Səlim Babullaoğlu və Mobil Babayev Vaqif Səmədoğlu medalı ilə təltif ediliblərVaqif Səmədoğlu Mərkəzinin İdarə Heyətinin qərarı ilə tanınmış şair, tərcüməçi, esseist Səlim Babullaoğlu və bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi Mobil Babayev Vaqif Səmədoğlu medalı ilə təltif ediliblər.

Bu barədə Avrasiya.net-ə Vaqif Səmədoğlu Mərkəzinin rəhbəri, fəlsəfə doktoru Nüşabə Vəkilova məlumat verib.
Aparıcı Azərlə Pərvin Abıyeva dalaşdı: "Sən küçə qadınısan" - VİDEOAktrisa Pərvin Abıyeva aparıcı Azər Zahidlə TikTok-da 300 manat və oyun üstündə dalaşıb.

Pərvin TikTok-da üçüncü yerə çıxmasına imkan verməyən Azərə qeyri-etik ifadələr deyib.

"300 manatımı ver. 300 manatdan dedin gəl oynayaq, mən də oynadım. İndi uduzmusan, hoqqalar verirsən. Sənə nə deyim? Söz danışıqdan keçər", - deyə, Pərvin Azərin ünvanına söyləyib.

Onlar arasındakı mübahisə bundan sonra daha da qızışıb. Azər canlı yayım açaraq Pərvinin ünvanına təhqirlər səsləndirib.

"Sənin evində iki dənə papaqlı kişi var. Var idi, dünənə kimi... İnsan öz valideyninə qışqırarsa, çəmkirirsə və ya tanımadığı bir kişiyə nalayiq ifadələr işlədirsə o övladdır? O, tərbiyə görmüş qızdır? Sən tərbiyəsizsən, sən küçə qadınısan. Bu ifadələrimin arxasında dururam".







gundem.az
"Mədəniyyət kodu-Şuşa" lonqridi İsveçdə uğurla təqdim olunduİsveç Krallığının paytaxtı Stokholm şəhərinin Sollentuna Bələdiyyəsinin kitabxana zalında "Mədəniyyət kodu-Şuşa" lonqridinin təqdimat mərasimi keçirilib.

Qeyd edək ki, layihə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "İctimaiyyətlə Əlaqələrin İnkişafına Kömək" İctimai Birliyi tərəfindən hazırlanıb. Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının İsveç Krallığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Zaur Əhmədov, səfirliyin əməkdaşları, İsveç akademik mühitinin nümayəndələri, jurnalistlər, ictimai fəallar, türk və Azərbaycan diaspora üzvləri iştirak ediblər.

Tədbiri açan səfir Zaur Əhmədov layihənin "Şuşa İli" çərçivəsində Avropa ictimaiyyəti üçün əhəmiyyəti barədə danışıb, təqdimatın məhz İsveçdə keçirilməsini və lonqriddə Şuşa mədəniyyət kodunun çoxşaxəli mövzularla açılmasını müsbət qiymətləndirib.
"İctimaiyyətlə Əlaqələrin İnkişafına Kömək" İctimai Birliyinin sədri və layihənin müəllifi, Bakı Slavyan Universitetinin professoru, Əməkdar jurnalist Şəlalə Həsənova qonaqları salamlayaraq Şuşa şəhərinin bütün Türk dünyasında yüksək mədəni-mənəvi əhəmiyyətinin əsaslarından və Avropa auditoriyası üçün cəlbedici olan amillərindən danışıb. O vurğulayıb ki, Şuşanın mədəniyyət kodu Pənahəli xanın yaratdığı xoşbəxt şəhər konsepsiyasına əsaslanır.

Birliyin sədr müavini Sindi Şükürova Azərbaycan- İsveç münasibətlərinin tarixi və inkişaf yolu haqqında çıxış edərək, Nobel Fondunun təməlini təşkil edən Azərbaycanı İsveç ictimaiyyətinə Şuşa ilə tanıdılmasının zəruriliyini vurğulayıb.

https://codeshusha.com/ saytında yerləşən lonqridin 21 mövzusu 7 bloka bölünüb. Saytın üz qabığındakı Xarı bülbülün hər ləçəyi açılaraq oxucunu yeni mövzulara yönləndirir və hər mövzuya məxsus musiqi səsləndirilir. Mövzular haqqında geniş məlumat verən Şəlalə Həsənovanın dediklərini İsveçdə yaşayan alim Səadət Kərimi İsveç dilində təqdim etdi.
https://codeshusha.com/ saytı rus, isveç və ingilis dillərində hazırlanıb.

Qeyd edək ki, "Mədəniyyət kodu-Şuşa"adlı lonqrid Azərbaycan mediasında yüksək lonqrid standartlarına uyğun hazırlanmış ilk yeni media məhsuludur. Dalma jurnalistikasına uyğun olaraq fitçer üslubunda yazılmış mətn maraqlı fotolar, videoçarxlar, musiqi kompozisiyaları ilə zənginləşdirilib. Bununla yanaşı, xüsusi olaraq internet məkanında ilk dəfə " Şuşa məhəllələri" , "Qarabağ ərazisində Alban kilsələri" interaktiv xəritələri, "Şuşalı musiqiçilərin qızıl nəsli" adlı nəfis infoqrafika hazırlanıb.

