədə müxalifət bu qədər səs topladı.

- Gürcüstanda həbs olunacağını bilə-bilə vətənə qayıtması nəyə hesablanmışdı?

- Saakaşvili Gürcüstana dönmək qərarını verdikdən sonra Avropa dövlətləri onun tərəfdarlarına müraciət etmişdilər ki, sabiq prezidentin dönüşünü elə təşkil etsinlər ki, xaosa, qarşıdurmaya çevrirlməsin. Saakaşvili də sakit bir yolla Gürcüstana daxil oldu və bir gün tərəfdarları ilə görüşdükdən sonra özü hakimiyyətə təslim oldu. Yəni Saakaşvili Gürcüstana gələndə bəyan etdi ki, burayadayam, bu hakimiyyətə bir xəbərdarlıq idi.

- Necə fikirləşirsiz, Saakaşvilinin qayıdışı elə hakimiyyətlə əvvəlcədən düşünülən birgə plan olub..

- Yox, mən deməzdim ki, Saakaşvilinin qayıdışı hakimiyyətlə razılaşdırılıb. Saakaşvili seçiciləırinə videomüraciət edəndə hakimiyyətin bütün strukturları xalqı inandırmağa çalışdı ki, o, burada yoxdur, Ukraynadadır. Sonda hakimiyyət Batumiyə böyük güc göndərəndə Saakaşvili artıq Tiflisdəydi. Hakimiyyətin Saakaşvilinin ölkə ərazisinə daxil olmasında xəbərsizliyi xalq arasında ona olan inamı azaltdı. Eyni zamanda ölkə sərhədlərinə nəzarəti itirməsi, güc strukturlarının sayıqsızlığı hakimiyyəti gülünc vəziyyətə qoydu. Yəni bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Saakaşvilinin ölkəyə qayıdışından hakimiyyətin xəbəri olmayıb. Bu da hakimiyyət üçün biabırçılıqdır. Pat vəziyyətinə düşən hakimiyyət Saakaşvilini ölkədən çıxarmaq istəyir. Ukrayna prezidenti Zelinski Saakaşvilinin Ukrayna vətəndaşı olduğunu əsas gətirərək ölkəsinə qayıtmasında israrlıdır. Amma Saakaşvili Gürcüstandan getmək istəmir. Burada qalıb mübarizə aparmaq istəyir. Hadisələrin gedişatı onu göstərir ki, Saakaşvilinin Gürcüstana dönüşü heç də ABŞ və Avropa tərəfindən təşkil edilməyib. Bu planda Ukrayna və Türkiyə iştirak edib. Onu da deyim ki, Türkiyə ilə Gürcüstan hakimiyyəti arasında bir soyuqluq var. Bu yaxınlarda Gürcüstanda 1 milyard dollarlıq tender qazanan NK türk şirkəti faşist qüvvələri tərəfindən ölkədən qovulmuşdu. Hətta işə Türkiyənin Gürcüstandakı səfiri Fatma Ceren Yazqan qarışmış və rəsmi Ankaranın etirazını Gürcüstan hakimiyyətinə çatdırmışdı. Düşünürəm ki, Saakaşvili su və hava yolu ilə deyil, quru yolla ölkəyə daxil olub. Gürcüstanla Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan və Türkiyə sərhəddir. Saaskaşvili ölkəsinə Rusiyadan keçə bilməzdi, Moskvaya düşmən kəsilib. Azərbaycanla Gürcüstan arasında olan isti münasibətlər isə Saakaşvilinin bu ölkədən Gürcüstana getməsini mümkünsüz edir. Ermənistan sərhədləri isə faktiki olaraq Rusiya tərəfindən nəzarətdədir. Bu da onun Ermənistandan keçməsini inandırıcı saymır. Həm də o buna risk etməzdi. Məntiqlə onun Türkiyə vasitəsilə ölkəyə daxil olduğu inandırıcıdır. Bəlkə hakimiyyət bunu bilir, amma Türkiyə ilə münasibətlərin pisləşməməsi üçün susur.

- Mişa gəlsə də müxalifət seçkidə məğlub oldu. Məğlubiyyət müxalifət düşərgəsindən qopmalar, dağılmalara səbəb ola bilərmi?

- “Gürcü Arzusu”nun qələbə mərasimləri keçirməsi hələ çox tezdir. 47 faizə yaxın səs toplaması tam qələbə demək deyil. Hələ müxalifətin gücü tükənməyib. Ölkənin beş böyük şəhərində təkrar seçkilər keçiriləcək. Saakaşvilinin ölkədə olması müxalifətin gücünü artırır, seçki fəallığı güclənir. İnsanlar Saakaşvilinin azadlığı üçün imza toplama aksiyalarına start verəcəklər, onun saxlanıldığı həbsxana qarşısında aksiyalar keçirilir. Yəni onun ölkəyə qayıdışı müxalifətin zəiflənməsinə yox, daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq, həmçinin siyasi palitraya əlavə rənglər qatacaq. Çox güman ki, ABŞ və Avropa Gürcüstanda müxalifətin fəallığını görüb proseslərə baş vursun. Əvvəllər verdiyim proqnozlar özünü doğrultmaqdadır. Düşünürəm ki, ölkədə qarşıdurmaların baş verməməsi üçün super dövlətlərin təsiri və iştirakı ilə ölkədə koalision bir keçid hökumət formalaşmalıdır. Demokratik institutlar, o cümlədən məhkəmə və süçki komissiyasının yenidən formalaşdırılması və gələn il parlamnet seçkilərinin keçirilməsi planlaşdırıla bilər.

- Hakimiyyət Saakaşvilini hansı şərtlər əsasında azad edə bilər. Azad etməsə nə baş verə bilər?

- Düşünürəm ki, hakimiyyət Saakaşvilinin deportasiya etməyə çalışacaq. Çünki Saakaşvili Gürcüstan hakimiyyəti üçün bomba rolunu oynayır. O, qayıdışı ilə həm seçkilərin gedişatına mənfi təsir göstərdi, hakimiyyətin müəyyən planlarının qarşısını aldı, həm də müxalifətin aktivləşməsinə, real gücə çevrilməsinə təkan verdi. Ona görə hakimiyyət çalışacaq ki, Zelinskinin müraciətini əsas götürüb onu Ukraynaya təhvil versin. Amma Saakaşvilinin bunu istəməməsi hakimiyyət üçün əlavə problemlər yaradır. Çox güman ki, təkrar seçkilər keçirilənədək onun həbsxanadan azad olunacağı real görünmür. Ancaq hər şey ola bilər, əgər super güclər işə qarışıb Saakaşvilinin azad edilməsi tələbini irəli sürsələr, o, müəyyən şərtlərlə azad oluna bilər. Amma təkrar seçkilərə qədər onun azad olunacağı o qədər də inandırıcı görünmür. Əgər təkrar seçkilərdə müxalifət qalib gələrsə o zaman onun azad olunma prosesi sürətlənə bilər. Yox məğlub olarsa gedə bilər. Prezident Zurabaşvili onu əfv etmək barədə düşünmür. Çünki özü Bdzinanın əlində oyuncaq, qeyri adekvat prezident kimi mərkəzin əmrlərinə tabedir.

- Bu dəfə də seçkilərin saxtalaşdırıldığı iddia olunur...


- Əvvəlkilər kimi bu dəfə də seçki saxtakarlıq üzərində keçirildi. Hakim partiya seçkinin saxtalaşdırmaq üçün bütün dövlət resurslarından istifadə etdi və hətta güc strukturlarını da bu prosesə cəlb etdi. Bunu seçkiləri izləyən ABŞ institutları da hesabatlarında təsdiqlədilər. Bundan başqa digər demokratik institutların da seçki ilə bağlı ürək açmayan fikirləri var. Onlar da seçkilərin şəffaf keçirilmədiyi, hətta pul paylama və zorakılıq hallarının müşahidə olunduğu qənaətindədirlər. Hakimiyyət bu seçkilərdə ən çox Kvemo Kartli və Cavaxetiyada üstünlük əldə etdi. Gürcülərin kompakt yaşadığı bölgələrdə hakim partiya qalib gələ, qazana bilmədi. Əsas beş şəhər - Tiflis, Kutaisi, Rustavi, Poti və Batumi daxil olmaqla 20-yə yaxın böyük sənaye mərkəzlərində seçkiləri qazana bilməyən hakimiyyət təkrar seçkilərə getmək zorunda qalıb. Bu da o deməkdir ki, müxalifət təkrar seçkiləri qazanmaq şansındadır. Tiflisi merliyi uğrunda mübarizədə hansı tərəfin qalib gələcəyi önəmlidir. Digər şəhərlərdə də hakimiyyət qələbə qazanarsa, müxalifət və ya əksinə müxalifət qələbə qazanarsa, hakimiyyət çıxılmaz vəziyyətə düşəcək. O zaman gələn il parlament seçkilərinin keçiriləcəyi qaçılmaz olacaq.

