Kəlbəcərlilər heç heyiflənməsinlər... - Partiya sədriAzərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Baku News-un suallarını cavablandırıb.

- Fuad müəllim, artıq 44 günlük müharibə geridə qaldı. İkinci Qarabağ müharibəsini Azərbaycanın tam qələbəsi kimi hesab etmək olarmı?

- Birmənalı olaraq bu bizim tam qələbəmizdir. Ermənistan ordusunu darmadağın edən Azərbaycanın rəşadətli ordusy 5 şəhər, 4 qəsəbə, 300 kənd və çoxsaylı strateji yüksəklikləri azad etdi. Şuşanı və Xocalının yarısını azad edərək Ermənistanı kapitulyasiyaya məcbur etdik. Onların başqa yolu galmamışdı. Azərbaycan ordusu işğalda olan torpaqları tam azad etdi.

- Fuad müəllim, Rusiya sülhməramlı qüvələrin Xankəndinə gəlməsi cəmiyyətimizdə birmənalı qarşılanmadı.

- Mən burada heç bir problem görmürəm. Rusiya sülhməramlıların fəaliyyət coğrafiyası və fəaliyyət qaydaları Azərbaycanla razılaşdırılaraq müəyyən edilib. Onlar yalnız 5 km-lik kiçik Laçın dəhlizi, Xankəndinə gedən yolda və Xankəndində fəaliyyət göstərəcəklər. Bax bu məqam kimlərisə çaşdıra bilər. Bəzilər fikirləşilər ki, Ermənistan Laçın dəhlizi vasitəsilə öz çirkin əməllərini həyata keçirəcək. Əsla belə olmayacaq. Çünki Laçın dəhlizində təhlükəsizliyin təminatı Azərbaycanın səlahiyyətindədir. Bu üçtərəfli bəyanatda öz əksini tapıb.

- Ermənilər artıq Kəlbəcəri boşaldırlar. İşğal etdiyi ərazilərdə təbiətə zərər vururlar. Kəlbəcərdə boşaldılan evləri yandırıb gediblər...

- Ermənilərin təbiətə zərər vurduqlarını bütün dünya görür. Və yəqin ki, bununla bağlı müvafiq təşkilatlar məşqul olacaqlar. Bu vandalizm, ekoloji terrordur. Buna görə də cavab verəcəklər. O ki, galdı evlərin yandırılması, bu bir daha onların murdar bir millət olduğunu göstərir. Mənim 2005-ci il yadıma düşür. 2005-ci ildə dünya birliyinin təzyiqi altında İsrail dövləti "Fələstinlilərdən birtərəfli ayrılma" planını həyata keçirərkən, bütün yəhudi məskənlərini Qəzza zolağından boşaltdılar. Amma ermənilərdən fərqli olaraq boşaldılan evləri dağıtmadılar, yandırmadılar. Qəzza zolağından çıxarılan iyirmidən çox yəhudi yaşayış məntəqəsinin bütün infrastrukturu, yaşayış binalar yəhudi xalqı tərəfindən xoşməramlı bir jest olaraq fələstinlilərə bağışlanmışdır. Bilirsiz niyə ermənilər Kəlbəcəri tərk edərkən evləri yandırdılar? Çünki o evləri onlar tikməyiblər, onların deyil. O evlərdə azərbaycanlılar yaşayırdı. Amma kəlbəcərlilər heç heyiflənməsinlər. Yaxın bir zamanda onlar üçün yeni evlər tikiləcək və onlar ora köçə biləcəklər.
İşğalçı Ermənistan beynəlxalq məhkəməyə verilməlidir - EkspertQHT sədri, beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Emin Əliyev Rusiya və Azərbaycan prezidentləri və Ermənistanın baş nazirinin birgə imzaladığı məlum 10 noyabr bəyanatına və Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarını boşaldılması məsələsiylə bağlımediaya müsahibə verib.

Avrasiya.net həmin müsahibəni tgəqdim edir:

- 10 noyabr bəyanatını necə dəyərləndirirsiniz və Minsk qrupunun aqibəti necə görünür?

- Azərbaycan bu savaşın birmənalı qalibidir. Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi döyüş meydanında ölkəmizin tam qələbəsi ilə nəticələndi. On milyonluq Azərbaycan xalqı Ali Baş Komandanın əlavə əmrlərini gözləyirdi. Xalqımız hər zaman deyirdi ki, biriləri bu Ermənistanı başa salsın ki, türk millətinin səbrini test etmək bu günə qədər heç kəsə fayda verməyib. Ona görə də torpaqlarımız mümkün ən tez zamanda boşaldılmalıdır. Əgər başa sala bilmirlərsə də, o zaman kənara çəkilsinlər, biz özümüz onları başa salaq. Müharibənin zirvəsi Şuşanın azad edilməsi hesab edilsə də ordumuzun Xankəndinin 2 kilometrliyində müharibəni dayandırması bir qədər xalqı məyus etdi. Amma Azərbaycan xalqı və ordusu erməniləri çox yaxşı başa saldı. Rusiya, Azərbaycan prezidentləri və Ermənistanın baş nazirinin birgə imzaladığı 10 noyabr bəyanatı və Ermənistanın məğlubiyyəti qəbul etməsi bu bəyanatın ən üstün göstəricisidir. Hesab edirəm ki, bu sənəd hələ son deyil. Bunun ardınca silsilə sənədlər imzalanacaqdır. Bundan başqa milli qanunvericilikdə dəyişikliklər ediləcək. Hətta referendumun keçirilməsi belə mümkün ola bilər. Amma bir nüansı da inkar etmək olmaz ki, bu sənəd müharibənin dayandırılması, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması kimi ciddi bəndləri özündə ehtiva etməklə yanaşı, ölkə ictimaiyyətində bir çox sualların yaranmasına səbəb oldu. Hesab edirəm ki, 30 ildən çox davam edən münaqişə 9 bəndlik bir bəyanatla yekunlaşası deyil və Ermənistanın məğlub elan edilməsi, bunun nəticəsində müəyyən maddi kompensasiya öhdəliklərinin üzərinə qoyulması, separatçı ermənilərin (Araik Arutyunyan başda olmaqla) Azərbaycan Respublikasına mühakimə edilmək üçün təhvil verilməsi kimi şərtlərin qoyulduğu daha bir müqavilənin imzalanması ilə nəticələnəcəkdir. Mütləq işğalçı Ermənistanın 30 il işğal altında saxladığı ərazilərimizə vurduğu ziyana görə beynəlxalq məhkəmə yolu ilə kompensasiya ödəməlidir. Baxın, Birinci və İkinci Dünya müharibələrindən sonra dəymiş ziyana görə kompensasiyaların ödənilməsi prosesi həyata keçirilib. Məsələn, Körfəz müharibəsindən sonra İraqdan Küveytə vurduğu ziyanın ödənilməsini tələb edən BMT-nin 687 saylı qətnaməsi qəbul olunub. O zaman BMT Kompensasiya Komissiyası dəymiş ziyanın məbləğini 52.4 milyard dollar müəyyənləşdirib. Həmin vəsaitin isə 48.7 milyard dollarının ödənilməsinə artıq nail olunub. Bu baxımdan, dəymiş ziyanın məbləği hesablanandan sonra Azərbaycan da beynəlxlaq məhkəməyə müraciət edərək işğalçı Ermənistan tərəfindən kompensasiyanın ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir. O ki qaldı, Minsk qrupuna, hesab edirəm ki, bu qrup BMT-dən mandat aldığına görə onun fəaliyyətinə də elə BMT son qoymalıdır. Artıq bu qrupun fəaliyyəti heç bir dövlətin marağında deyildir. İlkin təəssüratımız bundan ibarətdir ki, sülh danışıqları, sülhün dayanıqlılığına nəzarət regionun iki qüdrətli dövləti - Türkiyə Respublikası və Rusiya Federasiyası tərəfindən həyata keçiriləcəkdir.

- Türk ordusu Azərbaycanda olacaqmı? Bu sual hal-hazırda ölkə ictimaiyyətini ən çox narahat edən suallardan biridir.

- Açıq demək lazımdır, xalqımız 20 yanvarı, 366-cı alayı və buna bağlı digər faciələri unutmayıb və unutmamalıdır da! Bu xalqın haqqıdır ki, qeyd etdiyim faciələrin bir daha baş verməməsi üçün ehtiyatlı davransın, hökumətin ayıq-sayıq olması və qəti qərarlar verməsini istəsin, yeri gəlsə dəstək vermək üçün dövlətin yanında olsun. Müharibə başlayan gündən Türkiyənin ali rəhbərliyinin və əziz türk millətinin Azərbaycanın haqq savaşında onu tərəddüdsüz və birmənalı dəstəkləməsi isə millətimizin diqqətindən kənarda qalmadı. Bundan sonra da millətimiz arzu edir ki, bizi tərəddüd etmədən dəstəkləyən Türkiyə, sülhyaratma missiyasının daxilində də yer alsın. Azərbaycan ali rəhbərliyi də dəfələrlə bildirmişdir ki, Türkiyə bu işdə yer alacaqdır. Hesab etmirəm ki, hər hansı bir dövlətin hüquqi olaraq ixtiyarı olsun ki, Azərbaycanın öz ərazisində Türkiyə sülhməramlılarının da olması istəyinə qarşı çıxsın. Lakin təəssüf ki, nəticənin əldə edilməsi uğrunda hüquqi yanaşma ilə siyasi yanaşma bir çox hallarda fərqli yollarla meyl göstərirlər.

- Naxçıvan və Azərbaycanın qərb ərazilərini birləşdirəcək olan koridor Ermənistanın hansı bölgəsindən keçəcək? Və bu koridor Ermənistanın İranla əlaqəsini kəsəcəkmi?

- Əslində o koridor ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəlinə qədər var idi və Bakı ilə Naxçıvanı birləşdirirdi. Lakin Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü dərinləşdikcə o koridor artıq keçid üçün təhlükəli olmağa başladı və bu səbəbdən bağlandı. İşğal altında qalmış 132 km-lik Azərbaycan-İran sərhəd xətti boyunca Bakı-Şərur dəmir yolu xətti keçir. Bundan başqa bu dəmir yolu ilə parallel Zəngilan rayonuna qədər uzanan avtomobil yolu da var. Onu da deyim ki, dəmir yolu xətləri ermənilər tərəfindən dağıdılmış, relslər çıxarılaraq talan edilmişdir. Avtomobil yolu isə müasir tələblərə cavab vermir. Hesab edirəm ki, bütün bu yollar tamamilə yenidən qurulacaqdır. İlkin olaraq belə mülahizə irəli sürmək olar ki, öncədən mövcud olan dəmir yolu xətti və avtomobil yolları yenidən qurulacaq və dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırılacaqdır. Lakin bəzi ekspertlər Ermənistan-İran sərhəd zolağı-yəni öncəki yol-nəqliyyat xətləri ilə üst-üstə düşməyən yeni yolların çəkilməsi barədə danışırlar. Mən özüm o bölgədən olan bir şəxs kimi deyə bilərəm ki, bölgənin coğrafi quruluşu, relyefi, su və torpaq quruluşu onu göstərir ki, yeni yolların çəkilməsi ilə bağlı qərarın verilməsi əlavə çətinliklərin yaranmasına, vaxtın uzanmasına, külli miqdarda maliyyə vəsaitinin ayrılmasına gətirib çıxaracaqdır. Yeri gəlmişkən, bunu da deyim ki, Naxçıvan ilə koridorun açılması bu bəyanatın ən ali və strateji hissəsi hesab edilməlidir.

