Təhsil jurnalisti:"Yaxşı müəllim sorağıyla ən ucqar dağ kəndinə də getmişəm"“Bu gün dünyanın təhsil sferasında apardığım araşdırmaların təməlində Azərbaycan məktəbindən, Azərbaycan müəlliminin fəaliyyətindən əldə etdiyim təcrübə dayanır.”

Bu sözlər müsahibimiz, təhsil sahəsi üzrə tədqiqatçı-jurnalist Böyükağa Mikayıllıya aiddir. Jurnalist dünyanın aparıcı ali təhsil müəssisələri, məşhur müəllif məktəbləri, yaradıcılıq akademiyaları, təhsil sistemləri, qlobal təhsil layihələri, məktəbəqədər təhsil müəssisələri ilə bağlı bir çox tədqiqatların müəllifidir. Bu tədqiqatların nəticəsi olaraq “Dünyanın təhsil mənzərəsi” adlı kitabı nəşrə hazırlanır. Jurnalistin 1200-dən artıq məqaləsi, “Azərbaycanın təbiət abidələri” (Azərbaycan, ingilis, rus dillərində), “İşıq”, “Yaradıcılıq axtarışları”, “Müasir dərs, yeni yanaşmalar”, “Bir ömrün simfoniyası”, “Bir səma altında” (Azərbaycan, rus, Ukrayna dillərində), “Dünyanın Kıbrısı, Kıbrısın dünyası” (Azərbaycan, ingilis, türk dillərində), “Yanuş Korçak: Dahi pedaqoqlar silsiləsindən” (Azərbaycan, ingilis, rus dillərində) kitabları çap olunub. Məqalələri xarici ölkələrin elmi, ədəbi jurnallarında dərc edilib. B.Mikayıllı təhsil sahəsində bir sıra beynəlxalq və respublika miqyaslı layihənin ideya müəllifi və koordinatorudur. O, Azərbaycanın ilk elmi jurnal platforması olan informa.az (Master Journal List - Online Journal Broswer & databases of Azerbaijan, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birlikdə) portalının baş əlaqələndiricisidir. Elə müsahibəmiz zamanı bu mövzularla bağlı bir çox məsələlərə aydınlıq gətirib.

AzEdu.az jurnalist, araşdırmaçı Böyükağa Mikayıllı ilə müsahibəni təqdim edir.

Əvvəlcə gəlin müsahibimizi tanıyaq:


Böyükağa Mikayıllı 25 May 1972-ci ildə Neftçala rayonunun Xıllı qəsəbəsində anadan olub. Ukrayna Çap Akademiyasının Beynəlxalq jurnalistika, Nəşriyyat və Redaktə işi fakültəsini bitirib. Ailəlidir və iki qızı var. B.Mikayıllı 2000-ci ildən pedaqoji mətbuat sahəsindədir. “Azərbaycan müəllimi” qəzetində müxbir, 16 il Respublika Təhsil Şurasının orqanı “Təhsil və zaman” qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışıb. “Azərbaycan məktəbi” jurnalının şöbə redaktoru olub. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin elmi-metotik nəşri “Məktəbəqədər və ibtidai təhsil” jurnalının məsul katibidir.

27 ildir ki, mətbuatdasınız. Əvvəla istərdim ki, jurnalistikaya, xüsusi ilə də təhsil jurnalistikasına gəlişiniz barədə danışasınız...

Jurnalistika sahəsində 1993-cü ildən, konkret təhsil jurnalistikasında isə 2000-ci ildən fəaliyyət göstərirəm. Həmin ilin yanvarından “Azərbaycan müəllimi” qəzetində müxbir kimi çalışmağa başlamışam. Pedaqoji sahə ilə bağlı ilk yazılarım da bu qəzetin səhifələrində dərc olunub. 2002-ci ildə Respublika Təhsil Şurasının orqanı “Təhsil və zaman” qəzeti fəaliyyətə başladı. Qeyd edim ki, bu qəzetin yaradılmasında mən də iştirak etmişəm. Elə həmin ildən 2018-ci ilə kimi bu qəzetin redaktoru, eyni zamanda Respublika Təhsl Şurasının ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri və Şuranın katibi kimi çalışdım. 2013-cü ildə Respublika Təhsil Şurası İdarə Heyətinin üzvü seçildim.

“Qabaqcıl müəllimlərin iş təcrübəsinin öyrənilməsi üçün Azərbaycanın ən ucqar bölgələrinə qədər gedib çıxmışıq.”

Böyükağa müəllim, təhsil sahəsində yazılarınızda daha çox hansı problemlərə toxunmusunuz?

Hansı problem daha çox aktual olubsa, o problemlərə toxunmağa çalışmışam. Xüsusilə “Qabaqcıl pedaqoji təcrübənin öyrənilməsi və yayılması” rubrikası altında dərc olunan yazılarımı qeyd etmək istərdim. Bu rubrika altında respubikamızın demək olar ki, bütün bölgələrindən olan 200 nəfərdən artıq müəllimin iş təcrübəsini öyrənib “Təhsil və zaman” qəzetində respublikaya yaymışam. Bu işin əhəmiyyəti onda idi ki, ölkənin pedaqoji ictimaiyyəti ən yaxşı müəllimi tanıyır və müəllimlər onun qabaqcıl təcrübəsindən bəhrələnmək imkanı əldə edirdilər. Digər bir əhəmiyyətli cəhət bundan ibarət idi ki, müəllimələrdə daha yaxşı işləməyə stimul yaranırdı. Sonralar müəllimlərin qabaqcıl pedaqoji təcrübəsindən bəhs edən “Yaradıcılıq axtarışları” və “Müasir dərs, yeni yanaşmalar” adlı kitabların çap olundu. Bu kitablar qabaqcıl müəllimlərin iş təcrübəsinin öyrənilməsi ilə bağlıdır və bu iş təcrübəsinin öyrənilməsi üçün biz Azərbaycanın ən ucqar bölgələrinə qədər gedib çıxmışıq. Bu kitabları mən müəllimlərlə birgə işimizin nəticəsi hesab edirəm. Ona görə də birinci kitabın üz qabığında təcrübəsini öyrəndiyim bütün müəllimlərin adını qeyd etmişəm. İş təcrübəsinin öyrənilməsi uzun müddət tələb edir, bəzən bir müəllimin iş təcrübəsini öyrənmək həftələrlə vaxt aparırdı. Günlərlə müəllimin dərslərini izləyirdik, eyni zamanda o müəllimin ictimai nüfuzunu, cəmiyyətdəki mövqeyini müəyyənləşdirirdik, ailəsi və yaşam tərzi ilə tanış olurduq. Bu proseslərdən sonra artıq biz o müəllimin fəaliyyəti öyrənərək “Təhsil və zaman” qəzetində təqdim edir, qabaqcıl müəllimlərin, məktəbəqədər təhsil işçilərinin forumlarında, Azərbaycanda və xaricdə keçirilən beynəlxalq təcrübə mübadilələrində müzakirəyə çıxarırdıq. Harada bir yaxşı müəllim sorağı almışamsa, ucqar bir dağ kəndində də olsa, ora getməyə tələsmişəm. Əgər məqaləm maraqlı alınıbsa, demək ki, müəllim yaxşı dərs keçib, müəllim istedadlıdır. Belə müəllimlərin dərsindən hiss etdiklərimi, duyduqlarımı ürəyimə yazmışam. Mən bu dərslərə 45 dəqiqəlik bir fiziki zaman kimi deyil, müəllim və şagirdlərin ömür yaşantılarının təkrarsız, bənzərsiz bir parçası kimi baxmışam. Bu dərslərdə özümü şagirdlərdən biri kimi hiss etmişəm.

Diqqət yetirdiyim problemlərdən biri də köçkün məktəbləri ilə bağlı olub. Qəzet yaranandan “Şuşa məktəbləri məcburi köçkünlük illərində”, “Kəlbəcər məktəbləri məcburi köçkünlük illərində” və s. rubrikalar altında qaçqın, köçkün məktəblərinin problemlərini araşdırmışam. 2000-ci illərin əvvəllərində köçkün məktəbləri olduqca şəraitsiz binalarda, bəzi hallarda isə topraq döşəməli qamış daxmalarda fəaliyyət göstərirdilər. Bu məktəblərin hər birinin problemini öyrənir, eləcə də onların yaxşı işlərini göstərirdik. Bütün bunlarla bərabər təhsildə toxunduğum problemlər arasında Azərbaycanda dərslik, pedaqoji kadr hazırlığı, məktəb tarixi, orta məktəblərin, məktəbəqədər müəssisələrin mövcud durumu, müəllimlərin qayğıları, nailiyyətləri, tənqidi təfəkkürə doğru, Təhsil Akademiyasının yaradılmasının zəruriliyi, müəllimin geyim mədəniyyəti, fəal təlim metodlarının, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi yolları, ixtisasartırma təhsili müasir dövrdə, ermənilərin xalqımıza qarşı törətdikləri soyqırımlar, tariximizin öyrədilməsi, iqtisadi təhsil müasir dövrdə, musiqiçi kadrlar necə hazırlanır?, görkəmli müəllimlərimiz, görkəmli alimlərimiz, pedaqoji fikir tarixi, elm və orta məktəb əməkdaşlığı, elmi-pedaqoji nəşrlərin mövcud durumu, ölkədə kadr hazırlığı sahəsində vəziyyət, dünyanın ölkələrinin təhsil, elmi jurnal təcrübəsi və s. məsələləri də olub. “Döyüşən məktəblər” rubrikasında döyüş bölgəsində yerləşən məktəblərin, müəllimlərin problem və qayğılarını, nailiyyətlərini gündəmə gətirməyə çalışmışam.

Qarabağın təbiət abidələri” adlı kitab hazırlamaq arzum idi...

Böyükağa müəllim, gəlin indi də kitablarınızdan, tədqiqatlarınızdan danışaq. Bildiyimə görə 8 kitab müəllifisiniz. Bəzi kitablarınız xarici dillərə tərcümə olunub...


İlk kitabım “Azərbaycanın təbiət abidələri” adlanır. Bu kitabın ideyasını Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasına layihə kimi tədqim etdim, çox bəyənildi. Azərbaycanın qərb bölgəsində təbiət abidələri ilə bağlı tədqiqatlar aparmağıma vəsait ayırdılar. Ekologiya üzrə mütəxəssislərdən ibarət qrup yaradıb Gəncə, Gədəbəy, Daşkəsən, Şəmkir, Göygöl, Yevlax, Samux, Daşkəsən rayonlarının ərazisində axtarışlar apardıq. Yaşı min illərlə ölçülən ağacları, mağaraları, ümumiyyətlə Azərbaycanın flora və faunasına aid olan bir çox abidələri siyahıya aldıq, onların haqqında geniş məlumat toplayıb 3 dildə, nəfis tərtibatda “Azərbaycanın təbiət abidələri” adlı vəsait hazırladım. 2009-cu ildə çap olunan bu vəsait, əsasən orta məktəblərdə müəllim və şagirdlərə paylandı, maraqla qarşılandı. Tədqiqat qrupumuz elə abidələri aşkara çıxarmışdı ki, onların adı heç kəsə bəlli deyildi. O zaman bu kitabın “Qarabağın təbiət abidələri” adlı davamını çap etmək istəyirdim. Amma məlum səbəblərdən bu, mümkün olmadı. Düşünürəm ki, 30 illik erməni işğalından azad olunan Qarabağımızda bu arzumu reallaşdıra biləcəyəm.

İkinci kitabım “İşıq” adlanır. Sənədli romandır. 5 ilə yazdığım bu kitab 2013-cü ildə çap olunub. Burada Azərbaycan pedaqoji fikir tarixinin, elm və təhsil mühitinin müəyyən bir dövrünü canlandırmağa çalışmışam. Kitabda Azərbaycan pedaqoji fikir tarixinin, elminin, mədəniyyətinin, incəsənətinin inkişafına təkan vermiş görkəmli şəxsiyyətlərin həyat və yaradıcılığı xatirələr, sənədlər əsasında təqdim edilir. “İşığ”ı ərsəyə gətirmək üçün dünyanın görkəmli alimlərinin, çoxsaylı elm, sənət xadimlərinin həyat və yaradıcılığını oxudum, təhlil etdim. Öyrəndiklərimin, əldə etdiyim təcrübənin cəmindən “İşıq” yarandı.

Bəs “Bir səma altında” kitabı? Bu kitabın maraqlı adı var. Kitabın ideyası haqqında nə deyə bilərsiniz?


Bu kitbda mənim Ukrayna təhsili, elmi, mədəniyyəti, tarixi, qədim şəhərlərin arxitekturası, müəllif məktəbləri haqqında yazılarım, Ukraynada iştirak etdiyim Beynəlxalq təcrübə mübadiləsi təlim keyfiyyətini yüksəldən vasitə kimi mövzusunda konfransların nəticələri haqqında məlumatar da yer alıb. Bu məlumatları bu kitabda ona görə dərc etmişəm ki, bunlar müəllimlər, təhsil tədqiqatçıları üçün maraqlıdır. Kitabın ideyasına gəldikdə, onu dünyaya sülh arzularımın ifadəsi adlandırıram. Təsadüfü deyil ki, bu kitab rus və Ukrayna dillərinə tərcümə olundu. Bu kitab Ukraynada fəaliyyət göstərən UNESCO nəzdində Beybəlxalq Ədəbiyyat və Jurnalistika Akademiyasi ilə əməkdaşlığımıza yol açdı. Bu gün bu əməkdaşlıq fəaliyyətimizin əsas istiqamətini təşkil edir. Hələ 2017-ci ildə akademiyanın Azərbaycan nümayəndəliyinin yaradılması haqqında razılığa gəlmişik. Akademiya uşaq və gənclərin mənəvi inkişafı, onların yaradıcılıq potensialının aşkara çıxarılması istiqamətində əsaslı işlər aparır. Ötən 3 il ərzində biz bu yaradıcılıq akademiyası ilə birgə Ukraynada və Azərbaycanda olmaqla 3 beynəlxalq festival təşkil etmişik. Azərbaycanda təşkil etdiyimiz festival “Dünyanın səsini duyaq” adlanırdı. Dünyanın 12 ölkəsindən uşaq və gənclər öz yaradıcılıq işlərini onlayn qaydada müsabiqəyə təqdim etmişdi. Azərbaycanlı uşaq və gənclər də festivalda fəal iştirak etdilər, uğuru nəticələrə imza atdılar. Festivala UNESCO-nun Beynəlxalq Mərkəzi, UNESCO nəzdində Beynəlxalq Ədəbiyyat və Jurnalistika Akademiyası, “Resurs” Gənclərin İnkişafı Mərkəzi İctimai Biriyi, Azərbaycan Xalçaçıları İctimai Birliyi, Qaçqın və Məcburi Köçkün Qadınların İnkifaş Mərkəzi, Educenter Azərbaycan, “Təhsil dünyası” qəzeti təşkilati və informasiya dəstəyi verirdi. Bu festivalı biz Ukraynada da təşkil etdik. Əminliklə deyə bilərəm ki, bu festival uşaq və gənclərin yaradıcılıq potensiallarını meydana çıxarmaq baxımından müstəsna bir platformadır.
Qeyd edim ki, “Bir səma altında” kitabı UNESCO Beynəlxalq Mərkəzinin xüsusi mükafatına layiq görülüb. Bu kitabın adı altında beynəlxalq festival keçirilib. Həmin festivala bizi də dəvət etmişdilər. Biz böyük nümayəndə heyəti ilə festivala qoşulduq, Azərbaycanlı istedadlı şagirdlər festivalda qran-pri mükfatına layiq görüldülər.

