“Dünya yunanları Türkiyəyə ayaq bağı edib”Mustafa Kamal Bəyazbayram: “Cənubi Kiprin yunanları “Allaha şükür” deyib təkliflərimizi qəbul etməlidirlər”

Bizdən uzaq olsa da həmişə ürəyimizdə yaşatdığımız Şimali Kiprdə türk qardaşlarımız var. Dili, dini, tarixi, mədəniyyəti, mərdliyi, mübarizliyi bir olan millət. Noyabrda müstəqilliyinin 38-ci payızını yola salacaq. Türkiyənin dəstəyi ilə Kipr adasında yunanların zülmünə qarşı aparılan mübarizə nəticəsində müstəqil, suverən bir dövlət olan Şimali Kipr türk Cümhuriyyəti dünyanın ikili standartları üzündən bu gün tanınmamaqla yanaşı, sanksiyalara məruz qalıb. Amma bu türk qardaşlarımızı heç də ruhdan salmayıb. Şimali Kipr ayaq üstədir, inkişaf edir, güclənir, qüvvətlənir.

"Xalq Cəbhəsi"nin vüsahibi Şimali Kipr Türk Respublikasının Bakıdakı təmsilçisi Mustafa Kamal Bəyazbayramdır. Hörmətli təmsilçi hər kəsin başa düşəcək bir dildə suallarımızı cavablandırıb.

- 15 noyabrda Şimali Kipr Türk Respublikasının müstəqillik günüdür. Koronavirusun yayıldığı bir şəraitdə bu bayrama necə hazırlaşırsız?

- Şimali Kipr Türk Respublikası 15 noyabr 1983-cü il tarixində yaradılıb. Ölkəmiz 1974-cü ildə yunan millətçilərinin qiyamından sonra Türkiyə tərəfindən adadakı türk icmasının təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə həyata keçirilən hərbi müdaxilə nəticəsində türk ordusunun nəzarətinə keçən torpaqlarda yaradılıb. Hər il bu bayramı yüksək səviyyədə qeyd edirik. Düzənlədiyimiz dövlət səviyyəli tədbirlərimizdə Azərbaycan da daxil olmaqla dostlarımız iştirak ediblər. Məqsədimiz gənc nəslə müstəqilliyimiz uğrunda apardığımız mübarizəni çatdırmaq, suverenliyimizi qorumağı, yaşatmağı anlatmaqdlr. Son iki ildə dünyada COVİD-19 pandemiyasının yayılması, bunun üzündən sərt məhdudiyyətlərin tətbiqi, iqtisadi böhran hər yerdə olduğu kimi Şimalı Kipr Türk Cümhuriyyətində də bir sıra əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsini mümkünsüz etdi. Amma buna baxmayaraq, o bayram coşqusunu hər kəsdə yaşadırıq. Pandemiyanın yayılması üzündən Azərbaycanda da bir çox tədbirlər keçirilmir. Biz hər il Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müstəqillik bayramını təmsilçiliyi ofisində, ya da digər münasib yerlərdə dar çərçivədə, sevinclə, hörmətlə qeyd edirik. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının proqnozlarına görə, bu il pandemiyanın yayılması səngiyəcək, yəni koronavirusla bağlı xoş xəbərlər eşidəcəyik. Əgər deyilənlər doğru olarsa və Azərbaycan hökuməti geniş tədbirlərin keçirilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul edərsə, o zaman Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bu il müstəqillik bayramı rəsmi şəkildə yüksək formada keçiriləcək, sərgilər nümayiş etdirəcəyik, bir neçə mədəni tədbirlər də düzənləyəcəyik.

- COVİD-dən söz düşmüşkən, pandemiyanın mövcudluğu Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin iqtisadiyyatına nə kimi mənfi təsir göstərdi?

- Çox böyük mənfi təsiri oldu. Ölkənin iqtisadiyyatının lokomotiv sektoru turizm, təhsil, yüngül sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrdir. Ancaq cümhuriyyət daha çox turizm və təhsil sahəsindən gəlir əldə edir. Koronavirusun mövcudluğu üzündən beynəlxalq aləmdə tətbiq olunan bir çox məhdudiyyətlər Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm və təhsil sahələrinə ağır zərbə oldu. Çünki bunlar insanlara xidmət göstərən sahələrdir. Bizim ölkə ada ölkəsidir. Təyyarə reysləri təxirə salındı, gəmi ilə gediş- gəlişə məhdudiyyətlər qoyuldu. Bu da turizm sektoruna böyük zərbə oldu. Bundan başqa təhsil onlayn sistemə keçdi. Məktəblər bağlandı, gələn, gedən, qalan, alver edən olmadı, otellər, bazarlar boş qaldı və s. Nəticədə ölkənin bu iki sektordan gəliri azaldı. Eyni zamanda bu digər sektorlara da mənfi təsirini göstərdi. Amma ölkə hökumətinin vaxtında və düzgün qəbul etdiyi qərarlar nəticəsində koronavirus imtahanından üzüağ çıxa bildik. Digər ölkələrlə müqayisədə Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində koronavirusa yoluxma və ölüm sayı azdır. Bu müddət ərzində məhdudiyyətlər çərçivəsində ehtiyacı olan vətəndaşlarımıza hökumətimiz, bələdiyyələrimiz tərəfindən yardımlar edildi. Heç bir vətəndaşımıza çətinlik, korluq çəkdiyini ona hiss etdirmədik. Bundan başqa Türkiyənin dəstəyi ilə iqtisadiyyatı ayaq üstə saxlamağa bacardıq. Artıq çətin günləri geridə qoyduq,..

- Müəyən səbəblər üzündən iqtisadiyyat, nəqliyyat və idman kimi bir çox aparıcı sahələrdə tətbiq olunan sanksiyalar ölkə iqtisadiyyatına necə təsir göstərir?

- Ən böyük problemlərimizdən biri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin tanınmaması üzərindən bizə tətbiq olunan sanksiyalardır. Bu sanksiyalar bütün - iqtisadiyyat, təhsil, sənaye, idman, ticarət əlaqələri və s. sahələrdə bizi problemlərlə üz-üzə qoydu. Bir misal çəkim, dövlət səviyyəsində Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm potensialı ilə tanışlıq məqsədilə xaricdən turizm sahəsində çalışan mütəxəssisləri dəvət etdik. Gəlib bizim ölkəni gəzdilər, gördülər... Heyran qaldılar ki, bu vaxtadək belə bir zəngin, qiymətlərdə ucuz, amma yüksək səviyyəli xidmət göstərilən bir ölkədən xəbərsiz olublar. Danışdıq, razılaşdıq, qiymətləndirmənin sonunda dedilər ki, bura bir cənnət olsa da birbaşa uçuş reysləri olmadığından gəlib-getmək çətinlik yaradacaq. Onu da deyim ki, bu məsələdə Belorusiyadan olan bir turizm sahəsinin mütəxəssisi mənə söylədi ki, gün yarıma Minskdən İstanbula, oradan da Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə gəlib. Geri dönərkən yenə gün yarıma vaxtını yola sərf edib. Yəni Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizmlə bağlı qiymətlərin aşağı, xidmətin yüksək səviyyədə olmasına baxmayaraq, 7 günlük turpaketin 3 gününü ancaq yollarda xərcləyib. Amma deyək ki, Minskdən Antaliyaya birbaşa reys var. Təyyarəyə minər tez bir zamanda olar Antalyada və vaxtının çox hissəsini də istirahətdə keçirər. Deməyim odur ki, ölkəmizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən birbaşa uçuş reysləri olmadığından turist axınının qəbulunda da problemlərlə üzləşirik. Hansısa bir malın idxal və ixraacatında da birbaşa uçuşlar olmadığından çətinliklər yaşayırıq. Ölkəmizə məhsullar ya Türkiyə, ya da Avropa üzərindən Türkiyəy vasitəsilə daxil olur. İdxal etdiyimiz mallar da eyni şəkildə. İdman və elm, təhsil sahəsində də vəziyyət sanksiyaların tətbiqi üzündən ürəkaçan deyil. Beynəlxalq idman yarışlarına buraxılmırıq ki, tanınmırıq. Hansı ki, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində elə güclü, potensiallı idmançılar var ki, yarışlara qatılarlarsda, böyük uğurlar, rekordlar imza ata bilərlər. Avropada elm sahəsində tanınan kiprli türklər çoxdur, hər biri elm sahəsində böyük nailiyyətlərinə görə tanınıb. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, bizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən onların elmi potensiallarından istifadə edə bilmirik.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının müşahidəçi üzvü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının isə tam hüquqlu üzvlərindən biridir. Bu postlarda təmsilçilik ölkənin digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığına hansı sahədə köməklik göstərə bilər?

- Dünyanın bizə qarşı olan səbəbsiz sanksiyalarına, ədalətsiz mövqe tutmağına baxmayaraq Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti bir sıra beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunmaq hüququndan xaric edilib. Bizim əsas məqsədimiz heç də kiminsə qoltuğunun altına sığınmaq yox, həmin təşkilatlarda təmsil olunmaqla ölkəmizin tanınmasına nail olmaq, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasını dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqdır. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının alt komitələrində təmsil olunuruq və onların bütün toplantılarında aktiv iştirak edirik. Biz orada üzləşdiyimiz çətinlikləri, beynəlxalq güclərin bizə qarşı ədalətsiz və məntiqsiz münasibətindən, eyni zamanda ölkəmizin inkişafından, vətəndaşlarımızın yaşam tərzindən bəhs edirik. 21-ci əsrdə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasından, demokratiyadan danışan Avropa bu gün Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə sanksiyalar tətbiq edir, respublika kimi tanımaqdan imtina edib. Təmsil olunduğumuz hər yerdə bunun cavabını soruşuruq. Bundan başqa biz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatında da müşahidəçiyik. Bu təşkilatın bəzi toplantılarının ölkəmizdə keçirilməsində israrlıyıq. Turizmlə bağlı bir forumu Türkiyənin dəstəyi ilə respublikamızda gerçəkləşdirdik. Amma bu yetərli deyil. Çünki, fikrimcə, əgər biz İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında müşahidəçi qismində iştirak ediriksə, nədən türk dövlətlərinin birliyinə üzv olmamalıyıq. Düzdür, bu o qədər də asan deyil, yəni bir dövlətin səsi ilə həll olunacaq məsələ deyil. Burada Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan da var. Hər bir ölkənin öz milli və regional maraqlarını, problemlərini də nnəzərə alırıq. Bu üzdən onların ata bilmədikləri addımları da anlayışla qəbul edirik. Zatən bizim hər hansı bir beynəlxalq birlikdə üzv olmağımızın heç bir ajiotaj yaratmayacağı da ortada. Sadəcə, tanınmasaq da həmin təşkilatların toplantılarında iştirak etmək, fikir söyləmək, təklif vermək hüququnu əldə etmək istərdik.

- Şimali Kipr dünyəvi dövlətdir və bütün din nümayəndələrinə azadlıq təqdim olunur. Ölkədə tolerantlıqla bağlı fikirlərinizi almaq istərdim.

- Avropanın dediyi insan haqlarının, dini etiqad azadlığının qorunması, söz və fikir plüralizmin inkişaf etdirilməsi və qorunması prinsipləri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində var. Ölkəmizdə təkcə kiprli türklər, türklər yaşamırlar, ən çox milli azlıq ingilislər, daha sonra ruslar, almanlar, yunanlar və maronitlərdir. Hamısının da hüquqları qanunla qorunur. Bizim ölkədə bir vətəndaş digər vətəndaş və ya xaricidən üstün tutulmur. Hamısı bərabərdir. Sərbəst və təhlükəsiz öz dini, milli inanclarını qoruyub saxlayır, inkişaf etdirirlər. İngilislərin öz kilsələri, ibadət yerləri var. Rusların, yunanların ortodoks, manoritlətin katolik kilsələri var. Bundan başqa 1974-cü ildən sonra yunanların Şimalda qalan ortodoks kilsələri dövlətimiz tərəfindən qorunub saxlanılıb və əlamətdar günlərdə, bayramlarda Cənubi Kiprdə qalan yunanların ora gəlib ibadət etmələrinə izn verib, şərait yaradırıq. Məlum savaş nəticəsində tərəfimizdə qalan yunanlara məxsus zərər görmüş mədəni, tarixi abidələr yenidən bərpa olunub və qorunub. Ölkəmizdə yaşayan milliyyətindən, dinindən, irqindən asılı olmayan hər kəs azaddır. İstədikləri, bildikləri dildə danışmaq hüququna malikdir. Ölkəmizdə rus və ingilis dilli məktəblər var, hətta Kipr türklərinin uşaqları belə ingilis dilli məktəblərdə dərs alırlar. Xarici vətəndaşlar da öz övladlarını kolleclərimizə təhsil almağa qoyurlar, türk dilini öyrənirlər. Elə ingilis uşaqlar var ki, bizim kimi türk dilini bilir və sərbəst danışırlar. Hətta müəyyən şərt və qaydalar çərçivəsində türk vətəndaşlığını alanlar da var. Ancaq Cənubi Kiprdə yunanlar irqçilik siyasəti yürüdürlər. Ora gedən türkləri aşağılaylrlar, təhqir edirlər, sataşırlar, maşınlarını belə cızırlar. Hətta orada qalan türk tarixi abidələr, məscidlərə boyalarla təhqiramiz ifadələr yazırlar. Bizim ölkədə isə heç vaxt belə hallar olmayıb. Biz hər bir insana, vətəndaşa dəyər veririk, bu bizim tarixən insanlığımızdan, humanizmliyimizdən irəli gəlir.

- Şimali Kipr Türk Respublikasının qurulması daha çox Yunanıstan və antitürk dövlətlərin mənfi reaksiyalarına səbəb olub. Bunlar da münaqişənin həllinə maneələr törədir…

- 50 ildir ki, bu məsələni çözmək üçün yunanlarla görüşmələrdə olmuşuq. Bütün görüşlərdə biz məntiqli, arqumentli sülh təklifləriylə çıxışlar etmişik, eyni zamanda sakit, səbrli, səmimi bir mövqe nümayiş etdirmişik. Amma bunun qarşılığını görməmişik. Kipr yunanları bizimlə heç nəyi bölüşmək istəmirlər. 2004-cü ildə BMT-nin o vaxtkı baş katibi Kofi Annan tərəfindən irəli sürülmüş təklifə yunanları etiraz etdi. Keçirilən referendumda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti türklərinin 65 faizi “hə” dedi, yunanların 76 faizi isə “yox” dedi. Kipr yunanları sülh istəmirlər. Avropa və ya digər super güclərə yalandan biz regionda türklərlə sülh şəraitində yaşamaq, əməkdaşlıq etmək istəyirik deyirlər. Amma bizim haqlarımızı ortaq çıxaraq dünya tərəfindən tanınmaqla bütün yardımlara əl qoyublar. Biz referenduma “hə” deməklə heç bir ajiotaj yaratmadıq, amma yunanlar “yox” deməklə onları Avropa Birliyinə aldılar, bizi kənarda saxladılar. Bütün yardımları alırlar, platformalarda təmsil olurlar. Bu yaxınlarda prezidentlərin Cenevrədə görüşü oldu. BMT Baş katibi dedi ki, tərəflərin uzlaşma biləcəyi hər hansı durumu təsviq etmədim və konfransı bağlayıb Nyu Yorka çıxıb getdi. Bizimkilər də geri döndülər. Bu da onu deməyə əsas verir ki, yunanlar barış üçün heç bir addım atmaq istəmirlər. O zaman biz də belə bir fikir söylədik, əgər bizimlə sülh danışıqlarına gedilmirsə, iki suveren ölkə adada qonşu olmaq, bir-biri ilə bütün sahələrdə əməkdaşlıq etmək məcburiyyətində qalacaq. Ölkələrin bir-birini sevməyə heç ehtiyac yox, qonşu ölkələr olmaqla bir-birimizin haqqını tanıyaq, bir-birimizə sayğı göstərək, işbirliyində olaq, bir-birimizdən faydalanaq. Bu daha çox Kipr yunanlarına xeyir gətirəcək, çünki adada güclü, inkişaf edən tərəf türklərdir. Daha bir missal çəkim, 2019-cu ildə Şimali Kipr Türk Respublikasının sabiq prezidenti Mustafa Akıncının Kipr adası ətrafındakı karbohidrogen yataqlarının tədqiqatı və istismarına aid təklif etdiyi yeni əməkdaşlıq layihəsi BMT vasitəsilə yunan Kiprinə təqdim olunub. Qəbul etmədilər, kənara itələdilər. İqtisadi əməkdaşlıqda da maraqlı deyillər. Yunanıstan və Kiprin yunan tərəfi iqtisadi cəhətdən çöküb, inkişaf yoxdur. Bütün sahələrdə zəifdirlər. Bizim bu təkliflərimiz ikiəlli səs verib, Allaha şükür etməlidirlər. Çıxılmaz vəziyyətə düşmələrinə baxmayaraq, yunanların özlərindən razı, hamıya yuxarıdan aşağıya baxan bir xarakterləri var. Avropa və digər qüvvələr də bundan Türkiyəyə qarşı, regionda bəzi iş birliklərinin önləməsi, problem yaratması üçün ayaq bağı ediblər.

- Nəzərdə tutduğunuz üçncü qüvvələr hansı ölkələr ola bilər?


- Məsələn, Almaniya Avropa Birliyi çərçivəsində yunanlardan Türkiyəyə qarşı istifadə edə bilər. İngiltərə Orta Şərq siyasətində, ABŞ qlobal siyasəti çərçivədə yunanlardan Rusiyaya, Türkiyəyə qarşı ayaq bağı edə bilər. Yunanlar oturub məntiqlə, ağılla düşünüb hərəkət etmirlər, xəyallarının izindədirlər. Nə Yunanıstan, nə də Kiprin yunan tərəfi müstəqil siyasət yürüdə bilmirlər, kənar qüvvələrdən asılıdırlar. Niyə? Çünki Almaniya, Avropa Birliyinə dünya qədər borcu var. O zaman Almaniyanın sözündən çıxa bilməz ki. Düzdür, dünya dövlətləri bəzi məsələ və sahələrdə bir-birindən asılıdır. Amma daha çox borcun varsa, asılılığın da o qədər olur.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin digər dövlətlər tərəfindən də tanınmağa tam haqqı var. Çünki, 1970-ci illərin əvvələrində yunanların qətliamlarına məhz türklər məruz qalıblar. Türkiyə də adadakı türklərin taleyinə biganə qalmayaraq və adanın təminatı statusundan istifadə edərək adada silahlı qüvvələrini yerləşdirib. O zaman sual yaranır - dünyanın Türkiyəyə, türklərə qarşı ikili standartlardan çıxış etməsinin arxasında nələr dayanır?