- Paşinyan öz hakimiyyətini qoruya bilsə, sizcə o Azərbaycan və Türkiyə ilə yaxşı münasibətlər qura bilərmi? Çünki nəticədə o da bölgədən rus faktorunun çıxarılmasında maraqlıdır.

- Nikol Paşinyanın uzaqgörən bir siyasətçi və dövlət adamı olduğunu düşünmək üçün heç bir əsasımız yoxdur. Əgər o həqiqətən də verdiyiniz sualda göstərildiyi kimi sərhəd qonşuları olan Türkiyə və Azərbaycanla xoş bir münasibət qurmaq istəyirdisə bunu minlərlə erməni əsgərininin ölümünə bais olmadan etməli idi. Bu məqamda onu vurğulamaq istərdim ki, hansısa bir dövlətlə xoş münasibətlər yaradaraq digər dövlətlərə arxa çevirmək feodalizm dövrünün diplomatiyasının prinsipləridir. Paşinyan daha dərin düşünərək bölgənin bütün dövlətləri ilə xoş münasibət yarada bilərdi. Lakin o bu tarixi şansı əldən verdi. 45 günlük müharibənin Ermənistana bütün sahələrdə vurduğu zərbənin nəticələrini 45 ilə belə aradan qaldırmaq çətin olacaq.

- Bu məğlubiyyətdən sonra sizcə Paşinyan öz taxtını rusyönümlü yeni rejimə buraxacaqmı?

- Nikol Paşinyan küçədən gəlmiş bir “lider”dir. Ona bundan sonra da etimad göstərmək və ya mühakimə etmək erməni xalqının daxili işidir. Fakt isə budur ki, Ermənistan müxalifəti və eləcə də digər siyasi qüvvələr rasional davranmadılar və şəraitə düzgün qiymət vermədilər. Bu məğlubiyyətdə onlar ən azı Paşinyan qədər rol oynayıblar. Doğrusu, düşünmürəm ki, Nikol Paşinyan hakimiyyəti əldən versin. Bilirsiniz ki, o özünü demokrat hesab etsə də artıq ölkəsində siyasi plüralizm demək olar ki, məhv edilib və kütləvi həbslər indi də davam edir. Bundan sonra da, Paşinyan dövlət hakimiyyətinin verdiyi bütün imkanlardan istifadə edərək opponentlərini sıradan çıxarıb hakimiyyətdə qalmağa çalışacaqdır. Yəni, qarşıdakı illərdə Ermənistanda siyasi sabitliyin baş tutması da heç real görünmür.

- Deyilir ki, Kəlbəcər boşaldılır. Hansı Kəlbəcər? 1992-ci ildə Ağdərə rayonunun bölünməsi ilə Kəlbəcər rayonunun ərazisi daha da böyüdü. İndi "Kəlbəcər boşaldılır" deyiləndə həmin hissə də nəzərdə tutulur?

- İmzalanan bəyanatda bütünlüklə Kəlbəcərin ermənilərdən boşaldılması göstərilib. Ümid edirik ki, 45 günlük müharibənin qalibi olan Azərbaycanın heç bir sualı cavabsız qalmayacaq və dövlətimizin maraqları tam təmin ediləcəkdir. Hesab edirəm ki, Ermənistan silahlı qüvvələri tez bir zamanda Azərbaycan ərazisini birmənalı şəkildə tərk etməlidir. Bundan başqa separatçı ünsürlər ölkəmizə təhvil verilməlidir və onlar Azərbaycan qanunvericiliyi ilə mühakimə edilməlidir. Biz münaqişə bölgəsində yaşayan erməniləri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı kimi qəbul etməyə hazırıq. Kim Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmağa razılıq verəcəksə buyuracaq, istəməyən də yəqin ki, özünə pasport ala biləcəyi dövlət axtaracaq. Bunlar baş verdikdən sonra Azərbaycan Respublikası özü müəyyən edəcək ki, erməni əsilli vətəndaşlarımıza hansısa əlavə hüquq və imtiyazlar verilsin ya yox!
Tərəflərindən biri istəyərsə, Rusiya tərk edəcək - GeneralAvrasiya.net Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Hərbi məsələlər şöbəsinin müdiri Məhərrəm Əliyevin SİA-ya müsahibəsini təqdim edir:

- Məhərrəm müəllim, Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin, eləcə də Ermənistanın baş nazirinin imzaladıqları atəşkəslə bağlı razılaşma bəyannaməsindən sonra bəzi sosial şəbəkə istifadəçiləri qeyri-ciddi və əsassız fikirləri ilə ictimai rəydə çaşqınlıq yaradırlar. Sizin bu məsələ ilə bağlı fikirləriniz necədir?

- Mən ilk növbədə Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev cənabları başda olmaqla bütün Azərbaycan xalqını qazanılan böyük qələbəmiz münasibəti ilə təbrik edirəm. Bu zəfərin əldə edilməsində fədakarlıq göstərən bütün əsgər və zabitlərimizə fəaliyyətlərində uğurlar arzulayır, yaralanmış hərbçilərimizə şəfa, Vətən uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərimizə və onların ailələrinə, yaxınlarına Allahdan rəhmət diləyirəm. Onların hər biri Azərbaycanımızın fəxrləridir, biz onların və valideynlərinin qarşısında baş əyirik. Şəhidlərimizin xatirələri daim, tarixlər boyu hər bir azərbaycanlının qəlbində əziz olaraq tutulacaq.

Artıq kimsəyə sirr deyil ki, Azərbaycan Ordusu Qarabağın işğaldan azad edilməsi uğrunda şücaətlər göstərdi və düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməklə onu sülhə, işğal edilmiş ərazilərin qaytarılması üzrə razılaşma bəyannaməsini imzalamağa məcbur etdi. İşğalçı Ermənistan rəhbərliyinin təslimçiliyə imza atması faktı artıq özü-özülüyündə bütün gerçəkləri ortaya qoyur və bu kontekstdən çıxış edərək, xüsusilə, qeyd etmək istərdim ki, sentyabrın 27-dən başlayaraq 44 gün davam edən müharibə dövründə bir çox ölkələr əks-hücum əməliyyatlarının dayandırılması üçün cənab Prezident İlham Əliyevə telefon zəngləri etdilər, münaqişənin danışıqlar yolu ilə siyasi müstəviyə keçməsini xahiş etdilər. Əlbəttə, Azərbaycan tərəfi bütün hallarda sülhün tərəfdarı olduğunu hər dəfə bəyan edib və son 27-28 ildə ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində dəfələrlə danışıqlar masasına oturub, müəyyən şərtlərini irəli sürüb, hətta şərti razılaşmalar ətrafında da müzakirələr aparılıb. Lakin Ermənistan tərəfi istər əvvəlki hakimiyyətləri dövründə, istərsə də hazırkı hakimiyyəti vasitəsi ilə sülhə tərəfdar olmadıqlarını fəaliyyətləri ilə göstərdilər.

İyul ayından başlayaraq, dövlət sərhədlərimizdə silahlı təxribatların törədilməsi, üstəlik dinc əhalimizin atəşə məruz qoyulması, eyni zamanda, Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin daha irəliyə gedərək, əlavə ərazilərimizi də zəbt edəcəkləri kimi bəyanatlar səsləndirmələri artıq onların məqsədlərini açıq-aşkar məlum edirdi. Bu məqsəd özünü sentyabrın 27-də Qarabağ cəbhəsində sübuta yetirdi. Nəticədə düşmənin işğalçılıq addımlarının cavabı çox sərt şəkildə verildi və demək olar ki, hər gün kəndlərimiz, qəsəbələrimiz, şəhərlərimiz işğaldan azad olundu. İşğalçılar böyük itkilər verərək sadəcə silah-sursatlarını, hərbi texnikalarını atıb-qaçmağa çalışırdı ki, bu da Ermənistan ictimaiyyətində ciddi təlaşlar doğururdu. Erməni xalqı artıq anlayırdı ki, onların övladları boş yerə başqasına mənsub olan torpaqlarda döyüşür. Bu vəziyyət istər-istəməz düşmən ölkənin hərbi-siyasi dairələrinin vəziyyətlərini daha da ağırlaşdırırdı. O cümlədən, şanlı Silahlı Qüvvələrimizin qeyrət qalamız hesab edilən və milli-mədəniyət ocağımız kimi dəyərləndirilən Şuşa şəhərini düşmən işğalından azad etməsindən sonra onların hakimiyyətləri Qarabağ cəbhəsində daha ağır xaos yaşayacaqlarının fərqinə varmağa başladılar. Halbuki, cənab Ali Baş Komandan İlham Əliyev dəfələrlə istər xarici mətbuat vasitələrinə verdiyi müsahibələrində, istərsə də xalqa müraciətlərində düşmən tərəfə öz mesajlarını çatdırırdı. İşğal etdikləri bütün torpaqlarımızdan qeyd-şərtsiz çıxmaq və bunun üçün çıxış qrafikini təqdim etmək tələbini irəli sürən dövlət başçımız müharibənin yalnız bu üsulla dayandırılması mümkünlüyünü vurğulayırdı. Nəticədə məğlub və çıxılmaz vəziyyətə düşən Ermənistan rəhbərliyi sülhə məcbur edildi.

Qeyd edim ki, məhz Rusiya və Türkiyə ali rəhbərliklərinin davamlı rabitəsi, onların Azərbaycan Prezidenti ilə də məsləhətləşmələr aparmalarından sonra ədalətli tələb qəbul edildi və göründüyü kimi, artıq rəsmi bəyannamə sənədi Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçıları tərəfindən imzalanıb, qüvvəyə minib.

Söz yox ki, atəşkəsin əldə olunması üçün ən çox fəaliyyət göstərən tərəflərdən biri də Rusiya rəhbərliyi idi və qəbul olunmuş sənədə əsasən düşmən işğal olunmuş əraziləri bəlli olan, ictimiyyətə də elan edilən qrafik əsasında tərk etməlidir. Çünki o da bəlli idi ki, artıq Rusiya münaqişədə neytral tərəf tutdu. Onu da unutmamalıyıq ki, Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətləri strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə əsaslanır, iki dövlət arasında səmimi dostluq amili mövduluğunu qoruyub-saxlayır. Eyni zamanda, Rusiya ilə Azərbaycan arasında bir çox regional layihələr ikitərəfli iqtisadi-siyasi münasibətlərdə möhkəm əsaslara söykənir.