Kıbrıs mənə ana vətənim qədər doğmadır.”

Böyükağa müəllim, “Dünyanın Kıbrısı, Kıbrısın dünyası” kitabınız “Bir səma altında” silsiləsindən çap olunub. Mümkünsə Kıbrıs tədqiqatlarınızdan danışardız...


Bu kitabda Akdənizin inci suları ilə əhatələnmiş, Türk dünyasının ayrılmaz parşası olan Kıbrıs adasının tarixindən, adanın ən qədim sakinləri olan türklərin milli-mənəvi dəyərlərindən, adət-ənənələrindən, adanın dünyada tanınan görkəmli şəxsiyyətlərinin həyatından bəhs edirəm. Quzey Kıbrıs Türk Cümhuriyyətinin yaradılması, xüsusilə 1950-ci illərdən sonra adada baş verən siyasi hadisələr, rum millətçilərinin türklərə qarşı törətdikləri soyqırım, Türkiyə Cümhuriyyətinin həyata keçirdiyi Barış hərəkatı, Kıbrıs türklərinin öz haqları uğrunda apardıqları qəhrəmanlıq mübarizəsini apardığım tədqiqatlara, oxuduğum ədəbiyyatlara rəğmən, faktlara istinad edilməklə oxucuma çatdırmağa çalışıram. Barış hərəkatından sonra Quzey Kıbrıs Türk Cümhuriyyətinin həyatında müsbətə doğru baş verən dəyişikliklər, ictimai-siyasi sabitliyin bərpa olunması, ölkənin dinamik inkişaf yoluna qədəm qoyması, xüsusilə təhsil sahəsinin inkişafı, dünyanın qabaqcıl universitetləri ilə rəqabət apara biləcək ali təhsil müəssisələrinin yaradılması adada tədqiqatlarımın əsas hədəfi idi. Quzey Kıbrısı addım-addım gəzmişəm. Kıbrıs türkünün məişətini, həyat tərzini, arzu və istəklərini, inancını, tarixdən bu günə yaradıcılıq imkanlarını, sarsılmaz ruhunu, bu ruhun yaratdığı, miras qoyduğu əzəmətli tarixi abidələri, mədəniyyət incilərini dünya oxucusuna çatdırmaq istəmişəm. Hesab edirəm ki, kitabın Azərbaycan dili ilə yanaşı, ingilis və türk dillərində də çap olunması onun oxucu dairəsinin genişləməsinə yol açacaq. Kıbrıs mənə ana vətənim qədər doğmadır. Bu kitabda bir türk dövləti olan Kıbrısa öz məhəbbətimi ifadə etməyə çalışmışam. İstəmişəm ki, Kıbrısın dünyada tanınmasında, onun haqq səsinin eşidilməsində mənim də bir jurnalist kimi rolum olsun. Lefkoşada rumların türklərə qarşı törətdikləri soyqırımı özündə yaşadan “Barbarlıq muzeyi”ndə hönkürtü ilə ağladım. Bu muzey insanın insana qarşı vəhşiliyinin ən bariz nümunəsidir. İnsan burada insanın törətdiyi əmələ görə utanc hissi keçirir. “Barbarlık muzeyi” haqqında yazarkən ermənilərin xalqımıza qarşı törətdiyi Xocalı soyqırımı ilə paralellər aparmışam. Kıbrısa təhsil təcrübəsini öyrənməyə getmişdim. Amma bu ölkənin zəngin tarixi, zəngin mədəniyyəti, zəngin mənəviyyata malik olan insanları ilə tanış olmağım məni Kıbrısı öyrənməyə sövq etdi. Kıbrısla bağlı araşdırmlarım bu gün də davam edir. Gələcəkdə bu ölkəyə yenə də səfər etməyi, orada yarım qalan işlərimi tamamlamağı düşünürəm. Kıbrıs Akdeniz dəryasında özü də bir dəryadır. Onun dərinliklərinə endkcə qarşına dünyanın ən qiymətli mirvariləri çıxır. Mən inanıram ki, Quzey Kıbrıs Türk Cümhuriyyəti çox uzaq olmayan bir zamanda dünya dövlətləri tərəfindən tanınacaq. Buna bu ölkənin, onun insanlarının mənəvi haqqı var.

Quzey Kıbrıs haqqında kitabınızda türk dünyasının görkəmli şəxsiyyətlərindən də bəhs etmisiniz...

Bəli, o şəxsiyyətlərdən ki, onlar Kıbrısın adını dünyada tanıdıblar, ömürlərini Quzey Kıbrısın azadlıq mübarizəsinə həsr ediblər. Məsələn, kitabda türk dünyasının böyük şairi, yazıçısı Namik Kamal, Quzey Kıbrıs azadlıq hərəkatının liderləri Fazil Kiçik, Rauf Denktaş, iki dəfə Nobel mükafatına təqdim edilmiş, dünyaşöhrətli şair Osman Türkayın həyatını araşdırmışam. Bu şəxsiyyətlərin hər biri keçdikləri şərəfli ömür yolu ilə bütün zamanlar üçün əsl örnəkdir, nümunədirlər.

Bəs yəhudi əsilli polyak pedaqoq Yanuş Korçak haqqında araşdırma aparmaq ideyası haradan yarandı?

Siz bir sıra görkəmli tarixi şəxsiyyətlər haqqında araşdırmalar aparmısız, amma kitabı yalnız Yanuş Korçak haqqında yazmısınız.

Yanuş Korçak haqqında çoxdan məlumatlı idim. Gözləyirdim ki, bir məqam yaransın, araşdırmaya başlayım və bu böyük pedaqoqun qiymətli fikirlərini Azərbaycan oxucusuna çatdırım. Əldə etdiyim ilkin məlumat bu idi ki, Yanuş Korçak haqqında Azərbaycan dilində elmi, yaxud publisistik, bədii əsər yoxdur. “Dünyanın təhsil mənzərəsi” adlı kitabım üçün apardığım tədqiqatlarla əlaqədar, dostum, Respublika Təhsil Şurası İdarə Heyətinin üzvü Samir Mehdizadə ilə birlikdə Polşada olarkən Yanuş Korçak haqqında tədqiqat aparmağa imkan tapdım. Korçakın dünyanın müxtəlif ölkələrindəki tədqiqatçıları ilə əlaqələr yaratdım. Polşadan başlamış Ukrayna, Rusiya, Almaniya, Amerika, Braziliya, İsrail, Argentinaya qədər Yanuş Korçakın tədqiqatçılarını tapdım. Arxivlərdə oldum, xaricdən Korçak tədqiqatçılarından çoxlu ədəbiyyat əldə etdim. Nəhayət ki, Yanuş Korçakın həyatı ilə yanaşı, pedaqoji, bədii əsərlərini, publisistik, tibbi məzmunlu məqalələrini, eləcə də onun 30 il çalışdığı, özünəməxsus təlim-tərbiyə mühiti qurduğu «Yetimlər evi»ni təhlilə cəlb edə, Yanuş Korçakın kimsəsiz uşaqların təhsili, yaşayışı, həyata adaptasiya olunmaları yolunda fədakarlığını qələmə ala bildim. Oxucum əsərdə Yanuş Korçakın uşaqlıq illərindən tutmuş, ömrünün sonuna qədər keçdiyi keşməkişli həyat yolunu izləmək imkanı əldə edir, əsl müəllim, tərbiyəçi, həkim obrazı ilə qarşı-qarşıya dayanır. Yanuş Korçakın iki dünya müharibəsi, qlobal pandemiyalar, aclıqlar, lokal münaqişələr dövründə özünü unudaraq, uşaqların gələcəyi naminə çalışması, yaratdığı elmi-pedaqoji konsepsiya, tərbiyə nəzəriyyəsi elmi-publisistik üslubda təqdim edilir. Düşünürəm ki, bu üslubda oxumaq oxucu üçün daha rahatdır. Əsərdə Yanuş Korçakı uşaqların yaxın dostu, sirdaşı, xilaskarı kimi göstərməyə çalışmışam, eyni zamanda, dahi pedaqoqun ayrı-ayrı əsərlərindən aforizmə çevrilmiş fikirlərinə də yer vermişəm. Görkəmli şəxsiyyətlərin, elm, sənət adamlarının, həmçinin yetirmələrinin Yanuş Korçak haqqında ayrı-ayrı zamanlarda səsləndirdikləri ifadələrin maraq doğuracağına inanıram. Qeyd edim ki, dahi pedaqoq Yanuş Korçak 1942-ci il avqust ayının 5-də faşistlər tərəfindən “Yetimlər evi”nin uşaqları ilə birlikdə qaz kamerasında qətlə yetirilib. Onun bir neçə dəfə almanların yaratdıqları həbs düşərgəsindən qaçmaq imkanı olsa da, o, uşaqları tək qoymur, onlarla birlikdə ölümü qəbul edir. Yanuş Korçak kimi pedaqoqların simasında ictimai mənafeyi, uşaqların həyatını hər şeydən, hətta öz həyatından da üstün tutan bir müəllimi, bir ictimai xadimi, ziyalını görmək mümkündür.
Sualınızın ikinci hissəsinə gəlincə, deyə bilərəm ki, araşdırdığım görkəmli şəxsiyyətlərin hər biri haqqında kitab nəşr etdirməyi düşünürəm. Qeyd edim ki, “Yanuş Korçak” kitabı “Dahi pedaqoqlar silsiləsindən” ilk kitabımdır və seriyadan olan araşdırmalarım bu gün də davam edir.

“Dünyanın təhsil mənzərəsi” adlı kitab üzərində işləyirsiz. Bu aspektdə tədqiqatları nə zaman başlamısınız və indi hazırda araşdırmalarınız nə yerdədir?

Bu istiqamətdə araşdırmalara 2013-cü ildən başlamışam. Öncə Ukraynanın bir sıra ali məktəblərini, bu ölkədə həyata keçirilən və dünyada Universal-onlayn kimi tanınan qlobal təhsil layihəsini, daha sonra bir sıra müəllif məktəblərinin tarixini və onların yaradıcılarını, inklyüziv təhsil sahəsində bu ölkənin təcrübəsini “Şir balası” Uşaq Elmi Reabilitasiya Mərkəzinin, İRÇ (İnklyüziv Resurs Mərkəzi) bazasında araşdırdım. Sonra Quzey Kıbrısın ali təhsil müəssisələri, ümumilikdə təhsil sistemini araşdırmağa başladım. Bu barədə yuxarıda qeyd etmişəm. Ukrayna və Kıbrısdakı araşdırmalarımız dünyanın təhsil sferasındakı araşdırmalarımda bir təkan rolunu oynadı. Polşaya, Almaniyaya, Çexiyaya səfərlərimiz təşkil olundu. Səfərlər çərçivəsində Berlin Humboldt, Berlin Texniki, Düsseldorf Henrix Heyne, Polşada Krakov Yagellon, Pedaqoji, Mariya-Küri Skladovkaya, Texniki, Praqa Karlovı, Qərbi Çexiya və digər nüfuzlu universitetlərdə araşdırmalar aparmaq, bu universitetlərin tarixini və müasir dövrdə fəaliyyətlərinin əsas istiqamətlərini öyrənmək imkanları əldə etdim. Daha sonra Sinqapurun, Rusiyanın, Böyük Britaniyanın bir sıra universitetləri, orta məktəbləri ilə əlaqə yaratdım. Bu universitetlərin inkişaf dinamikasını, eləcə də Kuba, Əfqanıstan kimi ölkələrdə təhsilin mövcud vəziyyətini tədqiq etdim. Sinqapurun təhsil sistemi, bu ölkədə riyaziyyatın tədrisi sahəsində tətbiq olunan və dünyada maraqla izlənilən, bəzi ölkələrdə istifadə olunan təlim texnologiyalarını araşdırdım.
“Dünyanın təhsil mənzərəsi” elə geniş bir mövzudur ki, onu tamamlamağa bir ömür yetməz. Bir məqamı xüsusi vurğulamaq istəyirəm. Dünyanın nə qədər orta məktəb və universitetlərində olmuşam, nə qədər müəllimlərin dərsini, fəaliyyətini öyrənmişəm, ancaq mənim üçün ən qiymətli olan dərs Azərbaycan müəlliminin dərsi olub. Mənim üçün dünyanın təhsil mənzərəsində Azərbaycan müəllimi, Azərbaycan təhsili birinci yerdə dayanır. Çünki mənim özümü də formalaşdıran və xarici təcrübəni tədqiq etməyə çıxışımın təməlində dayanan amil Azərbaycan məktəbindən, Azərbaycan müəllimindən öyrəndiklərimdir. Bu universitetləri, orta məktəbləri, akademiyaları, təhsil layihələrini araşdırmaqda məqsədim budur ki, Azərbaycan müəlliminin, təhsil işçisinin, təhsil tədqiqatçılarının qarşısında dünyanın təhsil mənzərəsinə pəncərə açım, bu tədqiqat işi ilə Azərbaycanın təhsil sisteminə fayda verə bilim. Azərbaycan oxucusu dünya təhsilindəki yenilikləri görə, nəticələr çıxara bilsin. Dünyanı görmək üçün ona elm və təhsil prizmasından baxmalısan. Bu zaman sənə hər şey aydın olacaq. Suqata Mitranın “Bulud məktəbi”, Salman Xan Akademiyası ilə tanış olduqda buna bir daha əminlik hiss etdim.



Redaktorlarımız, ekspert və rəyçilərimiz məqalələrin redaktəsi zamanı çox əziyyət çəkirlər.