- BMT nizamnaməsinə uyğun olaraq hər bir ölkənin idarəetmə hüququ var, o cümlədən Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin. Federasiya, konfederasiya formatında yaşayan xalqlar var. Çexoslovakiya, Yuqoslaviya Federativ, İsveçrə konfederasiondur. Biri var məcburən ayrılmaq, biri var könüllü, sivil anlaşma çərçivəsində. Heç bir xalq digər xalqın basqısı, zülmü altında yaşaya bilməz. 1960-cı ildə yaradılan dövlətdə iki xalq yaşadı, 1963-cü ilə yunanlar silah gücünə bizi idarəetmədən kənarlaşdırdılar. Bizə dedilər ki, bura yunan dövlətidir, parlament və digər idarəetmə sistemindən bizi sildilər. Məcbur qalıb öz avtonom idarəetmə sistemimizi qurduq. İqtisadi sanksiyalara, soyqırımlara məruz qaldıq. 1963-cü ildə türklərə qarşı bir soyqırım siyasəti həyata keçirdilər, uşaqları belə güllələdilər, toylarımıza basqın etdilər, türkləri öldürdülər, ibadət vaxtı məscidlərimizi yandırdılar. Ermənilərin sizə etdiklərini, yunanlar bizə qarşı etdilər. 1974-cü ildə adanın şimal-şərq hissəsinə Türkiyə qoşunları yeridilməsi nəticəsində biz oradan ayrıldıq. O vaxtdan bunu yunanlar həzm edə bilmirlər. O vaxtdan bu vaxtadək yunanlar sülh haqqında fikirləşmir və barış üçün irəli sürülən bütün təklifləri rədd edirlər. Ötən həftədə Yunanıstan prezidenti belə bir fikir söylədi ki, hər şeyi unudub 1960-cı il anlaşmasına dönək. Məntiqlə demək istəyir ki, yenidən türklərə qarşı soyqırım siyasəti həyata keçirək. Bilirsiz, beynəlxaq hüququn olduğu deyilsə də güclü dövlətlərdə bu işlənmir. Supergüclərin öz şəxsi, regional maraqlarından çıxış edərək Kipr məsələsində Türkiyəyə qarşı kart kimi istifadə edir. Baxın, Kosovanı zorla Serbiyada ayırıb, tanıdılar. Amma biz savaş, öz müqəddaratımız uğrunda apardığımız mübarizə nəticəsində ayrılmışıq, bizi tanımırlar.

- Burada bir Türkiyə faktoru, güc amili var…

- Doğrudur. Türkiyə bölgədə gücləndikcə ona basqılar artır. Onun yolunu kəsmək, əngəlləmək üçün yunanları siyasətin içinə atıblar. Ölkələrarası münasibətlərdə dost, qardaşlıq deyilən anlayış yoxdur. Maraqları uyuşan və uyuşmayan ölkələr var. Bu gün Yunanıstanla maraqları uyuşmayan ölkələr, sabah Türkiyə zəif olacağı təqdirdə onun yanında olacaqlar. Bu gün Türkiyə regionda böyük güc, nüfuz və söz sahibidir deyə ona qarşı yönəlik var. Türkiyə super dövlətlərlə bir masa arxasında oturub. ABŞ, Rusiya, Almaniya, Fransa, İngiltərə Türkiyə ilə razılaşmaq məcburiyyətində qalıb. Çin, Yaponiya, İtaliya və digər dövlətlər orada yoxdurlar, Yunanıstanın özünü o masaya yaxınlaşmağa belə qoymazlar. Ona görə də bu gün Türkiyənin gücü onu gözə götürməyənlərin sayını artırır. Amma bu gün internet əsridir, kimin kim olduğu yaxşı bilinir. 1950-ci illərdə ABŞ və ya Rusiya haqqında pis fikirlər formalaşdırmaq olardı. Məsələn rusların təhlükəli, amerikalıların adamyeyən olduğunu demək və bunu hamıya inandırmaq olardı. Bu gün isə bunu anlatmaq, inandırmaq çətindir. Çünki internet, informasiya əsridir, bütün sərhədlər açıqdır, dünya ölkələrinin bir-biri ilə əlaqələri mövcuddur. Şimali Kiprlə Cənubi Kipr arasında sərhədlər açıqdır, maneəsiz gediş, gəliş var. Bizim ölkəyə gələn xarici vətəndaş gözəlliyi, rahatlığı görür, yüksək xidmətdən razı qalır. Son illər Türkiyə iş adamlarının səyi nəticəsində Şimali Kiprdə yeni, rahat, möhtəşəm otellər, əyləncə mərkəzləri tikilib istifadəyə verilib. Dəniz sahillərimiz başdan-başa qumluqdur, ölkəmizdə əsl cənnət yaradılıb. Təbii ki, bura gələn heyranlıqla razı gedər. Bizdən Yunan Kiprinə gedən xarici vətəndaş orada qonaqpərvərlik görmür, komfort heç nə tapa bilmir. Yunanların təhdidinə, məzəmmətinə məruz qalır. Yəni yunan indi o xarici vətəndaşa türklərin pis bir millət olduğunu deyə bilməz. Adam gözüylə hər şeyi görüb.

- Prezident Ersin Tatar Azərbaycanın Qarabağ zəfəri ilə bağlı bu ölkəyə nə zaman səfər edəcək?

- Ersin Tatar Azərbaycanı sevən, 44 günlük müharibədə Azərbaycana və azərbaycanlı qardaşlarımıza mənəvi dəstək olan prezidentdir. Həmişə Azərbaycanın yanında olduğu və zəfərinə sevinən mesajlar verib. Tatar xalqının içindən çıxan və yanında olan sadə bir dövlət başçısıdır. O özünü bizim birimiz sayır, xeyirə, şərdə yanımızda yer alan biridir. Yəni prezidentəm deyib, xalqdan aralı duran biri deyil. Tatar Azərbaycana gəlməyə hazırdır. Zatən iki ölkə arasında rəsmi səfərlər olur. Məsələn, bu yaxınlarda Milli Məclisin üzvləri Kiprdə olublar. Ersin Tatarın da Azərbaycana səfəri rəsmi dəvət əsasında olmalıdır. Prezident Azərbaycana turist kimi gələ bilməz. Qarşı tərəfin istəyi, hansısa beynəlxalq və ya ölkələr arası tədbirə dəvət əsasında səfər baş tuta bilər. Məsələn, 2006-cı ildə Dünya Azərbaycanlılarının ikinci qurultayında Kiprin sabiq prezidenti Mehmet Əli Tələt iştirak etmiş və Gülüstan sarayında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ərdoğanla bir masa arxasında oturmuşlar,nahar etmiş, xalqlara mesaj vermişlər. Yəni şərt deyil ki, Prezident səviyyəli bir rəsmi dəvə olsun, belə bir platformalı görüşdə də bir araya gəlmək olar. İnşallah belə bir görüşün Tatarın iştirakı ilə olacağına inanıram. Hər zaman ürəyimiz Azərbaycanın yanında, qapılarımız azərbaycanlıların üzünə açıqdır. Sizin sevinciniz sevincimiz, kədəriniz kədərimizdir. Qarabağda çalınan zəfərin səsi bizdə də duyuldu, sevindik. Qarabağın azad edilməsi İslam coğrafiyasında bir tarixdir. Geriləyən islamda ilk zəfər Türkiyənin 1974-cü ildə Kiprdəki zəfəri, ikinci qələbə isə Qarabağın azad edilməsidir. Bu sıradan bir zəfər deyil, müsəlman aləmində tarixin önəmli bir səhifəsidir.

- O zaman bir millət iki dövlət deyiminə Şimali Kiprin timsalınmda üçüncü dövləti də əlavə etmək olar…

- Tamamilə düzdür. Masamın üzərində (əli ilə göstərir) üç ölkənin - Türkiyə, Azərbaycan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bayraqlarını qoymuşam. Biz indi bir millət üç dövlətik.
Hacı Qalibdən sensasiya: Rəsul Quliyev 500 min göndərdiSabunçu Rayon Məhkəməsində keçmiş deputat Hacı Qalib Salahzadəyə qarşı bir neçə iddiaya baxılır. Onun qarşılıqlı iddiaları da məhkəmənin icraatındadır. Sabiq deputatla məhkəmə çəkişmələrində tərəflər sırasında Gələcək Azərbaycan Partiyasının sədri Ağasif Şakiroğlu, Azərbaycan vətəndaşı Seymur Quliyev və digər şəxslər var.

Avrasiya.net xəbər verir ki, Musavat.com Hacı Qaliblə əlaqə saxlayıb ittihamlara münasibətini öyrənib, bugünlərdə Bilgəh qəsəbəsində baş tutan antinarkotika aksiyası ilə bağlı fikirlərini alıb.

Hacı Qalib deyi ki, Ağasif Şakiroğlunun iddia etdiyi bağ 1988-ci ildən onların ailəsinin bağıdır:

“Əlimizdə sənəd var. Ədalət Əzizov ”Baksovet"də (Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti - E.M.) işləyirdi, bir dostumla evimə gəldi, dedi ki, Rəsul Quliyev məni sədr qoyacaq, mənə mane olma, adam oradan bir parça torpaq istəyir. Ədalət Əzizov mənə 500 min dollar verdi. Bu məsələ 1995-ci ildə olub. Mən də Ədalət Əzizovla gələn adama 50 min dollar pul verdim. 60 sot yerin sənədini düzəltdilər, Rəsul Quliyevin orada torpağı oldu. Rəsul Quliyev qaçıb gedən kimi Ədalət Əzizovun yerinə Rəfael Allahverdiyev gəldi, dedi ki, yer “Baksovet”indir, Rəsulu oradan çıxardı. Mənim oradakı ərazilərim Abşeron rayonunun idi. Rəsula verilən torpaq isə “Baksovet”in idi. Ədalət Əzizov da gəldi ki, pulumu qaytar. Mən də onun 450 minini qaytardım, 50 mini də dedim ki, səni gətirən adamdan alarsan.

2010-cu ildə Rəsul Quliyevin qardaşı oğlu Etibar və Bayram Quliyevlər həbsdə idilər. Rəsul Quliyevin qardaşı Telman Quliyev o vaxt Əmlak Komitəsinin rəhbərlərinin yanına getdi, aldatdı onları ki, uşaqları buraxın, bağı bağışlayıram sizə. Onlar da gedib çox hörmətli bir generala demişdilər, Etibarla Bayramı vaxtından əvvəl buraxdılar".

- Kim idi həmin general?

- Çox hörmətli adamdır, adını çəkməyək. Sonra da torpağı generala vermədilər. Mən bu işlərdən sonra xəbər tutdum. 2010-cu ildə mənə qarşı belə bir oyun oynadılar. O zaman deputat idim, getdim Prezident Aparatına, soruşdum ki, bu nə söhbətdir. O adam da dedi ki, get onları bağdan qov. Başqa adamlar da var, hazırda vəzifədədirlər, bu oyunda başqa adamlar var.

- Kimdir həmin adamlar, adlarını niyə demirsiz?

- Bunlar elə bilir ki, mən kimdənsə qorxuram. Mən heç kimdən qorxmuram. Bu ölkədə padşah, vitse-prezident və bir ağsaqqal var ki, onların sözündən çıxmaram. Mənim 68 yaşım var, qabağıma 33 yaşında bir uşağı atıblar ki, Gələcək Azərbaycan Partiyasının sədri Ağasif Şakiroğludur. Gəlmişdi yanıma, narkomanın birinə oxşayırdı. Dedim ki, sən kimsən ki, mən səninlə söhbət edim? Səni bu işlərə kim cəlb edib, kimin “zakaz”ı ilə hərəkət eləyirsən, o gəlsin.

- O, kimin “zakaz”ı ilə hərəkət edir ki?

- Bir hörmətli kişi soruşar adamdan ki, bu kimdir? Kimin söhbətini edirsən sən? Sən dediklərimi qəzetdə yazan kimi bəzi hörmətli adamlar xahiş edəcək ki, mənim adamı çəkmə.

- Rəsul Quliyev Gələcək Azərbaycan Partiyasının fəxri lideridir, onu nəzərdə tutursuz?

- Rəsul Quliyev vətən xainidir. Mən onu vətən xaini hesab edirəm. Bu həmin Rəsul Quliyevdir ki, 2005-ci ildə gəlib oturmuşdu Simferopolda, Bakıdan işarə gözləyirdi. Cənab prezident 44 günə Qarabağda erməniləri darmadağın edib tapdaladı, bu da başladı ki, mən də “podderjkayam”. Sən vaxtında “podderjka” verəydin. Bakıda adət var, basılan iti, ikinci dəfə döyüşə buraxmazlar. İndi bu adamlar bir uşağı atıblar qabağıma ki, get bununla döyüş. Utanmırlar, qızarmırlar... 18 yaşım olanda akademik Cəlal Əliyev məni “zavmaq” (mağaza müdiri - E.M.) qoydurdu. Mən belə adamlarla işləmişəm. İndi bir “uçastkovı”(polis sahə müvəkkili-E.M.) gəlib məndən soruşur ki, bu nə məsələdir. Mən də dedim ki, get, bu sənlik iş deyil. İndi iş məhkəmələrdədir. Bu məhkəmələr də “zakaz” var deyirlər, oyunçular barədə heç gizlətmirlər. Ancaq bu oyunçular xırda oyunçulardır. Nə olsun ki, vəzifələri var? Mən 20 il baş prokuror olan Zakir Qaralovla döyüşdüm. Tutdu məni, sonra Heydər Əliyev 1 saatın içində buraxdırdı. İndi xırda uşaqları atıblar qabağıma, guya Gələcək Azərbaycan Partiyası... Rəsul Quliyev Azərbaycandan qaçıb gedəndə, bunun 6 yaşı olub. Qanun çərçivəsində mənim orada qohumlarımın 5-6 evi var. Ora Rəsul Quliyev gəlib? Cəmi 5-6 ay olub orada. Heç kəs gəlməyib ora. Mənə pulu kim vermişdi, ona da pulu qaytarmışam, gəlib apardı. O adamlar bağı Rəsul Quliyev üçün istəmirlər, özləri üçün istəyirlər.

- Kimdir o adamlar?

- 2018-ci ildə Qod Nisanovun atası gəlib bağa baxdı. Onun yanındakı adamlar dedilər ki, bağ xoşuna gəlib, bir sözlə sat bizə.

- O zaman bağ sizin istifadənizdə idi?

- Deyəcəyəm... O bağ elə yerdə yerləşir ki, solu Daxili İşlər Nazirliyinin sanatoriyasıdır, sağı da ki, rezidensiyaya yaxındır. Mən də Qodun yaxınlarına dedim ki, gedin yuxarıdan razılıq alın, ondan sonra sizinlə alver edərəm. Ziya var, Moskvada tanınmış biznesmendir, o da bu yeri istəyirdi. Dedim ki, gedin icazə alın, gəlin. Mən bu bağı satmıram. Çünki strateji yerdədir. Qod özü də mənim yanıma gəlib, bir başqa bağım var, ora baxıb. Onun özü yaxşı oğlandır, ətrafında isə “mutilşik”lər (araqarışdıranlar - E.M.) var, istədilər gəlib məni qorxutsunlar. Mən də dedim ki, gedin işinizlə məşğul olun, bağı satmıram.

- Bağ bu gün sizdədir?

- Orada qapıda 4 polis dayanıb. Əvvəl Sabunçu Rayon Polis İdarəsi post qoydu. Mən bunlara dedim ki, bunların əlində olan sənəd saxtadır, yoxdur. Əllərindən 2010-cu ildə çıxardıqları bir məhkəmənin qərarı var. Həmin qərarı verdirən adam da mənə üzbəüz deyib ki, bunların hamısını mən eləmişəm. Mən də dedim ki, ağsaqqal adamsan, sənə nə deyə bilərəm ki... O da dedi ki, get qov onları bağdan. Mənim əlimdə çıxarışlar, qeydiyyat vəsiqələri, özüm bir evdə qeydiyyatdayam, ailə üzvlərim oradakı başqa 2 evdə qeydiyyatdadırlar.

- Həmin mübahisəli bağda qeydiyyatdasız?

- Bəli. Əvvəl “Zuğulba -1"də qeydiyyatda idim, nənəm rəhmətə getdi. Mən bu dəqiqə həmin ünvanda qeydiyyatdayam. Orada 8 ev var, 2 ev iridir, qalanları xırda evlərdir, hərəsi 40-50 kvadrat olar. Bu gün polis oranı mühafizə eləyir. Sabunçu Mühafizə İdarəsi ”otkaz" elədi, əraziləri olmaya-olmaya Xəzər Rayon Mühafizəsi gəldi.

- Hazırda bağa gedə bilirsiniz?

- Məni ora buraxmırlar. Bu oyunçular bilmirlər ki, biz kənd adamıyıq. Bunu kənd camaatı görür. Biz qalacağıq bir qırağa, Bilgəhin 70-80 faizi mənim qohum-əqrəbamdır. Mən hamsına tapşırıram ki, ayıbdır, heç kim heç nə eləməsin. Əgər torpaq bunlarındırsa, orada polis nəyə lazımdır? Burada bir məsələ də var ki, Əmlak Komitəsi də məhkəmənin dəvətini yerə salır, ora mütəxəssis göndərmir. 26 ildir ki, ora mütəxəssis göndərmirlər. Bunların torpağı Rusiya səfirliyinə ayrılmış torpağa düşür. O vaxt Rəfael Allahverdiyev Rəsul Quliyevin orada nəyi vardı, ləğv elədi. Onun mənə gücü çatmırdı, torpaqlar “Baksovet”in yox, Abşeron İcra Hakimiyyətinin idi.