- Avropa Saakaşvilinin həbsinə görə rəsmi Tiflisə təzyiq edə biləcəkmi?

- Qərb həmişə ölkədə insan azadlıqlarının pozulmasına, seçkilərin demokratik keçirilmədiyinə görə rəsmi Tiflisi ittihamlayıb. Bu gün 100 min Gürcüstan vətəndaşı iş üçün Avropaya gedib, orada kölə vəziyyətindədirlər. Avropa institutları Gürcüstana artıq mesajlar verir ki, ölkə demokratiya yolundan uzaqlaşsa, zorakılıq meylləri artsa, o zaman Gürcüstan vətəndaşlarının Avropaya vizasız gediç-gəliş məsələsinə yenidən baxıla bilər. Yəni vizasız rejim ləğv oluna bilər. Bundan başqa Avropadakı Gürcüstan vətəndaşları qeyri-qanuni miqrant sayılaraq ölkəyə deportasiya oluna bilər. Bu da rəsmi Tifilis üçün fəlakət demək olacaq.
“İran islamçıların iqtidarda qalması üçün əlindən gələni edir” – İraq türkmənlərinin lideriBazar günü İraqda parlament seçkiləri keçiriləcək. Təbii ki, seçiləcək millət vəkillərinin oturduğu parlament də yeni hökumti formalaşdıracaq. Əhali uzun illərdir firavanlıq, asayiş arzusundadır, bu seçki həmin arzularına çatdıra biləcəkmi insanları? Üstəlik, bu ölkə əhalisinin 10 faizinə bərabər olan 4 milyonluq türkmən xalqı seçkidən sonra sıxıntılarından qurtula biləcəkmi, ən azından milli kimliklərini hökumətə tanıda biləcəklərmi, yaşadıqları tarixi şəhərlərində ən azı yerli idarəetmədə rol ala biləcəklərmi? Bütün bu suallara cavab almaq üçün İraqın keçmiş millət vəkili, Türkməneli Partiyasının sədri, türkmən xalqı arasında böyük nüfuz sahibi Riyaz Sarıkahya ilə söhbətləşdik. Gəlin müsahibəyə birlikdə nəzər salaq:

- Bazar günü keçiriləcək seçkilərə İraqdakı türkmən partiyaları blok şəklində qatılacaq. Birləşmiş İraq Türkmənləri Cəbhəsi adı altında yaratdığımız ittifaqa İraq Türkmən Cəbhəsi, Türkməneli Partiyası, Ədalət Partiyası, Haqq Partiyası, Qərar Partiyası, İradə Partiyası, eləcə də Türkmən Vəfa Hərəkatı, Türkmən Əməliyyat Birliyi və Millətçi Hərəkat Birliyi daxildir. Bu doqquz siyasi partiyanın birlikdə hazırladığı seçki siyahısı əvvəlkilərdən çox fərqlənir. Əslində, seçki prosesinin özü də dəyişib. Əvvəlki seçkilədən fərqli olaraq bu dəfə vilayət və rayonlar daha çox seçki dairələrinə bölünmüş vəziyyətdədir. Məsələn, ötən seçkidə Kərkük və Mosul hər biri bir seçki dairəsi idisə, indi Kərkük 3, Mosul isə 8 dairəyə bölünüb. Çox qarışıqlıq var. Kəndin yarısı bu dairədə, digər yarısı başqa dairədə səs verəcək. Hesab edirik ki, bu dəfə islamçı şiə partiyaları xeyli səs itirəcəklər. Əvəzində isə demokratik və mədəni partiyalar səslərini artıracaqlar. Eləcə də, sünnilər bu seçkidə əvvəlkindən daha çox səs alacaqlar. Çünki onlara Ərəbistandan, Körfəz ölkələrindən böyük dəstək var. Amma bu seçkilər İraqın böyük problemlərini azalda bilməyəcək. O cümlədən, türkmən partiyaları olaraq bizim də bu seçkidən elə böyük gözləntilərimiz yoxdur. Çünki, 4 milyonluq türkmən əhalisi İŞİD-in baş qaldırdığı vaxtlar öz torpaqlarından qaçqın düşərək İraqın dörd bir yanına səpələndilər, böyük bir hissəsi də xaricə köçdü. İŞİD illərdir məğlub edilsə də, qaçqınların çoxu hələ də evlərinə qayıtmayıb. Siyasi təsir imkanları böyük mərkəzlər var ki, türkmənlərin seçkili orqanlarında yer almamasına çalışırlar. Hazırda onlar İraqda sadəcə üç qüvvəni – şiə, sünni və kürdləri təşkilatlandırırlar. Təəssüf ki, bu gün İraqda 4 milyonluq türkmən xalqının sadəcə 1 naziri və 1 nazir əvəzedicisi var. Hansı ki, Maliki hökuməti dönəmində 3 nazir və 4 nazir əvəzi postu bizim idi. Bu gün istər Bağdadda, istərsə də Kərkükdə bütün yüksək postlara ərəblər, ya da kürdlər təyin olunur.

- Bildiyimə görə, İraqın hər yerində narazılıq hökm sürür və çox güman ki, bu özünü seçkidə də göstərəcək...

- Bəli, yalnız türkmənlər deyil, bütün ölkə problem içindədir. Təsəvvür edin ki, İraqın cənubunda əsasən şiələr yaşayır, amma onların da arasında qarışıqlıq var. Neçə şiə partiyası ofislərini bağlamağa məcbur olub. Cənubda yaşayanlar partiyalara deyil, ayrı-ayrı müstəqil namizədlərə səs vermək istəyirlər. Səbəb də budur ki, partiyaların bir çoxu korrupsiyaya qurşanıb, özlərini varlandırıblar, xalq isə sosial sıxıntı yaşayır. Bu gün elektrik, içməli su problemi insanların çiynində yükdür. İnsanlar işsizlikdən əziyyət çəkir və idarəetmə sisteminin naşılığına son qoymaq üçün narazılıqlarını bildirirlər. Təbii ki, Qərb İraqda mülki sistemin qələbə qazanması üçün narazı xalqın hakimiyyətin əleyhinə çıxışlarımı tam dəstəkləyir. Hazırda cənubda şiələr iki bloka bölünüblər – islamçı şiələr və onlara qarşı çıxan liberal və ya demokrat təşkilatlar. Hətta prezident, baş nazir, parlament sədri də islamçılara qarşıdır, amma qorxularından səslərini çıxarmırlar.

- Türkmən partiyaları olaraq seçki siyahısını necə tərtib etmisiniz, kimlərin adları yazılıb, sədrlərin, yoxsa tamam fərqli insanların?

- Təbii ki, seçkidə bizim də namizədlərimiz var və onlara ciddi dəstək veririk. Biz bu dəfə belə razılaşdıq ki, heç bir partiyanın sədri deputatlığa namizəd olmasın. Doqquz siyasi partiyadan səkkizi bu qaydaya riayyət elədi, yalnız İradə Partiyasının sədri xanım Jalə Neftçi öz namizədliyini irəli sürdü.

- Yeri gəlmişkən, seçkidən neçə mandat qazanacağınızı düşünürsünüz?

- Bu dəfə namizədlərimizin sayını azaltmışıq. Ötən seçkidə təkcə Kərkükdən 24 nəfərlik siyahı üzrə seçkiyə qatılmışdıqsa, bu dəfə cəmi 7 namizədimiz var. İstəyirik ki, səslərimiz parçalanmasın, namizədlərimizi yetərincə dəstələyə bilək. Mosulda və digər yerlərdə də namizədlərimiz var. Ötən seçkidə Kərkükdə 3, Mosulda 4 millət vəkilimiz olmuşdu. Arzu edirik ki, bu dəfə heç olmaya millət vəkillərimizin sayı azalmayacaq.