Böyükağa müəllim, Təhsil nazirliyinin “Məktəbəqədər və ibtidai təhsil” jurnalının məsul katibisiniz. Bu gün Təhsil nazirliyi sistemində olan jurnalların dövrün tələbləri səviyyəsində dərc olunduğunu müşahidə edirik. Bu tələblərə “Məktəbəqədər və ibtidai təhsil” jurnalında necə riayət olunur?
“Məktəbəqədər və ibtidai təhsil” jurnalı 1970-ci ildən çap olunur. Jurnalın baş redaktoru yarandığı gündən, yəni 50 ildir ki, pedaqoji elmlər doktoru, professor Yəhya Kərimovdur. Jurnal 50 illik fəaliyyəti zamanı dövrün elmi-pedaqoji problemlərini peşəkarlıqla əks etdirməklə, məktəbəqədər təhsil işçiləri, ibtidai sinif müəllimləri, təhsil tədqiqatçıları, psixoloqlar, eləcə də valideynlər üçün əhəmiyyətli öyrənmə mənbəyi rolunu oynayıb. Bu gün jurnal işini öz zəngin ənənəsinə sadiq qalmaqla, xüsusən nüfuzlu beynəlxalq indekslərə üzvlük, məqalələrin beynəlxalq indekslərin tələb və tösiyələri çərçivəsində hazırlanması istiqamətində qurmağa çalışır. Amma biz bu istiqamətdə problemlərlə üzləşirik. Redaksiyaya daxil olan məqalələrin böyük qismi elmi-nəzəri, metodik baxımdan zəif olur. Yeni tələblərə uyğunlaşma bir qədər ləng gedir. Düşünürəm ki, elmi-nəzəri, metodiki jurnalların elmi səviyyəsi ölkədə elmi-tədqiqat mühitinin durumunu xarakterizə etmək baxımından mühüm rola malikdir. Jurnalın yüksək elmi səviyyədə dərc olunması elmi-tədqiqatların keyfiyyətinə bağlıdır. Redaktorlarımız, ekspert və rəyçilərimiz məqalələrin redaktəsi zamanı çox əziyyət çəkirlər. Uzun illər əksər tədqiqatçıların “elmi yazıları” formal rəylər alaraq müxtəlif yollarla bəzi jurnallara yol tapa bilib. Elmlər doktorları, professorların verdiyi rəylərə rəğmən plagiat məqalələr, jurnalların fəaliyyət istiqaməti ilə uyğun gəlməyən yazılar, təəssüf ki, bəzi hallarda dərc olunub. Bununla belə yaxşı tədqiqat işləri də az deyil. Bu problemlə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birgə reallaşdırdığımız informa.az (Master Journal List - Online Journal Broswer & databases of Azerbaijan) platformasında da rast gəlirik. Düşünürəm ki, elmi jurnallar elmi məqalələrin hazırlanmasına qoyulan tələblərə ciddi nəzarət etməlidirlər. Bu, ölkədə elmin inkişafına təkan verən mühüm amildir.
Yeri gəlmişkən, bu platforma haqqında məlumat verərdiniz...
Bu, Azərbaycanın ilk elmi jurnal portalıdır. İnforma.az–ın dəstəyilə yaradılan bu veb-portal Azərbaycanın ancaq elmi jurnallarının beynəlxalq standartlara uyğun çap olunmasına köməklik göstərəcək. Bu gün Azərbaycanda elmi jurnalların əksəriyyətinin veb saytı yoxdur. Veb saytı olan jurnallar isə öz saytlarını beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmaqda xeyli çətinlik çəkirlər. Bu səbəbdən xarici müəlliflər bu jurnalların məqalələrini oxuyub tanış ola və onlara istinad edə bilmirlər. Bu layihə Azərbaycanın elmi mühitində yenilikdir və olduqca aktualdır. Platforma imkan verir ki, yerli jurnalların da keyfiyyət göstəriciləri inkişaf etdirilsin və beynəlxalq standartların tələblərinə uyğunlaşdırmaqla xarici nüfuzlu elmi indekslərə üzv olsunlar. Bunun üçün elmi profilə və elmi standartlara ciddi riayət etmək lazımdır. Hazırda portala üzv olunan jurnallar ilkin elmi indekslərdən keçirilir və bu prosesi gələcəkdə daha ciddi beyəlxalq elmi indekslərlə davam etdirəcəyik.



Böyükağa müəllim, bu gün məktəbəqədər təhsilin ən böyük problemini nədə görürsünüz?

Birinci problem budur ki, Azərbaycanın heç də hər yerində məktəbəqədər təhsil proqramı – kurikulumu eyni səviyyədə istifadə olunmur. Daha dəqiq desək, Azərbaycanın rayonlarında istifadə olunsa da, Bakıda istifadə edilmir. Bakının məktəbəqədər təhsil müəssislərində 1997-ci ildə qəbul edilmiş proqram tətbiq edilməkdədir. Baxmayaraq ki, 1997-ci ildən bu yana iki dəfə yeni proqram qəbul edilib.
Digər bir problem, məktəbəqədər təhsilin vahid bir mərkəzdən idarə olunmamasıdır. Məktəbəqədər müəssisələr rayon icra hakimiyyətləri tərəfindən idarə olunduqları üçün vahid nəzarət prinsipi pozulur. İcra hakimiyyəti strukturlarında isə əksər hallarda məktəbəqədər təhsili yaxşı bilən mütəxəssis olmur. Hər bir rayonun məktəbəqədər müəssisələrə öz yanaşması var. Bu da istər-istəməz tədris resurslarının, vəsaitlərin düzgün paylanmamasına, təhsil proqramlarının tətbiqinin lazımı səviyyədə yerinə yetirilməməsinə, tərbiyəçilərin ixtisasartırma məsələlərinin həll olunmamasına yol açır. Əvvəllər tərbiyəçilər 5 ildən bir ixtisasartırmaya cəlb olunurdusa, bu gün artıq bu, həyata keçirilmir. Buna görə də onlar yeniliklərdən məlumatsız olurlar. Uşaqların məktəbəqədər təhsil müəssisələrində yerləşdirilməsi (cəmi 17 faiz), ümumiyyətlə təhsil aşağı səviyyədədir. Fikrimcə, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin idarəçiliyi, əvvəllərdə olduğu kimi Təhsil nazirliyinə verilərsə, problemlər tədriclə aradan qalxar. Problemlərdən biri də budur ki, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin böyük əksəryyətinin rəhbəri bu sahə üzrə mütəxəssis deyil. Məktəbəqədər təhsil müəssisələri haqqında qanun imkan verir ki, pedaqoji sahəni bitirən mütəxəssis məktəbəqədər müəssisəyə rəhbərlik etsin. Amma pedaqoji sahə üzrə mütəxəssisin məktəbəqədər sahəyə rəhbərliyi effektiv deyil. Hal-hazırda bağça müdirləri arasında həkim də, hüquqşünas da var və s. Qeyri-ixtisas mütəxəssislərlə heç bir sahəni inkişaf etdirmək olmaz, o cümlədən məktəbəqədər sahəni. Məktəbəqədər sahəni bitirən mütəxəssis ən azından bu sahənin ab-havasını bilir, onun idarə olunması haqqında məlumatlıdır. Hesab edirəm ki, bu məsələ Təhsil Nazirliyi tərəfindən nizamlansa öz həllini tapar.

Dünya üzərində bir çox orta məktəb və universitetlərdə tədqiqat aparmısınız. Bəs Azərbaycanda hansı müəssisələri tədqiq etmisiniz?

“Təhsil və zaman”ində “Region məktəbləri ilə tanışlıq”, “Ali təhsil müəssisələrimiz”, “Qabaqcıl təcrübənin ünvanı” rubrikaları fəaliyyət göstərirdi. Bu rubrikalar altında, adından da göründüyü kimi, təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini araşdırırdıq. Lerik, Naxçıvanın, Gədəbəyin ən ucqar məktəblərindən tutmuş, Bakının mərkəzindəki məktəblərə qədər araşdırır, müasir təcrübəni, qabaqcıl müəllimləri müəyyənləşdirir, onların iş təcrübəsini ümumiləşdirirdik. Heç vaxt unutmadığım, sözün həqiqi mənasında qabaqcıl təcrübəyə malik məktəblər tanışlıq təcrübəmdə az olmayıb. Məsələn, görkəmli məktəbşünas Sona Tağıyevanın rəhbərlik etdiyi 189 nömrəli tam orta məktəb, SSRİ Xalq müəllimi Zahid Şöyübovun yaratdığı Xaldan məktəbi, Nəriman Hüseynovun direktoru olduğu Neftçi Qurban adına 288 nömrəli tam orta məktəb, Respublikanın əməkdar müəllimi Mayıl İsmayılovun yaratdığı Mingəçevir Təbiət, Riyaziyyat və Humanitar Elmlər Təmayüllü lisey xatirəmdə əsl təcrübə məktəbi kimi qalıb. Bu məktəblər respublikamız üçün əsl təcrübə laboratoriyası idilər. Bu məktəblərin yaradıcıları, sözün həqiqi mənasında məktəbşünas idilər. Onlar təhsil, məktəb mühitində formalaşıb məktəbə rəhbərliyə gəlmişdilər. Ona görə də zaman-zaman nümunə ola biləcək məktəblərini yarada bildilər. Mən bu məktəblərin iş təcrübəsi haqqında xaricdə tanış olduğum orta məktəb rəhbərlərinə də ürəkdolusu danışıram. Ali məktəblərə gəlincə isə, hələlik iş təcrbəsini öyrəndiyim Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin adını çəkə bilərəm. Bu universitet inkişaf yolunda inamla addımlayır. Azərbaycanın ən yaxşı universitetlərindən biridir, deyə bilərəm. Hər şey doğru hədəf seçimindən başlayır. Seçdiyin yol özünündürsə, bu yolla getməyə intellektin və iradən varsa, uğur əldə edəcəyin şübhəsizdir. Başqa universitetlərin getdiyi yolla gedib universitet qura bilərsən, amma bu universitet elə başqasının universiteti olacaq. Fərqlilik uğur yaradır: orta məktəb şagirdi üçün də, müəllim üçün də, universitet tələbəsi üçün də, universitet rektoru üçün də, elmi tədqiqatçı üçün də... Çox arzu edirəm ki, Azərbaycanda universitet quruculuğu ənənəsi yaransın, bütün parametrləri ilə özümüzə məxsus olan universitetlərimiz olsun. “Dünyanın təhsil mənzərə”sinin ikinci hissəsində Azərbaycanın bir neçə universitetinə yer verməyi düşünürəm.

Fəaliyyətiniz ərzində bir çox kitablar ərsəyə gətirmisiniz. Bunların arasında sizin üçün xüsusi yeri olan kitabınız hansıdır?

Düşünürəm ki, mənim üçün xüsusi yeri olan kitabı hələ yazmamışam. Bu kitabın nə vaxtsa yazılacağına inanıram.

Maraqlı müsahibəyə görə çox sağ olun.

Əslində siz sağ olun, gəldiniz. Maraqlı suallar qoydunuz, xatirələrimin bir qisminin vərəqlənməsinə vəsilə oldunuz...
"Şuşada və Kəlbəcərdə Ordumuzun ən güclü dağ-desant diviziyaları yerləşdirilməlidir"BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev Moderator.az -ın suallarını cavablandırıb:

- Qüdrət bəy, Lavrov Qarabağda yerləşmiş Rusiya sülhməramlılarının statusunun müəyyənləşdirilməsi istiqamətində iş aparıldığını söyləyib. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Biz Rusiya sülhməramlılarına beynəlxalq səviyyədə hər hansı statusun verilməsinə imkan verməməliyik. Çünki, bu ən azı uzun onillər ərzində bizə Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etməyə imkan verməyəcək. Qərbin Rusiya ilə münasibətlərində ciddi problemlərin olmasına baxmayaraq Qərb ermənilərə dəstək müqabilində Rusiyanın Azərbaycanla zorakılıq dilində danışmasını və Qarabağ üzərində Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpa olunmasına imkan verməməsini alqışlayacaq. Çünki başa düşürlər ki, Rusiya neytrallığını saxlayıb 44 günlük savaşda Ermənistana əsgəri dəstək verməməklə özünün Türkiyə, İran və Ermənistanla dəmir və avtomobil yollarının açılmasına şərait yaratsa da, onun əsl hədəfi Ermənistandakı "Sorosçu" hakimiyyət idi. Mən də zamanla Paşinyanın Ermənistanda hakimiyyətə gəlməsini Qarabağın azadlığı üçün bir şans kimi qiymətləndirir, Azərbaycan iqtidarını Ermənistanın "Sorosçu" hakimiyyət faktorundan maksimum yararlanmağa çağırırdım. Əgər yaxın tarixə ekskurs etsəniz görərsiniz ki, bununla yanaşı, onu da təklif edirdim ki, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarının bərpa olunması naminə, Rusiyanın münaqişədə neytrallığını təmin etmək üçün, onun Azərbaycanda, Qəbələdəki kimi, hərbi baza yaratmasına da razılıq vermək olar. Rusiya özünün Azərbaycanda mövcudluğunu sülhməramlı hərbi iştirakda görürsə, maraqlı olmayacaq ki, Azərbaycan Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarını bərpa etsin və münaqişə həll olunsun. Çünki onun Azərbaycanda hərbi mövcudluğu bu münaqişəyə bağlıdır. Bu acı həqiqətləri dediyim üçün bəzi gerizəkalılar məni "rusiyayönümlü" siyasət yürütməkdə ittiham edirlər. Vaxtilə mərhum Prezident Əbülfəz Elçibəy də Rusiyanın Qarabağ savaşında neytrallığını təmin etmək üçün bizim İranla sərhədlərimizi Rusiya ilə birgə qorumağa razılıq vermişdi. Hətta Rusiyalı jurnalistlərə verdiyi və ORT kanalında yayımlanan müsahibəsində həmin sənədi Prezident kimi parafladığını da qeyd etmişdi. Hər kəs həmin müsahibə ilə "YouTube"da tanış ola bilər. Məhz bu səbəbdən Qarabağdakı Rusiya sülhməramlılarına beynəlxalq status verilsə və onların Azərbaycanda qalması bizim yox, beynəlxalq birliyin qərarından asılı olsa, münaqişə heç vaxt həll olunmayacaq və biz Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa edə bilməyəcəyik.

- Qüdrət bəy, Türkiyənin proseslərdə iştirakı 44 günlük savaş dövrü ilə müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə zəif görsənir.

- Türkiyə bizim qardaşımızdır. Amma qardaşlarımızın bizdən başqa da çoxlu problemləri və imkanlarının müəyyən həddi var. Türkiyə düzgün olaraq Qarabağa görə Rusiya ilə açıq qarşıdurmaya getmir. Çünki həm bunun nəticəsi uğurlu olmaya bilər, həm də onun NATO üzrə müttəfiqləri ermənilərə görə Türkiyəyə qarşı çıxıb, Rusiyanı dəstəkləyəcək. Türkiyə ilk gündən Rusiya ilə anlaşma çərçivəsində bacardığı hər şeyi etdi və edir.

- Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etmək üçün nələri etməliyik?

- İlk növbədə Prezidenti kənar təzyiqlərdən qorumaq üçün birliyimizi saxlamalı və onu müdafiə etməliyik. İkincisi, azad bazar münasibətlərinə əsaslanan və rəqabətədavamlı iqtisadiyyat, güclü peşəkar ordu qurmalıyıq. Bazar iqtisadiyyatını dəstkləyən qanunlarımız olduğu üçün Dünya Bankının "Doing Business" hesabatı üzrə ön cərgədəyik, amma qanunlara əməl olunmasınada problemlərimiz olduğu üçün ölkə iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşu artmır. Bu istiqamətdə problemlərin həlli üçün Prezidentin tapşırıqları yerinə yetirilməli, müvafiq islahatlar həyata keçirilməlidir. Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonlarımızın qısa zamanda bərpasına və məskunlaşmasına nail olmalıyıq. Daha çox diqqət Laçın və Kəlbəcərin inkişafına yönəldilməlidir. Bu rayonların kənd sakinlərinə pul verilməlidir ki, gedib evlərini bərpa edib heyvandarlıqla məşğul olsunlar. Kəlbəcərdəki "İstisu" turizm mərkəzinin- sanatoriyasının yaxınlığında hava alanın tikintisinə başlamalı, Şuşada və Kəlbəcərdə Ordumuzun ən güclü dağ-desant diviziyaları yerləşdirilməlidir. Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibində qalmasını 44 günlük savaş və coğrafiya müəyyən edib. Bizə qalır onun ətrafını məskunlaşdırıb güclü iqtisadiyyat qurmaq, ətrafda hərbi baxımdan möhkəmlənmək. Dağlıq Qarabağla iqtisadi və insani əlaqələr öz işini görəcəkdir. Bunlarla yanaşı, qətiyyətli xarici siyasət aparmalı, Rusiya ilə əlaqələr yüksək səviyyədə saxlanılmalı, Türkiyə ilə daha da yaxınlaşma siyasəti davam etdirilməlidir. Rusiya ilə bütün problemlərin strateji əməkdaşlıq ruhuna uyğun, danışıqlar yolu ilə çözülməsinə çalışmalıyıq.