Beləliklə, bütün bu kimi məsələlər, etibarlılıq prisnispləri də nəzərə alınmaqla Rusiyaya məxsus sülhməramlı qüvvələr təmas xəttində fəaliyyət göstərəcəklər, o cümlədən bu fəaliyyətin müddəti də 5 ildir. Yəni 5 ildən sonra münaqişə tərəflərindən biri sülhməramlıların xidmət apardıqları təmas xəttini tərk etməsini istəyərsə, həmin qərar dərhal icra olunacaq. Bu, həmin sənədin tərkib hissəsində yer alan mühüm müddəadır.

Artıq öz doğma yurd-yuvalarından qaçqın düşmüş bütün vətəndaşlarımız azad olunmuş torpaqlarına geri dönəcəklər və həmin ərazilərdə üçrəngli bayrağımız dalğalanacaq, Azərbaycanın qanunları icra ediləcək, milli valyutamız dövriyyəyə buraxılacaq və bu birmənalıdır. Hər kəs bilməlidir ki, artıq Qarabağımıza heç bir status verilmir. Əvvəllər olduğu kimi “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti” adlı ərazi adı yoxdur, tamamilə süquta uğrayıb. Bütöv bir Qarabağ var ki, o da digər rayonlarımız kimi Azərbaycanın tərkibində olan ayrılmaz ərazimizdir. Ona görə də bəzi sosial şəbəkə istifadəçilərinin əsassız, qeyri-dəqiq məlumatlarla, heç bir hərbi-siyasi bilgilərə sahib olmadan, müxətlif yanlış məlumatları ictimailəşdirmələrini doğru hesab etmirəm. Fikrimcə bu kimi addımlar həmin “internet qəhrəmanlarının” Azərbaycan Ordusuna, Şəhidlərinə və bütünlükdə Azərbaycanımıza qarşı hörmətsizliyidir.

- Cənab general-poklovnik, bir daha Türkiyə amilinə qayıtmaq istərdim. Qardaş ölkənin formalaşdırılan Monitorinq Mərkəzindəki iştirakı hansı nəticələri verəcək?

- Əlbəttə, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı sarsılmaz qardaşlıq telləri ən möhkəm təməllərə söykənir və biz bunu əvvəllər də, münaqişənin ən qızğın vaxtında da gördük, bu gün də şahidi olmaqdayıq. Ümumiyyətlə, ölkələrimiz arasındakı hərbi-strateji əməkdaşlıq və o cümlədən, illərdən bəri formalaşan təməlli prinsiplər qardaş ölkənin bizə olan dəstəyini davamlı edir. Yaxın bir neçə gün ərzində Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinin və Baş Qərargahının rəhbərləri Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevlə görüşlər keçirdilər. Türkiyənin Prezidenti cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğan dəfələrlə cənab Prezident İlham Əliyevlə əlaqə saxladı, prosesləri yaxından izləyərək, daim qardaş dövlətin yanında olduğunu vurğuladı. Həmçinin, bugünlərdə Türkiyə Respublikasının Milli Müdafiə Naziri cənab Hulisi Akar Azərbaycanda səfərdə oldu və Monitorinq Mərkəzinin formalaşdırılması istiqamətində əldə edilən qərarlar, qarşıda dayanan planlar dəqiqliklə müzakirə edildi. Bütün bunlar onu göstərir ki, Türkiyə dövləti bu gün də bizim yanımızdadır və qrafikə uyğun şəkildə işğaldan azad ediləcək digər ərazilərimizə nəzarət funksiyasını Rusiya ilə birlikdə həyata keçirəcəkdir.

- Məhərrəm müəllim, Azərbaycanın qələbə nəticəsində əldə etdiyi daha hansı uğurlar barədə danışa bilərdiniz?

- Vətən müharibəsindəki şanlı qələbəmizdən sonra əldə etdiyimiz daha bir zəfər faktoruna toxunmaq istərdim. Bilirsiniz ki, Naxçıvan uzun illərdir blokada şəraitində qalmışdı və bu, həmin bölgənin iqtisadi, ticari və s. maraqlarının qarşısını alırdı. Buna baxmayaraq, Naxçıvan Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olaraq inkişaf edirdi, mübarizə aparırdı və naxçıvanlıların mübarizliyi, qətiyyəti sayəsində ölkəmizin ən gözəl diyarlarından birinə çevrilib.

Lakin təsəvvür etsək ki, Naxçıvan blokada şəraitində olmasaydı daha hansı uğurlara imza atardı, bax bu məsələdə deyərdim ki, əldə olunmuş sülh razılaşması qələbəmizin danılmaz qalibiyyət prinsiplərindən biridir. Çünki sənədə əsasən, artıq Azərbaycandan Naxçıvana Ermənistan ərazisi daxil olmaqla nəqliyyat dəhlizi açılır. Bu dəhlizin açılması muxtar respublikanı belə desək, “materik” Azərbaycanla birləşdirir. Məhz bu uğur yaxın gələcəkdə bütöv bir strateji əhəmiyyəti əhatə edəcək ki, bundan da əlbəttə ki, Azərbaycan xalqı yararlanacaq. Bir sözlə, qeyd etmək istərdim ki, sülh, yaxud atəşkəs sazişi bütün tərəflərdən ölkəmizin, xalqımızın səmərəsinə hesablanmış müddəalardan ibarətdir. Düşünürəm ki, qısa müddət ərzində Azərbaycan dövləti işğaldan azad olunmuş bölgələrimizin inkişafı istiqamətində kifayət qədər nəhəng layihələrin icrasına başlayacaq, kommunikasiya və s. imkanlar genişləndiriləcək.

- Son olaraq, sonrakı proseslərdə vətənpərvərlik ruhunun təbliğini necə görürsünüz?

- Zəfər salnaməsi, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə müzəffər Ordumuzun qəhrəmanlıq izləri gələcək nəsillərimiz üçün and yeri olacaq. Həmçinin həmin əraziləri ziyarət edərkən Silahlı Qüvvələrimizin şücaətini sübut edən reallıqlar, elementlər orada qalacaq və bu gün qələbəmizin canlı şahidləri olan uşaq və yeniyetmələr, eləcə də bütün yaş dövrlərini əhatə edən insanlarımız döyüşlərin baş verdiyi əraziləri öz gözləri ilə görüb, oraları açıq muzey kimi seyr edəcəklər. Bax, budur gələcəyə vətənpərvərlik ideyalarını aşılamaq siyasəti.

Bütün bunlar isə, qazanılan zəfərimizin başlıca məqsədləridir və Azərbaycan xalqı, Azərbaycan əsgəri və zabiti Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu şanlı qələbəni qazandı. Sözümü isə cənab Prezidentimizin təqribən bir il əvvəl bəyan etdiyi və hər kəsin dillər əzbəri olmuş “Qarabağ Azərbaycandır!” nidası ilə yekunlaşdırıram.
Ordumuz niyə bütün ərazimizi döyüşlə almadı?Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini oxucularımıza təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşin və bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması” barədə imzaladığı birgə Bəyanat barədə fikrinizi bilmək istərdik.

- Adından da göründüyü kimi, bu, Ermənistanla imzalanmış sülh sazişi deyil. Atəşkəs haqqında növbəti razılaşmadır. Mən bunu Azərbaycanın qələbəsi kimi qəbul edirəm. İlk növbədə ona görə ki, tərəflər kimi Azərbaycan və Ermənistan tanınır. Ermənistan dekabrın 1-ə qədər bütün işğal olunmuş ərazilərdən qoşunlarını çıxarmalıdır. Rusiya Federasiyasının 1960 nəfərlik sülhməramlı kontingenti Dağlıq Qarabağda təmas xətti və Laçın dəhlizi boyunca 5 il müddətinə yerləşdiriləcək. Atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz yaradılacaqdır. Naxşıvan Muxtar Respublikası ilə nəqliyyat dəhlizi yaradılacaq və təhlükəsizliyə Rusiya Federasiyası cavabdeh olacaqdır. Razılaşmanın 7-ci maddəsinə görə, qaçqınlar Dağlıq Qarabağın ərazisinə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ofisinin nəzarəti altında qaytarılacaq, o cümlədən Xocalıya. Atəşkəs üzrə saziş ona görə imzalandı ki, erməni silahlı qüvvələri Sazişin 4-cü maddəsinə əsasən, müəyyən olunmuş qrafik üzrə Azərbaycandan çıxarılacaq. Həmin erməni silahlı qüvvələri Dağlıq Qarabağda saxlanıla bilməz. Statusu dəqiq müəyyən olunmasa da razılaşmaya nəzarətin səmərəliliyinə nəzarət etməli olan “atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz” buna (maddə 4) cavabdeh olacaq. Həmin mərkəzdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri Rusiya ilə birlikdə təmsil olunacaq. Bunu saziş imzalanarkən Putinin iştirakı ilə Prezident Əliyev rəsmən elan etdi. Razılaşmanın mətnindən çıxan məntiqi nəticə odur ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Belə olmasaydı, Ermənistan qondarma “dqr”in müstəqilliyini hətta müharibəyə qədər olan dövrdə, yaxud hərbi əməliyyatların keçirildiyi zaman tanıyardı. Hərbi əməliyyatlar zamanı Putin də müharibənin Azərbaycanın ərazisində aparıldığını bir neçə dəfə bəyan etdi. Rusiya sülhməramlılarının olduğu dövrdə Dağlıq Qarabağın erməni sakinləri Azərbaycan pasportu ilə təmin olunacaq, milli valyutamız yeganə tədavül vasitəsi kimi tətbiq ediləcək. Dağlıq Qarabağda mövcud olmuş cinayətkar rejimin tanınmasından, yaxud müvəqqəti də olsa ona hansısa statusun verilməsindən söhbət belə getmir. Dağlıq Qarabağdakı yaşayış məntəqələrində yerli idarəetməni Azərbaycan dövləti təşkil edəcək. Azərbaycan və Türkiyə yaxın bir-iki ildə Ermənistanla diplomatik əlaqələrin yaradılması, sülh və əməkdaşlıq haqqında sazişin imzalanmasına çalışmalıdır. Ermənistan bundan yayınarsa, bu o demək olacaqdır ki, İrəvan yenə də hansısa çirkin məqsədlərlə münaqişəni uzatmaq istəyir. O halda sülhməramlıların qalma müddəti uzadılmamalıdır və Azərbaycan dövləti vətəndaşlarının təhlükəsizliyinə görə bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürməlidır.

- Ordumuzun Dağlıq Qarabağı tamamilə işğalçılardan təmizləməməsinə nə mane oldu? Hamı gözləyirdi ki, 5-10 günə Qarabağ tamamilə işğaldan azad olunacaq və sülhməramlılara da ehtiyac olmayacaq.