"Şuşa məhəllələri" xəritəsində şəhərin 17 məhəlləsinin hər biri haqqında məlumat toxunuşla açılır.
"Qarabağ ərazisində Alban kilsələri" xəritəsi işgaldan azad edilmiş ərazilərimizdə yerləşən 108 Alban kilsəsinin yerini dəqiq, coğrafi koordinatlarla və hər kilsənin yaranma tarixini göstərir.

"Şuşalı musiqiçilərin qızıl nəsli" infoqrafikası 10 musiqi şəcərəsini göstərir və hər bir nümayəndə haqqında qısa məlumat verir.

Bunlarla yanaşı, böyük bəstəkar Süleyman Ələsgərovun nəvəsi, Əməkdar artist Tahir İmanov və 92 yaşlı jurnalist Məryəm Zöhrabbəyova veŞuşa barədə xatirələrini bölüşüblər.

Sonda səfirliyin təşkil etdiyi furşet zamanı maraqlı müzakirələr aparılıb və qonaqların sualları cavablandırılıb.



Dədə Qorqud sevgisiVə yaxud “Dünənimizin keçmişi”nə müasir baxış

Hər bir xalqın qədimliyi onun tarixi, mədəniyyəti, bu günə qədər gəlib çatan ədəbi-tarixi nümunələr əsasında qiymətləndirilir. Ədəbi nümunələr aid olduğu xalqın tarixi, tarixi nümunələr isə onun sənətkarlığı, mədəniyyəti haqqında fikir söyləməyə əsas verir.

Elə ədəbi nümunələr də var ki, təkcə bir xalqın deyil, eyni kökə, eyni mədəniyyətə malik olan bir neçə xalqın tarixi, mədəniyyəti və ədəbiyyatı haqqında fikir söyləməyə əsas verir.

Belə müştərək ədəbi abidələrdən biri də 1997-ci ildə 1300 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Fərman imzalanan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanıdır.

“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı təkcə Azərbaycan türklərinin deyil, bütün türkdilli xalqların keçmişini, ədəbi-bədii düşüncəsini əks etdirir və xüsusilikdən uzaqlaşaraq, ümumbəşəri dəyərlərə malik bir istinad nöqtəsinə çevrilir.

Bu sahənin əvəzolunmaz tədqiqatçısı, akademik Tofiq Hacıyevin yaradıcılığının böyük bir hissəsini onun oğuz qrupu dillərinin müştərək nümunəsi olan “Kitabi-Dədə Qorqud”a həsr etdiyi əsərlər təşkil edir.

Bu dastanla bağlı alimin iki kitabı çap olunmuşdur. Bunlardan biri 1999-cu ildə “Elm” nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilən “Dədə Qorqud”: Dilimiz, düşüncəmiz”, digəri isə 2014-cü ildə ”Elm və təhsil” nəşriyyatında çap edilən “Dədə Qorqud kitabı”: tariximizin ilk yazılı dərsliyi” kitabıdır. Birinci kitab 212 səhifə, 7 bölmədən ibarətdir. Kitabın titul səhifəsində “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının 1300 illiyi haqqında ulu öndər Heydər Əliyevin 20 aprel 1997-ci ildə imzaladığı Fərmanın mətni verilmişdir.

Giriş əvəzi verilmiş yazı “Türkün yeddi möcüzəsindən biri “Dədə Qorqud” adlanır. Elə həmin girişdə müəllif “türkün yeddi möcüzəsi” deyəndə nəyi nəzərdə tutduğu haqqında yazır: “Mete, Atilla, Əmir Teymur və Osmanlı imperatorluqları, “Dədə Qorqud” dastanı, “Orxan-Yenisey” daş kitabı, M.Kaşqarlının “Divan”ı türkün yeddi möcüzəsidir. Bu möcüzələrdən biri böyük Türk coğrafiyasının Azərbaycan torpağı ilə bağlıdır. Bu möcüzə “Dədə Qorqud” dastanı və ya “Dədə Qorqud” kitabı adı ilə tanınır.

Akademik Tofiq Hacıyev burada qədim dövrdə dastanların xüsusi dastan ifaçıları tərəfindən söyləndiyi haqqında məlumat verir və göstərir ki, 1989-cu ilə qədər Qırğızıstanda “Manas” dastanını söyləyən dastançıların bir neçəsi yaşayırmış.