- Bir qədər haşiyə çıxıb soruşum. Bilgəhin 80 faizinin qohum-əqrəbanız olduğunu dediniz. Bir neçə gün əvvəl Bilgəhdə aksiya oldu, narkotik satanların, narkomanların həbs edilməsi tələb edildi. Kimdir Bilgəhdə narkotik satan?

- Bilgəhdə mənim razılığım olmadan kim aksiya keçirə bilər? Narkomanlardan gəlib şikayət etdilər mənə, dedilər ki, hacı, biz nə edək? Mən də dedim ki, gedin nə istəyirsiz eləyin, məndən soruşan olsa, deyərəm xəbərim var. Polisi çağırıb dindirirəm, deyir ki, mən narkomanı tuturam, məhkəmə açıb buraxır. Narkomanlar böyük bir bəladır. Mən camaata necə deyə bilərəm ki, narkomanla işiniz olmasın. Mən deyə bilmərəm ki, narkomana görə mitinq eləmə. Belə çıxar ki, narkotiki mən satıram.

- Bilgəhdə hər kəsi tanıyırsız, kimdir qəsəbədə narkotik satan?

- Bilgəhə narkotiki Balaxanı kəndində narkotik satan var, o gətirir.

- Həmin şəxs kimdir?

- Mən siqaret çəkmirəm, belə şeyləri bilmərəm. Əvvəl belə idi ki, bir kəndə xəbər göndərərdin ki, bu iş belə olsun, sorğu-sualsız bilərdilər ki, yəqin belə lazımdır. İndi belə deyil. İndi uşaqlar ortaya düşüb.

- Sabunçu məhkəməsində sizə qarşı və sizin bir neçə iddianız var. Tələbiniz nədir, sizə qarşı iddialarda nə tələb olunur?

- Ağasif kimdir ki, məni məhkəməyə versin? O, məni məhkəməyə verə bilər? Bir başqası da var, xalanəvəsidir mənimlə, gedib elə adamları tapıb çıxarırlar ki, mənim qabağıma... Bu adamlar qan qaraldır, başqa şey eləmir.

- Xalanəvəsi dediniz, kimdir o?

- Seymur Quliyev mənim qaynımın xalası oğludur. Rəhim Quliyev var, general. Keçmiş daxili işlər nazirinin müavini. Onun oğlu Konstitusiya Məhkəməsində Aparat rəhbəridir. Bu işlərin təşkilatçısı Rəhim Quliyevdir.

- Hansı işin təşkilatçısıdır?

- Seymur Quliyev o, müavin olanda, onun üçün işləyib. Ən asan işdir Hacı Qalibi şantaj eləmək. 2012-ci ildə hərrac evindən alınan torpağın üstünə 2017-ci ildə Seymur Quliyev bir sənəd alıb. Elə bil mənim maşınıma bir başqa adam da gedib əlavə bir sənəd alıb ki, bura mənimdir. Mən 20 sot torpağın acıyam? Mən kasıblara hektarlarla torpaq vermişəm. Seymur Quliyev məni məhkəmədə uda bilər? Amma Konstitusiya Məhkəməsində məni udub. Ağasif Şakiroğlu da eynilə məni məhkəmədə uda bilər? “Zakaz”dır bu məhkəmə qərarları. Hələ də iş məhkəmədədir. Mən də sözümü demişəm, bundan artıq nəsə demək istəmirəm.
"Azərbaycanın silahlı qüvvələri hələ də əhəmiyyətli bir üstünlüyə malikdir"Vitali Arkov: “Müharibə yenidən başlayarsa, Azərbaycan hücumu dəf etməyəcək, hücuma keçəcək və nəticədə digər ərazilər üzərində nəzarətini bərpa edəcək”

Ermənistanın baş naziri Paşinyan İrandan sonra növbəti səfərini Gürcüstana edib. Yerli ekspertlərin qənaətincə, İrəvanın qardaşı olan Tehranın çıxış yolunu Fars körfəzi - Qara dəniz marşrutunu yeniləməkdə gördüyündən onun "elçilsi" rolunu oynayan Paşinyanın İrandan sonra Gürcüstana səfəri də Tiflisi öz layihəsinə inandırmaq məqsədi daşıyıb. Paşinyanın Gürcüstanda pərdəarxası apardığı danışıqların detallar ictimaiyyətə açıqlanmasa da Tehranın müharibədən sonra "Ermənistan sərhədlərinin qırmızı xətti"ni elan etməsi, İrəvana açıq dəstəyi Paşinyan hakimiyyəti tərəfindən əvəzsiz qalmayacağı aydındır. Paşinyan Gürcüstana səfər etməklə həm də İranın maraqlarının müdafiəçisi rolunda çıxış edib. İkinci Qarabağ müharibəsində məğlub olan, iqtisadiyyatı çökən, demokrafik faciə ilə üzləşən Ermənistan hələ də sülh müqaviləsi imzalamaq barədə düşünmür. Acı məğlubiyyətdən sonar daxildəki üsyanı hələ də yatıra bilməyən Paşinyan başqasına əriştə kəsmək istəyir. Bir tərəfdən Qarabağda yerləşdirilən Rusiya sülhməramlıların missiyadan kənar fəaliyyəti, digər tərəfdən ermənilərin təxribatlarını davam etdirmələri, o biri tərəfdən isə İrana məxsus yük avtomobillərinin Qarabağa qanunsuz səfərləri rəsmi Bakının haqlı narazılığına səbəb olub.

Avrasiya.net xəbər verir ki, “Xalq Cəbhəsi”nin növbəti müsahibi PolitRUS ekspert-analitik şəbəkəsinin rəhbəri, rusiyalı ekspert Vitali Arkovdur.

- Cənab Arkov, Azərbaycan işğalçılara qarşı 44 günlük müharibədə qalib gəldi. Bəs Paşinyan niyə sülh müqaviləsi imzalamaq istəmir? Bunu necə izah etmək olar?

- Azərbaycanın gördüyü sülh müqaviləsi Ermənistanın milli və dövlət maraqlarına cavab vermir, Ermənistan sakinlərinin əksəriyyəti bu sülh müqaviləsinin əleyhinədir və Baş nazir Nikol Paşinyan hakimiyyətdə qalmaq istədiyindən bunu nəzərə alır.
Ermənistandakı mütərəqqi qüvvələr Azərbaycanla mehriban qonşuluq və sülh müqaviləsinin imzalanmasının tərəfdarıdır, lakin hətta qeyd edirlər ki, bunu hər iki tərəfdən hərtərəfli öyrənmək və danışıqlar prosesinin təşkilinə vasitəçi qismində Rusiyanı cəlb etmək lazımdır. Aydın məsələdir ki, bu, bir aydan çox, bəlkə də bir ildən çox çəkəcək, çünki bir çox kəskin mübahisəli məsələlər var. Çünki, Bakı və İrəvanın bu məsələdə qütblü fikirləri var.

- Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bu yaxınlarda Gürcüstana səfərindən əvvəl İrəvanın Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmağa hazır olduğunu açıqladı. İrəvan münasibətləri normallaşdırmaq üçün hansı iddialardan imtina etməlidir?

- Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini normallaşdırmaq cəhdləri əvvəllər də edilib. Hətta futbol oyunlarında fəxri qonaq olaraq qeyri -rəsmi də olsa dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri oldu. Lakin 2015-ci ildən sonra (Osmanlı İmperatorluğunda baş verən faciəli hadisələrin 100-cü ildönümü) bütün proseslərə ara verildi. Ərazi fərqliliklər və bir əsr əvvəlki tarixi hadisələrin təfsirindəki fərq rəsmi münasibətlərin normallaşması yolunda ciddi bir maneə olaraq qalır. Bu anları danışıqlar prosesinin mötərizəsindən çıxarmaq olarsa (bu, çox çətin görünür), onda onun başlanğıcını və müəyyən irəliləyişini etiraf etmək olduqca mümkündür.

Növbəti illərdə Türkiyə-Ermənistan və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması perspektivləri, ərazisi üzərindən İrəvanın qərar verə bilmədiyi Türkiyə-Azərbaycan nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlıdır. Çünki respublika əhalisinin əksəriyyəti torpaqların Azərbaycanın nəzarətinə keçməsinə qarşıdır. Onlar milli qüruru mümkün iqtisadi qazancdan üstün tuturlar.

- Paşinyan İrəvanın ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrliyi çərçivəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə dair danışıqları bərpa edəcəyinə ümid etdiyini bildirdi. Sizcə, 30 il münaqişəni həll edə bilməyən bir formatdan başqa nə gözləmək olar?

- Ötən ilin payızında Qarabağ münaqişəsinin həllində ATƏT-in Minsk qrupunun formatı onun uyğunsuzluğunu göstərdi. Yalnız Rusiya İkinci Qarabağ müharibəsinin sona çatması və bölgəyə sülhün qaytarılması məsələsi ilə məşğul idi və müharibə edən tərəfləri danışıqlar masasına gətirməyə müvəffəq oldu. Nəticədə 2020-ci il 9-10 noyabr və 2021-ci il 11 yanvar tarixli üçtərəfli sənədlər imzalandı. ATƏT-in Minsk Qrupunun digər həmsədr dövlətləri isə adi bəyanatlar verirdilər, hətta Fransa atəşkəs sənədinin imzalanmasından sonra Ermənistanı yenidən hərbi əməliyyatlara başlamağa təhrik etdi.
Paris və Vaşinqtonun bölgədəki proseslərə təsirini bərpa etmək üçün ATƏT-in Minsk Qrupu formatından istifadə etmək istəyini və Rusiyanın sülhməramlı rolunu şübhə altına alaraq həm də danışıqlar prosesindən Kremli sıxışdırmaq cəhdlərini görürük.

- İranın müharibədən sonra "Ermənistan sərhədlərinin qırmızı xətti" ni elan etməsini, İrəvana açıq dəstəyini, Bakıya qarşı açıq kampaniyalarını necə qiymətləndirirsiniz?

- 2020-ci ilin payız-qış hadisələri daha əvvəl ciddi ortaq problemlərin həlli üçün Cənubi Qafqazda sıx əməkdaşlıq quran Rusiya və Türkiyənin bölgədəki rolunu və təsirini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Buna misal olaraq, Rusiya və Türkiyənin tarixin ən böyük terror təşkilatı olan İŞİD üzərində birgə qələbəsi göstərilə bilər.

İran bir sıra səbəblərə görə özünü Cənubi Qafqazdakı əsas proseslərdən kənarda tapdı və indi ənənəvi olaraq bunun üçün Ermənistandakı əhəmiyyətli təsirindən istifadə edərək onu tutmağa çalışır. Bu, Türkiyənin bölgədəki nüfuz artımına qarşı çıxmaq üçün onun əlində bir vasitədir. Unutmaq olmaz ki, Hindistan da öz növbəsində İran vasitəsilə bölgədəki maraqlarını ifadə edir.

- Paşinyan Abxaziya üzərindən Ermənistana dəmir yolu açmaq üçün Tiflisdən icazə ala biləcəkmi?

- Rusiya ilə Ermənistan arasında Abxaziya və Gürcüstan üzərindən dəmir yolu əlaqəsinin bərpası məsələsi çox qatlıdır. 2020-ci ilin payız hadisələrindən əvvəl, SOCAR və Gürcüstan rəhbərliyindəki türk lobbisi vasitəsi ilə bu məsələnin müsbət həllinin əsas rəqibi, aydın səbəblərdən rəsmi Tbilisiyə ciddi təsir göstərən Bakı idi. Bu nəqliyyat dəhlizinin açılması, tam hüquqlu Zangəzur dəhlizinin yaradılması ilə bağlı yaranmış çətin vəziyyətin həllində Bakının İrəvana güzəşti ola bilər. Əlbəttə ki, dövlət suverenliyi ilk dəfə Rusiya tərəfindən tanınan və Moskvanın fəal şəkildə himayə etdiyi Abxaziya məsələsinə görə, Tbilisi öz ərazisindən keçən Rusiya dəmir yolu tranzitinin əleyhinədir. Xatırlatmaq istərdim ki, Gürcüstan hakimiyyəti hələ də rəsmi Rusiyanı əsassız olaraq "işğalçı" adlandırır və bu, iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığına heç bir şəkildə təsir etmir: Rusiya Gürcüstanın üç əsas ticarət tərəfdaşından biridir.

Rusiya ilə Abxaziya vasitəsilə dəmir yolu əlaqəsinin bərpasından Gürcüstan iqtisadiyyatı və büdcəsi üçün faydalar göz qabağındadır. Bu nəqliyyat dəhlizinin əsas tərəfdaşı və müttəfiqi olaraq Ermənistan və Rusiya üçün əhəmiyyətli olduğunu qeyd etmək olmaz. Söhbət mülki yüklərin və sərnişinlərin tranzitindən gedir.

- Qeyri -rəsmi olsa da, bəzi erməni siyasətçilər ölkənin yenidən müharibəyə hazırlaşdığını və "itirilmiş" torpaqların geri qaytarılacağını söyləyirlər. Sizcə, Ermənistan yenidən Azərbaycanla savaşa girə biləcəkmi?

- Bəzi erməni siyasətçilərinin İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı “itirdikləri” əraziləri geri qaytarmaqla bağlı revanşist duyğuları erməni cəmiyyətində nə qədər qəribə səslənsə də, Bakının maraqlarına xidmət edir. Həqiqətən də, Ermənistanın genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları yenidən başlatmaq cəhdləri gerçəkləşəcəyi təqdirdə (bu, çətin görünür), bu hərbi kampaniyanın nəticəsi əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir nəticədir: Azərbaycanın silahlı qüvvələri hələ də əhəmiyyətli bir üstünlüyə malikdir və müttəfiqi olan Türkiyənin dəstəyi ilə dərhal hücumu dəf etməyəcək, hücuma keçəcək və nəticədə yeni nəqliyyat dəhlizləri yaratmaq üçün digər ərazilər üzərində nəzarətini bərpa edəcək. Hadisələrin bu cür inkişafında həm Qərblə, həm də İranla əlaqəli olan Ermənistanın özündəki müəyyən siyasi qüvvələr maraqlıdır. Çünki bu halda Ermənistanın KTMT-nin digər üzvlərinə, ilk növbədə Rusiyaya müttəfiq dəstəyinə müraciət edəcəyi gözləniləndir. Beləliklə, Qafqazda planlarına görə bu qüvvələr Rusiya və Türkiyənin əsas rəqibə çevrilməsi lazım olan yeni böyük bir müharibənin başlayacağına ümid edirlər. Ancaq məkrli planların gerçəkləşməsi nəzərdə tutulmur.

- İrana məxsus yük maşınlarının Qarabağ ermənilərinə qanunsuz yanacaq daşımasına münasibətinizi bilmək istərdik

- İran qoşquları erməni nömrələri ilə rəsmi Bakı ilə razılaşmadan Qarabağa səfər edərsə, bu, ilk növbədə, Azərbaycan və İran Xarici İşlər Nazirlikləri arasında dialoq mövzusudur. Bununla belə, tam etiraf edirəm ki, Tehran və İrəvan, İran nəqliyyat şirkətlərinin qanuni olaraq Ermənistan nəqliyyat şirkətlərinə müəyyən miqdarda yük daşımaları icarəyə götürdükləri sənədləri təqdim edə bilərlər. İranın nəqliyyat şirkətinin kommersiya müqaviləsi çərçivəsində mallarını erməni iş ortağının maraqlarına uyğun olaraq çatdırması ehtimalı da yüksəkdir. Rəsmi Bakı tərəfindən baş verənlərin hərtərəfli təhlilinə ehtiyacımız var. Hər halda, bütün məlumatlar təsdiqlənərsə, tərəflər müvəqqəti olaraq Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Azərbaycan ərazisindən qanunsuz yüklərin daşınması faktları ilə bağlı dialoqa başlamalı olacaqlar.
Rusiya bu fəaliyyətindən çəkinməlidir - DeputatAvrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Xalqcebhesi.az-a müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiyanın bəzi politoloqları bəyan edirlər ki, Rusiya Qarabağa uzun müddətə gəlib və Azərbaycan bu vəziyyətlə barışmalıdır. Bu kimi fikirlərə münasibətiniz necədir?

- Dünyada hadisələr o qədər sürətlə inkişaf edir ki, ciddi politoloqlar belə qəti fikirlər söyləməməlidirlər. Vaxtilə KTMT-nin baş katibi səviyyəsində hədələnirdik ki, biz torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə cəhd etsək Gürcüstanın taleyini yaşaya bilərik. Dövlətlərin maraqları, ona uyğun da müttəfiqləri və beynəlxalq məsələlərə yanaşması dəyişir. Zamanla bəzi dövlətlər intibah, bəziləri isə tənəzzül dövrü yaşayır. 5 ildən sonra regionda vəziyyət necə olacaq, bunu heç kim söyləyə bilməz. Rusiya regionun çox önəmli ölkəsi olan Azərbaycanla dostluq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmək istəyirsə dövlətimizin suverenliyinə hörmət etməlidir. Başqa variant yoxdur.

- Rusiya sülhməramlılarının statusunun müəyyən olunması istiqamətində danışıqlar aparıldığı deyilir. Belə bir sazişin imzalanması perspektivinə necə baxırsınız?

- Azərbaycanın da 2017-ci ildə qoşulduğu “Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında” Vyana Konvensiyasına görə, 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ermənistan Respublikasının baş naziri və Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən imzalanmış Birgə Bəyanat dövlətlərarası müqavilədir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və 1995-ci ildə qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinin bağlanması, icrası və ləğv edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa görə dövlətlərarası müqavilələr Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində ratifikasiya olunmalıdır. Bunun hansı müddətdə edilməsinə dair qanunda dəqiq müddət nəzərdə tutulmasa da, bu ağlabatan bir müddətdə icra olunmalıdır. Bundan başqa “Azərbaycan Respublikasının sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı haqqında” Qanunun 4.4-cü maddəsinə əsasən, Azərbaycan öz ərazisində sülhməramlı əməliyyatlar aparmaq üçün digər dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilər, amma bunun həyat keçirilmə mexanizmləri, sülhməramlıların Azərbaycanda qalma müddəti və statusu nəzərdə tutulmadığından mövcud qanunvericilik aktı yenidən işlənməlidir. Mən bu barədə Milli Məclisdə məsələ qaldırmışam. Rusiyalı bəzi politoloqların sazişin ratifikasiya olunub-olunmamasının onlar üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməməsi barədə dedikləri isə onların hüquq mədəniyyətinin göstəricisidir. 10 noyabr bəyanatı Rusiyanın ermənipərəst, destruktiv, Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməyən fəaliyyətinin nəticəsi olaraq Azərbaycan Milli Məclisində ratifikasiya olunmasa Rusiyanın Azərbaycanda hərbi mövcudluğu qanunsuz xarakter alacaq və bunun doğuracağı beynəlxalq və regional nəticələrə görə məsuliyyəti Rusiya daşıyacaq.