- Seçkinin nəticəsinə uyğun olaraq yeni hökumət qurulacaq İraqda. Sizcə əvvəlkilər kimi olacaq, yoxsa dəyişiklik hiss ediləcək?

- Məncə yeni formalaşdırılacaq hökumət bir az Qərbyönümlü, bir az da Ərəbistana, Körfəz ölkələrinə meylli siyasət yürüdəcək. Yəni İranla bir az məsafə saxlayacaq. Təbii ki, İran bunu asanlıqla həzm etməyəcək. Amma yenə də düşünürük ki, İraq qonşu ölkələrlə, dünya birliyi ilə daha yaxşı əlaqələr quracaq və öz problemlərini azaldacaq. Bu seçkidə çox dəyişikliklər olacaq, yeni simalar seçiləcək və hökumətdə yer alacaq. Amma çəkişmələrin artacağını düşünürük. Qonşu ölkələr, xüsusilə də İran islamçıların iqtidarda qalması üçün əlindən gələni etməkdədir. Təbii ki, mövcud islamçı şiə partiyaları tutduqları yüksək postları asanlıqla əldən vermək istəməyəcəklər. Həm də nəzərə alaq ki, onların ixtiyarında silahlı qüvvə və böyük pullar var. Ölkəmizin yaxın gələcəyi qaranlıq görünsə də, biz bunu istəmirik və İraqın tezliklə asayişə qovuşmasını arzulayırıq.

- Nə zamandır Türkmən Məclisini yaratmaq istəyirsiniz, amma bəzi səbəblər buna mane olub. Bu gün gecdir, amma aylar öncəsi belə bir Məclisiniz qurulmuş olsaydı, həftə sonu keçiriləcək seçkiyə birgə gedə bilərdiniz...

- Türkmən Məclisinin qurulması bütün türkmənlərin arzusudur. Əslində doqquz türkmən siyasi partiyasının hamısı Məclis quraq deyir, yalnız İraq Türkmən Cəbhəsi Ankaranı inandırır ki, bu Məclis İranın təsiri altına düşəcək, kürdlərlə əməkdaşlıq edəcək və sair. İndiyədək məhz İraq Türkmən Cəbhəsinin mövqeyi üzündən Məclis qurulmayıb, nə vaxt təşəbbüs göstərmişik, onlar mane olublar. Təəssüf ki, Ankaradakı bəzi dostlar, eləcə də türkmən quruluşlar da əl altından maneə törədiblər. Məclis qurmaq bizim haqqımızdır. İraq konstitusiyasının 125-ci maddəsində bu hüquqlar təsbit olunub. Çalışırıq ki, heç olmaya seçkidən sonra Məclisi quraq və birbaşa İraq hökumətinin nəzarətində olsun, büdcədən maliyyə dəstəyi alsın. Təbii ki, Məclisin verəcəyi qərarlar da türkmənlər üçün birləşdirici, bəzən isə tövsiyyə xarakterli olmalıdır. Hətta deyirik ki, gəlin türkmənlərin Ali Siyasi Şurasını yaradaq. Bura bütün türkmən partiyalarının sədrləri, millət vəkilləri və hökumətdə rol alacaq nazirlər üzv olsun. Sonradan həmin Şura Türkmən Məclisinin qurulması üçün hazırlığa başlasın. Başa düşürük ki, İraqda heç bir siyasi mərkəz türkmənlərin vahid gücə çevrilməsini istəmir...

- Sizcə niyə?.. Amma bunun qarşılığında seçkiyə həvəslə hazırlaşırsınız...

- Bayaq dediyim kimi, türkmən partiyaları seçkiyə vahid siyahı üzrə, böyük həvəslə qatılıb. Hələ üç gün qalır, inşallah ki, nəticələr dövlətimizə böyük dəyişikliklər gətirəcək. Xalq olaraq biz türkmənlər də bunu istəyirik. Amma İraqın seçki sistemində həmişə saxtakarlıq böyük rol oynayıb, səslər saxtalaşdırılıb. Parlamentdə özünə saxta seçki yoluyla yer edən partiyalar korrupsiya və rüşvətxorluqda hökumətə də ortaq olublar. Hətta deyərdim ki, ayrı-ayrı nazirliklər bu partiyaların kassasına çevriliblər. Əlbəttə, bütün partiyalar pis deyil, aralarında yaxşıları da var. Hər halda, bu dəfə saxtakarlıq olmasın deyə bir sıra işlər görülüb və inanıram ki, nəticəsi olacaq.

- Seçki öncəsi İraqda ciddi canlanma var, özü də məhz şiə qruplar arasında. Bildiyim qədər, şiələr seçki prosesində üç cəbhəyə bölünüblər: Əli Sistani, Hadi əl-Amiri və Müktəda əs-Sədr qrupları...

- Şiə qruplar arasında ciddi rəqabətin olduğu açıqdır. Əli Sistani şiələrə çağırış elədi ki, seçkidə aktiv olsunlar. İraq əhalisinin seçkiyə münasibəti belədir: kimlərin ki, hansısa partiyaya rəğbəti var, gedib səs verirlər. Amma hansısa partiya ilə bağlılığı olmayanlar səsvermədə iştirak etmirlər. Çox istərdim ki, Sistaninin çağırışı əhalini fəallaşdırsın. Bizim türkmən əhali arasında da seçkidə fəallıq hər zaman aşağı olub. Çalışırıq ki, hamı səsverməyə qatılaraq istədiyi namizədə səs versin. Əgər türkmənlər seçkidə tam fəallıq göstərərsə, təkcə Kərkükdə 12 millət vəkili mandatından 4-nü qazana bilərik.

- Şiələrin bu üç qrupu arasında hansısa bağlılıq və ya fərq varmı, onlardan hansı İraq üçün daha münasib gələcək vəd edir?

- Əslində şiə partiyalar arasında, istər Müktəda əs-Sədr olsun, istər Əl-Hadi və digərləri, əsas hədəflərində elə də ciddi fərq yoxdur. Onlar çalışırlar ki, nə edək daha çox mandat qazanaq. Yəni maraqları ideologiya yox, mənfəətdir. Şiələr arasında əsas mübarizə islamçılarla müasirlər arasında gedəcək. Yəni islamçı qruplar öz aralarında mənfəət, müasirlərlə islamçılar isə idealogiya uğrunda mübarizə aparacaqlar. Kürdlər arasında da mübarizə xeyli güclənəcək. Amiri qrupu İranla əlaqələrə üstünlük verir. Amma Müktəda əs-Sədr əksinə, İranla məsafə saxlayıb, şiə olmasına baxmayaraq sünni-ərəb dünyası ilə əlaqələrə üstünlük verir. Hətta o, Səudiyyə Ərəbistanında səfərdə də olub. Əs-Sədr ölkədəki sağçı-islamçı qrupları öz ətrafında cəmləməkdədir. Amma təbii ki, bütün siyasi partiyaların İranla dərin köklü əlaqələri var və İranın onlara bu gün də təsiri güclüdür. Odur ki, onların bu seçkidə hamısının birdən yeniləcəyini gözləmək olmaz.

- Müktəda əs-Sədr qonşu ölkələri seçkilərə müdaxilə etməməyə çağırdı və edərlərsə irəlidə qarşılıq verəcəkləri ilə hədələdi. Xəbərdarlıq hansı ölkəyə ünvanlanıb sizcə?

- Əs-Sədr ədalətli seçki keçirilsin deyə belə bir çağırış edib. Çox güman ki, qonşu ölkələr dedikdə İranı nəzərdə tutub. Çünki bayaq dediyim kimi, İran şiə partiyalara dəstək verir.

- Sünni iraqlılar, eləcə də kürdlər seçki öncəsi çox rahat görünürlər. Niyə sakitdirlər, bəlkə sonda istədiklərini ala biləcəklərinə arxayındırlar...

- Dorudan da, bu dəfəki seçkidə sünnilərlə kürdlər çox rahatdırlar. Düşünürəm ki, alacaqları səslərdə artım olacaq. Həm də bu dəfəki seçkidə partiyalar arasında yarışdan əlavə, namizədlərarası mübarizə gedəcək. Kərkükdə seçkilər bir növ türkmənlər, kürdlər və ərəblər arasında gedir. Odur ki, kimliyindən asılı olaraq hər kəs öz millətindən olan namizədə səs verəcək.

- Son olaraq deyin: Bu seçkilər İraq türkmənlərinə və Türkməneli yurduna nə vəd edir?