- Miqrant tənqidçilər möhtəşəm qələbəmizi kənara qoyub,yalnız Rusiya sülhməramlılarından danışırlar. Bu nə ilə əlaqədardır?

- Fransada və ABŞ-da oturub hansı mövqeni sərgiləyəcəklər ki?Nə tapşırılır onu da danışırlar.Onların dediklərinə əhəmiyyət vermək lazım deyil.Kiçik bir araşdırma aparın.Onlar hətta müharibə başlayana bir gün qalana qədər deyirdilər ki,İlham Əliyev heç vaxt müharibə edə bilməz.Yaxud deyirdilər ki,Azərbaycanı Rusiya idarə edir.İndi isə deyirlər ki,amandır, Rusiya sülhməramlıları gəlib və Azərbaycanın daxili və xarici siyasətinə təsir edəcək.Özləri özlərinə sual vermirlər ki,əgər dedikləri kimi Azərbaycanı Rusiya idarə edirdisə onda nədən narahatdırlar?Onların hay-həşiri dövlətçiliyimizlə bağlı narahatçılıqdan yox,daha çox kənar sifarişlərdən və hakimiyyət uğrunda mübarizədən qaynaqlanır.Əslində hamısı başa düşür ki,İlham Əliyev nəyə nail olub.Bizim Ordumuzun döyüş meydanında göstərdiyi şücaəti İlham Əliyev diplomatik müstəvidə göstərib.İndi biz dedi-qodulara baş qoşmadan növbəti qələbəmiz üçün hazırlaşmalı və əlverişli beynəlxalq vəziyyətin yaranmasını gözləməliyik.

Yeri gəlmişkən mənim "adi silahlarla döyüş meydanında məğlub olacağı təqdirdə Rusiyanın kiçik başlıqlı nüvə silahından istifadə edə biləcəyi" barədə fikirlərimi "təhlil" edən artist kütbeyinlər gedib Rusiyanın hərbi doktirinasını və müasir dünyada baş verənləri təhlil emək gücünə sahib olmaları üçün siyasi ədəbiyyatı oxuyub, zorakılığa söykənən beynəlxalq siyasi prosesləri izləsinlər. Bu gün özünü dünyanın ən demokratik ölkələri hesab edənlər belə rəqiblərini kişik başlıqlı nüvə zərbələri ilə hədələyirlər. O cümlədən bizim qonşu İranı.
"Erməni vəhşilər törətdikləri cinayətlərlə fəxr etdiklərini açıq söyləyir və özləri ilə qürur duyurlar"Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanov Modern.az-ın suallarını cavablandırıb. Onunla müsahibəni təqdim edirik.

- Sadiq müəllim, Azərbaycan ordusu və Ali Baş Komandanın səyi nəticəsində Qarabağ işğaldan azad edildi. Torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi ilə ermənilərin Qarabağda törətdikləri vandalizm bir daha gündəmə gəldi. Heç faşistlər təbiətə qarşı belə etməmişdilər. Erməni vəhşiliyini necə xarakterizə edərdiniz?

- 100 ildən artıqdır ki, Azərbaycan dövlətçiliyinə və xalqına qarşı ermənilər tərəfindən törədilən beynəlxalq cinayətlər hazırda da davam edir. Ermənistanın Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində törətdiyi ağır cinayətlərdən biri də ekoloji cinayətlərdir. İşğalçılıq siyasəti nəticəsində Azərbaycan torpaqlarının 20 faizi, Dağlıq Qarabağ ərazisi və ətraf yeddi rayon 30 ilə yaxın Ermənistan silahlı qüvvələrinin tapdağı altında olub.
Bu millət haqqında onu deyə bilərəm ki, onların tarix boyu yaşam trayektoriyasına baxdıqda, görərik ki, hansı toplumun içərisində yaşamağından asılı olmayaraq, bütövlükdə insanlığa qarşı uzun bir yol keçmişlər. Ermənilər haqqında danışanda bir neçə məqam var ki, heç vaxt yadımdan çıxmır. Qarabağ hadisələrinin iştirakçışı, ermənilərin ən çox sevdiyi ideoloq, yazıçı - şair Zori Balayan "Ruhumuzun dirçəlişi" adlı kitabında 1992-ci ilin 26 fevralında Xocalıda törətdikləri soyqırımı haqqında yazır:

"Biz Xaçaturla ələ keçirdiyimiz evə girərkən əsgərlərimiz 13 yaşlı bir türk uşağını pəncərəyə mismarlamışdılar. Türk uşağı çox səs-küy salmasın deyə, Xaçatur uşağın anasının kəsilmiş döşünü onun ağzına soxdu. Daha sonra 13 yaşındakı türkün başından, sinəsindən və qarnından dərisini soydum. Saata baxdım, türk uşağı 7 dəqiqə sonra qan itirərək, dünyasını dəyişdi. Ruhum sevincdən qürurlandı. Xaçatur daha sonra ölmüş türk uşağının cəsədini hissə-hissə doğradı və bu türklə eyni kökdən olan itlərə atdı. Axşam eyni şeyi daha 3 türk uşağına etdik. Mən bir erməni kimi öz vəzifəmi yerinə yetirdim. Bilirdim ki, hər bir erməni hərəkətlərimizlə fəxr duyacaq".

İkincisi, Ermənistanın keçmiş prezidenti, Xocalıda törədilən qətliamların fəal iştirakçısı Serj Sərkisyan britaniyalı jurnalist, Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondunun təhlilçisi Tomas de Vaala müsahibəsində Xocalı soyqırımını etirafıni belə edir: “Xocalıya qədər azərbaycanlılar bizimlə sadəcə zarafat etdiklərini düşünürdülər. Azərbaycanlılar elə bilirdilər ki, ermənilər dinc əhaliyə əl qaldıra bilməyən insanlardır. Bütün bu düşüncələri dəyişmək lazım idi. Belə də oldu.”

Bu vəhşilər törətdikləri cinayətlərlə fəxr etdiklərini açıq söyləyir və özləri ilə qürur duyurlar. Bu cür düşüncəyə sahib olan insanlardan təbiətə, heyvanlara mərhəmət gözləmək sadəlövlük olar. Bir sözlə, onlardan hər şey gözləmək olar. Onlarda insan sevgisi yoxdur. Onların məqsədi insanlığa aid nə varsa, hamısını məhv etməkdir. Ermənilərin Dağlıq Qarabağda törətdiyi vəhşiliklər yerə-göyə sığmır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə səfər edən ölkə başçımızın göstərdiyi o yerlərdə ermənilər daşı daş üstünə qoymayıblar. Flora və faunanı məhv etmələri vəhşiliyin bariz nümunəsidir.

- Dünyada ekologiya ilə bağlı qurumlar var. Milli Məclisin komitə sədri olaraq, erməni vəhşiliyi barədə beynəlxalq ekoloji qurumlara yazılı müraciət etmisinizmi?

- Ermənilər Kəlbəcərdən çıxarkən ev heyvanlarını belə yandırıb gedirdilər. Ermənilərin Kəlbəcər, Laçın, Ağdamı tərk etməsi dünyanın gözü qarşısında baş verirdi, bəzi hallarda canlı yayım açılırdı. Dünya mediası hər detalı lentə alırdı. Dünyanın ən ucqar yerində yaşayan insanlar internet üzərindən ermənilərin vəhşiliyini foto və videolardan izləyə bilirdilər.
Ev heyvanlarını öldürüb içalatını ərazilərə dağıtmalarını, evləri yandırmalarını, ağacları məhv etmələrini dünya mediası işıqlandırdı. Bunlar vəhşiliyin əyani sübutudur. Məndə olan məlumata görə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi beynəlxalq səviyyədə, həm oktyabr, həm də noyabr aylarında dünyanın müvafiq təşkilatlarına iki dəfə müraciət ünvanlayıb. Biz də parlament olaraq dostluq qrupları vasitəsi ilə məlumatlandırma işləri aparmışıq. Milli məclis rəhbərliyi tərəfindən isə dünya parlamentlərinə dəfələrlə müraciət olunub. Bu gün ətraf mühitə dəymiş ziyanla bağlı nazirlik dəqiqləşdirmə aparır ki, orada nə qədər fauna və flora məhv olub. Proses hələ davam edir. Dəqiqləşmə tam olandan sonra Milli Məclisin profil komitəsi olaraq dünya parlamentinə də müraciət ediləcək. Artıq bununla bağlı mətn lahiyəsi də hazırdır.

- Bayaqdan erməni vəhşilyindən danışırıq. İşğaldan əvvəl Qarabağın heyvanat aləmi vardı. Hazırda o heyvanat aləmi nə vəziyyətdədir?

- Qarabağ bölgəsində 300-ə qədər quş növü, 100-dən çox isə məməli, sürünən, suda-quruda yaşayan fauna növünə rast gəlinir, onlardan 60-dan çoxu dünyanın və Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı kitab”larına salınmış nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan növlərdir. Bu növlərdən Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı kitab”ına düşmüş məməlilərdən Cənub nalburnu, böyükdodaq-enliqulaq, adi uzunqanad, Bezoar keçisi, Ön Asiya bəbiri, quşlardan böyük qırğı, məzar qartalı, berkut qartal, ilanyeyən, ütəlgi qızılquş, Xəzər uları, arı turac, adi bəzgək, balıqlardan qızılxallı, amfibiya və reptililərdən Aralıq dənizi tısbağası, xarabalıq kələzi, qızıl mabuya, həşəratlardan Dağıstan zolaqlı arısı, Alp rozaliyası, Qafqaz ilbizyeyən fışqırdanı, qəşəng böcək, kəpənəklərdən apallon, şəfəqsaçan, Qafqaz sarıcası, Kəlləşəkilli haf kimi növlər nəslinin kəsilməsi təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Eyni zamanda, məlumat verim ki, Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü nəticəsində Şuşa yaxınlığında Topxana meşəsi vardı. Maraqlıdır ki, Qarabağ münaqişəsi ekologiya ilə - yəni Topxana meşəsindən başladı. Bu günə qədərki vəziyyət isə sizə aydındır.
Məlumat olaraq bildirim ki, Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində 43 min hektar sahəsi olan (Bəsitçay dövlət təbiət qoruğu - 107 ha, Qaragöl dövlət təbiət qoruğu - 240 ha, Qubadlı dövlət təbiət yasaqlığı- 20000 ha, Daşaltı dövlət təbiət yasaqlığı - 450 ha, Arazboyu dövlət təbiət yasaqlığı - 2200 ha və Laçın dövlət təbiət yasaqlığı - 20000 ha) xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərində “Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı”na daxil edilmiş 24 fauna və 70-dən çox flora növü qorunurdu ki, bunların da əksəriyyəti artıq məhv edilmişdir. Bu ərazilərdə 460 növdən çox yabanı ağac və kol bitkiləri bitir. Bunlardan 70-i dünyanın heç bir yerində təbii halda bitməyən endemik bitkilərdir. Yüzlərlə növ ağac və kol bitkisi (Ayı fındığı, Araz palıdı, Yalanqoz, Şərq çinarı, Hirkan şümşadı, Eldar şamı, Söyüdyarpaq armudu, Qafqaz xədicəgülü, Qarabağ dağ laləsi, Şmidt dağ laləsi və s.) işğal müddətində məhv edilərək, dünya florasının xəzinəsindən silinmək təhlükəsi qarşısında qalmışdır. Qarabağ ərazisində 2000-dən çox adli bitki növünə rast gəlinir ki, bu da Azərbaycan florasının 42 faizini təşkil edir. Bölgədəki 127 fauna növü və 72 flora növü nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olmaqla, Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Siyahısına və “Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı”na salınmışdır. Təbiət abidəsi statusuna malik 152 sayda ağac (Şərq çinarı, palıd, azat, armud), 8 xüsusi qiymətli meşə sahəsi (Şərq çinarı, Püstə, Ayı fındığı, Ardıc, Azat, Araz palıdı, Çaytikanı, Pirkal), 6 ədəd geoloji-palentoloji obyekt (“Azıx”, “Tağlar”, “Xan”, “Qaxal” və "Divlər sarayı” mağarası, “Bazaltın sütunvari aralanması”) yaşı 120 ildən 2000 ilədək olan pasportlaşdırılmış 145 Şərq çinarı və digər təbiət sərvətləri uzun illər ağır və misli görünməmiş talanla üz-üzə qalmışdır. Kəlbəcər rayonunda 968 hektar ərazini əhatə edən “Qırmızı kitab”a daxil edilmiş ayıfındığı ağacları da kütləvi şəkildə qırılmışdır. Ermənilər o ağacları kəsiblər. Onlar yoxdur. Ermənistan iqtisadiyyatına nəzər salsaq görərik ki, son illərdə mebel istehsalı artıb. Bu da Azərbaycanda məhv etdikləri ağacların hesabına əldə olunub. Bunlara təəssüf edirəm.

- Sizcə işğaldan azad edilmiş bölgələrin ekologiyası ilə bağlı qanun layihəsinə ehtiyac varmı? Ehtiyac olacağı təqdirdə qanunda nələr olmalıdır?

- Maraqlı sualdır. Azərbaycanda ekologiyaya olan münasibət qanunlarımızda öz əksini tapıb. Dövlətin ekologiyaya həmişə xüsusi münasibəti olub. Parlamentdə indiyə qədər qəbul olunmuş qanunlar adekvat olaraq görüləcək işlərə yetərlidir. Sadəcə olaraq mexanizmlərin təkmilləşdirilməsinə xüsusi ehtiyac var. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin ağac və kol bitkilərinə ziyan vurublar. Ərazilərimiz çirkləndirilib. Metsamor Atom Elektrik stansiyalarının tullantılarının ərazilərimizdə basdırılması məsələsi var. Yeni texnologiyalar sayəsində həmin ərazilərdə bərpa işlərinə başlamaq lazım gələcək. Proses zamanı ortalığa qanunların təkminləşdirilməsi məsələsi çıxarsa, parlament olaraq buna adekvat münasibət göstərəcəyik.

- Bayaq qeyd etdiniz ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərin məhv edilməsi və dəymiş ziyanla ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət olub. Beynəlxalq ekoloqları, mütəxəssisləri Qarabağa dəvət edib baş verənlərlə yerində tanış etməyi düşünürsünüzmü?

- Təbii ki düşünürük. Prezident İlham Əliyev yanvarın 6-da 2020-ci ilin yekunlarına həsr olunmuş videoformatda keçirilən müşavirədə çıxışı zamanı ölkəmizə dəymiş ziyanla bağlı qəti fikrini deyib. O qeyd etdi ki, dəymiş ziyanı, eyni zamanda itirilmiş gəliri də hesablamalıyıq. Çünki bu 30 il ərzində biz Qarabağdakı müəssisələrdən hansı gəliri götürə bilərdik. Meşələr elə-belə qırılmayıb. Bu meşələr qırılıb və satılıb, eyni zamanda, örüş sahələri, otlaq sahələri... Bütün bunların qanunsuz istismarı gərək qiymətləndirilsin və biz onu pul ekvivalentinə çevirək. Əlbəttə, oradakı təbii sərvətlərin qanunsuz istismarı artıq danılmaz faktdır, onların qanunsuz istismar etdikləri qızılın və digər təbii sərvətlərimizin dəyəri hesablanmalıdır, dəymiş ziyan dəqiqləşdirilməli və bizə qaytarılmalıdır.