O, Qırğızıstanda konqresdə iştirak edərkən eşitdiklərinə əsaslanaraq yazır ki, ola bilər ki, Azərbaycanda da “Dədə Qorqud” dastanlarını nə zamansa söyləyən dastançılar olmuşdur. Akademik elə bu hissədə dastanın hansı dövrün məhsulu olduğu haqqında əldə edilən faktlara əsaslanaraq “Dədə Qorqud” dastanlarının yazıya alınması tarixi ilə bağlı yazır: “Görünür Drezden nüsxəsini yazıya alan, onu hicri 466-cı, miladi 1074-cü ildə yazılmış nüsxədən köçürmüş və həmin tarixi bu şəkildə hifz etməyi düşünmüşdür”.

Kitabın birinci bölməsi “Dədə Qorqud” (“Kitabi Dədəm Qorqud əla lisani- taifeyi-oğuzdan”) adlanır. Bu bölmədə akademik dastanı səciyyələndirən üç əlaməti qeyd edir. O, əsərdəki qəhrəmanların tarixi şəxsiyyət olduqlarını, orta əsr dastanları içərisində ən mükəmməl ədəbiyyat nümunəsi və təkcə Azərbaycan ədəbiyyatının deyil, bütövlükdə orta əsrlər türk ədəbiyyatlarının yeganə yazılı eposu olduğunu bu əlamətlər sırasına daxil edir.

Bu bölmədə dastanın türkcəsini yaxşı bilən, İstanbulda səfir işləmiş alman şərqşünası H.Dits tərəfindən 1815-ci ildə Drezden kitabxanasından tapıldığını qeyd edir. Onun ardınca bu dastanla bağlı araşdırma aparan xarici və yerli tədqiqatçılarla bağlı qısa məlumat verir. Dastanın əsl adının XV əsrdə tapılan əlyazmasının üzərində “Kitabi-Dədə Qorqud əla lisani-taifeyi-oğuzan” (“Oğuz tayfasının dilində Dədə Qorqud kitabı”) kimi yazıldığını qeyd edir. Bu bölmədə, eyni zamanda, başqa dillərə tərcüməsi ilə bağlı da geniş məlumat verilir.

Akademik Tofiq Hacıyev bu qədim abidənin tapıldıqdan sonra nəşr olunub araşdırılması və dünya mədəniyyətinə tanıdılması barədə yazır: “Dədə Qorqud kitabı”nın dünya mədəniyyətinə tanıdılması almancaya tərcümədən başlandı, onun dünya şöhrətinin tamamlanmasından əsr yarım sonra başqa bir dil - ingilis dili ağırlığı öz üzərinə götürdü”.

Alimin dastana istinad edərək gəldiyi son nəticə budur ki, oğuzların qurduqları dövlət bəyliklərdən ibarətdir və bu bəyliklərin hamısı bir mərkəzə tabedir. Dövlətin başında isə xanlar xanı dayanır. Dövlətin başçısı elə xanlar xanıdır.

Müəllif bu bölmədə hər bir boyu ayrı-ayrılıqda təhlil edir. Əsərdəki mənfi və müsbət obrazları dastandakı vəzifələrinə görə qruplaşdırır və onları qiymətləndirir.

Bütün müasir ədəbiyyatda “Dədə Qorqud” dastanının 12 qoldan ibarət olduğu qeyd edilsə də, akademik boyun 13-cü boyunun da tapıldığı, lakin həmin boyun dastana əlavə olunmadığını qeyd edərək yazır: “Əlimizdə olan “Dədə Qorqud kitabı”nda on iki boy əhatə olunur. “Bakinski raboçi” qəzetindəki (4 avqust 1936) məlumata görə professor B.Çobanzadə Leninqrad Şərqşünaslıq İnstitutu kitabxanasının əlyazmaları arasında dastanın 13-cü boyunu tapmışdır. Ancaq bu boy ortalığa çıxarılmadı. B.Çobanzadənin repressiya qurbanı olması və 1950-ci ildə dastanın Azərbaycanda (SSRİ-də) qadağan edilməsi 13-cü boy söhbətini unutdurdu”.

Alim dastandakı faktlara əsaslanaraq dastanda ailədə ata-oğul, oğul-ana münasibətlərindən də ətraflı söhbət açır. Bu ailələrin timsalında oğuz ailələrində ata-anaya olan müqəddəs sayqı, onlara olan hörmət-izzət nümunələr əsasında diqqətə çatdırılır.

Bütün bu söylənilən fikirlər, dastan və apardığı tədqiqatları özünün bir vətəndaş işi hesab edən T.Hacıyev yazdıqlarının və apardığı tədqiqatların o qədər də yetərli olmadığı qənaətinə gəlir və bölmənin axırında yazır: “Ədəbi bədii abidə olaraq “Dədə Qorqud”un tarixi səciyyəsi kimi F.Körpuluzadənin qənaətindən yüksək söz demək mümkün deyil: bütün türk ədəbiyyatlarını tərəzinin bir, təkcə Dədə Qorqudu o biri gözünə qoysan, ikinci göz, (Qorqud gözü) daha ağır basar”.