- Seçkidən sonra ölkədə vəziyyət sabitləşəcəkmi, yoxsa qarışacaqmı, bunu indidən söyləmək olmaz. Yaxşılığa doğru olarsa, əslində türkmənlərin də arzuladığı ab-hava yaranar. Elə böyük gözləntimiz yoxdur, bayaq da dediyim kimi, ən azından ötən dəfəki millət vəkili sayımızı qorumağa çalışacağıq. Həm də bu dəfə daha fəal, sözünü deyə biləcək millət vəkillərini parlamentə göndərmək istəyirik. Çünki ötən seçkidə, xüsusilə də Kərkükdən seçilmiş millət vəkillərimiz passiv oldular, türkmənlər üçün heç nə edə bilmədilər. İstəyirik daha çox gənc və aktiv insanlar seçilsin. Əvvəllər parlamentdə millət vəkillərimiz maksimum 15 nəfər olub. Hansı ki, kürdlər hər dəfə ən azı 50 millət vəkili mandatı qazanıblar. Niyə, ona görə ki, mövcud seçki sistemi bu vəziyyəti yaradıb. Bütün bunları nəzərə alaraq, türkmən millət vəkilləri daha çox işləməyə məcburdur. Kürd millət vəkili 8 saat işləyirsə, bizimkilər 18 saat işləməlidirlər ki, nəsə əldə edə bilsinlər.

Vüsal Tağıbəyli
"Rusiya Türkiyə və Azərbaycanla birlikdə İrana girsə..."Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, İranın Cənubi Azərbaycanda, Azərbaycanla sərhədlərdə son hərbi təlimləri və İran rəsmilərinin Azərbaycan əleyhinə yönəlik açıqlamalarına dair fikirlərinizi bilmək istərdik.

- İranda dinlə siyasətin birləşməsi dini dəyərlərin gözdən salınmasına yol açıb. Mollalar hakimiyyəti ələ keçirdikləri gündən düşünülməmiş siyasətləri ilə ölkəni 40 ildən artıqdır ki, beynəlxalq sanksiyalar altında saxlayırlar. İndi də Azərbaycanla münasibətləri korlamaq üçün dəridən-qabıqdan çıxırlar. Amma Azərbaycan mollaların əndazəni aşan açıqlamalarına diplomatik etiket qaydalarını pozmadan cavab versə də, mübasibətlərin tam korlanmaması üçün tövbə qapısını açıq saxlayır. Çünki hökumətimiz Azərbaycanın hərbi gücünə arxayındır və bütün xalqımız kimi bilir ki, İranın Azərbaycan sərhədlərini hər hansı formada pozmaq cəhdinin qarşısını sərt formada alacaq, bu, regional münaqişəyə çevriləcək və İran dövlətinin varlığına son qoyacaq. Biz bilirik ki, İranda da, hər necə olsa, mollalar bunu başa düşmək gücündədir. İrandan fərli olaraq Azərbaycanın həm güclü müttəfiqləri, həm də qardaş Türkiyə ilə qarşılıqlı yardım haqqında sazişimiz var. Eyni zamanda Azərbaycan MDB-nin üzvüdür və daxildəki bütün fikir ayrılıqlarına və ziddiyyətlərə baxmayaraq, nəinki Azərbaycan, istənilən MDB üzvü kənardan təcavüzə məruz qalsa, Rusiya həmin dövlətə yardım edəcək. Rusiya Türkiyə və Azərbaycanla birlikdə İrana girsə, oradan çıxması üçün 1946-cı ildən fərqli olaraq ona Britaniya və ABŞ tərfindən nüvə silahı tətbiqi hədəsi ilə təzyiq edilməyəcək, bəlkə də kömək ediləcək və Cənubi Azərbaycanda 1946-cı ildə həmin dövlətlərin dəstəyi ilə fəaliyyətinə son qoyulmuş Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Hökuməti bərpa olunacaq. Təkcə Azərbaycan türkləri yox, başqa millətlər də öz dövlətlərini quracaq. Bundan başqa, hər kəs başa düşür ki, İsrail başda olmaqla İranın düşmənləri də kənardan hadisələri müşahidə etməyəcək. Ona görə də İranın təlimləri heç bir narahatçılıq yaratmadı, yalnız acı təbəssüm və təəssüf doğurdu. İran bu yolla xalqın ölkəni bürümüş aclıq və epidemiya ilə uğursuz mübarizədən diqqətini yayındırmaq istəyirsə, yaxud ermənipərəst Qərb dairələrinin dəstəyini əldə etmək istəyirsə, yanılır. İranın bütövlüyü və inkişafı Azərbaycanla dostluq siyasətinə bağlıdır.

- ABŞ-ın Əfqanıstanda biabırçı məğlubiyyəti onun dünya liderliyinə ciddi zərbə oldu. Bu vəziyyət dünyada yeni müharibələrə yol açmayacaq ki?

- Sovet İttifaqının süqutundan sonra ABŞ özü üçün dəqiq hədəflər və ona çatmaq üçün ideologiya formalaşdıra bilmədi. Hazırda sanki okeanda üzən, hara getdiyini bilməyən kompassız gəmiyə bənzəyir. Hazırda ABŞ-da daxildə də ciddi böhran yaşanmaqdadır. Cəmiyyət parçalanıb və bu, irqi ayrı-seçkiliyə yol açır. Korrupsiya səbəbindən odlu silahların yayılmasına və bu yolla törədilən qanlı cinayətlərə qarşı effektli mübarizə təşkil etmək mümkün olmur. İslamofobiya gündən-günə genişlənir. Qocalmış və islahatlar aparılmayan siyasi sistem dövlət həyatında gənc istedadların önə çıxmasına imkan vermir. Bu vəziyyətdə yalnız seçildiyi vaxt gənc hesab olunan Obama kimi zəif xarakterli adamlar, yaxud Bayden kimi fiziki baxımdan tükənmiş qocalar irəli verilə bilər. İslahatlar aparılmasa, ABŞ dünyadakı rolunu və nə istədiyini müəyyənləşdirə bilməsə, Amerika xalqı kimi beynəlxalq birlik də baş verənlərdən ciddi zərər görəcək. Bu, ABŞ cəmiyyətində böyük silkələnmələrə gətirib çıxaracaq, bəlkə ondan sonra hansısa dəyişikliklərə gedilsin.

- Qüdrət bəy, Serj Sarkisyan bizim işğalçı üzərində qələbəmizi İlham Əliyevə boşqabda verilən hədiyyə kimi qiymətləndirib. Siz necə düşünürsünüz?

- Bütün siyasi ekspertlər Serjikin savadsız biri olmasını həmişə qeyd ediblər. Heydər Əliyev 1994-cü ilin mayında Ermənistana güclü xarici dəstəyin olduğunu, Azərbaycan iqtisadiyyatının isə ağır müharibə aparmağa hazır olmadığını görüb Ermənistanla atəşkəs haqqında saziş imzaladı. Bundan sonra güclü Qərb ölkələrinin neft şirkətləri ilə "Əsrin müqaviləsi" adlanan saziş imzalandı, ölkə daxilində silahlı müxalifətin varlığına son qoyuldu, sabitlik təmin edildi, ölkə stabil inkişaf yoluna qədəm qoydu. Neft pulları hesabına güclü ordu, xarici iqtisadi əlaqələr quruldu, müttəfiqlər qazanıldı. Azərbaycan səbirlə, addım-addım irəlilədi, əlverişli beynəlxalq vəziyyətin yaranmasını gözlədi. Serjik belə şeyləri qanmaz. Məhz güclü ordumuzun 2016-cı ildə Lələtəpə əməliyyatından sonra Serjikin hərbi səhra komandiri kimi məğlubedilməzlik xarizması alt-üst oldu və erməni xalqı onu hakimiyyətdən qovdu. Tam əminliklə deyə bilərik ki, əslində onu hakimiyyətdən Azərbaycan Ordusu qovub. Azərbaycanın apardığı uğurlu diplomatik fəaliyyətin nəticəsi idi ki, Ermənistan döyüş meydanında tək qaldı və biz işğalçının başını əzdik. Ona görə başa düşmək olmur ki, hakimiyyətdən qovulmuş birisi rəhbərlik etdiyi dövrün hansı uğurundan danışır. Dünyada riyakar ikili standartlar olmasaydı, beynəlxalq hüquq normalarının aliliyi təmin olunsaydı, indi Serjik dinc Xocalı sakinlərini qətlə yetirdiyi üçün çoxdan hərbi tribunala verilməli və həbsxanada təkadamlıq kamerada saxlanılmalıydı, yaxud az-çox kişiliyi olsaydı, özünü döşəkağı ilə boğmalıydı.
Azərbaycanın xaricdə layiqli təmsilçisi - Raymonda Xıdır-zadəBu gün xaricdə vətənimizi layiqincə təmsil edən şəxslər haqqında mətbuat və sosial şəbəkələrdə məlumatları izləyirik. Onların hər bir uğruna sevinir və qürur hissi keçiririk. Uğurlarını öz uğurumuz kimi qəbul edirik. Belə böyük uğurlara imza atmış şəxslərdən biri də Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqı Assosiasiyasının, Azərbaycan və Rusiya Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycanda fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Jenevədə keçirilən CQE-nin XIV Beynəlxalq konvensiyasının, “Əsrin keyfiyyəti” beynəlxalq mükafatı laureatı Raymonda Xıdır-zadədir.