Ona görə də Azərbaycan təcili BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlar təcrübəsinə istinad edərək Rusiya sülhməramlılarının mandatına dair Qanun qəbul etməlidir. Rusiya ilə bu istiqamətdə imzalanmalı olan ikitərəfli dövlətlərarası saziş də bu Qanun əsasında hazırlanmalıdır. BMT-nin Sülhməramlı Əməliyyatlar Departamenti (Department of Peaskeeping Operations) və Yerində Dəstək Departamenti (Department of Field Support) 2008-ci ildə BMT-nin 1948-ci ildən bu günə qədar həyata keçirdiyi 60-dan artıq sülhməramlı əməliyyatlar təcrübəsinə əsasən “BMT-nin sülhməramlı əməliyyatları - prinsiplər və əsas fəaliyyət istiqamətləri haqqında” (United Nations Peaskeeping Operationns, Principles and Guidelines) bu sahədə çalışan insanlar üçün rəsmi sənəd hazırlayaraq dərc etmişdir. Rusiya sülhməramlılarının səlahiyyətləri bu çərçivədən kənara çıxmamalıdır. BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı barədə qərar BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası, yaxud BMT Baş Məclisi tərəfindən verilir. Hər bir hal üçün sülhməramlıların mandatı fərqli müəyyən olunur. Hər hansı bir dövlətin daxilində (intra-state) mövcud olan münaqişəni aradan qaldırmaq üçün sülhməramlıların köməyinə ehtiyac olarsa, onlar qarşısına birinci vəzifə o qoyulur ki, həmin dövlətə kömək edilsin ki, o öz ərazisində təhlükəsizliyi, qanunun aliliyini və insan haqlarına hörməti təmin edə bilsin. Yalnız ikinci prinsip kimi barışın təmin olunması və effektiv idarəetmə institutlarının yaradılması qeyd olunur.

Bunu ona görə xüsusi vurğulayıram ki, Rusiya bu sahədə mövcud olan beynəlxalq prinsiplərə, Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməlidir. Rusiya tərəfsizlik prisipinə sadiq qalaraq ermənilərin könlünü almaq üçün vətəndaşlarımızı qıcıqlandıran fəaliyyətdən çəkinməlidir. Rusiya regionda mövcudluğunu qaba güc və münaqişənin saxlanması yolu ilə yox, qarşılıqlı hörmət əsasında təmin etməlidir. Azərbaycanda kiçik istisnalarla hamı qəbul edir ki, Rusiya bizim üçün əlverişli ticarət tərafdaşı, iş və kənd təsərrüfatı məhsullarımızın satış bazarıdır. Rusiyada iki milyon azərbaycanlı, 30 milyon müsəlman, 16 milyon türk yaşayır. Bizi tarixi, mədəni əlaqələr bağlayır. Rusiya 44 günlük savaşda neytrallığını saxlamaqla qazandığı rəğbəti heç bir ciddi əsas olmadan 20-25 min erməniyə görə itirməməlidir.

- Qüdrət bəy, Fərid Qayıbovun gənclər və idman naziri təyin olunmasını necə qarşıladınız? Bu sahədə ciddi dəyişikliklər gözləməyə dəyər?

- Çox normal qarşıladım. Gözlənilən idi. Azərbaycanda bir qayda olaraq siyasi vəzifələrə peşəkar səviyyədə siyasətlə məşğul olan hakim partiyanın funksionerləri təyin olunmur. Nazir təyin olunmuş icraçılar, məmurlar rəhbərlik etdikləri sahələr üzrə siyasətin müəyyən olunmasında əhəmiyyətli rol oynamır, əsasən təşəbbüskar olmur, tapşırıqlar gözləyir və onun icrası ilə məşğul olurlar. Ona görə də ciddi dəyişikliklər gözləmirəm, amma hər bir dəyişiklik yeni bir ümiddir. Mən Fərid Qayıbovu yaxından tanımıram, liderlik keyfiyyətlərinə də bələd deyiləm, buna baxmayaraq onu təyinatı münasibətilə təbrik edirəm,uğurlar arzu edirəm.
“Bütün hücumları dəf etməyə gücümüz var”Ceyhun Məmmədov: “Məqsədimiz dövlətimizə, xalqımıza, millətimizə xidmət etmək, azərbaycanlıları birləşdirmək, həmrəyliyə nail olmaqdır”

Fuad Muradov Diasporla İş Üzrə Dövlət Komitəsinə sədr təyin olunan kimi ilk gördüyü və böyük uğur qazandığı iddia olunan işlərindən biri Ukraynadakı diaspor təşkilatlarını Ukrayna Azərbaycanlıları Radası ətrafında birləşdirmək oldu. Buna da əsas səbəblərdən biri Ukraynada fəaliyyət göstərən diaspora təşkilat sədrləri arasında "soyuq müharibə"ni yatırtmaq olub. Belə ki, aparılan danışıqların sonunda 14 aprel 2019-cu ildə Kiyev şəhərində Ukrayna Azərbaycanlıları Radasının (UAR) təsis qurultayı keçirilib. 200 nümayəndədən 178 nəfərin iştirak etdiyi qurultayda Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Rövşən Tağıyev, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin UAR-ın həmsədrləri seçiliblər. UAR-ın baş katibi isə Seyid Qədiməliyev təyin olunmuşdu. Eyni zamanda, 3 əsas təşkilatdan 5 nəfər İdarə Heyətinə üzv seçilib. 2020-ci ilin martın 19-da Rövşən Tağıyev Radadan ayrılıb. Yerli medianın yazdığına görə buna səbəb təşkilat daxilində yaranan fikir ayrılığı olub. Bu il iyulun 2-də isə Kiyev şəhərində UAR-ın İdarə Heyətinin toplantısında Ceyhun Məmmədov təşkilatın baş katibi seçilib. İki aydır yeni vəzifəyə seçilməsinə baxmayaraq C.Məmmədovun aktiv fəaliyyəti bizim onunla müsahibəmizə əsas səbəblərdən biri oldu.

C.Məmmədov "Xalq Cəbhəsi"nə öncə Ukraynada diaspora quruculuğundan və UAR-ın yaranma səbəblərindən, fəaliyyətindən danışdı.

- UAR Ukraynada diaspora sahəsində aparılan quruculuq və islahatlar prosesi nəticəsində yaranıb. Heç kəsə sirr deyildi ki, burada bir-biri ilə yola getməyən, fikirləri haçalanan diaspora təşkilatları vardı. Çox vaxt şəxsi maraqlarımız milli maraqlarımızı üstələyirdi. Bu da ümumi işimizə ziyan vururdu. Gücümüz, potensialımız olsa da həmrəylik, birlik nümayiş etdirə bilmirdik. Ukraynada ilk diaspor təşkilatı 1992-ci ildə ümummili liderimiz Heydər Əliyev təşəbbüsü ilə yaranıb. Bu təşkilatın şərəfli, zəngin və tarixi bir keçmişi var. İlk diaspora təşkilatı sədri Nazim İbrahimov sonradan səfir, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri olub. Ukraynada diaspora təşkilatı sədri olan Tələt Müseyibov da sonradan burada səfir işləyib. Yəni Ukraynada yaşayan azərbaycanlıların gözündə diaspora təşkilatı nüfuzlu, hörmətli və statuslu bir yer kimi qalıb. Bəlkə ona görə də Ukraynada çoxlu diaspor təşkilatları yaranmışdı. Diaspora quruculuğu sahəsində dönüş, belə deyək islahatlar Fuad Muradovun komitəyə sədrliyi dönəmindən başlayıb. Onun atdığı ilk addımlardan biri xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar, diaspora təşkilatları arasında həmrəylik, birlik yaratmaq, təşkilatlanmaq məqsədilə Koordinasiya şuralarının yaradılması və Azərbaycan Evlərinin açılması olub. Səhv etmirəmsə, bu günədək 27 ölkədə 11 Koordinasiya Şurası yaradılıb. Bu böyük nəticədir. Fuad Muradov Ukraynaya səfərdə olarkən 3 böyük diaspors təşkilat sədrləri ilə görüşdü, onları bir araya gətirərək həmin təşkilatların əsasında Ukrayna Azərbaycanlıları Radası yaradıldı. Böyük nüfuz və hörmətə malik hər üç təşkilat - Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Rövşən Tağıyev, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin UAR-ın həmsədrləri seçiliblər. Sonradan Rövşən Tağıyev bu Radadan ayrıldı, təşkilatın iki həmsədri qaldı. Düşünürəm ki, qarşıya qoyulan məqsədə - təşkilatların birgə fəaliyyətinin koordinasiyasına artıq nail olunub. Kiyevdə UAR-ın möhtəşəm bir qərargahı var, geniş formada təşkilatlanmış, milli və dövlətçilik maraqlarımızın qorunması istiqamətində intensiv iş aparırıq. Təkcə Ukraynada deyil, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar və diaspora təşkilatları artıq Azərbaycan hökumətinin diaspora quruculuq sahəsinə diqqət və qayğısını artırdığının şahidi olublar. Bundan əlavə Komitə böyük və vacib layihələrin həyata keçməsində öz dəstəyini göstərib. Həm maddi, həm mənəvi baxımından komitə diaspora təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıqdadır. Bu da soydaşlarımızın diaspora sahəsinə böyük inam və etibarının artmasına səbəb olub. Bu gün xaricdə yaşayan soydaşlarımız milli və dövlətçilik maraqları, azərbaycançılıq ideologiyasının qorunması istiqamətində əzmlə çalışırlar, fədakarlıq göstərirlər. Bizim yanımızda olmayan bəzi regional təşkilatlarla da intensiv iş aparırıq ki, güclərimizi birləşdirək.

- İki aydır təşkilatın baş katibi postuna seçilmisiz. Bütün yük çiyinlərinizdədir, hansı məsələlərdə çətinliklərlə üzləşirsiz?

- İki ayda ciddi bir problemlərlə üzləşmədik, bir az təşkilatın media ilə əməkdaşlığında axsamalar vardı, o da aradan qaldırılıb. Təbliğatımızı gücləndirmişik. Təbii ki, əgər biz hansısa məqsədə nail olmağı qarşımıza məqsəd qoymuşuq bu yolda çətinliklərin, maneələrin, risklərin ola biləcəyini də düşünmüşük. Asanlıqla heç nəyə nail olmaq mümkün deyil, özü də diaspora sahəsində. Diaspora sahəsi çox ağır və məsuliyyətli bir sahədir. Bu sahədə təcrübə, nüfuz, hörmət, intellekt və bir də vətən, xalq, millət sevgisi lazımdır. Çətinliyimiz və reallaşdırmaq istədiyimiz hədəf buradakı azərbaycanlıları birləşdirmək, təşkilatların vahid mərkəzdən koordinasiyasına nail olmaqdır. Kifayət qədər çətin, məsuliyyətli və əsas məsələdir. Hədəfimiz Ukraynada fəaliyyət göstərən millətini, dövlətini, vətənini sevən sağlam qüvvələri bir çətir altında, UAR ətrafında birləşdirməkdir. Bilirsiz, insanlar arasında ortaq bir məxrəcin tapılması çətin olsa da mümkündür. Bunun öhdəsindən gələ bilmək üçün bizim geniş imkanlarımız var.

- Hər hansı bir təşkilatın ayaq üstə durması, geniş və əhatəli fəaliyyəti üçün ilk növbədə maliyyə lazımdır. Ukraynadakı azərbaycanlı iş adamlarını bu sahəyə cəlb edə bilmisiz?

- UAR-ın həmsədrləri - Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin təşkilatın ayaq üstə durması üçün maliyyə dəstəyi göstərirlər. Eyni zamanda onların ətrafında olan iş adamları da diaspora quruculuğu sahəsində bizə dəstək olurlar. UAR-ın yaranmasından bir il sonra dünya pandemiya təhlükəsi ilə üz-üzə gəldi. Sərhədlər bağlandı, ölkələrarası əlaqələr kəsildi, sərt karantin qaydaları tətbiq olundu və s. Həmin dövrdə, sərhədlər açılanadək təkcə Kiyevdə 1500-dən çox soydaşımıza hərtərəfli yardım göstərildi. Burada qalmaq, yeməklə təmin olunmaqdan çarter reyslər vasitəsilə vətənə yola salınmasına qədər bütün xərcləri UAR-ın həmsədrləri və onların ətrafında olan iş adamları ödədi. Bundan sonra İkinci Qarabağ savaşı, Yaşat Fonduna fərdi və Diasporla iş üzrə Dövlət Komitəsinin həmin fonda yardım aksiyası marafonuna da qoşulduq. Eyni zamanda 44 günlük müharibədə qazı, müharibə iştirakçısı olan, şəhid ailələriunə də yardımlar olunub. Sorğu və monitorinq keçirilsəydi, belə bir xeyriyyəçilik aksiyalarında iştirak edən xarici ölkələr arasında Ukrayna ilk beşlikdə olardı. Ukraynada yaşayan fəaliyyət göstərən azərbaycanlı iş adamları heç vaxt ümummilli, dövlətçilik maraqlarından geri çəkilməyiblər, bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən hər bir təşkilata dəstək olublar. Dövlət Komitəsinin bizə maddi yardımını da qeyd etməliyəm. Ümummilli layihələrin həyata keçməsi, ofisin saxlanması, diaspora quruculuq və təşkilatlanma işlərində hər zaman komitədən dəstək göstərilib.

- UAR-ın Ukraynada fəaliyyət göstərən digər ölkələrin diaspora təşkilatlarla əlaqələri hansı səviyyədədir?

- Bu sahədə də əlaqələrimizi genişləndirmək niyyətindəyik. Öncə türkdilli ölkələrin diaspora təşkilatları ilə əməkdaşlığımızı möhkəmləndirmək planı üzərində intrensiv iş aparırıq. Məsələn, bu yaxınlarda UAR-ın ofisində “ДОСТИК” Qazax mədəni birliyinin rəhbəri Daniyar Eqamberdiyev ilə görüş keçirdik. İlk olaraq qardaş qazax xalqının diasporu ilə başladığımız bu görüş digər türkdilli ölkələr üzrə davam edəcək. Sonra bu ölkələrin diasporu ilə yekun birgə konfrans keçirməyi planlaşdırırıq. Antiazərbaycan mövqeyində duran qüvvələrdən başqa xarici ölkələrin diaspora təşkilatları ilə əməkdaşlıq etməkdə maraqlıyıq və edəcəyik.

- Aparılan informasiya, ideoloji mübarizədə UAR hansı uğurlar əldə edib?

- İndiki dövrdə ideoloji mübarizə aparmaq çətindir. UAR-ın informasiya, ideoloji mübarizəsindəki böyük uğurlarından danışmaq fikrimcə, hələ tezdir. İki il öncə yaranmışıq, onun da bir ili pandemiya dövrünə düşüb, hələ də o təhlükədən xilas olmamışıq. Amma bütün bunlara baxmayaraq, zamanın bizə verdiyi fürsətdən istifadə edib ideoloji işimizi qura bilmişik. İnanıram ki, gələcəkdə UAR bu sahədə də böyük nailiyyətlərə, uğurlara imza atacaq. Bizim təşkilatda yetərincə yüksək intellektə malik kadrlar var. Güclü potensiala malikik, təşkilatın nüfuzu ildən-ilə artır, güclənir. Bu göstəricilər də bizə imkan verəcək ki, Azərbaycanı Ukraynada layiqincə təmsil edə bilək. Ancaq onu da deyim ki, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporu və ona yaxın deputatlar tərəfindən Ali Rada da iki dəfə Xocalı soyqırımının tanınması məsələsi gündəmə gətirilib. Təəssüf ki, Ukrayna siyasi elitasında özünə yer edən ermənilər və ermənipərəst qüvvələrin təzyiqi ilə bu məsələ gündəmdən çıxarılıb. Amma bu bizi heç də ruhdan salmayıb, Azərbaycan həqiqətlərini ictimailəşdirmək, ermənilərin işğalçılıq siyasətinin iç üzünü açmaqda davam edirik. Ukayana mediası, siyasilərlə əməkdaşlığımız, əlaqələrimiz yüksək səviyyədədir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanında Ukraynada media mənsubları, ekspertlərin iştirakı ilə dəyirmi masalar təşkil edildi, haqq işimiz yerli mediada işıqlandırıldı. Yerli media ilə əlaqəılərimnizi möhkəmləndiririk. Bu yaxınlarda Ukraynanın əməkdar jurnalisti Şvets Aleksandr Efimoviçlə təsisçisi və baş redaktoru olduğu “Faktlar və Şərhlər” (Фа́кты и коммента́рии) nəşrinin redaksiyasında görüşümüz olub. Belə görüşləri müxtəlif redaksiyalarda davam etdirəcəyik.

Ermənistan hərbi qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın Ağdam, Bərdə, Füzuli, Gəncə, Goranboy, Naftalan və Tərtər rayonlarının şəhər və kəndlərininin raket və ağır artilleriya hücumlarına məruz qalma faktları, nəticədə onlarla dinc sakinin öldürülməsi, yüzlərlə tikilinin dağıdılması və s. işğalçılıq faktları Ukrayna ictimaiyyətinə çatdırılıb. Bundan başqa 44 günlük müharibədə hər yerdə olduğu kimi Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar da ordumuz, hökumətimizə dəstək nümayiş etdiriblər. Düşünürəm ki, bu aksiyalar öz müsbət nəticəsini verib. Bu dəstək təkcə Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar deyil, yerli hökumətdən də gəlib. Bu gün iki ölkə arasında güclü dostluq və qardaşlıq münasibətləri mövcuddur. Ukrayna Azərbaycanın, Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyır və bütün beynəlxalq tribunalarda bir-birlərini dəstəkləyirlər. Bu günlərdə Ukrayna prezidenti Zelenski ölkəsinin xarici siyasətinin prioritetlərini açıqlayarkən, bəzi ölkələr rəsmi Kiyevə düşmən göstərilsə də, Azərbaycan dost ölkə, strateji müttəfiq kimi qəbul edilib. Bunlar Azərbaycan hakimiyyətinin apardığı uğurlu və uzaqgörən siyasət və bu siyasətin tələblərini, məqsədlərini Ukraynada həyata keçirən diaspora təşkilatlarının fəaliyyətinin nəticəsidir.