- Prezident apardığı böyük diplomatik işin nəticəsi olaraq əks-hücum əmri vermişdi. Azərbaycana olan hörmət həm də Prezidentin sözünü tutmasına və öhdəliklərə sadiq qalmasına görədir. Bundan başqa biz dünyadan təcrid olunmuş vəziyyətdə və sanksiyalar altında yaşaya, regionu böyük dövlətlərin qatıldığı döyüş alanına və beləliklə də xarabazarlığa çevirə bilmərik. Nə də nüvə silahına sahib Rusiya deyilik ki, onun Çeçenistanda etdiyini biz Dağlıq Qarabağda edə bilək və dünya bizə ciddi sanksiyalar tətbiq edib döyüş meydanında vəziyyəti dəyişə bilməsin.1992-ci ildə Azərbaycan Ordusu Dağlıq Qarabağda uğurlu əməliyyatlar həyata keçirərkən Boris Yeltsin tərəfindən AXC hakimiyyətinə təklif olundu ki, Dağlıq Qarabağın muxtar vilayət statusunu bərpa edək, bununla da problemə son qoyulsun. Amma həmin ərəfədə hamı fikirləşirdi ki, biz Xankəndini tutub bu problemi birdəfəlik həll edə bilərik. Ona görə də təklif rədd edildi. Sonrasını hamımız bilirik. ABŞ bizə sanksiya tətbiq etdi, döyüş meydanında məğlubiyyətlər başladı. Ölkə böyük siyasi böhrana girdi, çoxlu əlavə rayonlar itirdik, bir milyon qaçqın qazandıq. Ermənilər kimi maksimalist olmaq lazım deyil, onlar Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonları da qaytarmaq istəmirdi. Hazırda biz mümkün olan maksimum nəticə əldə etmişik. Bu böyük qələbədir. Əgər belə olmasaydı “Azərbaycanın ərazi bütövlüyü mənim üçün keçilməz xətddir. Babamın oğlu olsa belə, keçməm” deyən Ərdoğan, Azərbaycanı Türkiyə qədər sevən Hulusi Akar, Çavuşoğlu bunu Qələbə kimi qəbul edib bizi yalandan təbrik etməzdi. Çünki bu həm özlərinə, həm bizə xəyanət olardı. Yaxud razılaşma səbəbindən Ermənistanda hakimiyyət böhranı yaranmazdı. Ən başlıcası, Prezident diplomatik uğura imza atmaqla görün nə qədər gəncin həyatını xilas etdi. Prezidentin “Qarabağ bizimdir!” şüarına heç kim şübhə etməsin. Yaxın zamanlarda hamı bunu əyani olaraq görəcək.

Sonda üzümü bir qrup vətəndaşımıza tutub deyirəm ki, fərqli fikir söyləmək konstitusion hüququnuz olsa da, Rusiyanı Azərbaycan xalqına düşmən kimi təqdim etməyi dayandırın. Ermənilər Türkiyəni, indi isə həm də Rusiyanı düşmən kimi təqdim və qəbul edib heç nə qazanmadıqları kimi, siz də heç nə qazanmayıb ölkəmizə ziyan vurursunuz. İkincisi, siyasi məqsədləriniz naminə razılaşmanı uğursuzluq kimi təqdim edib şəhid ailələrinin yaralarına duz basmayın. İmkan verin onlar qələbə ilə təsəlli tapsınlar, xalqımız qələbənin sevincini yaşasın. Biz bu razılaşmaya şəhidlərimizin qanı hesabına nail olmuşuq. Gələcəyə baxmaq lazımdır. Bölgənin inkişafı Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya və İranın dostluq və əməkdaşlığından keçir.
Hər iki valideynini itirən 2 yaşlı Nilayın babası: “Hər axşam “ana, ata” deyib ağlayır...” Müharibə döyüş bölgəsində, cəbhədə aparılır... Amma əgər düşmənin ermənidirsə, müharibənin təkcə döyüş meydanını, hərbçiləri əhatə etməsi qeyri-mümkündür. Çünki mənfur ermənilər elə millətdir ki, təkcə cəbhədə döyüşən igid əsgərlərimizlə savaşmır, eyni zamanda mülki əhalini, körpə uşaqlarımızı hədəf alırlar. Cəllad erməni xisləti əsrlər keçsə belə dəyişmir. Birinci Qarabağ müharibəsində günahsız xocalılara qarşı soyqırımı törədən, bir çox faciələrin baiskarı olan bu millət indi də Azərbaycanın döyüş bölgəsindən kilometrlərlə uzaq şəhərlərinə, mülki insanların üstünə gecənin bir vaxtı raket yağdırır... Erməni hücumunda valideynlərini, yaxınlarını itirən körpələr ata-ana deməyi öyrənə bilmədən, ata-anasız böyüməyə məcbur olurlar. Ermənilərin törətdiyi Gəncə terroru zamanı hər iki valideynini itirən 2 yaşlı Nilay kimi....

Balaca Nilay hazırda nənə və babasının himayəsindədir. Nilayın ana babası Zahid Babazadə onun vəziyyəti haqqında Modern.az-a danışıb.

- Zahid bəy, həmin gecəni necə xatırlayırsınız?

- Mən həmin gecəni Ukraynanın Odessa şəhərində olmuşam. Hadisə baş verən gün təyyarə ilə Türkiyəyə uçub oradan Bakıya gəlmişəm. Mən olanlara internetdə baxdım və Nilayın ana və atasını ən son orada gördüm. Ölümündən əvvəl uzun müddət qızımı görə bilməmişdim. Çox ağır dərddir, kaş orada ola bilərdim..

- Nilay necədir indi?

- Nilay bizim himayəmizdədir yaxşıdır. Baş verən hadisədə Nilayda yaralanmışdı. Bakıya aparıldı, hazırda da müalicəsi davam edir. Dedilər ki, qorxulu heç bir problemi yoxdur, amma tez-tez çəkilişə icazə verməyin, ağlayır. Ağlaması isə ona yaxşı təsir etməyə bilər.

- Körpə yaşda valideynsiz, ata-anasına həsrət qaldı... Çoxmu darıxır valideynləri üçün?

- Hər axşam “ana, ata” deyib ağlayır... Sadəcə az da olsa başını qatmağa çalışırıq, amma valdeynlərinin yerini heçnə doldura bilməz.

- Nilayın atasının ailəsi də həmin faciədə dünyasını dəyişib. Atasının qohumları da Nilaya baş çəkirmi?

- Bibisi həyatdadır. Əlbəttə, baş çəkir. Nilaya velosiped alıblar, oyuncaqlar almışıq onlarla başını qatmağa çalışırıq, hər gün oynayırıq. Xalası, bibisi, nənəsi onun üçün hər şey edirlər. Hər zaman Nilayın arxasındayıq.

- Nilay hazırda kimin qəyyumluğundadır?

- Nənəsi Sevil xanımın himayəsindədir. Qəyyumluq ona verilib. İnsan nəvəsini başqasına verə bilərmi? Əlbəttə ki, yox! Biz Nilayla nəfəs alırıq. Övladlarımızı torpağa tapşırdıq. Artıq Nilay bizim həm övladımız, həm nəvəmizdir - hər şeyimizdir.

- Dövlətimiz tərəfindən necə dəstək göstərilir?

- Dövlətimiz də, xalqımız da dəstək olub. Əllərindən gələni edirlər, çox sağ olsunlar.

- Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti Nilay üçün hansısa addımlar atdımı?

- Hər kəsin başı qarışıq olsa da, gəlirlər maraqlanırlar. İcra başçısı da bu hadisə baş verən gündən dəstəyini əsirgəmir. Ev tam olaraq yox vəziyyətindədir. Evin yenidən tikilib, Nilaya veriləcəyini deyirlər. Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən isə Nilay üçün aylıq pul ödəniləcək.

- Hazırda harda qalırsınız?

- Gəncədə kirayədə qalırıq. Kirayə pulu isə dövlət tərəfindən ödənilir.
Paşinyan hərbi canidir - Qüdrət Həsənquliyev Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiya XİN-in Paşinyanın kömək yalvarışlarına verdiyi cavab Sizi qane etdimi?

- Sualınıza ətraflı cavab verməmişdən öncə Türkiyədə baş vermiş zəlzələ nəticəsində həyatını itirmiş qardaşlarımıza Allahdan rəhmət, yaralılara şəfa diləyirəm. Allah dünyasını dəyişənlərin yaxınlarına səbir versin, türk xalqı üçün keçmiş olsun.

Sualınıza gəldikdə isə, Rusiya vasitəçi ölkə kimi neytrallığını qoruyub saxlamalıdır. Rusiya Ermənistanın hərbi-siyasi müttəfiqi olsa da bizim də strateji tərəfdaşımızdır. Azərbaycan Rusiya ilə səmimi olaraq yaxın qonşuluq və dostluq siyasəti yürüdür və bu münasibətlərə böyük önəm verir. Hesab edirəm Putin indiki mövqeyi ilə, inşallah keçirəcəyimiz Qələbə paradına regionun digər dövlət başçıları kimi dəvət haqqını qazanıb.

Bundan başqa, axı Rusiya niyə Ermənistana kömək etməlidir? Söhbət yalnız Paşinyanın ruslara nifrət etməsindən getmir. Erməni xalqı öz xəyanətkar xislətindən çıxış edərək hesab etdi ki, Rusiyaya güvənərək Azərbaycanın 20% torpaqlarını işğal ediblər, yeni müharibə başlayarsa, Rusiya etməsə də Qərb və digər region dövlətləri onlara kömək edəcək, həm də onlar güclü müdafiə istehkamları qurublar. Deməli Rusiyaya xəyanət edib ruslara nifrət edən birini özlərinə lider seçə bilərlər. Paşinyan da hakimiyyətə gələn kimi Rusiyanı tədrici addımlarla Ermənistandan çıxarmağa başladı, xalq da onun bu siyasətini dəstəklədi. Ona görə də Rusiya deyir ki, biz Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı çərçivəsində öhdəliklərimizə sadiqik. Müharibə Azərbaycan ərazisində getdiyindən biz sizin kimi satqınlara görə beynəlxalq hüququ ayaqlar altına atıb Azərbaycanla, həm də təkcə Azərbaycanla yox, o cümlədən Türkiyə ilə münasibətləri poza bilmərik. Bununla da Rusiya satqın erməni xalqına dərs verir. Paşinyana da dolayısı ilə deyir ki, özün kimi saqqallı rusafob tərəfdarlarını göndər Qarabağa döyüşməyə, qoy qırılsınlar. Sonra baxaq görək İrəvanın küçələrində səni kim dəstəkləyəcək. O da axmaq olduğu üçün göndərir. Həm də axmaq olduğu üçün vəziyyəti düzgün qiymətləndirə bilmir, işğalçı ordusunu Azərbaycandan çıxarmaq əvəzinə, fikirləşir ki, son əsgərini də döyüşə göndərib vaxt udsa, bəlkə Qərb özü kömək etməsə də Rusiyaya təzyiq edib onları Ermənistan üçün döyüşməyə göndərə bilər. Amma Paşinyan başa düşmür ki, məsələ tək onunla bağlı deyil, daha çox həmişə onlara qucaq açmış qonşularına nankorluq edən erməni xalqı ilə bağlıdır. Bu xalq qonşularına etdiyi xəyanətlərin acısını yaşayıb tövbə etməli, qonşuları ilə ləyaqətli birgəyaşayış yolu seçməli, beynəlxalq hüquq normalarına hörmət etməyi öyrənməlidir.