Azərbaycan oxucularına Raymonda xanımla müsahibəni təqdim edirik.

- Raymonda xanım, xahiş edirik, öncə oxuculara özünüz haqqında məlumat verəsiniz.

- 1967-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşam. 1984-cü ildə orta məktəbi qızıl medal ilə bitirib, Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olmuşam. 1989-cu ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib, Bakı şəhərində Tikinti Layihə İnstitutunda proqramçı-mühəndis vəzifəsində, 1992-ci ildən 1997-ci ilə qədər Futurologiya Universitetində riyaziyyat və fizika fənlərindən Azərbaycan və rus bölmələrində mühazirə dərsləri aparmışam. 1997-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində fizika fakültəsinin umumi fizika kafedrasında baş laborant, 2000-ci ildə mexanika-riyaziyyat fakültəsində “diferensial tənliklər” kafedrasında elmi işçi vəzifəsində çalışmışam. 1998-ci ildə “Ümumiləşmiş idarəsi olan parabolik tənliklə təsvir olunan sistemlərdə optimal idarəetmənin bəzi məsələləri” mövzusunda disertasiya işinə başlayıb 2001-ci ildə müdafiə etmişəm. 2004-cü ilə qədər BDU-da mex-riyaziyyat və fizika fakültələrində mühazirə və seminarlar, 2004-2006-cı illərdə Sumqayıt Dövlət Universitetində “funksional analiz” kafedrasinda mühazirə və seminarlar aparmışam.

- Raymond-Art floristika və dizayn studiyası haqqında nə deyə bilərsiniz? Bildiyim qədər siz ciddi və önəmli layihələrə imza atmısınız. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- 2006-cı ildə Raymond-Art floristika və dizayn studiyamı təsis etmişəm. Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində və bir sıra xarici ölkələrdə (Turkiyə, Hollandiya, Almaniya, İtaliya, İngiltərə, İspaniya, Fransa, İsveçrə, Rusiya) landşaft dizaynı, floristik və dekorativ layihələrin müəllifi və icraçısıyam. Bakı şəhərindəki layihələrdən:

2008-2010-cu illərdə ulu öndər Heydər Əliyevin doğum günü münasibətilə Bakı şəhəri Heydər parkında “Gül bayramı” layihəsinin dizayner-rəssamı;
həmin illərdə Bakı şəhərində Dənizkənarı parkda “Qayıdış günü”, ”Dirçəliş günü” kimi tarixi təqvim günlərinə həsr olunan konsert səhnələrinin dizayn-tərtibatı və dekorasiyalarının müəllifi;

yenə həmin illərdə Novruz bayramı ilə əlaqədar Bakı şəhərində yerinə yetirilən tərtibat işlərinin icraçısı;

Qanlı 20 Yanvar faciəsinin 20-ci ildönümündə “Aglayan şamlar” floristik kompozisiyasının müəllifi;

Fəxri Xiyabanda Ulu Öndərin və görkəmli oftalmoloq Zərifə Əliyevanın məzarları ətrafinda landşaft dizaynının müəllifi;

Bakı şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanı və bir sıra parkların: Hüseyn Cavid, Səməd Vurğun, Elmlər Akademiyası və s. parklarının, həmin illərdə Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik günü münasibətilə Bakı şəhərinin əsas prospekt və küçələrinin dekorativ-bayram tərtibat layihələrinin dizayner-rəssamı;

2013-cü ildə Türkiyədə Ataturk parkında keçirilən “Çiçək Fuarı”nda Ulu Öndərin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş layihənin dizayner rəssamı və icraçısı;

2010-2016-cı illərdə Turkiyənin Antalya şəhərində 6 illik Expo-2016 Çiçək Fuarı Beynəlxalq layihənin dizayner-rəssamı;

2010-2013- cü illərdə Moskva ətrafında 100-ə qədər şəhər parklarının landşaft dizayneri.

- Bildiyimiz qədər bir müddətdir ki, İtaliyada fəaliyyət göstərirsiniz...

- 2006-2016-cı illərdə studiya Bakıda və 2016-cı ildən bu günə qədər İtaliyanın paytaxti Roma şəhərində fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə Roma Dovlət Universitetində “Çiçəklərlə rəsm” mövzusunda disertasiya işinə başlayıb 2019-cu ildə müdafiə etmişəm. Disertasiya mövzumun praktik tətbiqi Roma şəhərinin məhşur, tarixi meydanlarından biri olan “İspaniya meydanı”nda olub.

- Digər ölkələrdə təhsil almısınızmı?


- Peşəkarlıq səviyyəmin inkişafı üçün landşaft dizaynı, floristika, dekorasiya və mozaika üzrə London, Roma, Amsterdam, Berlin, İstambul, Antalya, Moskva, Sankt-Peterburq şəhərlərində ixtisas dərsləri almışam.

- Bir sıra nüfuzlu təşkilatların və mükafatların da qalibisiniz...

- Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqı Assosiasiyasının, Azərbaycan və Rusiya Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycanda fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Jenevədə keçirilən CQE-nin XIV Beynəlxalq konvensiyasınin “Əsrin keyfiyyəti” beynəlxalq mükafatinin laureatina layiq görülmüşəm.

2011-2013-cü illərdə Moskva şəhərində Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının, Rusiya Mədəniyyət Nazirliyinin, Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqının təşkilatçılığı ilə keçirilən “Qrani bolşoqo qoroda” 3 illik silsilə layihənin 1-ci yer və qızıl medal mükafatçısıyam.

2012-ci ildə Moskva Rəssamlıq Akademiyasının sərgi salonunda fərdi sərgi və 30-a qədər Beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı və s.

Elnur Eltürk
“Dünya yunanları Türkiyəyə ayaq bağı edib”Mustafa Kamal Bəyazbayram: “Cənubi Kiprin yunanları “Allaha şükür” deyib təkliflərimizi qəbul etməlidirlər”

Bizdən uzaq olsa da həmişə ürəyimizdə yaşatdığımız Şimali Kiprdə türk qardaşlarımız var. Dili, dini, tarixi, mədəniyyəti, mərdliyi, mübarizliyi bir olan millət. Noyabrda müstəqilliyinin 38-ci payızını yola salacaq. Türkiyənin dəstəyi ilə Kipr adasında yunanların zülmünə qarşı aparılan mübarizə nəticəsində müstəqil, suverən bir dövlət olan Şimali Kipr türk Cümhuriyyəti dünyanın ikili standartları üzündən bu gün tanınmamaqla yanaşı, sanksiyalara məruz qalıb. Amma bu türk qardaşlarımızı heç də ruhdan salmayıb. Şimali Kipr ayaq üstədir, inkişaf edir, güclənir, qüvvətlənir.

"Xalq Cəbhəsi"nin vüsahibi Şimali Kipr Türk Respublikasının Bakıdakı təmsilçisi Mustafa Kamal Bəyazbayramdır. Hörmətli təmsilçi hər kəsin başa düşəcək bir dildə suallarımızı cavablandırıb.

- 15 noyabrda Şimali Kipr Türk Respublikasının müstəqillik günüdür. Koronavirusun yayıldığı bir şəraitdə bu bayrama necə hazırlaşırsız?