- Ukraynada azərbaycanlılar çoxdur. Qeyri rəsmi məlumata görə beş yüz mindən çox. Amma ölkənin ictimai, siyasi səhnəsində görünmürlər, yüksək vəzifə sahibi deyillər, heç Rada da təmsil olunmayıblar.

- Bu sualı biz burada da bir-birimizə veririk. Bununla bağlı mənim subyektiv fikirlərim var. Birincisi, Ukraynada 500 min azərbaycanlının yaşadığına inanmağım gəlmir, bu rəqəm qənaətimcə, haradasa 100-150 min ola bilər. 500 min azərbaycanlının yaşadığı bir ölkədə vəzifəli və ya deputatın olmaması nonses ola bilər. İkincisi, bizim Ukraynada kifayət qədər, başarılı, uğurlu ziyalılarımız, mədəniyyət xadimlərimiz var. Onlar niyə vəzifədə, siyasi arenada deyillər, düşünürəm ki, belə hədəfləri olmayıb. Bura gələnlərin çoxu bizneslə məşqul olmaq istəyiblər və olublar. Amma UAR olaraq bizim həmsədrlər, İdarə Heyəti üzvləri ilə danışıqlarımızda soydaşlarımızı buna təşviq etməyi tövsiyə etmişik. Elə insanlar var ki, bunun marağında olmayıblar, elələri də var ki, dövlət işində olmaq istəyindədir, amma madiyyatı buna imkan vermir. Rada olaraq düşünürük ki, tərəflərə maddi və mənəvi dəstəkdə olmalıyıq, onları bu postlarda təmsil olmalarına ruhlandırmalıyıq. Düzdür, əksəriyyəti rayon, şəhər meriyasında təmsil olunublar, amma yuxarı siyasi elitada, kürsülərdə deyillər. Bunu isə soydaşlarımızın bacarıqsızlığı, savadsızlığı ilə heç də bağlamazdım. Sadəcə soydaşlarımızın başqa hədəfləri var ki, buna çatmağa qərarlaşdırıblar və bu sahədə uğurlar qazanıblar. Amma bir daha deyim ki, Rada olaraq ölkədə nüfuzu, çəkisi, hörməti, intellekt səviyyəsi olan soydaşlarımız arasında təbliğat aparırıq ki, ölkənin ictimai, siyasi həyatında aktivlik nümayiş etdirsinlər, potensial və güclərindən istifadə edib yüksək dövlət strukturlarında, siyasi çevrələrdə təmsil olunsunlar.

- Necə fikirləşirsiz, UAR-ın yaranmasını istəməyən qüvvələr hələ də mövcuddur, yoxsa artıq "dənizdə sakitlikdir"...

- Ümumi olaraq sakitlik var. Amma vurğuladığımız kimi, bizi istəməyən qüvvələr də var. Hər bir yeni yaranan təşkilatı istəməyən qüvvələr də olacaq, onu istəyən, dəstəkləyənlər də olacaq, loyal münasibət bəsləyənlər də olacaq. Sadəcə bizi istəməyən qüvvələrin haqqımızda dedikləri doğru fikirlərdən nəticə çıxarıb fəaliyyətimizi gücləndirməliyik. Tənqidə hörmətliə yanaşırıq. Bizi istəməyən, gözü götürməyən qüvvələr həmişə olacaq və onları tamamilə sıradan çıxarmaq fikrində də deyilik. Müxtəlif fikirli, düşüncəli insanlar var, Azərbaycanı sevən, sevməyən qüvvələr də var. Onların hamısı bizi sevməyə məhkum və məcbur deyillər, bunun marağında da deyilik. Amma onlar bizim ətrafımızda ola da bilməz, onları aramıza, yaxınımıza buraxmarıq. Ancaq ölkəmizi istəməyən, inkişafına, güclənməsinə yarasa gözü ilə baxan və ya baxmaq istəyən qüvvələrlə həmişə mübarizə aparırıq və aparacağıq da. Bu mübarizə yolunda biz mətnləşəcək, təcrübə toplayacaq, təşkilatlanacaq, ptofessionallaşacaq, gücənəcəyik. Bu bizim ümumi işimizin xeyrinədir. Azərbaycanı, dövlətini, millətini sevənlərə həmişə aramızda yer olacaq. Bircə onu deyə bilərəm ki, son illərdə Ukrayna- Azərbaycan əlaqələrinin möhkəmlənməsi, dostluq münasibətlərinin qorunub saxlanmasında buradakı diaspor təşkilatların da rolu az olmayıb. 44 günlük müharibədə Azərbaycan həqiqətlərinin ictimaiyyətə çatdırılması, intensiv şəkildə, aramsız və operativ ictimaiyyətə düzgün məlumatların verilməsində diaspora təşkilatlarımız birlik nümayiş etdiriblər. Bütün bunlar Azərbaycan dövlətinin, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin apardığı məqsədyönlü siyasətin uğurudur. Özümüzü heç kimlə müqayisə etmək istəməzdim. Bizim öz yolumuz var - ölkəmizə, dövlətimizə, xalqımıza, millətimizə, gələcəyinə, güclənməsinə xidmət etmək. Bu yolda qarşımıza kəsə biləcək istənilən qüvvəyə güc gəlmək iqtidarındayıq. Bütün hücumları dəf etməyə gücümüz var. Niyyətimiz, məqsədimiz “Fikirdə, sözdə, əməldə bir” şüarı altında azərbaycanlıları birləşdirmək, həmrəyliyinə nail olmaqdır. Bütün sahələrdə uğur qazanmaq üçün ilk növbədə həmrəy olmağımız vacibdir. İnanıram və ümid edirəm ki, buna tezliklə tam nail olacağıq
“Taliban” hökumətini tanımayacaq ölkələri terror gözləyə bilərMusavar Hamid Tanoli: “Mərkəzi Asiya ölkələri, İran, Pakistan və Çin “Taliban” hökuməti ilə əməkdaşlıq edərsə, heç bir təhlükə olmayacaq”

Əfqanıstanda hakimiyyəti ələ keçirən “Talıban” üçün ikiqat bayram, uğurdur. Belə ki, ABŞ qoşunları 20 il sonra Əfqanıstanı tərk edib. ABŞ qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılması Kabil küçələrində havaya atəş açmaqla qeyd olunub. “Taliban”ın hava limanında zəfərini qeyd etdiyi bildirilib.

“Taliban”ın rəsmi nümayəndəsi Zəbiullah Mücahid deyib ki, ABŞ məğlub oldu və Əfqanıstanda öz hədəflərinə çata bilmədi. Onun sözlərinə görə, Taliban bundan sonrakı dönəmdə ABŞ-la yaxşı münasibətləri bərpa etmək niyyətindədir.
ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Linda Tomas isə bildirib ki, “Taliban”ın ABŞ tərəfindən tanınması barədə danışmaq hələ tezdir.

"Biz hələ Talibanı tanımağa hazır deyilik. Hələ bir hökumət qurmayıblar. Odur ki, hansı hökuməti quracaqlarını görməliyik. Bu hökumətin inklüziv olması və qadınların orda iştirakına icazə verilməsi üçün israr edirik", - Tomas vurğulayıb.

Ölkədə vəziyyət isə gərgin olaraq qalır. Yüz minlərlə əfqanıstanlı ölkəni tərk edir. Əfqanıstanın vitse-prezidenti Əmrullah Saleh Talibana qarşı dəstək istəyib. Vitse-prezident Almaniyanın "Şpiqel" qəzetinə məktubunda hər kəsi ölkədəki vəziyyətin hələ də həlli olduğuna və bunun üçün Pəncşirdəki Milli Müqaviməti tanımağa və dəstəkləməyə çağırıb.

Pəncşirdə talibançılarla Milli Müqavimət hərəkatı üzvləri arasında şiddətli döyüşlər gedir.
Əfqanıstan Müqavimət Cəbhəsinin komandirlərindən biri CNN-ə açıqlamasında deyib ki, Pəncşir vilayətində yüzlərlə “Taliban” döyüşçüsü öldürülüb.

“Pəncşiri ölkənin digər hissəsi ilə birləşdirən Havak aşırımında qızğın döyüşlər gedir. Bizim hələ də internetimiz yoxdur. “Taliban” yüzlərlə döyüşçüsünü itirib”, - komandir bildirib. Əfqanıstan Müqavimət Cəbhəsinin nümayəndəsi Əli Nəzərinin sözlərinə görə, “Taliban” hücum etməklə tərəflər arasında əldə olunmuş “centlmen sazişi”ni pozub. Nəzəri taliblərin bir neçə hərbi texnikasının da vurulduğunu qeyd edib.
Əfqanıstan Müqavimət Cəbhəsinin lideri Əhməd Məsud isə deyib ki, əgər “Taliban” hakimiyyəti hər kəslə bölüşmək, ədaləti bərqərar etmək, Əfqanıstanda hər kəsə bərabərlik və azadlıq təmin etmək niyyətindədirsə, mən geri çəkilib siyasətdən gedəcəyəm.
deyib. “Bütün digər variantlar bizim üçün qəbuledilməzdir”, - deyə Məsud əlavə edib.

Bu arada “Taliban” hakimiyyətini tanımağa hazırlaşan ölkələr də var. Amma onlar hələ hadisələri kənardan izləmək məcburiyyətində qalıblar. Hərb yolu ilə hakimiyyəti ələ keçirən talibançıların siyasəti ilə razılaşmayan ölkələr də az deyil.

Gənclər Diplomatiyası Forumunun prezidenti və Pakistan, Azərbaycan, Türkiyə gənclər forumunun rəhbəri Musavar Hamid Tanoli “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- “Taliban”ın Pakistan tərəfindən dəstəkləndiyinə dair bəzi iddialar var...

- Birləşmiş Ştatlar həmin qrupu Əfqanıstanda Sovet İttifaqını məğlub etmək üçün yaratdı. ABŞ onları bölgəyə olan marağını qazanmaq üçün yaratdı və Vaşinqtonda 11 sentyabr hadisələrindən sonra ABŞ “Taliban” əleyhinə əməliyyat başlatdı və Əfqanıstanı işğal etdi. 1990-cı illərin ortalarında yalnız üç ölkə “Taliban” hökumətini tanıdı - Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri idi. ABŞ Əfqanıstanı işğal edərək terrorla mübarizəyə başlayanda Pakistan ABŞ-ın bir hissəsi idi və hətta Pakistan daxilində hərbi əməliyyatlara başladı. İnsanlar həmişə Pakistanın “Taliban”ı dəstəklədiyini söyləyirlər, amma heç kim ABŞ-ın onu yaratdığı faktdan danışmır. Pakistan əvvəllər “Taliban” hökumətini tanıdı, lakin bu dəfə Pakistan hələ də “Taliban “rejimini tanımaq və ya tanımamaq qərarına gəlmədi. Pakistan Əfqanıstan münaqişəsi səbəbindən 80 mindən çox insan itkisinə məruz qalıb. Üstəlik, Pakistan da 150 milyard dollarlıq iqtisadi itki ilə üzləşdi.

- Əfqanıstan qərbdə Pakistanla həmsərhəddir. “Taliban”dan Pakistana hər hansı bir təhlükəni gözləmək olarmı?

- Əfqanıstanla 2200 km ətrafında uzun bir sərhədimiz var. Əfqanıstanla sərhədimiz hasarlanmadığına qədər əvvəllər terror təhlükəsi var idi. Terrorçu fəaliyyət təhlükəsi səbəbindən Pakistan sərhəd hasarlamağa başladı və indi Əfqanıstanla bütün sərhədimiz hasarlandığı üçün Əfqanıstan tərəfdən terror aktı ehtimalı çox azdır. Əfqanıstan tərəfi Əfqanıstan xalqı deyil, Əfqanıstanda iştirak edən digər aktyorlar, xüsusən də Pakistan düşmənləri deməkdir. “Taliban” sözçüsü Əfqanıstan torpaqlarının Pakistana qarşı istifadə edilməyəcəyini açıq şəkildə bildirdi. Bu baxımdan, onların torpaqlarından hər hansı bir terror fəaliyyətinin bizə qarşı təşkil olunmayacağını gözləyirik.

- Əfqanıstanda “Taliban” hakimiyyətə gəldi, amma vəziyyət daha da pisləşdi. Səbəblər nə ola bilər?

- “Taliban” keçmiş prezident Əşrəf Qaninin hökumətinin dəyişməsindən sonra hakimiyyətə gəldi. ABŞ Əfqanıstandan çəkilməyə başlayanda, “Taliban” şəhərləri bir-birinin ardınca ələ keçirməyə başladı və sonra Kabilə çatdı. Talibançılar hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra keçmiş prezident Əşrəf Qani ilə “Taliban” liderlərinə səlahiyyət vermək və Əfqanıstanı 72 saat ərzində tərk etmək barədə razılığa gəldi. Hazırda Panjsher vadisində cənab Əhməd Məsudun Əfqanıstana gələrək “Taliban”la mübarizə apardığı söylənilir. Əhməd Məsud, bəzi Əfqanıstan liderləri ilə birlikdə “Taliban” əleyhinə müqavimət göstərmək üçün oraya toplaşdılar, amma mənim fikrimcə, Əhməd Məsud və müttəfiqləri üçün bir bölgəni “Taliban”dan almaq çətindir. Hər tərəf “Taliban”ın nəzarətindədir.

- “Taliban”ın “Əl-Qaidə” ilə yaxın əlaqələri ilə bağlı deyilənlər nə dərəcədə doğrudur?

- “Taliban”ın “Əl-Qaidə” və ya başqa bir terror təşkilatı ilə yaxın əlaqələri haqqında heç bir məlumatım yoxdur, ancaq hələlik bəyanatlar “Taliban” sözçüsündən də gəlir. Onun sözlərinə görə, Əfqanıstan “Taliban”ının “Əl-Qaidə” və ya İŞİD kimi digər terror təşkilatının fəaliyyəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bəlkə də “Taliban” nümayəndəsi bu mövzuda daha yaxşı cavab verib.

- Sizcə, “Taliban” hakimiyyəti nə qədər davam edəcək?

- Bu, “Taliban” hökumətinin digər ölkələr, xüsusilə də böyük dövlətlər tərəfindən tanınmasından asılıdır. Çin və Rusiyanın “Taliban” hökumətini tanıyacağını və onlarla ticarət əlaqələri başda olmaqla əlaqələr quracağını eşitmişik. Daha çox dövlət onları tanıyarsa, “Taliban” hökumətinin uzun illər davam edəcəyi ehtimalı var.

- Bu qrupda hansı ölkələr var?

- “Taliban” hökumətinin tanınmasına gəldikdə, hələ Rusiya və Çin haqqında eşitmişəm. Rusiya, Çin, Orta Asiya respublikaları və İran “Taliban” hökumətini tanıyarsa, Əfqanıstanla uzun bir sərhədimiz olduğu üçün Pakistanın da tezliklə onları tanıyacağı ehtimalı var. Əgər Pakistan gələcəkdə onu tanımasa, ölkəmizə yeni bir terror dalğası gələ bilər. Hər hansı bir ölkə “Taliban” hökumətini tanıyırsa, bu, xüsusilə Çin vəziyyətində iqtisadi maraqlardan və ticarət əməkdaşlığından qaynaqlanır. Çin hər zaman dünya ilə ticarətini genişləndirməyə diqqət yetirir.

- Kabildə törədilən terror aktları ilə bağlı “Taliban”a hansı mesajlar verilir?

- İlk növbədə, çoxlu insan tələfatı ilə nəticələnən Kabul hücumunu qınamaq istərdim. Qiymətli insan itkisi ilə əlaqədar başsağlığı verirəm və yaralılar üçün dua edirəm. Kabul hava limanına bir təhlükə var idi və bundan əvvəl “Taliban” tərəfindən deyil, terror təşkilatlarından biri tərəfindən həyata keçirilib. Beynəlxalq KİV və “Taliban” sözçüsünə görə, onlar Kabul hücumunda “Taliban”ın iştirak etmədiyini açıq şəkildə bildirdilər.
- Terror aktlarının İŞİD tərəfindən törədildiyi təsdiqləndi. Bu o deməkdir ki, bölgədə “Taliban”-İŞİD qarşıdurması güclənəcək.
- İŞİD ilə “Taliban” arasında qarşıdurma var, çünki “Taliban”la İŞİD arasında ideologiya fərqi var. Hər ikisi arasındakı ədavət Əfqanıstan, Pakistan, İran və digər Orta Asiya respublikalarında sülhü və sabitliyi pozacaq.
- Sizcə, ABŞ “Taliban”a dəstək verməklə Qani hökumətinə xəyanət etmiş olub?
- Birləşmiş Ştatlar keçmiş prezident Əşrəf Qaninin hökumətini Kabulun süqutuna qədər dəstəklədi. “Taliban” Kabulu nəzarətə götürdükdə və ABŞ qüvvələrini geri çəkməyə başladığında, ABŞ-ın Əşrəf Qani hökumətinə heç bir dəstək imkanı olmadığını bildirir. ABŞ Əfqanıstanda məqsədlərinə çatdı və yeni seçilmiş prezident Co Baydenin məqsədi Əfqanıstandan çəkilməkdir. Bu dəfə ABŞ-ın məqsədi, “Taliban” və ya Əfqanıstan hökumətinə xəyanət edib, etməsə də, öz maraqlarını qorumaqdır.

- “Taliban” Əfqanıstanını necə təsəvvür edirsiniz?