- Necə düşünürsünüz, gələcəkdə Paşinyanın ədalət mühakiməsi qarşısına çıxarılmasına nail ola biləcəyikmi?

- Paşinyan hərbi canidir. O öz təhrikedici hərəkətləri ilə bizə müharibəyə başlamaqdan ayrı yol qoymadı. Əvvəlcə dedi ki, “Qarabağ Ermənistandır”. Sonra bizim hisslərimizə toxunub, bizi alçaltmaq üçün qondarma rejimin cinayərkar başçısının “inaqruasiya”sını Şuşada təşkil etdi. Bu azmış kimi bəyan etdi ki, qondarma rejimin “parlament”ini Şuşaya köçürəcək. Bundan başqa, oğlunu Qarabağa hərbi xidmətə göndərdi. Ardınca həyat yoldaşına hərbi forma geyindirib, əlinə avtomat silahı verib Qarabağa yolladı. O da gülə-gülə Azərbaycan əsgərinin maketinə atəş açmaqla bacardığı formada bizi alçaltdı. Müdafiə naziri yeni torpaqlarımızı işğal edəcəyi ilə bizi hədələdi.

Ermənistan beynəlxalq hüquqa zidd olaraq işğal altındakı torpaqlarımızı xaricdən köçürdülən ermənilərlə məskunlaşdırmağa başladı və s. Sonra sərhədlərimizə hücum etdi, qarşımıza yeni alçaldıcı şərtlər qoydu, bir sözlə bizi əks-hücum əməliyyatlarına başlamağa məcbur etdi. Müharibə başlayandan sonra isə beynəlxalq qanunlarla qadağan olunmuş silahlardan istifadə etməyə başladı. Həmin silahlardan döyüş meydanlarından çox uzaqda olan şəhər və kəndlərimizdə dinc sakinlərə atəş açdırdı. Yüzə yaxın dinc sakini qətlə yetirdi. Bu axmaq fikirləşirdi ki, Azərbaycanı müharibəyə başlamağa məcbur etdiyi kimi, indi də bizi cavab addımları kimi Ermənistandakı mülki obyektlərə zərbə endirməyə təhrik edəcək və beləliklə də Rusiyanı bu münaqişəyə cəlb edəcəkdir. Bu zaman Qərb ona əsgəri yardım etməklə yanaşı, Dağlıq Qarabağın müstəqilliyini tanıyacaq. Çünki bu müharibə ilə həm də Qərb ölkələrindəki müttəfiqləri ilə aralarında müəyyən gərginlik yaşanan Türkiyə ilə Rusiyanı da üz-üzə qoyacaq və Qərbdəki müəyyən dairələri arzusuna çatdırmaqla böyük xidmət göstərmiş olacaq. Qarşılığında isə bu yolla qondarma rejimin beynəlxalq miqyasda tanınmasına nail olacaq.

Amma bu səfeh məxməri Baş nazirin kimliyini və hansı ağla sahib olmasını hamı tezliklə başa düşdü və ondan üz döndərdi. İndi o minlərlə insanın həyatına başa gəlmiş bu müharibə avantürasına görə məhkəmə qaşısında cavab verməlidir. Müharibə başa çatandan sonra Rusiyanın da bu məsələdə bizə kömək edəcəyinə çox ümid bəsləyirəm.

- Qüdrət bəy, sona qədər Rusiya prezidentinin daxili və xarici təzyiqlər qarşısında mövqeyini dəyişməyəcəyinə əminsinizmi? Yaxud onun müharibənin gedişində Azərbaycanın əleyhinə düşünülmüş başqa planı ola bilərmi?

-Çox inanıram ki, Putin mövqeyini dəyişməyəcək və inanmıram ki, onun bizim əleyhiməzə hansısa planı olsun. Rusiya,Türkiyə və Azərbaycan liderlərinin xarekterində oxşar cəhətlər çoxdur və satqınlığa və xəyanətə yer yoxdur. Yeltsin vaxtilə deyirdi ki, o, döyüşçüdür. İndi həmin fikri hər üç liderə aid etmək olar. Hər üç şəxs böyük strateq olmaqla yanaşı ekstermal vəziyyətdə daha böyük potensial ortaya qoymağı, öz ölkələrinin marağı tələb edəndə sona qədər mübarizə aparmağı bacarır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi hər üç ölkənin milli maraqlarına uyğundur. Həm də təkcə onların yox, Ermənistan da daxil olmaqla bütün region ölkələrinin. Ona görə də onların mövqelərindən geri çəkiləcəyinə inanmıram. İnşallah torpaqlarımızı tamamilə azad edəcəyik.
Sonda bir məqama da diqqətinizi cəlb etmək istəyirəm. Türkiyə Qarabağın azadlığı uğrunda apardığımız Vətən müharibəsinə özünün İstiqlal savaşı kimi baxır. Ona görə də 120 min erməniyə Azərbaycan torpaqlarında ikinci eməni dövləti qurmaq istəyənlər gərək o sayda da əsgərlərinin ölümünü göz önünə alıb nəticəsi onlar üçün qaranlıq olan, regionu qeyri-müəyyənliyə sürükləyəcək savaşa girsinlər...




Artıq baza prinsipləri yoxdur: Yeni Qars sazişinə doğru...Avrasiya.net BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Moderator.az-a müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya mətbuata verdiyi açıqlamada qeyd edib ki, Dağlıq Qarabağda vəziyyət yaxşılaşmasa BMT TŞ yenidən toplana bilər. Bunu Azərbaycana yönəlik hədə kimi qəbul etmək olarmı?

- Bəli, hədə kimi qəbul etmək olar. Amma bu cür hədələrlə bizi dayandıra bilməzlər. Bu adam öz ermənipərəstliyi ilə seçilən şəxsdir. Ondan soruşmaq lazımdır ki, Rusiya Çeçenistan üzərində öz suveren hüquqlarını bərpa edəndə, 1995-ci ilin avqustunda Xorvatiya onun ərazi bütövlüyünə xəyanət etmiş 200 min serbi Serbiyaya qovmaqla öz müstəqilliyini elan etmiş qondarma "Serb Krayina Respublikası”na son qoyanda BMT TŞ niyə təsirli tədbirlər görmədi? Yaxud 2017-ci ilin oktyabrında Kotoloniya İspaniyadan ayrıldığını elan edəndə rəsmi Madrid Barselonaya qoşun göndərdi və İspaniya dövlətinin bütövlüyünü qorudu. Onda BMT TŞ niyə İspaniya əleyhinə hər hansı qərar qəbul etmədi? Onlar bir müsəlman ölkəsi kimi bizi zəif bilirlər. Ona görə hədə gəlirlər.

- Danışıqların baza prinsipləri əsasında davam etdirilməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Biz açıq deyə bilmərik ki, baza prinsiplərindən və danışıqlardan imtina edirik. Ancaq Prezident deyirsə ki, artıq köhnə təmas xətti, status-kvo yoxdur və Dağlıq Qarabağın statusuna dair heç bir referendum keçirilə bilməz, deməli, baza prinsipləri də yoxdur. Biz buna şəhid balalarımızın qanı bahasına nail olmuşuq. Azərbaycan Ordusu Xankəndi başda olmaqla, Dağlıq Qarabağ üzərində Azərbaycanın suveren hüquqlarını bərpa etməlidir. Necə ki, bunu xorvatlar, ispanlar, ruslar etdi. Bundan sonra Prezidentin dediyi kimi, Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edib orda yaşamaq istəyən ermənilərə bərabər hüquqlarla yaşamaq şəraiti yaradılacaq. Heç vaxt döyüş meydanında əldə etdiyimiz qələbəni masa arxasında kənar təzyiqlərin nəticəsi olaraq əldən verə bilmərik. Xüsusilə Türkiyə, Pakistan kimi dövlətlərin bizi birmənalı dəstəklədiyi halda. Hesab edirəm danışıqlar yeni formatda, Türkiyə, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan formatında davam etdirilməli, sonda Qars şəhərində 1921-ci ilin oktyabrında Ermənistanın da imzaladığı “Qars müqaviləsi” yenidən təsdiq olunmalıdır.
"Qafqazda sadəcə Rusiyanın deyil, bir çox başqa dövlətlərin də maraqları vardır"QHT sədri, ictimai fəal Emin Əliyev Azərbaycan Ordusunun işğalçı Ermənistan ordusu üzərində ardıcıl qələbələri, haqq işi uğrunda apardığı döyüş, region ölkələrin Azərbaycana münasibəti və digər məsələlərlə bağlı sualları cavablandırıb.

Avrasiya.net həmin müsahibəni təqdim edir.

- Emin müəllim, işğaldan azad edilən kəndlərin xəritədəki yerlərinə fikir vermisinizmi? Xırda istisnaları saymasaq, elə əsasən bizə verilməsi planlaşdırılan 5 rayon istiqamətində gedirik. Buna görə də insanlarımızda haqlı olaraq belə bir qorxu yaranır ki, bu rayonları alandan sonra hər şey bitəcək və yenə ardı-arası kəsilməyən danışıqlar müddəti başlayacaq. Bu barədə nə düşünürsünüz?

- İlk baxışdan qeyd olunan amil gözə çarpsa da, burada bəzi məqamlara diqqət yetirmək lazımdır. Ölkə başçısı xarici mətbuata verdiyi müsahibələrin birində açıq şəkildə dedi ki, Şuşa azad edilməsə işimiz yarımçıq qalacaq. Şuşa isə qeyd olunan 5 rayona daxil deyil. Bu 5 rayona daxil olmayan digər rayonumuz isə Laçındır, hansı ki, hətta ermənilərin özləri də etiraf edir ki, Laçınətrafı kəndlərdə gərgin döyüşlər gedir. Daha sonra bu siyahıya Xocavəndi də əlavə etmək olar. Belə ki, Ermənistanın hələ də onlarda olduğuna “inandığı” Hadrut qəsəbəsi də qondarma “respublika”nın sərhədləri daxilindədir. Bundan başqa 27 il ərzində danışıqlar prosesində dəfələrlə səsləndirilən və Dağlıq Qarabağ ətrafı rayonların geri qaytarılması qarşılığında şərt kimi irəli sürülən qondarma rejimin müstəqil dövlət kimi tanınmasını yolunda referendum məsələsi də artıq tarixin “zibil qutusu”na atılmışdır. Dağlıq Qarabağ ətrafındakı 7 rayon işğaldan azad edildikdən sonra danışıqlara başlanılsa belə bu uzun sürməyəcək. Lakin proseslərin sürəti, ölkə başçısının qətiyyətli, cəsarətli, sərt, kəskin çıxışları bu münaqişəyə birdəfəlik son qoyulmağa çalışıldığını göstərir. Ölkə başıçı açıq bəyan edərək bildirib ki, bu ərazilərdə heç bir referendum keçirilməyəcək. Referendum yoxdursa, demək ki, bu bölgə üçün heç bir status da yoxdur. Demək ki, bu bölgənin statusunu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müəyyən edəcək.