- Şimali Kipr Türk Respublikası 15 noyabr 1983-cü il tarixində yaradılıb. Ölkəmiz 1974-cü ildə yunan millətçilərinin qiyamından sonra Türkiyə tərəfindən adadakı türk icmasının təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə həyata keçirilən hərbi müdaxilə nəticəsində türk ordusunun nəzarətinə keçən torpaqlarda yaradılıb. Hər il bu bayramı yüksək səviyyədə qeyd edirik. Düzənlədiyimiz dövlət səviyyəli tədbirlərimizdə Azərbaycan da daxil olmaqla dostlarımız iştirak ediblər. Məqsədimiz gənc nəslə müstəqilliyimiz uğrunda apardığımız mübarizəni çatdırmaq, suverenliyimizi qorumağı, yaşatmağı anlatmaqdlr. Son iki ildə dünyada COVİD-19 pandemiyasının yayılması, bunun üzündən sərt məhdudiyyətlərin tətbiqi, iqtisadi böhran hər yerdə olduğu kimi Şimalı Kipr Türk Cümhuriyyətində də bir sıra əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsini mümkünsüz etdi. Amma buna baxmayaraq, o bayram coşqusunu hər kəsdə yaşadırıq. Pandemiyanın yayılması üzündən Azərbaycanda da bir çox tədbirlər keçirilmir. Biz hər il Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müstəqillik bayramını təmsilçiliyi ofisində, ya da digər münasib yerlərdə dar çərçivədə, sevinclə, hörmətlə qeyd edirik. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının proqnozlarına görə, bu il pandemiyanın yayılması səngiyəcək, yəni koronavirusla bağlı xoş xəbərlər eşidəcəyik. Əgər deyilənlər doğru olarsa və Azərbaycan hökuməti geniş tədbirlərin keçirilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul edərsə, o zaman Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bu il müstəqillik bayramı rəsmi şəkildə yüksək formada keçiriləcək, sərgilər nümayiş etdirəcəyik, bir neçə mədəni tədbirlər də düzənləyəcəyik.

- COVİD-dən söz düşmüşkən, pandemiyanın mövcudluğu Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin iqtisadiyyatına nə kimi mənfi təsir göstərdi?

- Çox böyük mənfi təsiri oldu. Ölkənin iqtisadiyyatının lokomotiv sektoru turizm, təhsil, yüngül sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrdir. Ancaq cümhuriyyət daha çox turizm və təhsil sahəsindən gəlir əldə edir. Koronavirusun mövcudluğu üzündən beynəlxalq aləmdə tətbiq olunan bir çox məhdudiyyətlər Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm və təhsil sahələrinə ağır zərbə oldu. Çünki bunlar insanlara xidmət göstərən sahələrdir. Bizim ölkə ada ölkəsidir. Təyyarə reysləri təxirə salındı, gəmi ilə gediş- gəlişə məhdudiyyətlər qoyuldu. Bu da turizm sektoruna böyük zərbə oldu. Bundan başqa təhsil onlayn sistemə keçdi. Məktəblər bağlandı, gələn, gedən, qalan, alver edən olmadı, otellər, bazarlar boş qaldı və s. Nəticədə ölkənin bu iki sektordan gəliri azaldı. Eyni zamanda bu digər sektorlara da mənfi təsirini göstərdi. Amma ölkə hökumətinin vaxtında və düzgün qəbul etdiyi qərarlar nəticəsində koronavirus imtahanından üzüağ çıxa bildik. Digər ölkələrlə müqayisədə Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində koronavirusa yoluxma və ölüm sayı azdır. Bu müddət ərzində məhdudiyyətlər çərçivəsində ehtiyacı olan vətəndaşlarımıza hökumətimiz, bələdiyyələrimiz tərəfindən yardımlar edildi. Heç bir vətəndaşımıza çətinlik, korluq çəkdiyini ona hiss etdirmədik. Bundan başqa Türkiyənin dəstəyi ilə iqtisadiyyatı ayaq üstə saxlamağa bacardıq. Artıq çətin günləri geridə qoyduq,..

- Müəyən səbəblər üzündən iqtisadiyyat, nəqliyyat və idman kimi bir çox aparıcı sahələrdə tətbiq olunan sanksiyalar ölkə iqtisadiyyatına necə təsir göstərir?

- Ən böyük problemlərimizdən biri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin tanınmaması üzərindən bizə tətbiq olunan sanksiyalardır. Bu sanksiyalar bütün - iqtisadiyyat, təhsil, sənaye, idman, ticarət əlaqələri və s. sahələrdə bizi problemlərlə üz-üzə qoydu. Bir misal çəkim, dövlət səviyyəsində Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm potensialı ilə tanışlıq məqsədilə xaricdən turizm sahəsində çalışan mütəxəssisləri dəvət etdik. Gəlib bizim ölkəni gəzdilər, gördülər... Heyran qaldılar ki, bu vaxtadək belə bir zəngin, qiymətlərdə ucuz, amma yüksək səviyyəli xidmət göstərilən bir ölkədən xəbərsiz olublar. Danışdıq, razılaşdıq, qiymətləndirmənin sonunda dedilər ki, bura bir cənnət olsa da birbaşa uçuş reysləri olmadığından gəlib-getmək çətinlik yaradacaq. Onu da deyim ki, bu məsələdə Belorusiyadan olan bir turizm sahəsinin mütəxəssisi mənə söylədi ki, gün yarıma Minskdən İstanbula, oradan da Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə gəlib. Geri dönərkən yenə gün yarıma vaxtını yola sərf edib. Yəni Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizmlə bağlı qiymətlərin aşağı, xidmətin yüksək səviyyədə olmasına baxmayaraq, 7 günlük turpaketin 3 gününü ancaq yollarda xərcləyib. Amma deyək ki, Minskdən Antaliyaya birbaşa reys var. Təyyarəyə minər tez bir zamanda olar Antalyada və vaxtının çox hissəsini də istirahətdə keçirər. Deməyim odur ki, ölkəmizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən birbaşa uçuş reysləri olmadığından turist axınının qəbulunda da problemlərlə üzləşirik. Hansısa bir malın idxal və ixraacatında da birbaşa uçuşlar olmadığından çətinliklər yaşayırıq. Ölkəmizə məhsullar ya Türkiyə, ya da Avropa üzərindən Türkiyəy vasitəsilə daxil olur. İdxal etdiyimiz mallar da eyni şəkildə. İdman və elm, təhsil sahəsində də vəziyyət sanksiyaların tətbiqi üzündən ürəkaçan deyil. Beynəlxalq idman yarışlarına buraxılmırıq ki, tanınmırıq. Hansı ki, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində elə güclü, potensiallı idmançılar var ki, yarışlara qatılarlarsda, böyük uğurlar, rekordlar imza ata bilərlər. Avropada elm sahəsində tanınan kiprli türklər çoxdur, hər biri elm sahəsində böyük nailiyyətlərinə görə tanınıb. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, bizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən onların elmi potensiallarından istifadə edə bilmirik.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının müşahidəçi üzvü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının isə tam hüquqlu üzvlərindən biridir. Bu postlarda təmsilçilik ölkənin digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığına hansı sahədə köməklik göstərə bilər?

- Dünyanın bizə qarşı olan səbəbsiz sanksiyalarına, ədalətsiz mövqe tutmağına baxmayaraq Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti bir sıra beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunmaq hüququndan xaric edilib. Bizim əsas məqsədimiz heç də kiminsə qoltuğunun altına sığınmaq yox, həmin təşkilatlarda təmsil olunmaqla ölkəmizin tanınmasına nail olmaq, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasını dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqdır. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının alt komitələrində təmsil olunuruq və onların bütün toplantılarında aktiv iştirak edirik. Biz orada üzləşdiyimiz çətinlikləri, beynəlxalq güclərin bizə qarşı ədalətsiz və məntiqsiz münasibətindən, eyni zamanda ölkəmizin inkişafından, vətəndaşlarımızın yaşam tərzindən bəhs edirik. 21-ci əsrdə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasından, demokratiyadan danışan Avropa bu gün Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə sanksiyalar tətbiq edir, respublika kimi tanımaqdan imtina edib. Təmsil olunduğumuz hər yerdə bunun cavabını soruşuruq. Bundan başqa biz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatında da müşahidəçiyik. Bu təşkilatın bəzi toplantılarının ölkəmizdə keçirilməsində israrlıyıq. Turizmlə bağlı bir forumu Türkiyənin dəstəyi ilə respublikamızda gerçəkləşdirdik. Amma bu yetərli deyil. Çünki, fikrimcə, əgər biz İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında müşahidəçi qismində iştirak ediriksə, nədən türk dövlətlərinin birliyinə üzv olmamalıyıq. Düzdür, bu o qədər də asan deyil, yəni bir dövlətin səsi ilə həll olunacaq məsələ deyil. Burada Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan da var. Hər bir ölkənin öz milli və regional maraqlarını, problemlərini də nnəzərə alırıq. Bu üzdən onların ata bilmədikləri addımları da anlayışla qəbul edirik. Zatən bizim hər hansı bir beynəlxalq birlikdə üzv olmağımızın heç bir ajiotaj yaratmayacağı da ortada. Sadəcə, tanınmasaq da həmin təşkilatların toplantılarında iştirak etmək, fikir söyləmək, təklif vermək hüququnu əldə etmək istərdik.