Qızıl, civə, mis dəmir yataqlarımızı istismar edərək maddi qazanc əldə ediblər. Hətta beynəlxalq şirkətlər də bu prosesdə iştirak edib. Onlar əldə etdikləri qazancı Azərbaycana qaytarmalıdır. Əks halda, bu məsələlər beynəlxalq məhkəmələrə çıxarılacaq və biz öz hüquqlarımızı tələb edəcəyik. Sualınıza birbaşa cavab olaraq isə deyim ki, qanunverici orqan olaraq ərazilər minalardan təmizlənəndən sonra parlamentlərarası işçi qruplarının oralara səfərini təşkil edəcəyik. Qoy erməni vandalizmini təkcə fotolarla, videolarla deyil, həm də öz gözləri ilə görsünlər.

- Zaman-zaman Metsamor AES-in Azərbaycan ərazilərində basdırılması ilə bağlı fikirlər səsləndirilib. Bu da Azərbaycan üçün yaxşı hal deyil. Sizcə hazırda vəziyyət nə yerdədir?

- Metsamor AES çox ciddi məsələdir. Region üçün böyük təhlükədir. Təəssüf ki, Metsamor bu gün fəaliyyətini davam etdirir. Türkiyə sərhədindən cəmi 16 km məsafədədir. Türkiyənin İğdır bölgəsindən 28 km aralıda yerləşir. Bizimlə Metsamor arasında 120 km məsafə var. İranla 60 km, Gürcüstanla 110 km məsafədədir. Bu gün Dağlıq Qarabağı yenidən cənnətə çevirmək fikrindəyik. Qarabağa qoyulan investisiyalar onun inkişafına, dünyaya inteqrasiyasına səbəb olacaq. Ancaq Metsamorun fəaliyyəti təhlükə olduğundan Qafqaz və yaxın regionların inkişafına əngəl ola bilər.
Məlimat üçün deyim ki, Metsamorun birinci bloku 1976-cı ildə, ikinci bloku 1983-cü ildə istismara verilib. Hətta həvəslənib 3 və 4-cü bloku da yaratmaq istəyirdilər. Lakin həmin ərazidə güclü zəlzələ olduğundan 25 minə yaxın insan itkisi oldu. Ardınca Çernobıl hadisəsi baş verdi. Ona görə də 3 və 4-cü bloku saxladılar. Bu gün istifadə olunan reaktorlar birinci nəsil köhnəlmiş reaktorlardır. Digər tərəfdən, onun yeri seysmik zonadadır. Birinci nəsil tikilmiş AES-ləri nəzərə alsaq ki, 8 bal gücünə hesablanıb. 9 bal gücündə zəlzələ baş versə nə olar?! Üstəgəl bu reaktorlar köhnəlib. Köhnəlmə də əlavə problem yaradır. Ermənistan hökuməti 2014-cü ildə Metsamorun istismarını 2026-cı ilə kimi uzatdı. Qonşu dövlətdən istifadə üçün 270 milyon dollar pul alıb. Enerjiyə olan tələbatı ödəmək üçün əlavə 30 milyon qrant alıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, orada hələ də təhlükə var. Məsələnin birinci tərəfi seysmik zonada yerləşməsi və köhnəlməsi ilə bağlıdır.

İkinci məsələ fəaliyyət göstərdiyi yerdə tullantıların olması ilə bağlıdır. Ermənistan iqtisadiyyatı imkan verə bilməzdi ki, o tullantıların zərərsizləşdirilməsi ilə məşğul olsun. Tullantılar işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə basdırılıb. Güman ki, bu məsələlər mütləq araşdırılmalıdır. Harada basdırılması üzə çıxmalıdır. Bu da ermənilərin hesabına həyata keçirilməlidir . Ümumiyyətlə, bərk halda olan tullantılar basdırılıb, maye halında olanlar çaylarımıza axıdılıb.

-Sadiq müəllim, işğaldan azad olmuş ərazilərdə elektrik stansiyalarının vıziyyəti nə yerdədir?

- 30 ilə yaxın müddətdə bizim elektrik stansiyalarımızın istismar müddət başa çatıb. Ermənilər onları vəhşicəsinə istismar ediblər. Orada yeni heç nə yaratmayıblar. Olanları dağıdıblar. Bu gün Energetika Nazirliyi və “Azərenerji” ASC bu işlə çox ciddi məşğul olur.

İlkin olaraq “Azərenerji” ASC işğaldan azad edilən bütün ərazilərdə monitorinq aparıb və layihələr hazırlayıb. Monitorinqlər nəticəsində məlum olub ki, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan rayonlarının ərazisində bütün energetika strukturları tamamilə dağıdılıb. Kəlbəcər, Laçın və digər rayonlarda isə vaxtı ilə mövcud olan 20-dən artıq kiçik su elektrik stansiyasının yararlı avadanlıqlarını söküb aparıblar, apara bilmədiklərini yandırıb və ya partladıblar. Hazırda həmin elektrik stansiyalarından heç biri yararlı vəziyyətdə deyil və tamamilə dağıdılıb. Bundan başqa, birinci Qarabağ müharibəsində işğal edilmiş rayonlarda 1 ədəd 330kV-luq, 20 ədəd 110 kV-luq, 41 ədəd 35 kV-luq yarımstansiya və 15 000 km-dən çox məsafədə elektrik xətti olub ki, erməni qəsbkarları onları da dağıdıblar.

- Ancaq bütün bunlara baxmayaraq “Azərenerji” tərəfindən “Qarabağ enerji layihəsi” və bunun əsasında 2 hissədən ibarət startegiya hazırlanıb.

- Birinci hissədə işğaldan azad edilən ərazilərdə tamamilə dağıdılmış elektrik enerji sisteminin yaradılması və respublika enerjisi steminə inteqrasiyası;

İkinci hissədə Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad olunan ərazilərin yaşıl enerji zonasına çevrilməsi ilə bağlı qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmaq üçün su, külək, günəş elektrik stansiyalarının bərpası və yenilərinin tikilməsi nəzərdə tutulur:

Artıq birinci mərhləyə uyğun olaraq kompleks işlərə başlanılıb. Belə ki, işğaldan azad edilən ərazilərin böyük hissəsini mənbə olaraq elektrik enerjisi ilə təchiz edəcək Füzulidəki 110/35/10 kilovoltluq “Şükürbəyli” yarımstansiyası tam yenidən qurulmaqla yanaşı, enerjiötürmə qabiliyyəti artırılır. Bunun üçün mənbəyi “İmişli” yarımstansiyasından “Şükürbəyli" yarımstansiyasına 51 km məsafədə 110 kilovoltluq yüksəkgərginlikli əlavə xətt quraşdırılır. İşlərin 30 faizi artıq həyata keçirilib. Eyni zamanda paralel olaraq Füzulidəki “Şükürbəyli” yarımstansiyasından Şuşaya 110 kV-luq yüksəkgərginlikli 2 dövrəli “Şuşa-1”, “Şuşa-2” hava elektrik xətti çəkilir.

Bundan başqa, Şuşa şəhərində yeni 110/35/10 kilovoltluq yarımstansiya tikilir.Təəssüf ki, Sərsəng su anbarı hələ ki bizim nəzarətimizdə deyil. Bu su anbarı gələcəkdə təbii fəlakətə səbəb olacaq vəziyyətdədir. Güman ki bununla bağlı işlər görüləcək. Eyni zamanda, alternativ enerji mənbələri olan külək, su enerjisindən maksimum dərəcədə istifadə edəcəyik. Çünki həmin ərazilərdə potensial var. Dövlətimizin siyasi əzmi nəticəsində biz bu işləri görəcəyik. Bu potensialdan təkcə Dağlıq Qarabağ üçün deyil, gələcəkdə ixrac üçün də istifadə edə bilərik.

- Bu gün dünyanı narahat edən əsas məsələlərdən biri su qıtlığının yaranmasıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilər içməli suya görə Azərbaycanda ön yerlərdə dayanır. Bu sahədə hansı işlər görülə bilər? Bəzi bölgələrimiz var ki zaman-zaman su qıtlığından əziyyət çəkib. O baxımdan azad edilmiş bölgələrimiz hansı rolu oynaya bilər?

- Çox doğru deyirsiniz ki, Azərbaycanın digər bölgələri var ki, susuzluqdan əziyyət çəkir. Son illərdə bu hal müşahidə olunmaqdadır. Azərbaycanda ümumi həcmi 631 milyon funt olan 10 su anbarı, o cümlədən Tərtər çayı üzərində inşa edilmiş su tutumu 560 milyon kub olan 100 min hektardan artıq əkin sahələrinin suvarılmasına hesablanmış Sərsəng su anbarı var. Lakin Sərsəng su anbarından istifadə edə bilmirik.
Bundan sonra Azərbaycanda su qıtlığından danışılmayacaq. Sudan danışanda ancaq içməli suya toxunmamalıyıq. Çünki ərazilərimizin suvarılması məsələsi də var. İşğaldan azad olunmuş zonada 125,8 min hektar suvarılan torpaq sahələri var. Bunun 25,3 min hektarı Yuxarı Qarabağın, 49,6 min hektarı Ağdamın, 26,1 hektarı Füzuli, 12,5 min hektar Cəbrayıl, 5,3 min hektar Zəngilan, 5,3 min hektarı Qubadlı rayonunun inzibati ərazisinə daxildi. Söhbət ondan gedir ki, vaxtı ilə bu ərazilərdə 22 suvarma sistemi olub, 16 ədəd baş qurğu, 6426 km uzunluğunda suvarma şəbəkəsi, 330 km uzunluğunda kollektor drenaj şəbəkəsi, 1429 subartezian qurğusu, 1800 texniki qurğu, 56 nasos stansiyası fəaliyyət göstərirdi. İndi onlar məhv olub. Amma deyim ki, ehtiyat su mənbələri yalnız işğaldan azad edilmiş ərazilərin deyil, Azərbaycanın digər bölgələrinin suvarılmasında böyük rolu olacaq. Təəssüf ki, Sərsəng su anbarı təhlükə mənbəyi olaraq qalır.

- Zaman-zaman şahidi olmuşuq ki, parlamentin hansısa komitəsi onun profilinə uyğun olan qurumlarla işləyərkən fikrilər heç də üst-üstə düşmür. Müəyyən problemlər ortaya çıxırdı. Bu gün hansı şəkildə işləyirsiniz?

- Altıncı çağırış parlamentin deputatları qarşısında cənab Prezident çıxış edərkən qoyduğu vəzifələrdən biri də o idi ki, yeni tərkibdəki parlament əvvəlkilərdən fərqli olaraq üslubunda dəyişiklik etməlidir. Yalnız qanunu qəbul etməklə deyil, onun icra mexanizminə nəzarəti də həyata keçirtməlidir. Hesablama Palatası vasitəsilə qoyulan investisiyalara nəzarəti öyrənə bilirik. Amma işin tam tərkibinə getmək, orada hansı işləri görmək üçün komitə olaraq öhdəsindən gəlməyə çalışırıq. Yalnız sədri olduğum komitə barədə danışa bilərəm. Energetika Nazirliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, “Azərenerji”, “Azərsu”, “Azəriqaz, “Meliorasiya və Su Təsərrüfatı” ASC ilə sıx əlaqədəyik. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində hansı işlər görülür və görüləcək kimi məsələləri tez-tez adını çəkdiyim qurumlarla müzakirə edirik. Eyni zamanda, görülən işlərdə əməkdaşlıq məsələlərini də müzakirə edirik.

- Milli Məclis illər öncə qanunverici orqan olmaqla yanaşı, həm də nəzarətedici orqan idi. Amma bu gün o səlahiyyət deputatlarda yoxdur. 2021-ci ilin yaz sessiyası başlayır. Sizin komitənin “İşlər planı”na nələr daxildir? Yeni sənədlər hazırlanarkən cəmiyyətin, xüsusilə, ekspertlərin fikirləri nə dərəcədə yer alır?

- Parlamentin 2020-cil payız sessiyasında komitə olaraq çox vacib məsələləri həll etdik. Məsələn, ətraf mühitin mühafizəsi haqqında, ətraf mühitin qorunması və ovçuluq haqqında, istehsalat və məişət tullantıları haqqında, polietilen torbalardan istiadənin məhdudlaşdırılması haqqında vacib qanunlar qəbul etdik.

Polietilen torbalar yığışdırıldı. Birdəfəlik qabların sıradan çıxması kimi böyük bir məsələni gündəmə gətirdik. Həmin sellofanların yığışdırılması məsələsi 2021-c il 1 yanvardan qüvvəyə minib. Birdəfəlik qabların da yığışdırılması iyunun 1-dən həyata keçiriləcək. Bu, ümumi olaraq ekologiyamıza bir töhfədir. Təbii ki, qanun qəbul olunmazdan öncə cəmiyyətin fikirləri dinlənilir. Çünki hər hansı qanuna cəmiyyət riayət etməsə, o qanun işlək olmayacaq. Qanunlar mütləq formada cəmiyyətin istəyini əks etdirməlidir. Bəzən də bunu ekspertlər vasitəsilə cəmiyyətə təqdim edirik. Qanunların qəbulunda maarifləndirmə də əsasdır. Məsələn, biz plasmas qablarından istifadə edirik. Bu plasmas qablar isti ilə təmasda olanda xərçəng xəstəliyinə yol açır. Ancaq biz bunun fərqində də deyilik. Bundan orta statistik azərbaycanlınını məlumatı olmaya da bilər. Məlumat ekspertlər və media nümayəndələri vasitəsilə cəmiyyətə ötürüləndə hər kəs qanunun mexanizmini anlayacaq.

2021-ci ildə də bu işləri davam etdirməyi nəzərdə tuturuq. Digər məsələ kimi deputatların nəzarətedici funksiyanı itirdiyini qeyd etdiniz. Parlament özünün Hesablama Palatası vasitəsi ilə nəzarəti həyata keçirir və bu qurum Milli Məclis qarşısında hesabat verir. Düşünürəm ki, bu nəzarəti bütün vətəndaşlar, vətındaş cəmiyyəti də etməlidir. Bunu siz də etməlisiniz. Hesab edirəm ki, cəmiyyət olaraq biz baş verənləri çatdırmalı, çatışmazlıqları aradan qaldırmalıyıq.

- İşlər planında konkret nələr var?

- Bir neçə qanun layihələri olacaq. Bu barədə məlumat hazır olanda biləcəksiniz.

- Bir sual da maraqlıdır: komitə sədri olaraq bu gün ekologiya ilə bağlı Azərbaycanda ən böyük problemi nədə görürsüz?

- Ekologiya sahəsində problemlər çoxdur.

- Su ehtiyatlarının çirkləndirilməsi;

-Sənaye müəssisələri və avtonəqliyyatın atmosferi çirkləndirməsi;

- Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqların sıradan çıxması;

- Tullantıların tələb olunan səviyyədə idarə olunmaması.