- Murov zirvəsini azad etmək daha çətin idi, nəinki ondan o tərəfə irəliləmək. Biz isə Murovu aldıq və o cəbhədə işləri dayandırdıq. Niyə Kəlbəcər istiqamətində əməliyyatlarımız davam etmədi?

- Hesab etmirəm ki, bu istiqamətdə əməliyyatlar başa çatdı və hesab etmirəm ki, əməliyyatın ən çətin hissəsi Murovdağ zirvəsinin azad edilməsi idi. Ümumiyyətlə hərbi ekspertlər torpaqlarımızın azad edilməsi istiqamətində mümkün olacaq hərbi əməliyyatlarla bağlı proqnozlar verərkən böyük əksəriyyət hallarda əməliyyatın yalnız təmas xəttinin cənub-şərq istiqamətində baş verəcəyini deyirdilər. Ordumuzun 27 sentyabr tarixində başlatdığı əks-hücum əməliyyatları isə bütün cəbhə xətti və bütün Ermənistan-Azərbaycan sərhəd xətti üzrə əməliyyat şəraitinə tam nəzarət etmək prinsipi üzərində qurulumuşdur. Ordumuz Naxçıvan Muxtar Respublikası və ölkəmizin Ermənistanla həmsərhəd olduğu şimal-qərb sərhədlərimiz boyu düşmənin döyüş əməliyyatları istiqamətində qüvvələrin toplanmasının qarşısının alınması üçün daim onları gərginlikdə saxlayaraq manevrlər edir. Bu tədbirlər eyni zamanda düşmənin qəfil olaraq sərhəd xəttimizin pozulması istiqamətində təxribatlarının da qarşısını almağa xidmət edir. Çünki uzun illər əldə etdiyimiz acı təcrübə düşmənin heç bir beynəlxalq hüquq normalarına əhəmiyyət vermədiyini bizə öyrətmişdir. Bundan başqa təmas xəttinin bütün istiqamətləri üzrə hücuma keçilməsi, Murovdağ zirvəsinin, Talış və Suqovuşan kəndlərinin, Xocavənd istiqamətindən Hadrut qəsəbəsinin, Füzuli istiqamətində baş tutmuş əks-hücum əməliyyatları düşməni çaş-baş saldı və bundan sonra onu bütün cəbhə boyu gərgilikdə saxlayaraq bir istiqamətdə qüvvələrini dislokasiya edilməsinin qarşısını aldı. Murovdağ zirvəsi istiqamətində ordumuzun hərəkətinin dayanması məsələsinə gəlincə deyə bilərəm ki, bu yüksəklikdən düşmənin qondarma “respublika”ya gedən üç əsas yoldan biri məhz Vardenis-Kəlbəcər yoludur ki, bu yol əks-hücum əməliyyatları başlayan ilk günlərdən nəzarətə götürüldü. Bu əməliyyatın əsas mahiyyəti məhz bu idi. Kəlbəcər rayonu üzərinə əsas və son hücum cənub istiqamətindən, yəni Laçın rayonu azad edildikdən sonra ediləcəkdir. Bu zaman Kəlbəcərdəki düşmən qüvvələri iki cəbhədə: şimal və cənub istiqamətində vuruşmalı olacaqdır və burada onların ciddi müqavimət göstərməsi mümkünsüzdür.

- Rusiya bilir ki, Azərbaycan heç vaxt tam rusiyayönümlü olmayacaq. Qarabağı "itirməklə" Ermənistan da Rusiyadan uzaqlaşacaq. Gürcüstan da məlumdur. Rusiya bütün Cənubi Qafqazda nüfuzunu itirməkdən qorxmurmu sizcə? Qorxursa niyə susur bu proseslərə?

- Qafqazda sadəcə Rusiyanın deyil, bir çox başqa dövlətlərin də maraqları vardır. Bunlardan ABŞ, Fransa, Birləşmiş Krallıq, İran İslam Respublikası və Türkiyəni xüsusi qeyd etmək olar. Lakin Rusiyanın bu regiona yaxın olması, Sovet imperiyasından qalmış nüfuzu onu digərlərinə nisbətən daha avantajlı edir. Rusiya hər zaman öz xarici siyasətini “hard power” üzərindən formalaşdırmışdır və Cənubi Qafqaz dövlətləri arasında Rusiya ilə bu siyasi münasibətlər üzərində rəqabət aparacaq dövlət yoxdur. Bu ilkin mənzərədir. Ermənistanda Paşinyan hakimiyyəti qurulduqdan sonra onun antirusiya siyasəti Putin hakimiyyətinin xoşuna gəlmədi. 2008-ci ildə Gürcüstanın da aqibəti göz qabağında idi. Azərbaycan isə Rusiyaya qarşı ən cəsarətli mövqeyi məhz bu əks-hücum əməliyyatlarından bir qədər öncə iki ölkə liderlərinin telefon danışıqlarında ortaya qoydu. Rusiya bölgədə nüfuz sahibi olmağa davam edəcək. Lakin onun “hard power”inin qarşısında dayana biləcək alternativ bir “power” olmalıdır ki, o burada istədiyi kimi sərhədsiz imkanların sahibi olmasın. Bizim marağımızdadır ki, bu regionda Türkiyənin nüfuzu güclənərək digər dövlətlərinkini zəiflətsin və ya tamamilə sıradan çıxarsın. Müstəqillik əldə etdikdən bu günədək regionda olan digər yuxarıda adı çəkilən dövlətlərin maraqları təmin edilsə də zərurət yarandıqda onlar bölgədən çox uzaqda olduqlarını əsas gətirərək heç bir dövlətə dəstək verməmişdirlər. Nümunə olaraq 2000-ci ildə İran İslam Respublikasının silahlı qüvvələri tərəfindən Xəzər dənizində Azərbaycan gəmisinin atəşə tutulması və 2008-ci ildə Rusiya ilə Gürcüstan arasındakı bir neçə günlük müharibəni göstərmək olar. Xəzərdə neft maraqları olan Birləşmiş Krallıq və ABŞ, Gürcüstanda strateji maraqları olan Avropa İttifaqı və ABŞ “dişsiz” bəyanatlar verərək işlərini tamamlanmış hesab etdilər. Hər iki halda Türkiyə regionda sülhün təşkilatçısı rolunu oynamağa əməli cəhd göstərmişdir. Rusiya bölgədəki nüfuz dairələrini bir neçə dövlətlə paylaşmaqdansa Suriya, İraq, Liviyada artıq bir neçə ildir ki, tərəfdaşlıq etdiyi və “dil tapdığı” Türkiyə ilə bərabər bölgəni nüfuz dairələrinə bölməyi üstün tutduğunu nümayiş etdirir. Bölgədə nüfuzunu itirən dövlətlər isə “cığallıq” edərək hay-küy salsalar da yəqin ki, nəticəsi olmayacaqdır. Bu məsələ “win-win” prinsipinə uyğundur.

- Bir qisim insanda belə bir fikir formalaşıb ki, Paşinyan Qarabağı qəsdən verir ki, Ermənistan Rusiyanın orbitindən tamamilə qopa bilsin. Buna ehtimal verirsinizmi?

- Mən də bu cür təhlillərlə tanışam və hətta mövcud vəziyyətlə bağlı ehtimal olunan variantlar barədə düşünəndə zəif ehtimal olaraq bu fikir mənim də ağlımdan keçmişdir. Lakin nəzərə alsaq ki, Ermənistanın əsas strateji sahələri Rusiya Federasiyasının mülkiyyətidir. Buna dəmir yolları nəqliyyatı, elektrik xətləri və enerji istehsalı və satışı tamamilə Rusiyanın nəzarətindədir. Bundan başqa Ermənistanın Türkiyə və İranla sərhəd xətti məhz Rusiya sərhədçiləri tərəfindən mühafizə olunur. Daha sonra Gümrüdəki 102 saylı hərbi baza Rusiyanın Ermənistanda hərbi varlığının təminatçısıdır. Bundan başqa, təxminən 2,5 milyon ermənin Rusiyada işləməsi və ölkəsinə pul göndərməsi də əlavə bir təzyiq vasitəsi kimi qeyd edilə bilər. Ermənistanda hər zaman qərbyönümlü hərəkat olmuşdur, var və bundan sonra da olacaqdır. Cənubi Qafqaz ölkələri içərisində Ermənistan kimi Rusiya tərəfindən əhatələnmiş ikinci bir dövlət yoxdur. Bütün bu səbəblər onu göstərir ki, Paşinyan hakimiyyəti ürəkdən arzu etsələr də Ermənistanın Rusiyadan canını qurtarması yaxın onilliklərdə mümkün olmayacaqdır. Eyni zamanda 27 sentyabrda başlamış əks-hücum əməliyyatları gedişatında Ermənistanın uğursuzluğa düşərək Rusiyanın ayaqlarına düşməsi onu göstərir ki, Ermənistanın Rusiyadan qopmaq “arzuları”nın yerinə yetməsi hələ ki, mümkünsüzdür.

- Rusiya bizi çaşdırmaq üçün, diqqətimizi fərqli yönlərə çəkmək üçün ölkəyə dini radikalları salmış ola bilərmi?

- Btün Şimali Qafqaz ərazisi Rusiyanın təhlükəsizlik baxımından ən problemli bölgəsidir. Coğrafi şəraiti, etnik və dini müxtəlifliyi regionda təhlükəsizlik məsələlərini tam nəzarətdə saxlamaq üçün ciddi çətinliklər yaradır. Buradan ölkəmizə əvvəllər də terror-təxribat qrupları keçərək müxtəlif həcmli cinayətlər həyata keçirməyə nail olublar. Lakin indiki məqamda bu halların baş verməsinə ehtimal vermirəm. Düzdür, Rusiya yaxın keçmişimizdə dəfələrlə azərbaycanlılara qarşı səhvlər buraxaraq əlaqələrimizin pozulma həddinə çatmasına “nail olub”. Təkcə 1990-cı ilin 20 yanvar hadisələri xalqımızın anti-Rusiya meyillərini xeyli gücləndirmiş və əlaqələrimizi ciddi şəkildə zədələmişdir. Bundan sonrakı illərdə də Rusiyanın münasibətlərimizin pozulmasına xidmət edən “cəhdləri” az olmayıb. Bu isə Rusiyanın “hard power” siyasi xəttinin komponentlərindəndir. Və ən böyük problem də bu idi ki, əvvəllər Azərbaycan üçün alternativ yox idi. Bizə xoş görünməyə cəhd edən Qərb bizdən çox uzaq və soyuqqanlı, bizə yaxın və isti olan Türkiyə isə zəif və Rusiyaya müqavimət göstərə bilməyəcək səviyyədə NATO və qərbdən asılı idi. Bu gün isə siyasi şərait çox dəyişib. Rusiya Azərbaycana qarşı hər hansı bir terror-təxribat fəaliyyəti və ya hər hansı hərbi müdaxilə həyata keçirmiş olarsa bu onun Azərbaycanla münasibətlərinin nəinki siyasi, hətta milli səviyyədə qırılmasına gətirib çıxarar və ona qarşı Azərbaycan əhalisinin dərin nifrətinə səbəb olar. Bu isə Rusiya üçün ən pis ssenaridir.