- Əfqanıstanda “Taliban” hökuməti Əfqanıstan xalqına hər hansı bir ölkə və ya xalqdan daha yaxşı və ya pis təsir edəcək. Əfqanıstanlıların bəziləri “Taliban” tərəfdarıdır, bəziləri isə “Taliban” əleyhinədir. Bu dəfə biz “Taliban” jurnalistlərin sərbəst işləməsinə, qadınların və qızların təhsil almalarına icazə verdiklərini gördük. Bunun nə qədər davam edəcəyini görək. Əfqanıstan vətəndaşlarına hüquq vermək və insan haqları və digər öhdəlikləri yerinə yetirmək “Taliban” hökumətindən asılıdır.

- “Taliban” hökuməti hansı ölkələr üçün təhlükəli ola bilər və niyə?

- “Taliban” hökuməti hər hansı bir ölkə üçün problem yaratmayana qədər heç bir ölkə üçün təhlükəli deyil. Əfqanıstan Mərkəzi Asiya, İran, Pakistan və Çinlə əhatə olunub. Bütün bu ölkələr “Taliban” hökuməti ilə əməkdaşlıq edərsə, heç bir təhlükə və ya qeyri-sabitlik olmayacaq, ancaq bu ölkələrdən hər hansı biri “Taliban” hökumətini tanımazsa bölgədə terror, xüsusən də bomba partlayışları və kamikadzelər artacaq. Sonda deyərdim ki, Əfqanıstan xalqına ən xoş arzularımı bildirir və həmişə sülh və sabit Əfqanıstan üçün dua edirəm. Kim hökuməti idarə etsə, o vacib deyil, bir şey vacibdir və bu, 40 ildən artıqdır ki, əziyyət çəkən Əfqanıstan xalqının azad və təhlükəsiz yaşamasıdır.
“Taliban”ın hakimiyyətə gəlməsinin heç bir ölkəyə faydası yoxdurEsen Usubaliev: “Əfqanıstan ərazisini daimi xaosda saxlamaq ABŞ-ın maraqlarına uyğundur”

Əfqanıstandakı vəziyyət və “Taliban”ın hakimiyyətə gəlişindən sonra regionda siyasi vəziyyətin hansı istiqamətlərə dəyişəcəyi ilə bağlı "Prudent Solutions" (Qırğızıstan) analitik mərkəzinin direktoru Esen Usubaliev “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- Əfqanıstanda hakimiyyət dəyişikliyi Mərkəzi Asiya bölgəsinə necə təsir edə bilər?

- Əfqanıstanda hakimiyyət dəyişikliyi və radikal “Taliban” hərəkatının gəlişi böyük ölçüdə proqnozlaşdırılan bir hadisə idi və Mərkəzi Asiya ölkələrinin böyük hissəsinin “Taliban”ın nəzarətinə keçəcəyi gözlənilirdi. Bu baxımdan Rusiya, Çin, İran kimi dövlətlərin rəhbərlikləri, həmçinin Özbəkistan, Tacikistan və Türkmənistan bu hərəkatın nümayəndələri ilə daim əlaqə saxlayırlar. Bəzi ölkələr bu əlaqələri açıq şəkildə reklam edir, digərləri isə bu barədə məlumat yaymamağı üstün tuturdu. Ancaq buna baxmayaraq, Əfqanıstanda öz maraqları olan ölkələrin çoxu, ABŞ-ın bu ölkədən çıxmasının ilkin mərhələsində, hakimiyyətin taliblərə keçməsinin nəticələrini hesabladı. Hazırda, bölgə ölkələri üçün, “Taliban” tərəfindən Əfqanıstanı idarə etmək üçün ilk cəhd dövründə ən aktual məsələ təhlükəsizliyin təmin edilməsidir: yəni Əfqanıstandan mümkün təhlükələri aradan qaldırmaq üçün kollektiv formalar və ya fərdi yanaşmaların olub, olmaması... Bu problem ən çox Türkmənistan, Tacikistan və Özbəkistanda hiss olunur, baxmayaraq ki, sonuncu ölkəyə münasibətdə təhdidlərin səviyyəsi azaldıla bilər - Özbəkistan ordusu bölgədəki ən çoxsaylı, yaxşı silahlanmış və özünü təmin edən hərbi qüvvədir. Ənənəvi olaraq, Özbəkistan öz gücünə güvənir və KTMT çərçivəsində, necə deyərlər, təhlükəsizliyin təmin edilməsinin kollektiv formaları şəklində öhdəliklər götürmür. Ən çox yaralı dövlət olan Türkmənistan, Əfqanıstanla 804 km -lik bir sərhədə sahibdir və silahlı qüvvələrinin effektivliyi bu ölkənin hökumət xüsusiyyətlərinə görə gizli məlumat olaraq qalır. Eyni zamanda, Tacikistan həm ikitərəfli səviyyədə, həm də KTMT çərçivəsində Rusiyanın hərbi dəstəyinə güvənir. Çinin Orta Asiya təhlükəsizliyinin amillərindən və qarantlarından biri olması bölgədə təhlükəsizliyin təmin edilməsinin ümumi sistemində çox maraqlı bir dəyişiklik oldu. Xüsusilə, 2021-ci il iyulun 12-dən 16-dək olan dövrdə Çin Xarici işlər naziri Vanq Yi Tacikistan, Özbəkistan və Türkmənistana səfərə gəlmişdi. Səfər zamanı, gündəliyə əlavə olaraq ikitərəfli, Türkmənistan və Tacikistanın dövlət təhlükəsizliyinin "ənənəvi və qeyri-ənənəvi" təmin edilməsinin mümkünlüyü ilə bağlı qeyri-adi bəyanatlar verildi. Başqa sözlə, ÇXR-in timsalında bölgədə əlavə bir təhlükəsizlik qarantının görünmə ehtimalı var.

- ABŞ-ın Əfqanıstandakı siyasətinin iflasa uğradığı iddia olunur ...

- ABŞ-ın 2001-ci ildə hərbi əməliyyata başladığı məqsəd və vəzifələri təhlil etsək, bu iddialarla razılaşa bilərik. Bu məqsədlərin heç biri əldə olunmadı - terror Əfqanıstan ərazisini tərk etmədi, Əl -Qaidə və Haqqani qrupu (“Taliban” qruplaşmalarından biri) hələ də bir çox şimal və şərq əyalətlərində fəaliyyətlərini və əməliyyatlarını davam etdirdilər. Bu ölkədə demokratik və inkişaf etmiş bir dövlət və cəmiyyətin layihəsi olan Əfqanıstan - Orta Asiya, Əfqanıstan və Cənubi Asiyanı birləşdirməli olan nəqliyyat, enerji və ticarət yolları kimi praktiki layihələr həyata keçirilmədi. Siyahı davam etdirə bilərik. Bu arada ABŞ-ın burada əldə etdiyi yeganə hədəfi Əfqanıstanın yenidən Orta Asiya və İrandan tutmuş Çin və Rusiyaya qədər bir sıra ölkələr üçün təhlükəsizlik probleminə çevrildiyini hesab etmək olar.

- “Taliban” Əfqanıstanın gələcəyinə nə vəd edə bilər?

- İlk vədlər artıq verilib. Bura qızlar və qadınlar üçün təhsil zəmanətləri, medianı sıxışdırmaqdan imtina, məhbuslar üçün amnistiya, əvvəlki hökumətin xidmətində olan ordu və işçilərlə işləmək istəyi və ən əsası, yeni bir inklüziv hökumət qurma vədi daxildir. Eyni zamanda Əfqanıstanın milli, dini və digər xüsusiyyətlərini nəzərə alınacaq. Buna baxmayaraq, ilk mərhələdə “Taliban” üçün əsas çətinlik yenə də həm praktikada, həm də bütün ölkə daxilində bu vədləri təmin etmək və həyata keçirmək olacaq. Burada xatırlamalıyıq ki, “Taliban” hərəkatı vahid deyil və bir neçə əyalətdə onun qəddarlıq və zorakılıq hərəkətlərindən artan narazılıq nəzərə alınmaqla, bu hərəkatda nizam-intizam və şaquli güc qurmaq daha çətindir.
1990-cı illərdə qurulan “Taliban”ın bu qədər qısa müddətdə belə bir gücə sahib olmasına hansı amillər kömək etdi?

Əslində “Taliban” dini və ideoloji baxımdan "gözəl" bir fikir idi, ardınca əksəriyyəti puştular olan gəncləri gətirdi. Kimlərsə bir tərəfdən özləri üçün dinin saflığını əsas tutaraq, Məhəmməd Peyğəmbərin (S.A.S.) Quran və Sünnəsinə uyğun bir dövlət qurmaq istəyirdilər. 1990-cı illərdə münaqişələr və ziddiyyətlər, hakimiyyətdən sui -istifadə və korrupsiya nəticəsində parçalanmış bir çox dağınıq qurumlar, o cümlədən, SSRİ-yə qarşı mübarizə aparan mücahid qruplar vardı. Təbii ki, həm milli, həm də dini komponenti olan “Taliban” Əfqanıstanda çoxluq təşkil edən puştu əhalisi arasında müsbət qarşılandı. Xarici bir faktor da var - bu, həmişə Əfqanıstanı idarə etmək üçün əsas qollara sahib olmaq istəyən, həm də bu potensialı xarici siyasət məqsədləri (xüsusən Hindistana qarşı) üçün istifadə etməyi planlaşdıran Pakistanın siyasətidir. Heç kimə sirr deyil ki, ABŞ və Böyük Britaniyanın analoji xidmətlərinin fəal köməyi ilə “Taliban”ın yaradılmasının arxasında Pakistan kəşfiyyat xidmətləri dayanırdı. Bu və digər amillərin birləşməsi onların 1996-cı ildə hakimiyyətə gəlməsinin sürətini təmin etdi.

- Əfqanıstanda taliblərin hakimiyyətə gəlməsində hansı qüvvələr və ya ölkələr maraqlıdır?

- Çətin sualdır. Burada başa düşmək lazımdır ki, Əfqanıstan ABŞ-ın Avrasiya qitəsindəki xarici siyasət strategiyasında mühüm yerlərdən birini tutur və burada əsas vəzifə üç dövlətin – İran, Çin və Rusiyanın geosiyasi maraqlarına yaxın daimi qeyri-sabitlik zonası yaratmaqdır. İran və Çin Əfqanıstanla həmsərhəddirsə, bildiyiniz kimi, Rusiyanın müstəsna maraqları və təhlükəsizliyi zonası olan Mərkəzi Asiya ölkələrinin ortaq sərhədində Rusiya və Əfqanıstanın maraqları təmasda olur. Bu baxımdan, Əfqanıstan ərazisini daimi xaosda saxlamaq Amerika Birləşmiş Ştatlarının maraqlarına uyğundur. Ona görə ki, Mərkəzi Asiya, İran, Rusiya və ÇXR arasında əlaqələrin intensivləşməsi ilə bağlı bütün layihələr ya daimi təhlükə altında saxlanılır, ya da yalnız ABŞ və müttəfiqlərinin maraqları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Pakistan ÇXR ilə əməkdaşlıq perspektivləri ABŞ-dan daha sərfəli olana qədər Cənubi Asiyanın təhlükəsizliyini və Əfqanıstandakı siyasətini təmin etmək məqsədilə ABŞ-ın yaxın tərəfdaşı idi. Pakistan, qısa müddətdə, ABŞ və Qərb siyasətinin dirijorundan Əfqanıstanda daha müstəqil bir "oyunçu" ya çevrildi və regional ambisiyalarını həyata keçirməyə başladı. “Taliban” hərəkatının təsir gücünü qorumaq və daha da genişləndirmək Pakistan üçün yalnız bu əraziyə nəzarət etmək baxımından deyil, eyni zamanda regional əhəmiyyətini artırmaq məqsədilə Əfqanıstan ərazisindən keçməklə Mərkəzi Asiya ölkələrinə ticarət, iqtisadi, enerji və nəqliyyat sahəsində təhlükəsizlik zəmanətləri vermək son dərəcə əhəmiyyətlidir. Ümumiyyətlə, “Taliban” hərəkatının təmsil olunduğu Əfqanıstan cəmiyyətinin bu hissəsi istisna olmaqla, onun hakimiyyətə gəlməsinin heç bir ölkəyə açıq faydası yoxdur.

- Bu gün Əfqanıstanda hansı qüvvələr döyüşür və niyə?

- Taciklərdən, özbəklərdən və digər millətlərin keçmiş hərbi qüvvələrindən ibarət olan Şimali İttifaqın Əfqanıstan Milli Ordusunun qüvvələri müqavimətdən tamamilə çıxarılıb. Ona görə də indi “Taliban”dan başqa, orada hərbi gücə malik oaln qüvvə yoxdurl. Əlbəttə ki, bir sıra əyalətlərdə, Orta Asiyanın, Rusiyanın Şimali Qafqazının yerli sakinləri, habelə Suriya ərazisini tərk edən xarici döyüşçülər varlıqlarını qoruyub saxlayırlar. Lakin onların indiki tədbirlərdə rolu və iştirakı hələ o qədər də aydın deyil.

- “Taliban”ın hakimiyyətə gəlməsi ABŞ hökumətinin Əfqanıstandakı xəyanəti kimi də qiymətləndirilir ...

- ABŞ başqa cür edə bilməzdi, çünki qoşunların çıxarılması Tramp hakimiyyəti dövründə elan edilmişdi. Bütün bunların ABŞ-ın məqsəd və vəzifələrinə uyğun olaraq Cənubi Asiyanı daha da dəyişdirmək üçün İran, Çin və Rusiyanı özündə cəmləşdirmək planın bir hissəsi olduğu nöqteyi-nəzərincə, ABŞ-ın xəyanət etməsi onun maraqları üçün bir o qədər də mənfi səslənmir.

- Əfqanıstan ya Rusiyanın, ya da ABŞ-ın maraqlarına cavab verir. Bundan sonra hansı ölkə Əfqanıstanı danışıqlar masasına gətirə bilər?

- Görünür, indi “Taliban” üçün daxili və xarici qanuniləşdirmə prosesindən keçmək son dərəcə vacibdir. Bu baxımdan, “Taliban” həm ölkədaxili, həm də beynəlxalq danışıqlardan geri qalmayacaq. “Taliban” qüvvələrinə qarşı daxili müxalifət hələ müəyyən edilməsə də, beynəlxalq aləmdə Çin, Rusiya və Türkiyə vəziyyət sabitləşdikcə “Taliban”la dialoq qurmaq niyyətində olduqlarını bildirdilər. Hərəkatla rəsmi təmaslarda da maraqlı olacaq Orta Asiya ölkələrindən danışmaq olmaz. Üstəlik, əksər ölkələr Kabuldakı səfirliklərini və digər şəhərlərdəki konsulluqlarını bağlamadı ki, bu da mövcud dialoq imkanlarından bəhs edir.

- Taliblərə hakimiyyəti ələ keçirmələrinə dəstək olan ABŞ “Taliban”ı İrana qarşı hazırlaya bilərmi?

- Teorik olaraq, ABŞ-ın İranla bağlı siyasəti ilə əlaqədar “Taliban”la ayrı razılaşmalara malik ola biləcəyini güman etmək olar. Həm də nəzəri cəhətdən güman etmək olar ki, “Taliban” hakimiyyəti təhvil verdikdən sonra İranla münasibətlərini inkişaf etdirməkdə məhdudlaşacaqlarına söz verə bilərdi. Ancaq praktikada bu tezis başqa cür düşünməyə əsas verir. Çünki “Taliban” hərəkatının bir hissəsi İranla yaxşı münasibətlərə malikdir və uzun müddət maliyyə, silah və digər yardım növləri əldə etmək baxımından İranın dəstəyindən istifadə edib. Üstəlik, “Taliban” hərəkatının özündə hazırda İranla əlaqələrin inkişafına müsbət baxan “Taliban” Siyasi Şurasının üzvü olanlar da daxil olmaqla bir sıra orta liderlər var.

Burada İranın coğrafi yaxınlığını və ümumi sərhədini, oradan Əfqanıstanın ərzaq, dərman, benzin və dizel yanacağı, tikinti materialları və ümumiyyətlə ticarət -iqtisadi əlaqələrin əhəmiyyətli bir hissəsini təmin etməkdən asılılığını nəzərə almaq lazımdır.
Bu amillər gözardı edilməməlidir. Əlbəttə ki, İranın “Taliban” üzərində təsiri, deyək ki, Pakistanın təsiri qədər yüksək deyil, amma indi, ölkədə hakimiyyət quranda, “Taliban”la İran arasındakı münasibətlərin çətinləşdirəcəyini təsəvvür etmək son dərəcə çətindir.
Əksinə, “Taliban” hakimiyyəti ələ keçirməzdən əvvəl onun siyasi nümayəndələri İran, Pakistan, Çin və Rusiyaya səfər etdilər.

- “Taliban” hansı ölkələrə dost, hansı ölkələrə düşmən ola bilər?