Təbii su hövzəsi olan Xəzər dənizinə bütün mənbələrdən ildə təxminən 12 mlrd. kub.m çirklənmiş su axıdılır ki, bunun da 80 faizi Rusiyanın payına düşür. Azərbaycan ərazisindən isə dənizə hər il 250 mln. kub.m-dən artıq çirkli su axıdılır. Nəticədə Bakı buxtasında 60 mln. kub.m-dən çox çirkləndirici maddələr toplanıb. Kürün suyunun 74%-i isə Gürcüstan və Ermənistan ərazilərində formalaşır və həddən artıq çirklənməyə məruz qalır. Hesablamalar göstərir ki, Kür çayı hövzəsinə Ermənistandan (Arazla) ildə orta hesabla 300 mln.kub. m, Gürcüstandan 265 mln.kub. m, Azərbaycandan isə 25 mln.kub. m çirklənmiş su axıdılır və nəticədə Kür çayı suyunun mis, sink, fenol, neft məhsulları və s. zərərli maddələrlə həddən artıq çirklənməsi müşahidə edilir.

- Torpaqlarımız işğaldan azad edilib. Həmin ərazilərdə meşə örtüyü nə vəziyyətdədir? Səhralaşma varmı?

- Qətiyyən qorxmağa ehtiyac yoxdur. Əsas odur ki, torpaqların sahibi olaraq meşə örtüyünü artıracağıq. 44 günlük müharibədən dərhal sonra Azərbaycan ordusu həmin ərazilərdə ağac əkib. Bu da Azərbaycanın öz torpaqlarına olan münasibətidir və tezliklə yeni texnologoiyaların tətbiqi ilə gözəl nəticələr əldə edəcəyik.

- Bir neçə il bundan qabaq belə bir hal baş vermişdi: Tərtərdə yaşlı çinar ağaclarını çıxarıb yerinə palıd əkirdilər. Bizdə ağacəkmə kampaniyası bu cür yadda qalmışdı. Hazırda vəziyyət necədir?

- Burada bəzi məqamlar var. Elə yerlər var ki sürüşmə zonasıdır və o zonalarda ağac əkməklə ancaq sürüşmənin qabağını almaq mümkündür. Ancaq təbii meşələrlə bağlı məsələ fərqlidir. Meşələrin özünün inkişaf etməsi üçün şərait yaratmaq lazımdır. Bunun üçün qırılmasının qarşısı alınmalıdır. Bu gün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən meşələrdə kameralar quraşdırılıb. Bunun üçün Azərbaycanda hər bir kənd qazlaşdırılmalıdır ki, sabah insanlar gedib ağacları məhv etməsinlər. Artıq bu problemlər də aradan qaldırılır...
Qüdrət Həsənquliyev: “Azərbaycan 4 faizə görə vassal ölkəyə çevrilməz”Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev gündəmdəki siyasi məsələlərlə bağlı “Xalq cəbhəsi” qəzetinə müsahibə verib.

Avrasiya.net müsahibəni təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin 11 Yanvar Moskva Bəyənnaməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bu görüşü və onun nəticələrini növbəti uğurlu addım kimi qiymətləndirə bilərik. Atəşkəs haqqında 10 noyabr 2020-ci il birgə bəyanatından sonra onu bizimlə birlikdə imzalayan Rusiya və Ermənistan bəyanatın bəzi müddəalarını öz istəklərinə uyğun təfsir edib, ondan maksimum faydalanmağa çalışırlar. Müharibənin nəticəsi olaraq, biz torpaqlarımızın əhəmiyyətli hissəsini işğaldan azad etmişik. İndi addım-addım yeni siyasi reallıqları erməni ictimaiyyətinə qəbul etdirməliyik. Son Bəyənnamə də bu istiqamətdə atılan növbəti addımdır. Hazırda bölgədə gərginliyinin azaldılmasında daha çox Ermənistan rəhbərliyi maraqlı olmalıdır. Çünki koronavirusa qarşı peyvəndləmə başa çatan kimi dövlətlərarası sərhədlər açılacaq, gərginlik və yeni müharibə qorxusu altında, kasıbçılıq içərisində yaşamaq istəməyən ermənilər Dağlıq Qarabağdan və Ermənistandan köçüb gedəcəklər. Ona görə Ermənistan böyük miqrasiyanın qarşısını almaq və iqtisadiyyatını dirçəltmək istəyirsə, Türkiyə və Azərbaycanla normal qonşuluq münasibətləri qurmalıdır. Bunun isə tək yolu Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımaqdan keçir. Faşist ideologiyasına yoluxdurulmuş Ermənistan xalqına bu həqiqətləri dərk etməsi üçün bir az zaman lazımdır. Ermənistanın atmalı olduğu bəzi addımların son bəyanatda öz əksini tapmaması da bundan qaynaqlanır. Azərbaycanla Ermənistan arasınada mövcud olmuş yolların bərpası və yenilərinin tikilməsi iqtisadi baxımdan daha çox Ermənistanın xeyrinədir. Çünki bizi Gürcüstan üzərindən Türkiyə ilə birləşdirən avtomobil və dəmir yol xətti var. Naxçıvanın Azərbaycanın digər bölgələri ilə əlaqələrində problemlər olsa da onun İran və Türkiyə ilə sərhədlərinin olması vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Buna görə Ermənistanın özünü naza qoyması sadəcə başa düşülən deyil.

- Niyə bir qrup insan bu görüşün nəticələrini uğursuzluq kimi dəyərləndirir və Rusiyanı işğalçı kimi təqdim edirlər?

- Həmin adamların bir qismi gerizəkalı olduğundan, digər qismi kiçik çaplı siyasi dələduz olduğuna görə, üçüncü qrup isə bölgədə marağı olan xarici güclərin tapşırığı ilə bu cür mövqe sərgiləyir. Ağıllı insanlar başa düşürlər ki, əgər mümkün olsaydı, o zaman Azərbaycan Ordusu dövlət sərhədlərimizə qədər işğalçıları qovub, bu problemi birdəfəlik həll edərdi. Ali Baş Komandan atəşkəsə imza atıb, rus sqlhməramlılarının münaqişə bölgəsinə gəlməsinə icazə veribsə, deməli ölkəmiz üçün ən uğurlu variant bu olub. İki gün öncə “YouTube”da Əli Kərimli Prezident İlham Əliyevi müharibəni dayandırdığına görə qınamaqla yanaşı, fəxarət hissi ilə bəyan edirdi ki, birinci Qarabağ savaşı zamanı müharibəni dayandırmaq istiqamətində ABŞ və Rusiya tərəfindən Azərbaycana edilən təzyiqlərə, hətta ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyaya Elçibəy prezident kimi əhəmiyyət vermədi və müharibəni davam etdirdi. Halbuki sonralar Elçibəy böyük üzüntü içərisində bəyan edirdi ki, gərək qaragüruh cəbhəçilərdən çəkinməyib “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti”nin statusunu bərpa etməklə münaqişəyə son qoyulmasına dair Yeltsinin təklifini qəbul edərdim. Öz səhvindən nəticə çıxarmağı belə bacarmamış Əli Kərimli hələ də anlamır ki, döyüş meydanındakı real vəziyyəti dəyişmək imkanına malik böyük güclərin tələbini qulaqardına vurmaq xalqımız üçün hansı faciələrə gətirib çıxarardı. Həmin düşərgənin “ağıllısı” budursa digərlərinə nə deyəsən. Bölgəyə böyük təsir imkanları olan güclərlə anlaşmadan müharibə aparmağı yalnız siyasətdə ağsaqqallaşmaq əvəzinə saqqalını ağartmışlar, yaxud adaşına oxşamağa çalışan “əlikimilər” tələb edə bilər. Nə qədər vurnuxsalar da, dairələrini dəyişsələr də yerlərini tapa bilməyən, həqiqətləri xalqımıza deməyə cəsarətləri çatmayan bu uğursuz, artistlik etməklə sifətlərini gizlətməyə çalışan, təhqir etdikləri hakimiyyətin daxilindəki özlərikimilərdən maliyyələşən bu cür ünsürləri xalqımız artıq yaxşı tanıyır. Bu adamlardan nə qədər soruşulsa da ki, başqa cür Qarabağı necə azad edəcəkdiniz? Sadəcə susurlar.

- Onlar Sizi rusiyayönümlü siyasət aparmaqda ittiham edirlər...

- Çünki tapşırıq alıblar. Həm də bu böhtançı axmaqlar fikirləşirlər ki, bu cür böhtanlarla özlərini vətənpərvər və müxalifətçi kimi təqdim edə bilərlər. Bütün həyatını Azərbaycanın müstəqilliyinə həsr etmiş bir adam haqqında yalnız ləyaqətini itirmiş adamlar belə ittihamlar səsləndirə bilər. Bir daha təkrar edirəm,biz torpaqlarımızı işğaldan ona görə azad edə bildik ki, İlham Əliyev Rusiya ilə etimadlı münasibətlər qura bildi. Bundan sonra da Dağlıq Qarabağın nəzarətimizdə olmayan hissəsində suveren hüquqlarımızı bərpa etmək istəyiriksə Rusiya ilə strateji əməkdaşlığımızı davam və inkişaf etdirməliyik. Bunu başa düşməyənin siyasətdə nə işi var. Bu böhtan və təhqir dağarcıqları bir dəfə fikiləşdilərmi ki, niyə Qərbdə mövcud olan güclü erməni diasporu həmişə Ermənistanı Rusiyadan uzaqlaşdırmağa yox, onunla daha sıx əməkdaşlığa çağırıb. Bununla yanaşı, hər zaman söyləmişəm ki, qardaş Türkiyə ilə münasibətlərimiz ən yüksək səviyyəyə qaldırılmalı, Rusiya ilə əməkdaşlıq Qərblə əlaqələrimizin inkişafına mane olmamalıdır. Siyasi dələduzlardan fərqli olaraq, Türkiyəni özümüz saymışam və müharibəyə qədər mütəmadi olaraq çağırışlar etmişəm ki,Türkiyə hökuməti Qarabağın işğaldan azad olunması üçün bizsiz Rusiya ilə danışıqlar aparsın. Öz hökumətimizi də ona çağırırdım ki, Qarabağın azadlığı üçün forpost Ermənistanla yox, Rusiya ilə danışıqlar aparsın və nə qədər ki, Ərdoğan hakimiyyətdədir torpaqlarımızı işğaldan azad etmək üçün müharibəyə başlayaq. Bunları ki ,siyasətlə maraqlanan hər kəs dəfələrlə oxuyub və bilir. Çünki heç kim təminat verə bilməzdi ki, yaxın illərdə Ərdoğan kimi haqqın yanında olmaqdan çəkinməyən, müstəqil, güclü və xarizmatik lider Türkiyədə hakimiyyətə gələcək. Həm də hər keçən gün Qarabağı bizdən daha da uzaqlaşdırırdı.

Məmnunam ki, dediklərimiz gerçəkliyə çevrilməkdədir. Bu gün Rusiya sülhməramlılarının yalnış davranışını görən kimi buna sevinib, dərhal Rusiyanı düşmən və işğalçı elan etməməli, əməkdaşlıq ruhunda iradlarımızı bildirməklə, həmin yalnışlıqların düzəldilməsinə çalışmalıyıq. Rusiyanı dostcasına inandırmalıyıq ki,onun sülhməramlıları öz funksiyalarını mandatları çərçivəsində yerini yetirməsələr bu həm bizimlə, həm də Türkiyə ilə münasibətləri zədələyə bilər. Rusiya anlamalıdır ki, 20% torpaqları 30 il işğal altında qalsa da özünün müstəqil siyasətindən imtina etməyən Azərbaycan 4 faizə görə vassal ölkəyə çevrilməz. 17 milyon kvadrat kilometrdən çox ərazisi olan Rusiyanın müdrikliyi çatar ki, Azərbaycanın 3.5 min kvadrat kilometr ərazisinə nəzarət etməsinə görə Azərbaycanı Ukrayna, Gürcüstan, Moldova kimi düşmən dövlətə çevirməsin. Hazırda Qarabağın azadlığı üçün bizimlə bərabər Türkiyə də Rusiya ilə əməkdaşlıq edir və biz də BAXCP olaraq bu əməkdaşlığı dəstəkləyirik. Sonda Dağlıq Qarabağda baş verənlərə görə səmimi olaraq narahatçılıq keçirən vətəndaşlarımıza üzümü tutub deyirəm ki, Prezidentə inanın, Dağlıq Qarabağ təkcə hüquqi baxımdan yox, həm də faktiki olaraq bizim olacaq!
Elnur Allahverdiyev: “Vikipediya”da addım-addım irəliləyib, öz mövqeyimizi qəbul etdirməliyik”“Vikipediya”nın ingilisdilli bölümündə Azərbaycan barədə məqalələrin yaradılmasında aktivlik müşahidə edilməkdədir. Bu istiqamətdə təşəbbüslərin dəstəklənməsinə millət vəkili Elnur Allahverdiyev də fəal şəkildə qoşulub. E.Allahverdiyev bizimlə söhbətində təbliğatın mühüm elementlərindən olan “Vikipediya” ilə bağlı işlərin hansı məcrada davam etməsinə aydınlıq gətirib.

- Son zamanlar “Vikipediya”nın ingilisdilli seqmentində Azərbaycan barədə məqalələrin yaradılmasında fəallıq hiss olunur. Sizin sosial şəbəkələrdəki paylaşımlarınızda bu yöndə təşəbbüslərlə çıxış etdiyiniz görünür.

- Bəli, belə bir fikrə biz Vətən müharibəsinin gedişatında gəldik. Gənc yaşlarına baxmayaraq, “Vikipediya” sahəsində xeyli təcrübəsi olan vətənpərvər gənclərimiz çalışır. Onların bir qrupu ilə bu barədə müzakirələr apararkən qərara gəldik ki, Vətənimizi, tariximizi, mədəniyyətimizi dünyada təbliğ etmək üçün səylərimizi birləşdirək, bacarıqlı, həvəsli gənclərimizi stimullaşdırıb belə bir təşəbbüsün əsasını qoyaq. “Qorqud” “Vikipediya” Metodiki Klubu ilə əməkdaşlığımız beləcə yarandı. Onlayn formatda təlimlərə başladıq ki, istənilən şəxs qoşula bilsin. Məsələn, bu gün Almaniyadan, Kanadadan təlimlərə qatılan soydaşlarımız var.

Açığı, gizlətməməliyik ki, “Vikipediya” ermənilərdən xeyli geridə qaldığımız böyük platformadır və burada düşmənin Azərbaycan, Qarabağ haqqında yanlış məlumatlar yerləşdirməsinin qarşısını maksimum şəkildə almalıyıq. Təsəvvür edin, bizim bu təşəbbüsümüz elə bil okeanda bir damladır. Bu işə daha geniş imkanlarla, potensialla qoşulmağa ehtiyac var. Elmi resurslarımız, alimlərimiz, mediamız bu istiqamətdə hədsiz aktiv olmalıdırlar.

- Aktivlik deyəndə nəyi nəzərdə tutursunuz?

- Bilirsiniz, “Vikipediya”da məqalə yerləşdirmək düşündüyümüz qədər sadə iş deyil. Çoxumuz fikirləşirik ki, istənilən mövzuda məqalə yaradıb, “Vikipediya”ya “yükləyə” bilərik. Bu, müəyyən mənada belədir, ancaq təsəvvür etdiyimiz qədər də yox... Tutaq ki, hər hansı bir şəxs özü barədə səhifə yaradır. Əgər bu şəxs ensiklopedikdirsə, bunu etmək problemli məsələ deyil. “Vikipediya”nın Azərbaycan üzrə administratorları Bakıdadırlar və səhifəyə edilən yoxlanışın obyektiv nəticəsini tezliklə almaq olur. Ancaq siz ingilis, alman, ispan, rus və s. dillərdə tutaq ki, Şuşanın azad olunması, yaxud Kəlbəcərdəki qədim alban monastırı olan Xudavəng barədə məqalə yerləşdirmək və ya mövcud olanın üzərində dəyişiklik etmək istəyirsinizsə, bilməlisiniz ki, bu çox mürəkkəb prosesdir.