- Bəs İranın belə bir şey etmək ehtimalı varmı sizcə?

- İran İslam Respublikası çox sağ olsun. Bizə hərbi, siyasi, mədəni, milli, dini dostlarımızın kimlər olduğunu göstərdi. Əməliyyatlar başlayan kimi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı çağırış etdi. Bu çağırış ilk baxışdan humanitar və neytral bir çağırış kimi görünsə də əsl verdiyi mesaj bu idi: “Azərbaycanın öz torpaqlarını işğaldan azad etmə əməliyyatlarını dayandırsın.” Daha sonra İran gördü ki, Azərbaycanda anti-İran meyilləri güclənir, bundan başqa İranda yaşayan Azərbaycan türkləri artıq hökumətə qarşı çıxışlar edir və bu çıxışlar daha sonra yüz minlik bir etiraz aksiyasına çevrilir, məcbur ritorikasını dəyişərək Azərbaycana “qardaşlıq” mesajları ilə dolu namələr göndərdi. Lakin 10 oktyabr tarixində Moskvada baş tutmuş görüş və 4 maddəlik atəşkəs bəyanatından dərhal sonra İran prezidentinin Rusiya prezidentinə zəng etməsi onların nə dərəcədə “səmimi” olduqlarını nümayiş etdirdi. Hesab edirəm ki, Həsən Ruhani heç kəsə yox, əvvəl məhz, İlham Əliyevə zəng etməli idi. Daha sonra isə Azərbaycanın haqq mübarizəsində onu istisnasız və tərəddüdsüz dəstəkləyən Rəcəb Tayyib Ərdoğana zəng etməli idi. Onu da demək lazımdır ki, xalqımız bəlkə də dünya tarixində ilk dəfə olaraq müharibənin dayandırılmasını deyil, tam sürətlə davam etməsini tələb edirdi və 10 oktyabrda verilmiş bəyanatın şərtlərinə Ermənistan tərəfindən riayət edilməyəcəyini müdrikcəsinə anlayaraq bu münaqişənin hərb variantına üstünlük verdiyini açıq şəkildə bildirirdi. Belə də oldu. 10 oktyabr atəşkəs qərarından sonra daha iki atəşkəs qərarına Ermənistan tərəfindən riayət edilmədi. Bundan başqa İranın işğal edilmiş rayonlarımızla həmsərhəd rayonlarından Ermənistan silahlı qüvvələrinə silah-sursatın daşınması ilə bağlı xeyli sayda foto-video faktların olması onların bizə o məşhur “dostluq və qardaşlığı”nı çox aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Bu məqamda ölkə başçısının çox maraqlı bir fikrini qeyd etmək istərdim. O bildirdi ki, artıq bu bölgədə yeni bir münasibətlər sistemi yaranır və heç bir şey əvvəlki kimi olmayacaq. Bu münasibətlər sistemində İrana rol verilməsi üçün o, gərək çox əziyyət çəksin. İranın ölkəmizdə ən çox istifadə etdiyi “kart” “siyasi məzhəbçilik” kartıdır. Bu alətdən İran Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra dəfələrlə istifadə etmişdir və bu bizim yaddaşımızdan heç bir zaman çıxmayacaq.

- Ümumiyyətlə bu qarışıq məqamda sizcə kənar ölkələrdən kömək istəməliyikmi?

- Azərbaycanın kəşfiyyat, əks-kəşfiyyat və əməliyyat-axtarış sahəsində fəaliyyət göstərən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları son illər olduqca peşəkarlaşıblar. Məhz bu peşəkarlığın nəticəsidir ki, Bakı dünyanın on ən təhlükəsiz şəhərlərinin sırasına daxil olub. Ölkəmizin hüquq-mühafizə orqanları xarici ölkələrin təcrübəsini öyrənməyə və tətbiq etməyə daim açıq olub. Kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat sahəsində məlumat mübadiləsi sahəsində Azərbaycan Rusiya, Gürcüstan, Türkiyə, İran və digər dövlətlərlə qarşılıqlı əməkdaşlıqlar edir. Bu siyahıya İsraili də əlavə etmək olar. İkinci Qarabağ müharibəsində İsrailin ölkəmizə verdiyi müstəsna dəstək xalqımızı dərindən məmnun etmişdir. Düşünürəm ki, İsrail Dövlətinin Azərbaycana verdiyi dəstək sadəcə siyasi bəyanatlar və hərbi texnikanın satışı ilə məhdudlaşmır. Böyük ehtimal ki, hərbi-siyasi, kəşfiyyat məlumatları mübadiləsi davamlı olaraq həyata keçirilir. Bu da təbiidir.

- Türkiyə MİT-i necə, kömək edə bilərmi? Ümumiyyətlə sizcə köməyə ehtiyac duyulurmu?

- Türkiyənin Milli İstihbarat Təşkilatı (Milli Kəşfiyyat Təşkilatı) son illər ərazində sürətlə güclənərək regionda ciddi nüfuz qazanıb. Uzun illər öncə MİT ən yaxşı halda Türkiyə hüdudları daxilində əməliyyatlar keçirə bilirdisə, son 4-5 ildir ki, artıq ölkə hüdudlarından uzaqlarda əməliyyatlar keçirmə gücünə sahibdir. Bu sevindirici haldır. Lakin birmənalı olaraq deyə bilərəm ki, Azərbaycanda heç bir xarici ölkənin, o cümlədən, qardaş Türkiyənin istər silahlı qüvvələri, istərsə hüquq mühafizə orqanları əməkdaşları müharibəyə cəlb edilməyib. Buna heç bir ehtiyac da yoxdur. İstər MİT ilə, istərsə digər xüsusi xidmət orqanları ilə münasibətlər yalnız məlumat mübadiləsi sahəsində ola bilər və bu münasibətləri dünyanın bütün dövlətlərində müşahidə edirik. Azərbaycan öz torpaqlarını özünün hərbi qüvvələri, xüsusi xidmət orqanları, siyasi rəhbərliyi və xalqı ilə birlikdə tamamilə işğaldan azad etməyə tam qadirdir və biz bunu sübut edirik.
"Zəngilanı tərk edən o vaxtki 33 min zəngilanlı indi 45 minlik tərkiblə geri qayıdacaqdır"27 il Zəngilan həsrəti ilə yaşayan QHT sədri, ictimai fəal Emin Əliyev Zəngilanın işğaldan azad olunması sevincini media ilə bölüşüb.

- Emin müəllim, “Zəngilan şəhəri azad edildi” sözlərini ilk eşidəndə nə hiss etdiniz? Hansı xəyallar, fikirlər canlandı beyninizdə?

- Əvvəl, başda Ali Baş Komandan olmaqla bütün xalqımızı, xüsusilə, zəngilanlıları torpağımızın işğaldan azad edilməsi münasibəti ilə təbrik edirəm. Elsiz-obasız, torpaqsız və vətənsiz olmaq dünyada heç bir dərdlə müqayisə edilə bilməz. Fəaliyyətim boyu yerli və beynəlxalq tədbirlərdə əcnəbi dostlarımıza, qonaqlarımıza bu hislərimi izah etməyə çalışmışam. Elə onların özlərinə də deyirdim ki, siz mənim hisslərimi anlaya bilməzsiniz. Bizim öz torpaqlarımızda evimiz var, lakin biz öz evimizə gedə bilmirik. Bunu ancaq torpaq həsrəti, torpaq dərdi olanlar anlaya bilər. Artıq bizim evimiz, elimiz azaddır və əminəm ki, çox yaxın zamanda “Böyük Qayıdış” başlayacaqdır. Mən əks-hücum əməliyyatlarının ilk günü artıq əmin idim ki, bu dəfə Zəngilan işğaldan azad ediləcək. Ali Baş Komandanın xalqa ilk müraciətindəki qətiyyət məndə bu əminliyi yaratdı.

Həmin gün xalqımızın qısa bir zamanda yumruq kimi birləşməsi, xalq olaraq bütün cəbhələrdə tərəddüdsüz mübarizə ruhuna sahib olmağımız artıq qələbənin ilkin soraqçısı oldu mənim üçün. Elə həmin gündən etibarən “Zəngilan işğaldan azad edildi” cümləsini eşidərkən necə reaksiya verəcəyim barədə düşünməyə, “planlar qurmağa” başladım. Amma 20 oktyabr 2020-ci il saat 15:15 radələrində əmin oldum ki, 27 il həsrətini çəkdiyin elinin-obanın azad olması barədə xəbərə necə reaksiyan verəcəyini nə qədər planlaşdırsan da düşündüyün kimi olmur. Ölkə başçısının çıxışlarında sürprizlər etməsi artıq millətimizə tanış idi. Həmin gün Ali Baş Komandanın çıxışındakı bir çox nüanslardan hiss etmişdim ki, bu çıxışın ardınca Zəngilan müjdəsi gələcək. Rayonun coğrafi quruluşunu da bildiyimə görə əmin idim ki, evimizin olduğu Zəngilan şəhəri elə ilk gündə azad ediləcək. Ehtimalımda yanılmadım da. Həmin gün o xəbər veriləndən sonra 3-4 saat ərzində telefonum susmadı.

Sosial şəbəkələrdən mesajların ardı-arası kəsilmədi. İnanın, hər bir zəng məndə yeni hislər, yeni ümidlər yaradırdı. Əmin oldum ki, millətimiz gözəl hislər yaşamağa layiqdir. Yeri gəlmişkən, onu da qeyd edim ki, mənim ata yurdum Zəngilan rayonu Zəngilan kəndi, ana yurdum isə Zəngilan şəhəridir. Mən özüm isə Bakı şəhərində doğulmuşam, burada böyümüşən, təhsil almışam. 1992-ci ilin avqust ayına qədər isə hər il yay aylarında Zəngilana gedərdik. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi əks-hücum əməliyyatları başlayan gündən etibarən Zəngilanda olduğum yerlərin mənzərəsi bir-bir gözümün qarşısında canlanırdı. İndi də həmin yerləri bir-bir gedib gəzəcəyim günləri səbirsizliklə gözləyirəm.

- Sizcə bütün Zəngilan camaatı sizin qədər həssasdırmı Zəngilana qarşı? Yəni, mənə maraqlıdır, nə düşünürsünüz, Zəngilan köçkünləri sizcə geri dönmək istəyəcəklərmi?