Əsərin ikinci bölməsi “Əski türk demokratiyası Dədə Qorqudun gözü ilə” adlanır. Bu bölməni Tofiq müəllim ola bilsin ki, başqa bir ad altında da verə bilərdi. Görkəmli alimin daxili düşüncəsi, insanlığa, ümumiyyətlə, insanlara olan yanaşması bu başlığın özündə də əksini tapmışdır.

Bu bölmədə tədqiqatçı alim Dədə Qorqud boylarında təsvir olunan türk cəmiyyətinin quruluşu və dastanın məzmunundan söhbət açır. Alim yazır: “Boylarda qul sözü var, ancaq bu söz quldarlıq cəmiyyəti anlayışı yaratmır. Ümumiyyətlə, boylarda qul sözü çoxmənalıdır: yerinə görə insan, qulluqçu, nökər, əsir mənalarında çıxış edir; qul-xəyalıq, qul-qaravaş, şəkillərində də işlənir. Dastandakı qullar nəzarət altında deyillər, adi işçilər kimi işləyirlər”.

Dastanda insan-qəhrəman obrazı ilə yanaşı, at obrazı da xüsusi bir yanaşma ilə təsvir edilmişdir.

Bununla bağlı Tofiq Hacıyev yazır: “Oğuz cəmiyyəti üçün atdan qiymətli ikinci varlıq, ikinci təbiət qüvvəsi yoxdur. Eyni zamanda dünya tarixinin təsdiqlədiyi kimi, heç bir etnos türk qədər atın qədrini bilmir və onun imkanlarından heç kəs türk qədər maksimum istifadə etmir”.

Bu bölmədə, eyni zamanda, dastanı təşkil edən boylarda xan–bəy münasibətləri, Qıpçaq Məlik, Qazan xan, Dirsə xan obrazları təhlil olunur və dastanda onların tutduqları mövqe işıqlandırılır. Bölmənin sonunda alim dastanda öz əksini tapan həyat lövhələrini qiymətləndirərək bu qənaətə gəlir ki, hələ min illər bundan əvvəl Oğuzların qurduğu dövlətdə olan demokratik idarəetmə sistemi heç bu gün də dünyanın heç bir ölkəsində yoxdur.

Kitabın digər bir bölməsi də “Kitabda oğuz ailəsi”adlanır. Bu bölmənin əvvəlində dövlət və ailənin bir-birinə uyğun, bir-birindən fərqli xüsusiyyətləri diqqət mərkəzinə gətirilir. Müəllif yazır: “Ailə kiçik miqyasda dövlətdir; dövlət ilk mərhələdə ailənin minlərlə dəfə artımıdır, daha sonralar yüz minlərlə, milyonlarla dəfə böyüdülməsidir. Ailə qanunları etnosun törənişindən başlamış, hər etnosun öz ailə qanunları, etnik ailə normativi müəyyənləşir. Türk coğrafiyasının müəyyənləşməsində, türk uluslarının törəməsində oğuz başlanğıcı mühüm yer tutur.”

Bu bölmədə dastanda oğuz ailələrinin qurulmasından, bəylə gəlinin bir-birini bəyənməsindən, ata-anaların bu izdivaca münasibətindən danışılır. Dastanda oğlanla qızın ailə qurmasında ata-ananın razılığının əsas rol oynadığı qeyd olunur. Buna öz münasibətini bildirən müəllif bununla bağlı yazır: “Aydın olur ki, qızın ərə köçməsində ata-ananın mütləq icazəsi olmalıdır, eyni zamanda qızın oğlanı görüb bəyənməsi, könül verməsi şərtdir”.

Bütün bunları oxuyanda görürük ki, bizim ulu babalarımızın 1300 il bundan qabaq ailə quruculuğuna münasibəti, insan hüquqlarına yanaşması yaşadığımız dövrdə bəzi insanların bu məsələlərə yanaşmasından cox mütərəqqi olmuşdur. Bizim yaşadığımız bu XXI əsrdə hələ də qızın və oğlanın bir-birini görmədən, onların razılığını almadan evlənmələrinə məcbur edilmə hallarına tez-tez rast gəlinir.

Bu bölmədə oğuz ailəsinin əxlaq qaydaları, qadın namusunun müqəddəsliyi, ata-ananın bir-birinə bağlanmasında övladın rolunun əsas olması məsələləri ön cərgəyə çəkilir, Oğuzlarda ana haqqına Tanrı haqqı kimi yanaşılması və digər məsələlər öz əksini tapır. Burada “Dədə Qorqud” dastanlarında əks olunan övlad-valideyn məsələsi də diqqət mərkəzinə çəkilir.

Kitabın digər bölməsi “Dədə Qorqud kitabı” ədəbi-bədii abidə kimi” adlanır. Bu bölmədə Tofiq müəllim “Dədə Qorqud” kitabına həm ədəbi, həm bədii, həm də tarixi bir əsər kimi yanaşır. Bu bölmədə kitabın neçə boydan ibarət olması, orada sərhədləri qeyd olunan Oğuz dövlətinin əraziləri, burada qurulan dövlət və dövlətçilik ənənələri öz əksini tapmışdır.