- Səbəb nədir?

- “Vikipediya” nüfuzlu və etibarlı, dünya tərəfindən qəbul edilən elmi məqalələrə, mənbələrə istinad edir, yaxud dünyanın tanınmış media qurumlarına. İndi gəlin baxaq: tarix mövzusunda dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarında, nəşrlərində bizim elm adamlarının məqalələri çoxdur, ya ermənilərin? Xudavəng monastırının alban məbədi olmasını sübut edən və ABŞ-ın, Böyük Britaniyanın, Fransanın elmi nəşrlərində dərc olunan, bizim mövqeyimizi əks etdirəm elmi işlər çoxdur, yoxsa “erməni kilsəsi” olduğunu iddia edən əsərlər? Ona görə də sizin bu mövzuda hər hansı yenilik, əlavə, dəyişiklik cəhdinizi “Vikipediya” mütləq yoxlayacaq və həmin mənbələrə müraciət edəcək.

Yaxud, tutaq ki, hər hansı erməni belə bir məzmunda məqalə yerləşdirib: “Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi əməliyyatlar zamanı dinc erməni əhalisinə qarşı zorakılıq tətbiq edib”. O məqaləni yaradarkən, misal üçün, “The New York Times”da bu məzmunda çıxan bir yazıya istinad edib. “Vikipediya” məqaləyə dərhal “hə” deyəcək, çünki adı çəkilən mətbu orqana etibar edir. Biz isə ölkəmizdə onlarla sayt və qəzetdə bunun əksini iddia etsək də, heç nəyə nail olmayacağıq. Bizim yerli mənbələrin, kitabların, əsərlərin “Vikipediya” üçün əhəmiyyəti yoxdur. Çünki o informasiya mənbələri “Vikipediya” tərəfindən tanınmır, istinad nöqtəsi kimi qəbul edilmir. Bu baxımdan, sözügedən platformada nəsə qazanmaq istəyiriksə, jurnalistlərimizdən tutmuş elm adamlarımızadak ilk növbədə dünyanın populyar informasiya mənbələrində aktivlik göstərməliyik.

- Başqa sözlə, bu, qət ediləsi uzun yoldur.

- Haqlısınız. Bu istiqamətdə böyükmiqyaslı işlər görülməlidir. Məncə, dövlətin bu sahəyə ciddi dəstəyi olmalıdır. “Google”da istənilən məzmunda axtarış verən kimi ilk mənbə olaraq “Vikipediya”nı göstərir. Deməli, bu, çox mühüm təbliğati müstəvidir. Döyüş meydanıdır. Bu platformada addım-addım irəliləyib, tarazlığa nail olmalıyıq, öz mövqeyimizi qəbul etdirməliyik. Yol uzundur, ancaq çətinliklər də onları aşmaq üçün mövcuddur.

Oxu.az
Qüdrət Həsənquliyev: Bizə və bölgəyə rus-türk düşmənçiliyi yox, dostluğu lazımdırİndiki mərhələdə İlham Əliyev nəyə nail olmaq mümkün idisə, ona nail olub

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini oxucularımıza təqdim edirik

- Qüdrət bəy, artıq 2021-ci ilin ilk günlərini yaşayırırq. Necə düşünürsünüz, bu il həll etməli olduğumuz əsas məsələlər hansılardır?

- İlk növbədə hökumət qısa bir müddətdə COVİD-19 virusuna qarşı ÜST tərəfindən təsdiq olunmuş vaksinlərin alınmasını və əhalinin peyvənd olunmasını təşkil etməlidir. Bunun ardınca ölkədə başladılmış islahatlar dərinləşdirilməli, iqtisadiyyatda dövlət yalnız tənzimləyici rol oynamalı, özəlləşdirilməyə gedilməlidir. Konstitusiyanın 15-ci maddəsinin ikinci hissəsində qeyd olunur ki, dövlət iqtisadiyyatın inkişafına şərait yaradır, inhisarçılığa və haqsız rəqabətə yol vermir. Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin 2-ci hissəsində göstərilir ki, mülkiyyətin heç bir növünə (dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyət) üstünlük verilmir. Ona görə də bu konstitusion normalara hökumət tərəfindən ciddi riayət olunmalıdır. Təəssüf ki, biz adını “təbii inhisarçı” qoyub bəzi dövlət şirkətlərinə büdcədən pul ayırır, onların borclarını büdcə vəsaiti hesabına bağlayırıq və bəzən vergi güzəştləri də nəzərdə tuturuq və s. Halbuki Konstitusiyaya görə, heç bir təbii inhisarçıdan söhbət gedə bilməz və belə şirkətləri bir neçə yerə bölməklə inhisarçılığa son qoyulmalıdır. Təəssüf ki, dövlət müəssiələrinə maliyyə dəstəyi bəzən onların gördüyü işin əhəmiyyəti ilə əlaqələndirilir. Baxmayaraq ki, iqtisadiyyatın digər mülkiyyət növləri ilə əlaqəli bütün sahələri əhəmiyyətlidir.

Eyni zamanda qanunun aliliyini yüksək səviyyədə təmin etmək üçün məhkəmə-hüquq islahatları da dərinləşdirilməlidir. Ölkənin xarici siyasət idarəsi sözün əsl mənasında fədakarlıq nümayiş etdirməli, ölkəyə investisiya cəlb olunması və Qarabağın bərpası üçün büynəlxalq dəstəyin təmin edilməsi istiqamətində ciddi fəaliyyət göstərməlidir. Hökumət xalqın quruculuq prosesinə cəlb olunması üçün xüsusi proqramlar hazırlamalıdır. Bunlarsız böyük uğurlara imza atmaq çətin olacaq, iqisadiyyatın neft və qaz satışından asılılığı davam edəcəkdir. Həll edilməli növbəti vacib məsələ “Laçın dəhlizi” də daxil olmaqla Ermənistanla dövlət sərhədlərinin bərpa olunması, ölkəmizin ərazisinə malların və insanların giriş-çıxışına nəzarətin bərpa edilməsidir.

- Xaricdən idarə olunan bəzi adamlar son günlər Qərb ölkələrindən yayımlanan internet TV-lər üzərindən xüsusi emosionallıqla təkrar-təkrar vurğulayırlar ki, rus sülhməramlılarının Qarabağa gəlməsinə imkan vermək olmazdı, ən azından Azərbaycan atəşkəs haqqında birgə Bəyanat imzalanarkən qətiyyət nümayiş etdirməli, ruslarla eyni sayda Türkiyə sülhməramlılarının da münaqişə bölgəsinə gəlməsinin Bəyənatda qeyd olunmasına nail olmalı və türklər də ruslarla birlikdə sülhməramlı missiyada iştirak etməli idilər. Onlar əminliklə söyləyirlər ki, Türkiyənin imzalanmış Bəyanatdan öncədən xəbəri olmayıb və Azərbaycan Türkiyəni fakt qarşısında qoyub. Bəziləri hətta Qarabağın tam azad olunmamasını və atəşkəsə gedilməklə bu münaqişənin birdəfəlik həll edilməməsini böyük tarixi şansın qaçırılması kimi qiymətləndirirlər. Sizin bu məsələlərə münasibətiniz necədir?

- Bu cür fikirləri səsləndirənlər siyasi diletantlar və qərəzli, tapşırıqla danışanlardır. Hansı “ağıllı” düşünə bilər ki, Rusiya ilə anlaşıb onun neytral qalacağına əmin olmadan Prezident genişmiqyaslı əks-hücum əmri verərdi. Biz hamımız gördük ki, Rusiya bundan əvvəlki atəşkəs rejimlərinin pozulması hallarında olduğu kimi dərhal müdaxilə etmədi və bəyan etdi ki, döyüşlər Azərbaycan ərazisində getdiyindən onlar müdaxilə edə bilməz. Bununla yanaşı müharibə zamanı Rusiya Türkiyə ilə daim təmasda oldu, onun proseslərdə iştirakına çox dözümlə yanaşdı və hazırda Türkiyə ilə birgə “Atəşkəsə Nəzarət üzrə Monitorinq Mərkəzi” yaradırlar. Atəşkəsdən xeyli öncə Türkiyə mətbuatı türk diplomatik qaynaqlara istinad etməklə bölgəyə rus sülhməramlılarıın gələcəyini yazırdı. Baş verənləri təhlil etdikcə əmin olursan ki, müharibə başlayan kimi Ordumuzun İranla sərhəd rayonlarının və Şuşanın işğaldan azad olunması istiqamətində əks-hücumlarını da yalnız hərbi strategiya ilə əlaqələndirmək doğru olmaz. Qardaş Türkiyə Respublikası bütün məsələlərin içində idi. Bunları başa düşmək üçün sübut yox, ağıl lazımdır. İndi birgə Bəyənatı tənqid edən həmin !ağıllılar” desinlər görək onlar başqa cür, Rusiya ilə anlaşmadan Qarabağı necə azad edəcəkdilər? Xalqımız da görsün ki, bəli, belə bir şans olub, amma hökumət onu qaçırıb. Ona da cavab versinlər ki, Rusiya münaqişəyə qatılsaydı indiki nəticələrə nail olmaq mümkün olardımı və Rusiyanın münaqişəyə qatılmamasını başqa cür necə təmin etmək olardı? Paralel olaraq xalqımızdan soruşuram, torpaqlarımızın 20%-nin işğal altında qalması sərfəliydi, yoxsa 4%-nin rus sülhməramlılarının 5 il nəzarətində qalması şərti ilə torpaqlarımızın 16%-ni azad etməyimiz?

Qoy desinlər, Rusiya ilə anlaşmadan hərbi əməliyyatlara başlasaydıq və Rusiya ermənilər tərəfdən müharibəyə qatılsaydı Türkiyədən başqa kim bizə kömək edəcəkdi? Rusiyanın əlində əsir-yesir olmuş Qərbmi? Yaxud, desinlər Türkiyə-Rusiya müharibəsi bizə nə vəd edirdi? Bizə və bölgəyə rus-türk düşmənçiliyi yox, dostluğu lazımdır. Minsk Qrupunun həmsədri olan ABŞ və Fransanın mövqeyi ortadadır. ABŞ-ın hələ Elçibəyin prezidentliyi dönəmindən Qarabağda erməni işğalçılarına müqavimət göstərdiyimiz üçün ölkəmizə tətbiq etdiyi sanksiya, “Azadlığa yardım aktına 907-ci düzəliş” bu gün də qüvvədədir. ABŞ və Avropa İttifaqının səfirləri xalqımızı 2021-ci ilin gəlişi münasibətilə “təbrik” edirlər, torpaqlarımızı işğaldan azad etməyimizə görə bizi təbrik etmirlər. Budur bunların beynəlxalq hüquqa, əslində isə özlərinə hörməti. Daha neçə 30 il gözləməliydik ki, Minsk Qrupunun həmsədrləri Ermənistandan BMT TŞ-nın qətnamələrinin icrasını tələb etsin? Ona görə hər zaman Qarabağı işğaldan azad etmək üçün həm qardaş Türkiyəni, həm də öz hökumətimizi Rusiya ilə danışıqlar aparmağa çağırırdım. İndi çox məmnunam ki, bu baş verib. Siyasət mümkün olanı əldə etmək bacarığıdır. İndiki mərhələdə İlham Əliyev nəyə nail olmaq mümkün idisə, ona nail olub. Növbəti mərhələdə həllini tapmamış digər məsələlər də yoluna qoyulacaq.

- Rusiyanın bəzi tanınmış şəxslərinin “Müttəfiq respublikaların SSRİ-dən çıxmaq qaydaları haqqında” 3 aprel 1990-cı il tarixli qanuna istinad edərək, Qazaxıstanın ərazi bütövlüyünü təhdid etməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Həmin adamlar sağlam düşünmə imkanlarını və vicdanlarını itiriblər. Əvvəla Sovet İttifaqını həmin qanuna heç bir əhəmiyyət vermədən Rusiya Federasiyası dağıdıb. İkincisi, Rusiya ilə Qazaxıstan arasında “Dostluq,əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında”1991-1992-ci illərdə imzalanmış, 2012-ci ildə əlavələr edilmiş Müqavilənin 1-ci maddəsində tərəflərin bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımasına, dövlət suverenliyinə hörmət etməsinə dair beynəlxalq hüquqi qüvvvəyə malik saziş imzalanıb. Qazaxıstan indiki sərhədləri daxilində BMT-yə üzv qəbul olunub və Rusiya da bunu tanıyıb. Qazaxıstan Azərbaycana qardaş olan respublikadır və biz ona yönələn bu cür təhdidləri qətiyyətlə pisləyirik. Qazaxıstan türk və islam dünyasında hörmət olunan bir dövlətdir, ona qarşı bu cür təhdidlər Rusiyanın beynəlxalq nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Qazaxıstan öz ərazi bütövlüyünü qorumaqda çox qətiyyətlidir, onun Rusiyadan daha güclü və nüfuzlu dövlətlərlə ciddi əməkdaşlığı var. Qazaxıstana yönələn istənilən təcavuz Rusiya Federasiyasının beynəlxalq aləmdə təklənməsinə və onun üçün ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər. Ona görə düşünmürəm ki, Rusiya yetkililəri məsələni açıq qarşıdurmaya qədər gətirib çıxarsın.
"Əgər Ermənistanın yeni rəhbərliyi yenə də hərb ritorikası ilə danışsa... "Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Kanal-13-ə açıqlama verib.

Onun sözlərinə görə, ölkə başçısı İlham Əliyevin Minsk qrupu həmsədirləri ilə son görüşündə qeyd etdiyi fikirlər də artıq vaxtın çatdığına işarədir. ALDP sədri bildirib ki, bu qrupun fəaliyyəti Qarabağ münaqişəsinin həllində heç bir rol oynamadı:

"Mən fikirləşirdim ki, onlara deyilən sözlərdən sonra, üzr istəyib gedəcəklər. Ümumiyyətlə, 30 ilə yaxın fəaliyyət göstərən ATƏT-in Minsk qrupu Qarabağ münaqişəsinin həllində heç bir rol oynamadı. Onların bu illər ərzində görməli olduğu işi Azərbaycan Ordusu 44 gündə gördü. İllərlə Ermənistana havadarlıq etməklə bu qrup münaqişəni daha da uzatdı. Daha öncə də demişəm, yenə deyirəm ki, bu qrupun fəaliyyətindən Azərbaycan imtina etməlidir. Düşünürəm ki, yaxın günlər ərzində Azərbaycan bu addımı atacaq. Çünki indi "Qarabağ münaqişəsi" deyilən heç bir şey yoxdur, ordumuz bu münaqişəyə son qoydu!"