- Dost ölkələrə gəldikdə, yuxarıda sadalanan dövlətlərlə yanaşı, “Taliban” Mərkəzi Asiya ölkələri - Türkmənistan, Özbəkistan və Tacikistanla etibarlı dostluq əlaqələri qurmağa diqqət yetirəcək. Ən azı, “Taliban” bu ölkələrin liderlərinin təhlükəsizliyi səy göstərəcək. Hindistanla isə dialoqun nəzərəçarpacaq dərəcədə soyuq olacağına inanıram. Burada həm “Taliban”ın Hindistanla bağlı mövqeyini, həm də şübhəsiz ki, bölgədə Hindistanla ciddi strateji ziddiyyətləri olan Çin və Pakistanın təsirini nəzərə almaq lazımdır.
"Hətta ən ümummilli məsələlərdən belə siyasi məqsədlər naminə namərdcəsinə sui-istifadə cəhdləri ortadadır"Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin “Xalq cəbhəsi” qəzetinə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, ölkəmizdəki son durumu dəyərləndirməyinizi xahiş edirik…

- Hazırda əsas diqqət sosial və iqtisadi sahədə qarşımızda duran vəzifələrin həllinə yönəldilməlidir. Bu istiqamətdə ciddi müzakirələr aparılmalı, islahatlar həyata keçirilməlidir. Qarabağda işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə, Ermənistanla sərhəddə möhkəmlənməyimiz, dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin bərpası, Xankəndi üzərində suveren hüquqlarımızın təmin edilməsi güclü iqtisadiyyata bağlıdır. Amma çox təəssüf ki, Rusiyadan Jirinovski kimi hürüşünü qanmayan bir tula bilərəkdən, yaxud axmaqlığından Azərbaycanda gündəm yaratmaq üçün nəsə deyir, bizdən də İsfəndiyar kimi bütün “şüurlu” fəaliyyəti boyu xidmət etdiyi sahənin məğzini öyrənib dərk etməmiş, Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair bir normal məqaləsi və ya açıqlaması ilə diqqət çəkməyi bacarmamış başqa bir tərbiyəsiz və savadsız heyvərə məsələni qızışdırmaq üçün tapşırıq əsasında ona cavab verir, XİN ehtiyac olmadığı halda məsələyə münasibət bildirsə də baş verənləri qınayıb pisləmir, iqtidar kənara çəkilir, amma bundan ruhlanan və baş verənlərin mahiyyətinə vara bilməyən bir qrup sadə cəmiyyət üzvüləri anti-Rusiya isterikası ilə həftələrlə bu mövzunu müzakirə edir. Hökumətə yaxın internet tv-lər və ora dəvət olunan, hökumətdə müəyyən dairələrlə əlaqəli üç-beş adam, xaricə sığınıb ermənipərəst dairələr tərəfindən yönəldilən şəxslərlə sanki yarışa giriblərmiş kimi, hər gün eyni şeyləri pafosla, qırıq patefon kimi təkrar-təkrar bağırır, region dövlətlərini asıb-kəsir, daxildə düşmən axtarışına çıxır, bununla da cəmiyyətin diqqəti vacib məsələlərdən yayındırılır. Bəzən özlərinin yaşamadığı, amma sadə insanların hər gün rastlaşdığı problemlərdən uzun-uzadı danışan bu adamların yəqin ki, bəziləri həmin problemlərin nədən qaynaqlandığını bilir, amma bu barədə “müdrikcəsinə” susurlar. Bəzilərinin isə bu barədə danışmağa qabiliyyətləri və savadları çatmır. Elə ona görə də onlara tribuna verirlər.

Çoxları anlamır ki, yalnız iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş ölkələrdə Qərb standartlarına cavab verən demokratik cəmiyyət qurmaq mümkündür. Mülki cəmiyyət, hüquqi dövlət quruculuğu iqtisadi inkişafa bağlıdır. İqtisadi inkişafla paralel mülki cəmiyyətə xas olan ali dəyərlərə sadiq, onu qorumaq üçün fədəkarlıq etməyə hazır vətəndaş formalaşdırmaq lazımdır. Özlərini həmin ali dəyərləri mənimsəmiş, cəmiyyətin nümunəvi üzvüləri kimi göstərmək əvəzinə bu adamlar davranışları və leksikonları ilə savadlı və abırlı insanları siyasi həyatdan uzaqlaşdırırlar. Bu cür tərbiyə problemi olan, deputat olmaq üçün hər şeyə hazır adamcıqlar hakimiyyət təmsilçilərini, məmurları, varlı insanları cəmiyyətə düşmən kimi təqdim edir, onları ən pis formada təhqir etməkdən, onlara böhtan atmaqdan çəkinmir, cəmiyyəti parçalayırlar. Danışdıqca qızışan bu adamlar bəzən hansı missiyanın daşıyıcıları olduqlarını da unudur, təhqirləri və ağır ittihamları artıq ən yüksək səviyyəyə qədər qaldırırlar. Həmin şəxsləri böhtan və təhqirlərə görə cəzalandırmağın mümkünsüzlüyü barədə düşüncələr isə vəziyyəti bir az da ağırlaşdırır. Qərbin hökuməti “siyasi təqiblər” barədə şantaj etməsi öz bəhrəsini verməkdədir. Dövrümüzün daha bir ironiyası isə ondan ibarətdir ki, özlərini bloqer, jurnalist, siyasətçi kimi təqdim edərək ictimai-siyasi həyata soxulmuş bu reket jurnalistlərin, siyasi dələduzların əksəriyyəti iqtidar üçün kənar şəxslər deyillər.

Ola bilsin ki, baş verənlər, yəni diqqətin müvəqqəti olaraq əsas problemlərdən yayındırılması, hakimiyyətdə kimlərisə qane edir və ya onlar nə baş verdiyinin fərqində deyillər, amma əminliklə deyirəm ki, islahatların genişləndiriməsi yolu ilə problemlər həll edilməzsə və bu proses uzun müddət davam etdirilərsə bunun acısını nə zamansa hamımız yaşayacağıq. Artıq insanlarımızın bir hissəsi öz fikirlərini etika çərçivəsində, başqalarını söyüb təhqir etmədən söyləyən insanlara qulaq asmaq istəmir. Siyasi leksikonumuz söyüş və jarqonlarla dolmaqdadır. Hər kəs söyülüb təhqir edilməklə adekvat cavab verməyə məcbur edilir və beləliklə də cəmiyətin siyasi və mədəni səviyyəsi aşağı salınır, insanlar qisas hissi ilə alışıb-yanır, cəmiyyət vətəndaş qarşıdurmasına hazırlanır. Dediklərimin təsdiqi odur ki, hətta ən ümummilli məsələlərdən belə siyasi məqsədlər naminə namərdcəsinə sui-istifadə, faydalanma cəhdləri açıq-aydın ortadadır.

- Qüdrət bəy, Azərbaycanın “Krım platformasına” qoşulmaması, 44 günlük savaşdan sonra “Azərbaycanın Rusiyanın forpostuna çevrilməsi” barədə mülahizələrə də münasibətinizi bilmək istərdik.

- Qeyd etdikləriniz az öncə dediklərimin bariz nümunəsidir. Həmin təbliğat Rusiya ilə münasibətləri pozub, daxildə siyasi böhran yaratmağa və bundan dar mənafelər naminə faydalanmağa hesablanıb. Rusiya ilə Türkiyənin daha sıx əməkdaşlığa can atdığı bir vaxtda bu dəstə cəmiyyətə aşılamaq istəyir ki, əgər kim Rusiya ilə yaxşı münasibətlər tərəfdarıdırsa, deməli Türkiyənin, türk dünyasının düşmənidir. Təəssüf ki, region dövlətləri arasında açıq qarşıdurmalar yarandığı zaman ölkənin teleyinin necə olacağı həmin şəxsləri düşündürmür. Onlar hesab edirlər ki, vəziyyət nə qədər ağırdırsa bu onların xeyrinədir. Diqqət yetirin, Rusiya əsgərləri sülhməramlı kimi Qarabağda yerləşdirilib. Rusiya Ermənistanla bizim aramızda əsas vasitəçidir. Rusiya XİN rəsmi şəkildə bəyan edir ki, “Krım platformasına” qoşulanları Rusiya özünə düşmən dövlət hesab edəcək və biz bilirik ki, bizim həmin tədbirə qatılmağımız Ukraynanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməyəcək, amma bizimlə Rusiya arasında belə həssas dönəmdə ciddi problemlər yarana bilər. Buna baxmayaraq, hətta Ukraynanın özü də bizi anladığı halda deyirlər ki, yox, Ukrayna səfiri Şuşaya getdiyi üçün, Ukrayna bizim ərazi bütövlüyümüzü müdafiə etdiyi üçün, Türkiyə həmin tədbirə qatıldığı üçün biz də həmin tədbirə qatılmalıydıq.

Sanki peşəkar siyasətçilər və peşəkar səviyyədə siyasi jurnalistika ilə məşğul olanlar yox, kolxozçular danışır. Azərbaycan savaşdan sonra Rusiyanın forpostuna çevrilməyib. Sadəcə Prezident reallıq hissini itirməyib, onlardan fərqli olaraq dövlət və cəmiyyət qarşısında dövlətin başçısı kimi öz məsuliyyətini dərk edir. Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyır və bu mövqe dəyişməyib. Sentimental hisslərin əsiri olub ciddi siyasətdən uzaqlaşaraq Rusiyaya qarşı sərt mövqe sərgiləməyi tələb edən bu adamlar anlamırlar və demirlər ki, əgər Rusiya cavab versə ki, “sizin əleyhinizə nə edirəm, yaxşı edirəm və daha artığını edəcəm” onda Azərbaycan nə etməlidir? Bu zaman kimə şikayət etməlidir? Ukraynanın ərazi bütövlüyünə qarant durub, onu aldadaraq nüvə silahını təhvil verməyə razı salmış, amma sonradan Ukraynanın torpaqlarının işğalını kənardan seyr edən ABŞ-a? Məgər ABŞ, Fransa marağında deyildi ki, Rusiya bizim işğal altındakı torpaqları daima Ermənistanın nəzarətində saxlasın? Yoxsa, indi-indi özünün modern hərbi-sənaye kompleksini quran qardaş Türkiyəni nüvə dövləti ilə müharibəyə cəlb etməliyik?

Yeri gəlmişkən, 10 noyabr sazişini Türkiyəsiz imzalamaqla “Türkiyəni satdıq” deyən bu məkrli insanlar anlamırlar ki, Türkiyə onu satan dövlətlə heç vaxt Şuşa Bəyannaməsini imzalamaz, Türkiyə Prezidenti Azərbaycan Prezidenti ilə birlikdə Bakıda hərbi parad qəbul etməz. Ərdoğan kimi xarizmatik lider İlham Əliyevə “qardaşım” deyə müraciət etməz. Qarabağla bağlı bütün qərarlar Türkiyə ilə birlikdə qəbul olunub. İnsanlarımız bilməlidirlər ki,siyasətdə və diplomatiyada hər şey göründüyü kimi deyil. “Biz demokratik ölkə olsaydıq Qərbin Qarabağ məsələsində bizə münasibəti fərqli olardı” deyənlər unutmasınlar ki, ABŞ 1992-ci ilin sonunda “Azadlığa Yardım Aktı”na 907-ci düzəlişi qəbul etməklə Azərbaycana sanksiya tətbiq edəndə Elçibəy Azərbaycan Respublikasının Prezidenti idi. Məhz həmin ərəfədə Qərb qardaş Türkiyəni alçaldaraq məcbur etdi ki, Ermənistana taxıl göndərsin, amma dinc insanları Kəlbəcərdən köçürüb ikinci Xocalı soyqırımı yaşanmasının qarşısının almaq üçün Elçibəyə iki mülki helikoptel verməsin.

Ona görə Qarabağ məsələsində Prezidentə güvənməli, gələcəyimiz naminə yaxın tariximizi yaxşı-yaxşı öyrənməli, buraxılmış səhvlərdən nəticə çıxarmalıyıq.

- Bəs iqtisadi inkişafı sürətləndirmək üçün nə etməliyik?

- İlk növbədə böyük dövlət şirkətlərini,xidmət sahələrini parçalayıb özəlləşdirməliyik. İqtisadiyyatda dövlət inhisarçılığına son qoyulmalıdır. Dövlət biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmamalı, iqtisadiyyatda tənzimləyici funksiya yerinə yetirməlidir. Sahibkarların aşağı faizli kreditlərə çıxışını təmin etmək üçün nüfuzlu bankların ölkəyə gəlməsinə imkan yaradılmalıdır. İstehsal və emal müəssiələrinin, yardımçı tikililərin, yaşayış binalarının tikintisinə icazə verilməsi şərtləri xeyli sadələşdirilməli, mərkəzləşməyə son qoyulmalıdır. Bələdiyyələrə yerli “dövlət hakimiyyəti orqanları” statusu verilməli, onların səlahiyyətləri genişləndirilməlidir. Bizdən daha üstün texnologiyaya sahib, inkişaf etmiş ölkələrlə iqtisadi platformalarda birləşməyə can atmalıyıq. Qısa müddətdə Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzv olmalı, Rusiya və Türkiyə ilə qarşııqlı vergiləri istisna edən azad ticarət haqqında sazişin imzalanmasına çalışmalıyıq. Yalnız bu cür ciddi və qətiyyətli addımlar hesabına iqtisadi inkişafda real nəticələrə nail olmaq olar.
"Enerji qüdrəti olaraq Azərbaycan bölgədə ciddi mövqelərə iddia edə bilər"Aleksandr Hoffmann: “Qələbə dəfnələri Azərbaycan əsgərinə, zabitinə, komandanlığına, xalqına məxsusdur”

Ötən il Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan rəhbərləri arasında noyabrın 10-da imzalanan razılaşmaya əsasən Qarabağa Rusiya sülhməramlılarının yerləşdirildi. Elə o zamandan rus hərbçilərinin Qarabağda sülhyaratma prosesinə heç bir dəstək verməyəcəkləri barədə deyilənlər bu gün öz təsdiqini tapmaqdadır. Sülhməramlıların gözü qarşısında ermənilər tez-tez atəşkəsi pozurlar, sülhməramlılar Azərbaycan ərazisində erməni uşaqlarına düşərgə təşkil edirlər, əlində qondarma rejimin bayraqları olan uşaqlarla şəkil çəkdirirlər, sülhməramlılarla ermənilərin süfrə arxasında, eləcə də erməni qadınlarına gülvermə kimi tez-tez görüntüləri yayılır və s. Bir sözlə, Qarabağa yerləşdirilən Rusiya sülhməramlıları missiyalarından kənar fəaliyyət göstərirlər ki, bu da vəziyyəti gərginləşdirir. Rusiya "sülhməramlılarının" öz səlahiyyətlərini aşaraq cinayətkar ermənilərə hərtərəfli yardım göstərməsi onları ruhlandırıb desək, yanılmarıq. Digər tərəfdən Minsk Qrupunun “dirilməsi”,qonşu İrana məxsus yük maşınlarının Qarabağa istiqamətlənməsi kimi məsələlər heç də milli və dövlətçilik maraqlarımıza uyğun deyil. Azərbaycanın gücü artdıqca, işğaldan azad edilən torpaqlarımızda bərpa işləri sürətləndikcə təxribatların da sayı artır...

“Xalq Cəbhəsi” bu dəfə Qafqaz Araşdırma Mərkəzinin (“Strategicon”) direktoru Aleksandr Hoffmannla müsahibə edib. Onu da qeyd edək ki, tutduğu mövqeyinə görə, rus sülhməramlıları və ermənilərlə bağlı verdiyimiz suallardan yayınacaq, sığortalanan cavablar verəcəyini əvvəlcədən bilirdik.

- Cənab Hoffmann, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan rəhbərləri arasında 10 noyabr 2020-ci il tarixli razılaşmanın imzalanmasına baxmayaraq, Ermənistan tez -tez atəşkəsi pozur...

- Münaqişə tərəfləri tez-tez bu məsələdə bir-birlərini günahlandırırlar. “Donetsk Xalq Respublikası” ilə Kiyev, Hindistanla Pakistan, İsraillə Fələstin arasında belə bir ittihamlar tez-tez olur. Ermənistan və Azərbaycanla bağlı vəziyyət də istisna deyil. Burada yenə də üçüncü tərəfə - atəşkəsin pozulması hallarını qeydə alan və onların kəskin mərhələyə keçməsinin qarşısını alan Rusiya sülhməramlılarına və bölgədə qüvvələr və maraqlar balansını qoruyan türk müşahidəçilərinə etibar etmək lazımdır.

- Qarabağ münaqişəsi başlayandan və Azərbaycan torpaqlarının Ermənistan tərəfindən işğalından bəri dünya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədi. Amma nə dünya birliyi, nə də Minsk Qrupu münaqişəni həll etməyə çalışdı. İkili standartlar nəyə hesablanmışdı?

- BMT həmişə Dağlıq Qarabağı Azərbaycanın ərazisi kimi tanıyıb və dəfələrlə Qarabağ problemini həll etməyə çalışıb. Minsk Qrupu da bunun üçün hər cür səy göstərdi. Ancaq bu problemi sülh yolu ilə həll etməyə çalışdılar. Burada Ermənistan axını haqqında deyil, beynəlxalq təşkilatların və birliklərin praqmatik maraqlarından danışmağa dəyər. Diplomatiyanın vəzifəsi qan tökmək və kədəri biçmək deyil, danışıqlar aparmaqdır. Buna görə də, məsələn, BMT-nin Ermənistanla müharibə və ya buna bənzər bir şey üçün casus belli (bəhanə) yaratması lazım olduğunu düşünmək absurd olardı. Çox fantastik bir ssenari deyilmi?.. Bu halda, BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar, Hindistan və Pakistan, İsrail ilə Fələstin arasında müharibə bataqlığına düşə bilər. Amma bu, BMT, Minsk Qrupu və digər birliklərin sülh yolu ilə həllinə yönəlmiş missiyası və vəzifələri deyil, elə deyilmi? Yeri gəlmişkən, dünya ictimaiyyətinin qətnamələrini yerinə yetirməkdən imtina edən bir çox ölkə var ...

- Artıq Qarabağ azad edilib, Minsk qrupuna ehtiyac varmı?

- Məncə, münaqişə tam tükənməyib. Tərəflər qarşılıqlı iddialarını saxlayırlar. Sülh yolu ilə həll edilməsindən danışırıqsa, arbitraj və üçüncü tərəfin iştirakı zəruridir. Minsk qrupu platformasından istifadə etməyə davam etmək daha məntiqli və daha praktik olardı. Hər iki tərəf bunun fərqində olmalıdır.

- Cənubi Qafqazda və dünyada Rusiya üçün hansı ölkə daha vacibdir - məğlub, kasıb Ermənistan və ya qalib - böyük iqtisadi layihələrin müəllifi Azərbaycan?

- Rusiya üçün hər iki ölkə vacibdir - qalib və məğlub. Müharibəni itirmək diplomatik boykot üçün əsas olmamalıdır. Xüsusi bir nümunə: Fələstin İsraildən müqayisə olunmaz dərəcədə zəifdir və İsrail əsgərləri ilə qarşıdurmalarda dəfələrlə məğlub olub, lakin Rusiya Fələstin tərəfi ilə qarşılıqlı əlaqədən imtina etmir. Hər bir dövlətlə əlaqələr qurmaq vacib və zəruridir. Xüsusilə qlobal bir gücün rolunu iddia edən ölkələrin diplomatiyasının əsası budur.

- Ermənistanın bölgədəki təcavüzkar siyasəti hamıya məlumdur. Qarabağa, Gürcüstanın Cavaxetiya bölgəsinə və hətta Rusiya və Türkiyə torpaqlarına iddialarını gizlətmədi.