Bununla bağlı alim yazır: “Dədə Qorqud” Oğuzun tarixidir. “Dədə Qorqud” Oğuzun dövlətçiliyidir, “Dədə Qorqud” Azərbaycanın tarixi coğrafiyasıdır, ...birinci növbədə “Dədə Qorqud”ədəbi-bədii əsərdir.”

Alim dastanda Oğuz cəmiyyətini səciyyələndirən çoxlu kəlam, atalar sözləri və məslələrin geniş yer tutduğunu qeyd edir. Söylənən ibrətamiz sözlər, xeyir-dualar və ustadnamələr dastanın dilini daha da zənginləşdirir.

Bu bölmədə dastanın boylarındakı şeir parçaları, onların tərkibində olan dil vahidləri və sair məsəllər müqayisə edilir. Burada Tanrı sanki insanlarla ünsiyyət yaradır, onları eşidir, onların hər birinə yüz qırx il ömür verir və s. kimi fikirlər təhlil edilir. Ailədə kişi–qadın məsələləri diqqət mərkəzinə gətirilir.

Dastanla məşğul olan insana məlumdur ki, dastana daxil olan hər bir boyun müstəqil bir əsər olaraq özünə görə məzmunu, süjet xətti, kompozisiyası və sonluğu var. Dastandakı bütün obraz və hadisələri təhlilə cəlb edib araşdıran müəllif sonda yazır: “Əlbəttə, kitabımızın kamilliyinin ən uca göstəricisi onun dilidir. Bu dilin gözəlliyi yalnız onun sevgi dili olmasında deyil, səsindən, sözündən tutmuş, cümlənin təşkilinə qədər bu dil hər şeyi ilə gözəldir. Bütün tərəflərindən dil yaradıcılığının gözəl harmoniya nümunəsidir”.

Bölmənin sonunda müəllif belə bir nəticəyə gəlir ki, “Türk dili Tanrının dilidir, bu dildə Tanrıyla danışmaq olar”.

Kitabın 6-cı bölməsi “Kitabın təşbehləri” adlanır. Bu bölmədə kitabın bədii xüsusiyyətlərindən, orada işlədilən təşbehlərdən danışılır. Qeyd olunur ki, başqa xalqların qəhrəmanlıq dastanlarından fərqli olaraq “Dədə Qorqud” dastanlarında bədii təsvir və ifadə vasitələrindən daha çox istifadə olunur. Bu, dastanın dili sırf şeir dilindən ibarət olmasa da, orada verilən şeirlərdə təşbehlərə daha çox yer verilmiş və işlədilmişdir. Bunu nəzərə alan professor yazır: “Dədə Qorqud kitabı” nın dili əlbəttə bədii dildir. Bədiiliyin çox tipik şəkildə təzahür etdiyi dil fiqurlarından biri dastanın təşbehləridir. Dastanın dilində təşbehlər elmi əsərlərdəki kimi epizodik deyil, sistem təşkil edir, işlənməsində fasiləsizlik, müntəzəmlik var”.

Müəllif dastandakı təşbeh və bənzətmələrin müasir dövrdə nəşr olunan əsərlərin dilində işlədilən təşbeh və bənzətmələrdən daha mükəmməl olduğunu qeyd edir. Bu bölmədə dastanda işlənən təşbeh və bənzətmələrin köklərinin qədim olduğu Füzulinin “Leyli və Məcnun”unda işlədilən bəzi bu cür vahidlərin həmin dastanın dilindən qidalandığı da qeyd edilir.

Kitabın digər bir bölməsini Tofiq Hacıyev “Kitabın dilinin iki sintaktik xüsusiyyəti haqqında” adlandırıb. Bu bölmədə tədqiqatçı dastanın başqa dil xüsusiyyətinin olması ilə yanaşı, kamil sintaksisi ilə səciyyələndiyini də qeyd edir. O, dastanın dilində işıənən lakonik ifadələri, dialoqlardakı hazırcavablığı və digər göstəriciləri dastanın sintaksisinin uğuru sayır. Müəllif dastanın sintaksisinə istinadən bu qənaətə gəlir ki, dastanın dili çox qədimdir, çünki dastanın dilində ərəb və fars dilindən gələn tərkiblərlə burada qarşılaşmaq çox çətindir. O göstərir ki, dastanın dili qədim olmasayadı, həmin dastanlar ərəb işğalından sonra yaransaydı, onda dastanın dilində xeyli sayda işlənən ərəb və fars dillərindən keçən frazeoloji tərkib və ifadələrlə qarşılaşa bilərdik.

Müəllif bu bölmədə dastana daxil edilən bütün boyların dilində işlənən qrammatik fiqurları nəzərdən keçirir, onlara öz münasibətini bildirərək təhlil edir və bu barədə yazır: “Dastanın sintaktik vahidərinin – söz birləşmələri və cümlələrinin leksik sistemi göstərir ki, bu yaradılışında nəsr sintaksisi olmayıb; ilkin poetik formaların sonrakı şəkil dəyişdirmələri nəticəsində gəldikcə zəmanə katiblərin – yazıya alanların əli ilə onda az-çox nəsrləşdirmə işi aparmışdır”.