Qarabağda ermənilər tərəfindən təxribatlar davam olunur və müharibənin belə davam etməsinin səbəbi nədir? - sualına ALDP sədrin cavabı belə oldu:

“Mənim fikrimcə, müharibə bitib. Hesab edirəm ki, Ermənistan ordusunun əsgərlərilə yox, Qarabağın bəzi yerlərdə gizlənən erməni terroristlərlə, hansılar ki, Ermənistan hakimiyyətin nəzarətindən çıxıblar, onlarla, Azərbaycan Ordusu lokal anti-terror əməliyyatları aparır. Bunu muharibə yox, anti-terror əməliyyatı kimi dəyərləndirilməsi daha düzgün olar.”

Müxbirin, “Ermənistanda etiraz aksiyaları davam edir və Paşinyanın istefası tələb olunur. Əgər bu baş verərsə, Azərbaycanın qazancı nə olacaq?” sualına Fuad Əliyev dedi:

“Fikrimcə, Paşinyan qalsa və yaxud getsə, Azərbaycan üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Əgər Ermənistanın yeni rəhbərliyi Azərbaycanla yenə də hərb ritorikası ilə danışsa, Ordumuz tərəfindən cavab alacaq. Paşinyan 2 ildir ki, hərb ritorikası ilə danışırdı, nəticəsini hamı gördü.”

“Azərbaycan son 15-20 il ərzində beynəlxalq aləmə sübut edib ki, Qarabağ qədim Azərbaycan torpaqlarıdır və Ermənistan tərəfindən işğal olunub. Biz bunu sübut edə bilməsəydik, müharibə başlayan gündən bizə daha ciddi təpkilər olacaqdır.”- ALDP sədri Fuad Əliyev bildirdi.
"Biz addım-addım Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etməliyik"Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, hələlik Laçın rayon mərkəzi istisna olmaqla Dağlıq Qarabağ ətrafındakı işğal olunmuş ərazilərimizi azad etdik. Bundan sonra görüləcək əsas iş nə olmalıdır?

- Biz addım-addım Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etməliyik. Paralel olaraq dağıdılmış şəhər və kəndlərimizin yerində müasir yaşayış məskənlərinin salınmasına başlamalıyıq. Tezliklə xüsusi dövlət proqramı qəbul olunmalı, beynəlxalq təşkilatlar, donor ölkələr, xarici şirkətlər bu işə cəlb edilməlidir. Çalışmalıyıq ki, qısa zaman kəsiyində köçkünlərin əhəmiyyətli hissəsini ata-baba yurdlarına qaytaraq.

Eyni zamanda, Azərbaycan dövləti sərhədçilərimizin Laçın dəhlizində Ermənistanla sərhəddə dayanıb Rusiya sülhməramlıları ilə birgə nəzatət həyata keçirməsinə nail olmalıdır. Dağlıq Qarabağda sakinlər tərk-silah olunmalı, onların təhlükəsizliyinə Rusiya və Azərbaycan dövləti təminat verməlidir. Azərbaycanda yaşamaq hüquqları araşdırılmalı, qanunsuz məskunlaşmış şəxslər ölkədən çıxarılmalı, digərlərinə pasport verilməlidir. İlk növbədə azərbaycanlı köçkünlərin Dağlıq Qarabağdakı yurdlarına qaytarılmasını təmin etməliyik. Qondarma rejimin keçirdiyi seçkiləri heç kim, o cümlədən Rusiya tanımadığından və bölgənin hər hansı siyasi-inzibati statusu olmadığından, ən qısa müddətdə yaşayış məntəqələri üzrə bələdiyyə seçkiləri keçirilməlidir. Çünki qondarma rejimin “prezidenti”, kriminal və axtarışa verilmiş Araik Arutyunyanla Azərbaycan rəsmilərinin təması mümkün deyil. Erməni sakinlərin Azərbaycanın yurisdiksiyasına qaytarılması üçün iqtisadi, maliyyə və sosial sferada ciddi addımlar atılmalıdır. Bölgənin Rusiyanın yox, Azərbaycanın idarəetməsinə keçməsi üçün Rusiya ilə ciddi müzakirələr aparılmalıdır.

- Rusiya ilə bu məsələdə anlaşmağı mümkün sayırsınızmı?

- Vaxtilə çoxları Rusiya ilə torpaqlarımızın işğaldan azad olunması istiqamətində hər hansı danışığın nəticəsi olmayacaq əhəmiyyətsiz vaxt itkisi hesab edirdi və etiraf etməliyik ki, hətta bəzi insanlar torpaqlarımızı geri qaytara biləcəyimizə ümidlərini itirmişdi. Mən isə həmişə iqtidarı bağlı qapılar arxasında Rusiya ilə danışmağa çağırırdım. Çünki dövlətlərin əbədi dostu yox, daimi maraqları var. İndi də Rusiyanı inandırmalıyıq ki, söhbət kiçik bir ərazidən getmir. Dövlətin öz ərazisində suveren hüquqlarını bərpa edə bilməməsi həmin dövlətin nüfuz məsələsidir. Xalqımız hiss etsə ki, Rusiya həqiqətən buna mane olmaq istəyir, o zaman deyirlər ki, böyük sevgi ilə böyük nifrət arasında məsafə çox kiçikdir. Rusiya marağında olmalıdır ki, təkcə hökumət yox, xalqımız da Rusiyanı yaxın dost və strateji tərəfdaş kimi görsün. Biz Rusiyanın qonşu dost ölkə və böyük dövlət kimi regionda maraqlarını mütləq nəzərə aldığımız kimi, Rusiya da xalqımızın bu istəyini nəzərə almalıdır.

- Əgər nəzərə almasa?

- O zaman səbirlə, heç bir gərginlik keçirmədən danışıqları davam etdirməli, bütün diplomatik və siyasi təsir vasitələrindən istifadə etməliyik. Bu məsələdə qardaş Türkiyənin və onun Prezidenti hörmətli Ərdoğanın imkanları daha genişdir. Amma heç bir halda Rusiya ilə münasibətlərimizi bəzilərinin təklif etdiyi kimi pozmamalıyıq.

- Sizə elə gəlmir ki, Rusiya münaqişəni saxlamaqla bizimlə Ermənistan arasında kim Rusiyaya daha sadiqdir “yarışı” başlatmaq istəyir?

- Rusiyanın belə bir istəyinin ola bilməsini istisna etmək olmaz, amma Azərbaycan buna gedəcəkmi? Düşünürəm ki, yox. 30 il torpaqlarımızın 20%-i işğal altında qalıb, bir milyon qaçqın və köçkünümüz ağır həyata məhkum olunanda belə müstəqil siyasət yürütmüşük. Biz bölgədə Rusiyanın maraqlarını nəzərə alırıq, Rusiya da bizim maraqlarımıza, dövlət suverenliyimizə hörmət etməlidir. Bu halda həm də Rusiyanın beynəlxalq nüfuzu artacaq, regionda mövqeləri möhkəmlənəcəkdir. Bu gün Böyük Britaniya ilə keçmiş müstəmləkələri arasında hansı hörmətli, dost münasibət varsa, Rusiya da öz keçmiş müstəmləkələrinə münasibətdə buna nail olmalıdır. Bu sivil dünyanın tələbidir. Bundan imtina edilsə, Rusiya zamanla ayaqlaşa bilməsə bu, ona yaxşı heç nə vəd etmir.

- Ermənistanla əlaqələrin bərpa olunmasına necə baxırsınız?

- Rusiya hər iki dövlətə bu məsələdə yardım etməlidir. Biz Ermənistanla sülh sazişi imzalamalıyıq. Ermənistan Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarından imtina etməli, yaxın qonşuluq siyasəti aparmalı, vurduğu ziyana görə Azərbaycan dövlətindən üzr istəməli, könüllü kompensasiya ödəməlidir. Bu halda biz qəbul edə bilərik ki, Ermənistan dəyişmək istəyir. Özlərini sivil xalq sayırlarsa və ağılları varsa, bunu etməlidirlər, çünki inkişafları buna bağlıdır. Amma müşahidə edirəm ki, erməni xalqı faşist ideologiyasının əsirinə çevrildiyindən 3-4 nəfər istisna olmaqla, Ermənistanın bütün siyasi elitası barış barədə yox, revanş haqqında danışır.
Xəstəxanalarda yer yoxuydu... - Koronaya yoluxan partiya sədriCOVİD-19 virusundan sağalan Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Baku News-a müsahibə verib.

- Fuad müəllim, necə oldu ki, koronavirusa yoluxduğunuzu hiss etdiniz?

- Açığı desəm, dəqiq harada yoluxduğumu bilmirəm. İki-üç gün əzələ və sümüklərimdə bərk ağrılar olmuşdu. Havanın dəyişməsinə həssas deyiləm, amma bu ağrılar olanda fikirləşdim ki, bəlkə havanın dəyişməsinə görədir. Sonra bu ağrılarla paralel temperaturum yüksəldi, iştahsızlıq, bədən zəifliyi, halsızlıq yarandı. Özümü ev şəraitində müalicə etməyə başladım. Ailə həkimi ilə tez-tez əlaqə saxlayıb məsləhətlərini alırdım. Düşünürdüm ki, adi bir xəstəlik kimi keçəcək. Amma əlamətlər davam etdiyi üçün artıq yoluxduğumu hiss edirdim. Çox halsız idim. Yüksək temperatur, 38.8, heç düşmürdü. Ağ ciyərləri KT etdirəndən sonra, artıq aydın oldu ki, virusa yoluxmuşam. Xəstəxanalarda yer olmadığına görə, özümütədric etməyə qərar verdim. Ailə həkimin nəzarəti altında 12 gün intensiv müəlicə aldım.

- Koronavirusa hələ də inanmayanlar var, onlara tövsiyəniz varmı?

- Bu virus çox ciddidir, heç kimə arzulamaram. Son günlər yoluxanların sayı kəskin çoxalıb. Sosial şəbəkələrdə virusa yoluxanlar haqqında statuslar çoxalıb. Tanıdığım nə qədər adam var ki, hazırda xəstəxanalarda virusla mübarizə aparır. İnanmayanlara isə bir söz deyə bilərəm: İnanmamaq sizin şəxsi işinizdi, amma tətbiq olunan qaydalara əməl etmək lazımdır.

Bu çətin dövrdə sizə kimlər dəstək oldu?

–Partiya sədrləri, media nümayəndələri məni yada salırdılar. Prezident Administrasiyandan demək olar ki, hər gün səhhətimlə maraqlanırdılar. Bu məsələdə məni tək qoymadılar. Mənəvi dəstəyə görə, hər kəsə təşəkkür edirəm, tək-tək hər birinin adını çəkə bilmirəm.

"Prezident Rusiyanı düşmən dövlət hesab etmir"Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev gündəmdəki məsələlərlə bağlı müsahibə verib.

Avrasiya.net müsahibəni oxuculara təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Milli Məclisin noyanbrın 26-da keçirilən plenar iclasında Azərbaycanda xarici hərbi iştirakın qanunla tənzimlənməsinə ehtiyac olduğunu vurğulamısınız. Bu barədə bir az geniş məlumat verə bilərsinizmi?

- Bizim 2010-cu ildə Milli Məclis tərəfindən təsdiq olunmuş “Hərbi Doktirina”mızın 4-cü bölməsinin 29-cu bəndinə görə, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla öz ərazimizdə xarici hərbi bazaların yaradılmasına icazə verilmir. Bununla belə, hərbi-siyasi şəraitdə əsaslı dəyişikliklər baş verdiyi təqdirdə xarici hərbi iştiraka müvəqqəti icazə verilə bilər. Eyni zamanda yenə 2010-cu ildə qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı haqqında” Qanunun 4.4-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası öz ərazisində sülhməramlı əməliyyatlar üçün digər dövlətlərə və ya beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilər. Amma hər iki normativ aktda sülhməramlıların dəvət olunması proseduru, Azərbaycanda qalma müddəti, onların statusu və maliyyələşdirilmə qaydası müəyyən olunmayıb. Azərbaycanda Rusiya və Türkiyə hərbçilərinin olmasını nəzərə alsaq, belə bir qanunun qəbul olunmasına, yaxud mövcud qanunlara əlavə və dəyişikliklərin edilməsinə böyük ehtiyac var. Hesab edirəm ki, sülhməramlıların dəvət olunmasında ali nümayəndəli orqan kimi Milli Məclis iştirak etməli, onlara ehtiyac olarsa, hər dəfə bir il artırılmaqla maksimum beş il müddətində ölkəmizdə yerləşməyə icazə verilməlidir. Çünki uzun müddətə sülhməramlıların ölkəmizdə qalması sui-istifadə hallarına yol aça, ölkəmizdə hərbi iştiraklarını təmin etmək üçün iştirakçı dövlətin münaqişənin davam etməsində maraqlı olmasını şərtləndirə bilər. Həm də ciddi fikir ayrılıqları yarandığı təqdirdə, həmin dövlətə müharibəni yenidən alovlandırmaq imkanları vermiş olar. Ona görə də zaman-zaman deyirdim ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunması qarşılığında ölkəmizdə Rusiyanın hərbi bazasının yaradılmasına icazə verə, onun liderliyi ilə yaradılmış regional təşkilatlara üzv ola bilərik. Çünki sülhməramlılardan fərqli olaraq “hərbi baza”nın müharibəni yenidən alovlandırmaq imkanları demək olar ki, yoxdur. Amma görünən odur ki, böyük güclər hələ ki, Azərbaycanın bütün ərazisində öz suveren hüquqlarını tam bərpa etməsində maraqlı deyil. Bu baxımdan sülhməramlıların səlahiyyət çərçivəsi qanunla dəqiq müəyyən olunmalıdır.

- Bəlli kontingent iddia edir ki, Kəlbəcərin işğaldan azad olunması ilə əlaqədar çıxışında Prezident AXC hakimiyyətində yüksək vəzifə tutmuş adamlara münasibətdə sərt fikirlər səsləndirməklə, müharibə başa çatmamış milli həmrəyliyi pozub. Siz necə düşünürsünüz?

- Prezident əvvəlki çıxışlarında həmişə milli həmrəyliyi yüksək qiymətləndirib. Milli həmrəyliyi 10 noyabr Bəyənnaməsindən sonra bu gün gileylənən həmin adamlar pozdu. Onlar Rusiyanı düşmən dövlət adlandırıb ona Azərbaycana sülhməramlılar göndərməyə icazə verdiyi üçün Prezidenti çox ciddi ittiham etməyə başladılar. Başa düşə-düşə ki, bu yeganə və qaçılmaz çıxış yolu idi. Onlardan fərqli olaraq, Prezident Rusiyanı düşmən dövlət hesab etmir, Azərbaycanın sakit və firəvan həyatını həm də Rusiya ilə dostluq və əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsində görür. Ancaq bu o demək deyil ki, bizim Rusiya ilə müxtəlif məsələlərə, o cümlədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair fikir ayrılığımız ola bilməz. Sadəcə belə məsələlər masa arxasında həll olunmalıdır. Düşünürəm ki, məhz bu səbəbdən Prezident onlarla məsafədə durmağı zəruri hesab edib, həmin çıxışı etdi. Onlara da mesaj ünvanladı ki, siz Rusiyanı başqa gözdə görürsünüzsə, davam edin, bu sizin seçiminizdir. Amma müharibə bitməsə də biz daha sizinlə eyni bir mövqedən çıxış edə bilmərik. Bu zaman həm də Kəlbəcərin AXC hakimiyyəti dövründə işğal olunması faktından istifadə etdi. Hərbi əməliyyatlar artıq başa çatıb, ona görə də ciddi narahatçılığa əsas görmürəm, bəlkə də belə daha yaxşıdır.