- Şimali Kipr dünyəvi dövlətdir və bütün din nümayəndələrinə azadlıq təqdim olunur. Ölkədə tolerantlıqla bağlı fikirlərinizi almaq istərdim.

- Avropanın dediyi insan haqlarının, dini etiqad azadlığının qorunması, söz və fikir plüralizmin inkişaf etdirilməsi və qorunması prinsipləri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində var. Ölkəmizdə təkcə kiprli türklər, türklər yaşamırlar, ən çox milli azlıq ingilislər, daha sonra ruslar, almanlar, yunanlar və maronitlərdir. Hamısının da hüquqları qanunla qorunur. Bizim ölkədə bir vətəndaş digər vətəndaş və ya xaricidən üstün tutulmur. Hamısı bərabərdir. Sərbəst və təhlükəsiz öz dini, milli inanclarını qoruyub saxlayır, inkişaf etdirirlər. İngilislərin öz kilsələri, ibadət yerləri var. Rusların, yunanların ortodoks, manoritlətin katolik kilsələri var. Bundan başqa 1974-cü ildən sonra yunanların Şimalda qalan ortodoks kilsələri dövlətimiz tərəfindən qorunub saxlanılıb və əlamətdar günlərdə, bayramlarda Cənubi Kiprdə qalan yunanların ora gəlib ibadət etmələrinə izn verib, şərait yaradırıq. Məlum savaş nəticəsində tərəfimizdə qalan yunanlara məxsus zərər görmüş mədəni, tarixi abidələr yenidən bərpa olunub və qorunub. Ölkəmizdə yaşayan milliyyətindən, dinindən, irqindən asılı olmayan hər kəs azaddır. İstədikləri, bildikləri dildə danışmaq hüququna malikdir. Ölkəmizdə rus və ingilis dilli məktəblər var, hətta Kipr türklərinin uşaqları belə ingilis dilli məktəblərdə dərs alırlar. Xarici vətəndaşlar da öz övladlarını kolleclərimizə təhsil almağa qoyurlar, türk dilini öyrənirlər. Elə ingilis uşaqlar var ki, bizim kimi türk dilini bilir və sərbəst danışırlar. Hətta müəyyən şərt və qaydalar çərçivəsində türk vətəndaşlığını alanlar da var. Ancaq Cənubi Kiprdə yunanlar irqçilik siyasəti yürüdürlər. Ora gedən türkləri aşağılaylrlar, təhqir edirlər, sataşırlar, maşınlarını belə cızırlar. Hətta orada qalan türk tarixi abidələr, məscidlərə boyalarla təhqiramiz ifadələr yazırlar. Bizim ölkədə isə heç vaxt belə hallar olmayıb. Biz hər bir insana, vətəndaşa dəyər veririk, bu bizim tarixən insanlığımızdan, humanizmliyimizdən irəli gəlir.

- Şimali Kipr Türk Respublikasının qurulması daha çox Yunanıstan və antitürk dövlətlərin mənfi reaksiyalarına səbəb olub. Bunlar da münaqişənin həllinə maneələr törədir…

- 50 ildir ki, bu məsələni çözmək üçün yunanlarla görüşmələrdə olmuşuq. Bütün görüşlərdə biz məntiqli, arqumentli sülh təklifləriylə çıxışlar etmişik, eyni zamanda sakit, səbrli, səmimi bir mövqe nümayiş etdirmişik. Amma bunun qarşılığını görməmişik. Kipr yunanları bizimlə heç nəyi bölüşmək istəmirlər. 2004-cü ildə BMT-nin o vaxtkı baş katibi Kofi Annan tərəfindən irəli sürülmüş təklifə yunanları etiraz etdi. Keçirilən referendumda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti türklərinin 65 faizi “hə” dedi, yunanların 76 faizi isə “yox” dedi. Kipr yunanları sülh istəmirlər. Avropa və ya digər super güclərə yalandan biz regionda türklərlə sülh şəraitində yaşamaq, əməkdaşlıq etmək istəyirik deyirlər. Amma bizim haqlarımızı ortaq çıxaraq dünya tərəfindən tanınmaqla bütün yardımlara əl qoyublar. Biz referenduma “hə” deməklə heç bir ajiotaj yaratmadıq, amma yunanlar “yox” deməklə onları Avropa Birliyinə aldılar, bizi kənarda saxladılar. Bütün yardımları alırlar, platformalarda təmsil olurlar. Bu yaxınlarda prezidentlərin Cenevrədə görüşü oldu. BMT Baş katibi dedi ki, tərəflərin uzlaşma biləcəyi hər hansı durumu təsviq etmədim və konfransı bağlayıb Nyu Yorka çıxıb getdi. Bizimkilər də geri döndülər. Bu da onu deməyə əsas verir ki, yunanlar barış üçün heç bir addım atmaq istəmirlər. O zaman biz də belə bir fikir söylədik, əgər bizimlə sülh danışıqlarına gedilmirsə, iki suveren ölkə adada qonşu olmaq, bir-biri ilə bütün sahələrdə əməkdaşlıq etmək məcburiyyətində qalacaq. Ölkələrin bir-birini sevməyə heç ehtiyac yox, qonşu ölkələr olmaqla bir-birimizin haqqını tanıyaq, bir-birimizə sayğı göstərək, işbirliyində olaq, bir-birimizdən faydalanaq. Bu daha çox Kipr yunanlarına xeyir gətirəcək, çünki adada güclü, inkişaf edən tərəf türklərdir. Daha bir missal çəkim, 2019-cu ildə Şimali Kipr Türk Respublikasının sabiq prezidenti Mustafa Akıncının Kipr adası ətrafındakı karbohidrogen yataqlarının tədqiqatı və istismarına aid təklif etdiyi yeni əməkdaşlıq layihəsi BMT vasitəsilə yunan Kiprinə təqdim olunub. Qəbul etmədilər, kənara itələdilər. İqtisadi əməkdaşlıqda da maraqlı deyillər. Yunanıstan və Kiprin yunan tərəfi iqtisadi cəhətdən çöküb, inkişaf yoxdur. Bütün sahələrdə zəifdirlər. Bizim bu təkliflərimiz ikiəlli səs verib, Allaha şükür etməlidirlər. Çıxılmaz vəziyyətə düşmələrinə baxmayaraq, yunanların özlərindən razı, hamıya yuxarıdan aşağıya baxan bir xarakterləri var. Avropa və digər qüvvələr də bundan Türkiyəyə qarşı, regionda bəzi iş birliklərinin önləməsi, problem yaratması üçün ayaq bağı ediblər.

- Nəzərdə tutduğunuz üçncü qüvvələr hansı ölkələr ola bilər?


- Məsələn, Almaniya Avropa Birliyi çərçivəsində yunanlardan Türkiyəyə qarşı istifadə edə bilər. İngiltərə Orta Şərq siyasətində, ABŞ qlobal siyasəti çərçivədə yunanlardan Rusiyaya, Türkiyəyə qarşı ayaq bağı edə bilər. Yunanlar oturub məntiqlə, ağılla düşünüb hərəkət etmirlər, xəyallarının izindədirlər. Nə Yunanıstan, nə də Kiprin yunan tərəfi müstəqil siyasət yürüdə bilmirlər, kənar qüvvələrdən asılıdırlar. Niyə? Çünki Almaniya, Avropa Birliyinə dünya qədər borcu var. O zaman Almaniyanın sözündən çıxa bilməz ki. Düzdür, dünya dövlətləri bəzi məsələ və sahələrdə bir-birindən asılıdır. Amma daha çox borcun varsa, asılılığın da o qədər olur.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin digər dövlətlər tərəfindən də tanınmağa tam haqqı var. Çünki, 1970-ci illərin əvvələrində yunanların qətliamlarına məhz türklər məruz qalıblar. Türkiyə də adadakı türklərin taleyinə biganə qalmayaraq və adanın təminatı statusundan istifadə edərək adada silahlı qüvvələrini yerləşdirib. O zaman sual yaranır - dünyanın Türkiyəyə, türklərə qarşı ikili standartlardan çıxış etməsinin arxasında nələr dayanır?