- Ermənistanın rəsmi nümayəndələrinin Türkiyə, Gürcüstan və ya Rusiya ərazilərinə iddiaları yoxdur. Gürcüstan və Rusiya üçün bu, istər, istəməz geniş rezonans yarada bilər. Başqa bir şey, qonşu dövlətlər arasındakı tarixi qarşıdurmalar heç də nadir hal deyil. Müəyyən bir dövləti təcəssüm etdirmək üçün bir çox nümunələır var: Estoniyanın Rusiya ilə bir sıra sərhəd əraziləri ilə bağlı fikirləri var, Polşa və Macarıstanın Ukrayna torpaqlarına qarşı müəyyən iddiaları var, Çin Hindistan və Yaponiya ilə mübahisə edir və s. Qafqazda hər şey daha mürəkkəbdir. Sərhədlər tez -tez dəyişirdi, həmişə etnik mənzərəyə uyğun gəlmir, buna görə də sovet hakimiyyətinə xüsusi "minnətdarlıq" bildirilməlidir. Bu hərəkətlərin nəticəsi olaraq qarşılıqlı iddialar təbiidir. Unutmayın ki, bu cür hadisələri daha dərindən retrospektiv olaraq nəzərdən keçirsək, onlar bölünmüş xalqların yaranmasına da kömək etmişlər. Ən yaxın nümunə, çoxlu sayda İranda yaşayan azərbaycanlılar olacaq.

- Avropa və ABŞ-ın, xüsusən NATO-nun Cənubi Qafqaza gəlişi regional siyasəti necə dəyişə bilər?

- NATO artıq Cənubi Qafqazdadır. Türkiyə ittifaqın üzvüdür, Gürcüstan onunla yaxından əməkdaşlıq edir və üzv olmaq istəyir. NATO-nun Qafqazdakı mövcudluğunun daha da dərinləşməsinin heç bir müsbət təsirini deyə bilmərəm, çünki bu, bütün nəticələrlə Avroatlantik cəmiyyəti ilə Rusiya arasındakı münasibətlərdə gərginliyin artması qaçılmazdır. NATO-nun şərqə sürətlə genişlənməsi mərhələsində mürəkkəb etnopolitik problemləri həll etmək qərarına gəldiyi Əfqanıstanın əsl nümunəsi daha çox göstəricidir.

- Qarabağın azad edilməsindən sonra Türkiyənin bölgəyə təsirini necə qiymətləndirirsiniz?

- Türkiyənin təsiri, şübhəsiz ki, artdı. Amma Azərbaycan üçün, bu, medalyonun iki üzü olan bir vəziyyətdir. Faydaları ilə başlayaq. Türkiyə məhdud, lakin kifayət qədər keyfiyyətli hərbi və siyasi dəstək verə biləcək nüfuzlu müttəfiq, iddialı bir regional gücdür. Türkiyənin siyasi liderliyinə arxalana bilərsiniz. Risklərə keçək. Azərbaycanın siyasi rəhbərliyinin suveren respublikanı Türkiyənin peyk dövlətinə çevirməyi planlaşdırdığını düşünmürəm. Ancaq Ankaranın Bakının milli maraqlarına zərər verəcək və ya uyğun gəlməyən tələbləri ola bilər. Nüfuzlu müttəfiqini itirmək təhlükəsi fonunda bu cür tələblərin yerinə yetirilməsi Azərbaycanı siyasi müstəqillikdən məhrum edə bilər.
Bunu Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin təmin edilməsi kontekstində başa düşmək xüsusilə vacibdir. Azərbaycanın müdafiə və hücum potensialının inkişafı strategiyası, zənnimcə, Azərbaycanın milli maraqlarını təkbaşına müdafiə etdiyi belə bir əsas ssenari üzərində işlənməlidir. Müttəfiqlərin köməyinə apriori etibar etmək olduqca tələsik və risklidir. Həm tarixi geriyə, həm də indiki vəziyyətə görə kədərli nümunələr var: NATO-nun bir sıra yeni üzvləri, əslində, bu məsələdə əhəmiyyətli bir suverenlik payını itirərək, müdafiə məsələlərini bir millət üstü təşkilata həvalə etdilər.
Qarabağdakı silahlı münaqişə ilə əlaqədar, Azərbaycan ordusunun inancları, silahları və strategiyası bu müharibədə qazandı. Qələbə dəfnələri Azərbaycan əsgərinə, zabitinə, komandanlığına, xalqına məxsusdur. Azərbaycan, mənim fikrimcə, daha böyük müstəqillik nümayiş etdirməlidir, xüsusən də respublika ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra. İndi enerji qüdrəti olaraq bölgədə ciddi mövqelərə iddia edə bilər. Üstəlik, Azərbaycan milləti indi yalnız milli resursların səfərbərliyini gücləndirəcək emosional yüksəlişdədir.

- Rusiya-Türkiyə dostluğunun möhkəmlənməsi hansı ölkələri narahat edir və niyə?

- Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin bir neçə əsrlik tarixi var və ümumi maraqlara əsaslanan zəngin geosiyasi qarşıdurma və situativ yaxınlaşma tarixinə malikdir. Növbəti Rusiya-Türkiyə yaxınlaşması ilə ən az maraqlanan, fikrimcə, kontinental Avropa gücləri deyil, Türkiyənin Kiçik Asiyada NATO-nun körpüsü olan ABŞ-dır, eyni anda bir neçə bölgəyə çıxış açan bir bölgə: Qara dəniz, Qafqaz, Yaxın Şərq və Şərqi Aralıq dənizi. Türkiyənin ambisiyaları və beynəlxalq siyasətdəki suverenliyinin möhkəmlənməsi Vaşinqtonun maraqlarına uyğun gəlmir, xüsusən son beş ildə bunun bariz sübutlarını gördüyümüz üçün bu barədə cəsarətlə danışa bilərik ... İngiltərənin Yaxın Şərqdəki xarici siyasət təşəbbüsünün dirçəlişini unutmayaq. Londonun hazırkı siyasi rəhbərliyi ortaya çıxan dinamikanı qoruyarsa, çox güman ki, ingilislərin nəinki Yaxın Şərqə, həm də Qafqaz və Orta Asiyadakı vəziyyətə təsir etmək cəhdlərinə qayıtdıqlarının şahidi ola bilərik.

- İran yük maşınlarının qanunsuz olaraq Qarabağa getməsinə münasibətiniz necədir? Bununla əlaqədar iki gün əvvəl Azərbaycan İrana nota göndərdi ...

- Əgər onlar humanitar yüklər daşıyırdılarsa, onun qeydiyyatı beynəlxalq normalara uyğun olaraq və Azərbaycan hakimiyyəti ilə razılaşdırılmaqla tərtib edilməlidir. Əks təqdirdə, artıq beynəlxalq hadisədir. Eyni zamanda, sülhməramlıların olması Qarabağa qanunsuz silah gətirilməsi ehtimalını azaldır.

- ABŞ-ın Rusiyaya qarşı sanksiyalarının arxasında nə dayanır? Əsas məqsəd nədir?

- Hər şey kifayət qədər sadədir. Siyasətdə, biznesdə, münasibətlərdə və digər sahələrdə olduğu kimi: siyasi rəhbərliyin qəbul etdiyi qərarların müstəqilliyini boğmaq. Üstəlik, söhbət ekzistensial, geosiyasi rəqabətdən gedir.

- Jirinovski həmişə Azərbaycan hakimiyyətini və hətta xalqını təhqir edib. Ötən günlərdə də növbəti dəfə sərsəmlədi. Buna münasibətinizi bilmək istərdim.

- Mən Vladimir Jirinovskinin Azərbaycan hakimiyyəti və xalqı haqqında mütəmadi olaraq təhqiredici bir şəkildə ifadə etməsinə şübhə edirəm. Bu vəziyyətdə müntəzəm diplomatik qarşıdurmaları müşahidə edərdik. Postsovet siyasi məkanında geniş yayılmış fürsətçiliyi unutmamalıyıq. Bu məsələ ilə əlaqədar bunları deyə bilərəm - indiki və keçmiş siyasi xadimlər üçün "təsir edənlər", indi onları çağırmaq dəbdə olduğu üçün, ifadələrində təmkinli olmaq vacibdir.

- Ermənistan tərəfi yenidən Azərbaycanla müharibəyə hazırlaşdığını iddia edir. Sizcə, Ermənistan yenidən buna risk edə bilər?

- Ermənistan rəsmilərinin Azərbaycanla müharibəyə hazırlıq barədə heç bir açıqlamalarına rast gəlməmişəm. Rəsmilərdən kənarda müəyyən şəxslərin təxribatlarına və onların revanşist fikirlərinin ictimaiyyətə söyləməsi, məncə, daxili səviyyədə siyasi məqsədlər üçün istifadə olunur. İndi Ermənistanda populistlərin tanrısına çevrilmiş bir çox əhəmiyyətli daxili problemlər var. Üstəlik, İrəvan Rusiyanın güclü bir faktor olduğunu anlayır.

- Qafqazda sülh yaratmaq üçün nə edilməlidir?

- Qafqazda sülhə nail olmaq üçün ənənəvi əsaslarımıza və əsrlər boyu uzanan münaqişə tərəfləri arasında vasitəçilik təcrübəsinə müraciət etmək lazımdır. Bir-birinizi dinləməlisiniz, həm də eşidin.

P.S. A.Hoffmann Rusiya sülhməramlıları ilə bağlı verdiyimiz suallardan dolayısı yolla yayınaraq məlum razılaşmaya əsasən onların missiyalarını yerinə yetirdiklərini və bunun olduqca vacib və əsas mahiyyət daşıdığını vurğuladı. Hətta qeyd etdi ki, Türkiyə hərbçiləri ilə birlikdə bu daha böyük effekt verə bilər. Hoffmanın nəzərinə rus sülhməranlılarının missiyalarına uyğun hərəkərt etmədiklərini və hətta əlində qondarma, separatçı rejimin bayrağını tutan erməni uşaqla şəkil çəkdirib paylaşıldığını çatdırdıq, daha doğrusu həmin fotonu ona göndərdik. Rusiyalı politoloq yenə də ermənipərəst mövqeli cavab verdi: uşaqlar siyasətdən kənardırlar. Bir də dedi ki, rus hərbçisi uşağı qucaqlayıb, “bayrağı” yox...
Rusiyanı inandırmalıyıq ki, dost olmaq istəyirik – Millət vəkiliAvrasiya.net BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Əfqanıstanda baş verənlər barədə fikirlərinizi bilmək istərdik. Bu gün orada bizim 120-yə qədər əsgərimiz antiterror koalisiyası tərkibində xidmət keçir. Onların həyatına təhlükə artıbmı?

- 2020-ci ilin sonunda Milli Məclisdə Əfqanıstanda səfirliyimizin təsis olunması barədə qanun layihəsi müzakirə olunanda çıxış edərək bildirdim ki, Əfqanıstanda səfirlik açmaq diplomatlarımızın təhlükəsizliyi baxımından risklidir, amma hökumət bunu zəruri hesab edirsə, olsun. Yaxşı olar ki, bizə dost ölkə olan, müasir silahlar satan İsraildə səfirlik açaq. Bunu ona görə söyləmişdim ki, 2009-cu ildən başlayaraq Əfqanıstanda Taliban hərəkatı terror aktlarının sayını artırmağa və daha mütəşəkkil hərbi-siyasi qüvvə kimi çıxış etməyə başlamış və bəzi əraziləri öz nəzarətinə keçirməyə bacarmışdı. Artıq çoxları başa düşürdü ki, ABŞ-ın qurduğu işğal hökuməti süqut edəcək. Çünki ABŞ Əfqanıstanda icrası mümkün olmayan demokratik dövlət qurmaq vəzifəsini qarşısına qoymuşdu. Bir trilyon dollardan artıq vəsait xərcləsə də, buna nail olmaq mümkün olmadı. Amerikalılar Lenin kimi anlamadılar ki, demokratik dövləti iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş ölkələrdə qurmaq mümkündür. Əfqan cəmiyyətinin sosial-inkişaf səviyyəsi buna imkan vermir. Korrupsiyanın, xüsusilə rüşvətxorluğun məhkəmə sistemində geniş yayılması hökumətləri xalqın gözündən saldı, onların dəstəyindən məhrum etdi. İnsanlar gizli şəkildə hüquqlarının pozulması zamanı Talibanın şəriət məhkəmələrinə müraciət etməyə başladı. Əfqan cəmiyyətində Talibana qalib gəlməyin tək yolu onlardan daha qəddar rejimin yaradılması ilə mümkün ola bilərdi. Rusiyada 1917-ci ildə bolşeviklər çar rejimindən daha qansız bir totalitar sistem yaratdıqları kimi. Bu günlərdə Pol Qoblun bir müsahibəsinə qulaq asdım. Deyir ki, bir dəfə Heydər Əliyevdən demokratik dövlət quruculuğu barədə soruşdum, cavabında Heydər Əliyev dedi ki, bunun üçün əvvəlcə həmin dövləti qurmaq lazımdı.

Təəssüf ki, ABŞ rəhbərliyi anlamamışdı ki, çoxluğun orta əsr qanunları ilə yaşamaq istədiyi cəmiyyətdə demokratik dövlət qurmaq mümkün deyil.

Əfqanıstanda xidmət keçən əsgərlərimizin təhlükəsizliyi hər birimizi ciddi narahat etməlidir. Bayden elan edəndə ki, 11 sentyabra qədər ABŞ öz qoşunlarını Əfqanıstandan çıxaracaq, bundan dərhal sonra parlamentdə çıxış edərək təcili hərbçilərimizi ordan çıxarmağa çağırdım. Təəssüf ki, bu, edilmədi. ABŞ öz qoşunlarını çıxarmamışdan öncə müttəfiqlərə deməli idi ki, qoşunlarınızı çıxarın. Yalnız bundan sonra öz diplomatlarını və sonda əsgərlərini Əfqanıstandan çıxarmalı idi. Bayden qondarma “erməni soyqırımı” barədə açıqlama verəndə demişdim ki, qocalığın əlamətlərinin açıq sezildiyi bu şəxs dünya lideri olan bir ölkənin başçısı olmaq yükünün altına girməklə ABŞ və bütövlükdə bəşəriyyət üçün ciddi problemlər yaradacaq qərarlar qəbul edəcək. Onu da vurğulamışdım ki, vəziyyəti həm də o çətinləşdirir ki, vitse-prezident Kamala Harris də təcrübəli dövlət adamı deyil. Baydenin zəifliyi isə həm də təkcə yaşla bağlı deyil. O vitse-prezident olanda da xarakter nümayiş etdirə bilməmiş, heç bir uğurlu fəaliyyəti ilə yadda qalmamışdı. Hazırda düşünürəm təcili qardaş Pakistan Respublikasının liderləri ilə danışıb əsgərlərimizin oradan təhlükəsiz çıxarılmasını təmin etməliyik.

- Qüdrət bəy, Qarabağda vəziyyət hər keçən gün gərginləşir. Prezidentin “CNN Türk”ə verdiyi müsahibədən də bunu görmək mümkündür. Hadisələrin sonrakı gedişini necə görürsünüz?

- 44 günlük savaşda olduğu kimi genişmiqyaslı müharibə olmayacaq, amma ola bilsin DTX-nin və Müdafiə Nazirliyinin, yaxud DSX-nin xüsusi təyinatlıları hansısa əməliyyatlar keçirib yenə də təxribatlara yol verən erməni hərbçilərindən kimlərisə həbs etsinlər. Rusiya erməniləri silahlandıra bilər, amma bu, heç nəyi dəyişməyəcək, atəşkəs pozulsa, ermənilər həmin silahları atıb qaçacaq. Erməni hərbçilərinin psixoloji reablitasiyası üçün uzun illər lazımdır. Vəziyyətin gərginləşməsi Rusiyanın separatçıları və revanşistləri dəstəkləməsi ilə əlaqədardır. Görünür onlar nədənsə narazıdırlar. Rusiya ilə danışıqları intensivləşdirmək lazımdır, çünki münaqişənin yenidən alovlanması onların da maraqlarına cavab vermir. Rusiyanın onsuz da çoxlu problemləri və kifayət edəcək qədər düşmənləri var. Biz Rusiyanı inandırmalıyıq ki, biz sizinlə səmimi dost olmaq istəyirik, eyni zamanda, hansı yolla olursa olsun Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa edəcəyik. Əgər Rusiya buna mane olmağa cəhd etsə, Azərbaycanın timsalında yeni bir düşmən dövlət qazanacağına əmin olmalıdır. Bu tipli siqnalları Rusiyaya qardaş Türkiyə də, Pakistan da göndərməlidir. Bir daha təkrarlayıram, əgər vəziyyət göründüyü kimidirsə, Ceyhun Bayramovun Türkiyəyə, Pakistana səfər etməsinə ciddi ehtiyac var.

- Qüdrət bəy, prezident çıxışında Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərini pozmaq istəyən qüvvələrin olduğunu da vurğuladı, həmin qüvvələr nəyəsə nail ola bilərlərmi?

- Bəzi region dövlətləri, o cümlədən Rusiyada, Azərbaycanda, Türkiyədə Qərbin müəyyən dairələrinə bağlı, həmçinin ermənipərəst qüvvələr var ki, onlar bu üç ölkə arasındakı münasibətləri pozmaq üçün mümkün olan-olmayan hər şeyi edirlər. Rusiyayla bizi tarixi əlaqələr, həyati maraqlar və mənafelər bağlayır. Amma anlamırlar ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər siyasi deyil, qan birliyi, milli birlik, eyniyyət məsələsidir. Baxın, 44 günlük savaşda Türkiyə bizə hansı dəstəyi verdi, Türkiyədə meşə yanğınları zamanı bizim yanğınsöndürənlər alovla mübarizədə hansı peşəkarlığı göstərdi, necə şücaət və qəhrəmanlıq nümayiş etdirdi. Bunlar dostluq və qardaşlığımızın necə sarsılmaz olduğunun nümayişidir. Region dövlətləri bir-birini qısqanmamalı, bir-birlərinin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət etməli, Azərbaycan Prezidentinin təklif etdiyi 3+3 formatında sıx əməkdaşlıq etməklə, regionun çiçəklənməsinə və sabitliyə töhfə verməlidirlər.