Müəllifin irəli sürdüyü fikirdən belə məlum olur ki, dastan ilk yaranarkən o ilk dəfə nəsr şəklində deyil, nəzm formasında olmuş, sonradan onu yazıya alanlar dastanın əsas hissəsini nəsr formasına salmışlar. Öz fikrini təsdiq etmək üçün müəllif aşağıda qısa bir nümunə gətirərək fikrini belə aydınlaşdırır: “Bu nəsr sintaksisi kimi bir abzasdır. Ancaq dastanda müxtəlif nasirlərin alliterasiya şeiri kimi verdiyi parçaların prinsipi üzrə bu da şeirdir:

Bu halları gördüğündə
Qazanın qara qıyma gözləri
Qan-yaş toldı.
Qan tamarları qaynadı,
Qonur atını öncələdi.
Kafər keçdigi yola düşdi.
Getdi.


Xalis şeirdir. İlk misrada alliterasiya yoxdur. Ancaq iki ritmik hissədən (4x2) ibarət 8 hecalı bir misradır.”

Bunun ardınca müəllif dastanın müxtəlif boylarından parçaları nümunə gətirərək onun ilkin variantının tamamilə şeir formasında olduğunu isbatlayır.

Kitabın son bölməsi “Dədə Qorqud kitabı”nın dili” adlanır. Bölmənin girişində yazılır: “Dədə Qoprqud kitabı”nda bir neçə əsrlik ədəbi-bədii təfəkkürümüzün sanballı çəkisi cəmləşir. Bu fikir hər iki mənada özünü doğruldur:

1. Abidə bir neçə əsrlik xalq yaradıcılığının məhsuludur;

2. Bu əsərdə ayrı-ayrı yazıçıların, şairlərin bir neçə əsrdə yaratdığı sənət nümunələrinin siqləti vardır”.

Burada müəyyən nümunələr gətirilərək dastanın bir çox boylarının islamiyyətin qəbulundan hələ çox–çox əvvəl yarandığı diqqət mərkəzinə çəkilir. Dastandan bununla bağlı nümunələr gətirilir. Dastanda əks olunan hadisələrin hamısının Azərbaycan coğrafiyasında baş verdiyi həmin əsərdə gətirilən faktlarla sübut olunur.

Noyabrın 27-si böyük şəxsiyyət, görkəmli alim, akademik Tofiq İsmayıl oğlu Hacıyevin anım günüdür. Biz əvəzolunmaz insanı daim iftixar hissi ilə anır və əziz ruhu qarşısında baş əyirik.

Sərdar Zeynal,
filologiya elmləri doktoru, ADPU-nun Müasir Azərbaycan dili kafedrasının professoru
Qazi ilə şəhid övladı AzTV-nin filmində baş rolda çəkildiAzərbaycan Televiziyası “Əmanət” adlı qısametrajlı filmlər silsiləsini davam etdirir.

AzTV-nin İctimaiyyətlə əlaqələr və sosial media şöbəsinin məlumatına görə, növbəti film “Əsgər bağı” adlanır.

Filmin baş qəhrəmanları Vətən müharibəsi iştirakçısı Elnur Əkbərov və şəhid kəşfiyyatçı, Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu Elçin Mirzəyevin 3 övladından biri olan Əsma Mirzəyevadır.

E.Əkbərov 3 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində döyüşlərdə ağır yaralanıb. O, “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Xocavəndin azad olunmasına görə” və “Vətən müharibəsi iştirakçısı” medalları ilə təltif edilib.

E.Mirzəyev isə 10 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan uğrunda döyüşlərdə şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Onun 3 qız övladı – Gülay, Əsma və Aylin Azərbaycan xalqına əmanət qalıb.
Filmin süjet xəttini şəhid övladının qaziyə göstərdiyi diqqət, qazinin isə onun şəhid övladı olduğunu öyrənməsi təşkil edir.

Filmin rejissoru Elvin Əhmədoğlu, ssenari müəllifi Vasif Ənvəroğlu, prodüseri Zamiq Əlövsətoğludur.
Rolları qazi Elnur Əkbərov və Elçin Mirzəyevin qızı Əsma Mirzəyeva canlandırıb.
https://www.youtube.com/watch?v=dcO99Hjyiog

AzTV hazırda “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” QSC-nin nəzdində fəaliyyət göstərir, 1956-cı il fevralın 14-də yayıma başlayıb. Azərbaycan Televiziyasının dünyada 10-dan çox müxbir məntəqələri fəaliyyət göstərir. 2007-ci ildə Avropaya yayımın texniki səviyyəsinə görə AzTV “Avropa keyfiyyəti” medalına layiq görülüb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 4 sentyabr 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Rövşən Məmmədov “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilib. Rövşən Məmmədov 2019-cu ildən QSC-də uğurlu islahatlara başlayıb, qurumun nəzdində fəaliyyət göstərən TV kanalları rebrendinq olunub.