- BMT nizamnaməsinə uyğun olaraq hər bir ölkənin idarəetmə hüququ var, o cümlədən Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin. Federasiya, konfederasiya formatında yaşayan xalqlar var. Çexoslovakiya, Yuqoslaviya Federativ, İsveçrə konfederasiondur. Biri var məcburən ayrılmaq, biri var könüllü, sivil anlaşma çərçivəsində. Heç bir xalq digər xalqın basqısı, zülmü altında yaşaya bilməz. 1960-cı ildə yaradılan dövlətdə iki xalq yaşadı, 1963-cü ilə yunanlar silah gücünə bizi idarəetmədən kənarlaşdırdılar. Bizə dedilər ki, bura yunan dövlətidir, parlament və digər idarəetmə sistemindən bizi sildilər. Məcbur qalıb öz avtonom idarəetmə sistemimizi qurduq. İqtisadi sanksiyalara, soyqırımlara məruz qaldıq. 1963-cü ildə türklərə qarşı bir soyqırım siyasəti həyata keçirdilər, uşaqları belə güllələdilər, toylarımıza basqın etdilər, türkləri öldürdülər, ibadət vaxtı məscidlərimizi yandırdılar. Ermənilərin sizə etdiklərini, yunanlar bizə qarşı etdilər. 1974-cü ildə adanın şimal-şərq hissəsinə Türkiyə qoşunları yeridilməsi nəticəsində biz oradan ayrıldıq. O vaxtdan bunu yunanlar həzm edə bilmirlər. O vaxtdan bu vaxtadək yunanlar sülh haqqında fikirləşmir və barış üçün irəli sürülən bütün təklifləri rədd edirlər. Ötən həftədə Yunanıstan prezidenti belə bir fikir söylədi ki, hər şeyi unudub 1960-cı il anlaşmasına dönək. Məntiqlə demək istəyir ki, yenidən türklərə qarşı soyqırım siyasəti həyata keçirək. Bilirsiz, beynəlxaq hüququn olduğu deyilsə də güclü dövlətlərdə bu işlənmir. Supergüclərin öz şəxsi, regional maraqlarından çıxış edərək Kipr məsələsində Türkiyəyə qarşı kart kimi istifadə edir. Baxın, Kosovanı zorla Serbiyada ayırıb, tanıdılar. Amma biz savaş, öz müqəddaratımız uğrunda apardığımız mübarizə nəticəsində ayrılmışıq, bizi tanımırlar.

- Burada bir Türkiyə faktoru, güc amili var…

- Doğrudur. Türkiyə bölgədə gücləndikcə ona basqılar artır. Onun yolunu kəsmək, əngəlləmək üçün yunanları siyasətin içinə atıblar. Ölkələrarası münasibətlərdə dost, qardaşlıq deyilən anlayış yoxdur. Maraqları uyuşan və uyuşmayan ölkələr var. Bu gün Yunanıstanla maraqları uyuşmayan ölkələr, sabah Türkiyə zəif olacağı təqdirdə onun yanında olacaqlar. Bu gün Türkiyə regionda böyük güc, nüfuz və söz sahibidir deyə ona qarşı yönəlik var. Türkiyə super dövlətlərlə bir masa arxasında oturub. ABŞ, Rusiya, Almaniya, Fransa, İngiltərə Türkiyə ilə razılaşmaq məcburiyyətində qalıb. Çin, Yaponiya, İtaliya və digər dövlətlər orada yoxdurlar, Yunanıstanın özünü o masaya yaxınlaşmağa belə qoymazlar. Ona görə də bu gün Türkiyənin gücü onu gözə götürməyənlərin sayını artırır. Amma bu gün internet əsridir, kimin kim olduğu yaxşı bilinir. 1950-ci illərdə ABŞ və ya Rusiya haqqında pis fikirlər formalaşdırmaq olardı. Məsələn rusların təhlükəli, amerikalıların adamyeyən olduğunu demək və bunu hamıya inandırmaq olardı. Bu gün isə bunu anlatmaq, inandırmaq çətindir. Çünki internet, informasiya əsridir, bütün sərhədlər açıqdır, dünya ölkələrinin bir-biri ilə əlaqələri mövcuddur. Şimali Kiprlə Cənubi Kipr arasında sərhədlər açıqdır, maneəsiz gediş, gəliş var. Bizim ölkəyə gələn xarici vətəndaş gözəlliyi, rahatlığı görür, yüksək xidmətdən razı qalır. Son illər Türkiyə iş adamlarının səyi nəticəsində Şimali Kiprdə yeni, rahat, möhtəşəm otellər, əyləncə mərkəzləri tikilib istifadəyə verilib. Dəniz sahillərimiz başdan-başa qumluqdur, ölkəmizdə əsl cənnət yaradılıb. Təbii ki, bura gələn heyranlıqla razı gedər. Bizdən Yunan Kiprinə gedən xarici vətəndaş orada qonaqpərvərlik görmür, komfort heç nə tapa bilmir. Yunanların təhdidinə, məzəmmətinə məruz qalır. Yəni yunan indi o xarici vətəndaşa türklərin pis bir millət olduğunu deyə bilməz. Adam gözüylə hər şeyi görüb.

- Prezident Ersin Tatar Azərbaycanın Qarabağ zəfəri ilə bağlı bu ölkəyə nə zaman səfər edəcək?

- Ersin Tatar Azərbaycanı sevən, 44 günlük müharibədə Azərbaycana və azərbaycanlı qardaşlarımıza mənəvi dəstək olan prezidentdir. Həmişə Azərbaycanın yanında olduğu və zəfərinə sevinən mesajlar verib. Tatar xalqının içindən çıxan və yanında olan sadə bir dövlət başçısıdır. O özünü bizim birimiz sayır, xeyirə, şərdə yanımızda yer alan biridir. Yəni prezidentəm deyib, xalqdan aralı duran biri deyil. Tatar Azərbaycana gəlməyə hazırdır. Zatən iki ölkə arasında rəsmi səfərlər olur. Məsələn, bu yaxınlarda Milli Məclisin üzvləri Kiprdə olublar. Ersin Tatarın da Azərbaycana səfəri rəsmi dəvət əsasında olmalıdır. Prezident Azərbaycana turist kimi gələ bilməz. Qarşı tərəfin istəyi, hansısa beynəlxalq və ya ölkələr arası tədbirə dəvət əsasında səfər baş tuta bilər. Məsələn, 2006-cı ildə Dünya Azərbaycanlılarının ikinci qurultayında Kiprin sabiq prezidenti Mehmet Əli Tələt iştirak etmiş və Gülüstan sarayında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ərdoğanla bir masa arxasında oturmuşlar,nahar etmiş, xalqlara mesaj vermişlər. Yəni şərt deyil ki, Prezident səviyyəli bir rəsmi dəvə olsun, belə bir platformalı görüşdə də bir araya gəlmək olar. İnşallah belə bir görüşün Tatarın iştirakı ilə olacağına inanıram. Hər zaman ürəyimiz Azərbaycanın yanında, qapılarımız azərbaycanlıların üzünə açıqdır. Sizin sevinciniz sevincimiz, kədəriniz kədərimizdir. Qarabağda çalınan zəfərin səsi bizdə də duyuldu, sevindik. Qarabağın azad edilməsi İslam coğrafiyasında bir tarixdir. Geriləyən islamda ilk zəfər Türkiyənin 1974-cü ildə Kiprdəki zəfəri, ikinci qələbə isə Qarabağın azad edilməsidir. Bu sıradan bir zəfər deyil, müsəlman aləmində tarixin önəmli bir səhifəsidir.

- O zaman bir millət iki dövlət deyiminə Şimali Kiprin timsalınmda üçüncü dövləti də əlavə etmək olar…

- Tamamilə düzdür. Masamın üzərində (əli ilə göstərir) üç ölkənin - Türkiyə, Azərbaycan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bayraqlarını qoymuşam. Biz indi bir millət üç dövlətik.