- Düşünürəm, nəinki zəngilanlılar, azərbaycanlılar, dünyanın bütün elindən-obasından didərgin düşmüş insanları azad olmuş yurdlarına qarşı həssasdırlar. Son bir il ərzində zəngilanlılarla sıx ünsiyyətim olub. Onların sosial-məişət şəraitləri, maddi vəziyyətləri ilə yaxından tanışam. Lakin bütün çətinliklərə, çatışmazlıqlara baxmayaraq bu insanların Vətənpərvərlik ruhu, Zəngilan sevgisi, el-oba həsrəti zərrə qədər də azalmayıb, hətta daha da itilənib, kəskinləşib. Döyüş əməliyyatları başlayan gündən etibarən xeyli sayda gəncimiz könüllü olaraq döyüş əməliyyatlarında iştirak etmək üçün müvafiq orqanlara müraciət etdilər. Ünsiyyətdə olduğum istisnasız olaraq bütün zəngilanlılar rayonumuzun işğaldan azad olunmasından dərhal sonra Zəngilana qayıtmaq istədiklərini açıq şəkildə dilə gətirirdilər. Zərrə qədər şübhəm yoxdur ki, Zəngilanı tərk edən o vaxtki 33 min zəngilanlı indi 45 minlik tərkiblə geri qayıdacaqdır.

- Ümumiyyətlə, məcburi köçkünlərin öz torpaqlarına köçürülməsi prosesi necə olmalıdır və necə olacaq?

-Hesab edirəm ki, xalqımıza göstəriş verilərsə elə bu gün torpaqlarına geri dönməyə hazırdır. Öz qohumlarım, dostlarım hal-hazırda səbirsizliklə geri dönmək üçün gün sayırlar. Lakin düşünürəm ki, 27 sentyabr tarixindən etibarən müşahidə etdiyimiz planlı fəaliyyətin, əməliyyatların davamı olaraq işğaldan azad edilmiş ərazilərə əhalinin köçürülməsi prosesləri də dəqiq plan əsasında həyata keçiriləcəkdir. Məncə, ilkin olaraq hərbi əməliyyatlar tam yekunlaşmalı, ərazilər minalardan və digər təhlükəli, zərərli ünsürlərdən tam təmizlənməlidir. Yerlərdə ilkin infrastruktur qurulmalı, dağıdılmış yaşayış yerləri bərpa edilməli, yeniləri tikilməldir. Yalnız bütün bu infrastruktur işlərindən sonra əhali mərhələli olaraq azad edilmiş torpaqlarımıza köçürülməlidir. Lakin, hər bir halda, bu bizə ilk baxışdan görünən mənzərədir. Hesab edirəm ki, proses gedişatında kifayət qədər nəzərdə tutulmamış məsələlər də çıxacaq. Amma, əlbəttə, dövlətimizin iqtisadi gücü çatacaq ki, “Böyük Qayıdış” tam uğurla həyata keçirilsin.

- Zəngilanın parlaq gələcəyi üçün nələr edilə bilər? Siz, öz adınıza, dövlətimizə bu yöndə necə kömək edə bilərsiniz? Misal üçün, hansı iş sizə tapşırılsa sevə-sevə və ustalıqla yerinə yetirə bilərsiniz?

- Zəngilan çox gözəl coğrafi mövqeyə malik olan rayonlarımızdandır. Rayon 2 ölkə ilə həmsərhəddir. Naxçıvan Muxtar Respublikasına da məsafəcə ən yaxın rayonumuz olması səbəbilə həm də strateji əhəmiyyətli bölgədir. Bundan başqa, Zəngilan rayonu qərbdən dağlıq, şərqdən isə Araz çayına qədər düzənlik relyefinə malikdir. Rayonun ərazisi kiçik olsa da 4 bolsulu çaya - Araz, Oxçu, Bəsitçay, Həkəri çaylarına malikdir. Dünyada məşhur olan çinar meşəsi də, məhz Zəngilan rayonundadır. Zəngilan qızıl, gümüş, mis yataqları, bundan başqa, əhəngdaşı yataqları ilə zəngindir. Rayonumuz ənənəvi kənd təsərrüfatı rayonudur. Tütünçülük, üzümçülük, qismən taxılçılıq, meyvəçilik inkişaf etmiş aqrar sahələrimizdəndir. Son dövrlərdə ölkəmizin inkişaf edən turizm sektoru rayonumuzda da geniş perspektivə malikdir. Zəngin təbiətə sahib olan Zəngilanda 2-3, hətta 4 ulduzlu mehmanxanaların tikilməsi ilə buraya turist axını təmin edilə bilər. Əminəm ki, yuxarıda qeyd etdiyim sahələrin inkişafı ilə rayonumuz ölkə iqtisadiyyatı üçün müstəsna dərəcədə faydalı ola bilər. Özümlə bağlı isə ilk öncə onu deyə bilərəm ki, Zəngilanımız işğaldan azad olunan günü öz sosial şəbəkə hesablarımda çıxış edərək söz verdim ki, dövlətimiz icazə verəcəyi təqdirdə Zəngilan şəhərinin mərkəzində “Zəfər parkı”nın salınmasını təmin edəcəyəm. Bundan başqa, uzun illərdir ki, turizm, kənd təsərrüfatı, təlim-tədris, konsaltinq xidmətləri sahəsində biznes fəaliyyəti ilə məşğul oluram.

Ölkəmizin demək olar ki, bütün rayonlarında xidmətlər göstərmiş, layihələr icra etmişəm. Bütün bu bilik, bacarıq və imkanlarımı səfərbər edərək Zəngilanın yenidən sürətli inkişafı üçün çalışmağa hazıram. Və artıq bu sahədə hazırlıqlara da başlamışıq. Zəngilan azad edildikdən sonra buraya ayaq basan ilk iş adamı kimi tarixə düşmək üçün səbirsizliklə gün sayıram (gülür). Zarafat bir yana, amma hamımız qollarımızı çirmələyib əlimizi daşın altına qoymalıyıq ki, rayonumuz sürətlə çiçəklənsin. Arzum budur ki, ölkə başçımız yeni-yeni müəssisələrin açılışı üçün tez-tez rayonumuza səfər etsin!
"Bəzi qurbernatorlar və konqresmenlər ermənilərin maliyyəsi ilə seçilirlər"Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Baku News-un suallarını cavablandırdı.

- Fuad müəllim, noyabrın 3-ü ABŞ-da prezident seçkiləri keçiriləcək. Keçən seçkilərində Sizin proqnozunuz düz çıxdı, Tramp seçildi. Bu il seçkilərin qalibi kim olacaq?

- Fikrimcə, yenə də Tramp seçiləcək. Seçilən gündən, demək olar ki, Trampa qarşı bir neçə impiçment kampaniyanın başlanmasına baxmayaraq, o, prezident səlahiyyətlərini axıra qədər çəkdi. Bu məsələnin siyasi tərəfi. İqtisadiyyata baxsaq demək olar ki, 2020-ci ilə qədər hər şey yaxşı gedirdi: iqtisadiyyat ildə ortalama 2,5% artır və 20 trilyon dollara qədər çatmışdı - bu, demək olar ki, dünya iqtisadiyyatının dörddə bir hissəsi deməkdir.

ABŞ, əvvəlki maliyyə böhranından çətinliklə özlərinə gələn Avropadan və Yaponiyadan, daha da irəli getdi. Pandemiya bu iqtisadi yüksəlişi dayandırdı. İşsizlərin sayı sürətlə çoxaldı. Amma bunlar Trampa görə deyil. Onun yerində başqa kimsə olsaydi, nəticə eyni olacaqdı. Pandemiya dünyanın bütün ölkələrinə iqtisadi problemlər gətirib.

- Fuad müəllim, bəzi siyasətçilər hesab edirlər ki, ABŞ-da prezidentlyə namizəd olan Co Bayden ermənilərin dəstəyini almaq üçün, Türkiyə və Azərbaycana qarşı bəyanatlar səsləndirir və seçiləcəyi təqdirdə ermənipərəst siyasətini aparacaq.

- Bu çox gülməli fikrirlərdi. ABŞ-ın 330 milyondan çox əhalisi var. Ermənilər isə təxminən 1 milyon 500 mindir. Bu heç 0,5 faiz təşkil etmir. Həmişə seçkilər dövründə namizədlərindən biri müəyyən xalqların nümayəndələribə bir çöz verir ki, seçilsəm filan şeyi edəcəyəm. Ermənilərə gəlincə, bunlara həmişə söz verirlər ki, qondarma “soyqırımı” tanıyacağıq. Seçiləndən sonra isə bunu etmirlər. Amma etiraf etmək lazımdır ki, ermənilərin təkçə ABŞ-da yox, dünyanın digər aparıcı ölkələrində diaspor təşkilatları çox güclüdür. Bəzi qurbernatorlar və konqresmenlər ermənilərin maliyyəsi ilə seçilirlər və ermənilərlə bağlı müəyyən məsələləri səs verməyə çıxardırlar. Amma heç nə əldə edə bilmirlər. ABŞ-da bir, iki şəhərin qondarma “soyqırımı” tanıması, dövlətin siyasətinə təsir edə bilməz. Çünki ABŞ-da oturulmuş demokratiya var. İkincisi, prezident seçkilərinə gəlincə, kim prezident olursa, dövlətin qəbul olunmuş siyasətindən kənara çıxa bilməz. Bu bir mənalıdır.

-XİN naziri Ceyhun Bayramov oktyabrın 10-dan bu günə gədər Moskvaya üçünci dəfədir ki, səfər edir. Sonra da ABŞ-a səfər edəcək. Sizin fikrinizcə, bu humanitar atəşkəslə, yoxsa Azərbaycana ümumi təzyiqlərlə bağlıdır?

-Bilirsiniz, ordumuzun uğurları çox çətinliklə əldə edilir. Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarını eşidəndə ki, ordumuz əks-hücümü keçdi, filan kənd alındı, insanlara bu çox asan gəlir. Amma bu belə deyil. Düşmənin bu illər buyu qurulan müdafiə sistemini dağıtmaq üçün nə qədr vaxt gedir. Bəzən sosial şəbəkələrdə “filan kənd bizdədir” yazılar rast gəlibir, halbuki rəsmi xəbər olmamış bunu yazırlar. Hansısa kənd və yaxud yüksəkliyi nəzarət edə bilərik. Amma döyüş gedir, düşmən də müqavimət göstərir. Ona görə belə məlumatları tələm-tələsik, birinci olmaq üçün yazmaq lazım deyil. Azad olunan əraziləri tam nəzarət edəndən sonra Müdafiə Nazirliyin verdiyi məlumata əsaslanaraq sosial şəbəkələrdə yazmaq olar. Eynilə diplomat səviyəsində gedən “müharibə də”. Baxın Moskvada oktyabrın 10-u on saatdan artıq danışıqlar olub. Ceyhun Bayramov dövlətimizin mövqeyini çox ciddi şəklində bildirib. Bu heç kimə də asan gəlməsin. Humanitar atəşkəslə bağlı razılaşma var. Ermənilər bunu pozublar. Və hesab edirəm ki, bu səfərlər məhz bunula bağlıdır. Dövlət başçısı bizim mövqeyimizi açıq səsləndirdi. Separatist-ermənilər Azərbaycandan çıxmalıdırlar, ərazi bütövliyimiz bərpa olunmalıdır. Dünya artıq bilir ki, Qarabağ Azərbaycandır.