Rövşən Məmmədov televiziya kanallarının texniki təchizatının yenilənməsinə xüsusi diqqət ayırıb. Hər üç TV kanalında onlarla yeni uğurlu layihələr hazırlanıb, yüzlərlə bədii-sənədli film istehsal olunub. 2021-ci ildən AzTV HD formatında yayıma başlayıb.
“Zülfiyyə xanımla yol getmişəm, həyatıma nifrət eləmişəm” - Manaf AğayevMüğənni Manaf Ağayev aşıq Zülfiyyə İbadovanın avtomobil idarə etməsini pisləyib.

Bu haqda sənətçi “Günün sədası” verilişində danışıb.

O bildirib ki, Zülfiyyə maşını yüksək sürətlə sürür: “Avtomobillə oynamaq olmaz. Rayona gedendə sürücü radarın olmadığını bilib, nəqliyyat vasitəsini yüksək sürətlə idarə edəndə deyirəm, sürəti azalt. Ümumiyyətlə, sürətlə avtomobil idarə edənləri sevmirəm. Bir dəfə Zülfiyyə xanımla yol getmişəm, həyatıma nifrət eləmişəm. Zülfiyyə xanım avtomobili yüksək sürətlə - 200 sürətlə sürürdü. Onda da biz toya gecikmişdik. Avtomibil “mən ölüm, sən ölüm”ə baxmır. Bir saniyə içində hər şey olur. Nəqliyyat vasitəsini bir az aşağı sürətlə sürmək lazımdır. O gedişlə bu gedişin arasında 10 dəqiqə vaxt var”. (axsam.az)
“Züleyxa”nın həbs xəbəri doğru çıxdıİranlı məşhur aktrisa Katayun Riahi ölkədə hökumət əleyhinə etirazlara qoşulduğuna və sosial şəbəkə hesabında ictimai yerlərdə hicabını açdığını əks etdirən videolar paylaşdığına görə həbs olunub.

Avrasiya.net xəbər verir ki, bu barədə İranın İRNA agentliyi məlumat yayıb.

Agentliyin məlumatına əsasən, noyabrın əvvəlində saxlanılan aktrisa ölkədəki iğtişaşları qızışdırmaqda, həmçinin müxalif qüvvələrdə əlaqə saxlamaqda ittiham olunur.

Bundan öncə onun saxlanılması barədə xəbərlər yayılsa da, rəsmən təsdiqlənmirdi. İRNA agentliyi aktrisanın həbs xəbərinin doğru olduğunu yazıb.

Bundan sonra onun pərəstişkarları küçələrə axın edərək, “Katayun Riahiyə azadlıq” şüarlarını səsləndirib, sənətçinin azadlığa buraxılmasını tələb ediblər.

Qeyd edək ki, Katayun Riahi Yusif peyğəmbərin həyatından bəhs edən serialda Züleyxa obrazı ilə məşhurluq qazanıb.
Kukla Teatrındakı yoxlamanın səbəbi açıqlandı - RƏSMİAzərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən islahatlar çərçivəsində nazirliyin strukturuna daxil olan və strukturuna daxil olmayan tabe qurumların fəaliyyəti yoxlanılır, aşkar edilən nöqsanlarla bağlı müvafiq tədbirlər görülür.

Bu barədə Avrasiya.net-ə Mədəniyyət Nazirliyinin Mətbuat xidmətindən məlumat evrilib.

Bildirilib ki, qurumun tabeliyində fəaliyyət göstərən teatrlarda da yol verilən pozuntu hallarına dair nazirliyə müraciətlər daxil olub, həmçinin bu barədə mediada məlumatlar yayılıb:

"Bununla bağlı Mədəniyyət Nazirliyinin müvafiq əmri əsasında Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında xidməti araşdırmanın aparılması üçün komissiya yaradılıb. Xidməti araşdırmanın nəticələri barədə kütləvi informasiya vasitələrinə məlumat veriləcək. Bütün media mənsublarına göstərdikləri diqqət və anlayışa görə təşəkkür edirik".
Brüs Linin ölümü ilə bağlı şok versiya üzə çıxdıİspan alimləri aktyor və döyüş ustası Brüs Linin ölümünə səbəb kimi çoxlu su içməyi göstəriblər.

Avrasiya.net Modern.az-a istinadən bildirir ki, müvafiq araşdırma “Clinical Kidney Journal”da dərc olunub.

Mütəxəssislər ulduzun vərdişlərini, qohumlarının ifadələrini və yarılma nəticələrini təhlil ediblər – ölümün beyin şişi ilə bağlı olduğunu göstəriblər. Madrid Universitetindən Prissilla Vilyalvasonun rəhbərlik etdiyi alimlər hesab ediblər ki, bu, hiponatriyemiya – orqanizmdə mayenin tutulması ilə bağlı olub, bu da qanda natriumun miqdarının kəskin şəkildə kritik səviyyəyə enməsinə gətirib çıxarır. Bu vəziyyət xəstəliklər və ya çoxlu içkilər səbəbindən baş verə bilər.

Alimlər qeyd ediblər ki, Li marixuanadan istifadə edib və bu, susuzluğun artmasına səbəb ola bilərdi. Mütəxəssislərin fikrincə, bundan əlavə, reseptlə verilən dərmanlar, kəskin böyrək çatışmazlığı və ağır fiziki fəaliyyət mayenin bədəndən çıxarılmasına mane olub.

Brüs Li 20 iyul 1973-cü ildə Honkonqda vəfat edib. Versiyalardan birinə görə, onun “Ekvadjestik” dərmanını qəbul etməsi beyin şişinə və ölümünə səbəb olub.

Maddi-mədəni irsimizi Lənkəranda necə qoruyuruq?Bir neçə gündür ki, cənub bölgəsinin regional mərkəzi hesab edilən qədim Lənkəran şəhərindəyəm. O şəhərdəki Azərbaycan tarixinin bir çox səhifələrində yaddaqalan hadisələrin episentrində olub. Layihənin icrası zamanı arada boş qalan vaxtdan səmərəli şəkildə istifadə edib həmişə olduğu kimi şəhərin maddi-mədəni irs nümunələrini ziyarət etdim.

Mayakı, Dairəvi (Zindan) qalanı və vaxtı ilə “Xan evi” olmuş hazırda isə M.Əliyevin adını daşıyan Lənkəran tarix-diyarşünaslıq muzeyini ziyarət etdim. Əməkdaşları çox yüksək səviyyədə muzey haqqında, muzeydə sərgilənən eksponatlar barəsində müfəssəl şəkildə məlumat verdilər. Bu ziyarətdə isə diqqətimi ilk növbədə uzun illər muzeydə çalışan və bizə muzey barəsində ətraflı məlumat verən iki fədakar xanım əməkdaşının öz işlərinə sevgiylə yanaşmaları çəkdi.

Ziyarət zamanı məlum oldu ki, on dörd nəfərlik kollektivi olan muzeydə 10 minə yaxın eksponat formalaşıb. Hazırda muzeyin eksponat fondunun yalnız altı mini sərgilənir. 1913-cü ildə Talış xanı Mir Mustafa xanın şəcərəsindən olan Mir Əhməd xanın sifarişi ilə həyat yoldaşı Tuğra xanımın şərəfinə ucaldılan “Xan evi” 2015-ci ildə əsaslı şəkildə təmir edilib. Əlavə edim ki, xan evi Mir Əhməd xanın sifarişi ilə Avropadan dəvət olunan memarlar tərəfindən və Bakıdan gəmi ilə gətirilən tikinti materiallarından istifadə edilərək inşa edilmişdir. Xatırladım ki, bina Lənkəranda ilk çoxmərtəbəli tikili hesab olunur.

Hazırda muzey eksponatlarının sərgilənməsi, müəyyən kompozisiyalara quruluşların verilməsi də məhz həmin ildə, yəni 2015-ci ildə həyata keçirilib. Muzey əməkdaşlarının hər bir eksponata həssaslıqla yanaşması, mühafizəsi üçün az qala “əldən ayaqdan” getməsini yüksək qiymətləndirmək lazımdır. Bəzi mətləblərə, o cümlədən muzeyə baxış zamanı yaranan suallara aydınlıq gətirmək istəyində olmasalarda belə hər halda muzeydə oldugum bir saat yaxın vaxtın bizim üçün səmərəli keçdiyini deyə bilərəm. Qeyd etdiyim suallara isə sonradan özüm digər istiqamətlərdən aydınlıq gətirdim. Bu barədə bir qədər sonra. Ancaq etiraf edim ki, muzeylə tanışlığım o qədər maraqlı keçdi ki, sonda xatirə kitabına yazmaq niyyətində olduğum fikirləri belə qeyd etməyi unutdum. Odur ki, ürək sözlərimi məhz bu yazıda qeyd etmək istərdim: “Muzey haqqında və muzeydə sərgilənən eksponatlar barəsində ətraflı məlumat verən əməkdaşlara işlərində yalnız uğurlar arzulayır, habelə maddi-mədəni irsimizin keşiyində dayanan insanlara fədakar əməyinə görə təşəkkür etməklə sağlıqlı illərlə daha böyük nailiyyətlərə imza atmağı arzu edirəm”

Etiraf edim ki, bir tərəfdən belə zəngin tarixi abidələri gördüyümdən qədim tariximizlə bir daha qürur hissi keçirsəmdə, digər tərəfdən ziyarətində olduğum digər abidələrin hazırki durumundan çox narahat oldum. Lənkəranın simvollarından biri olan “Mayaka” girişin olmaması, o cümlədən Dairəvi (Zindan) qalanın acınacaqlı duruma düşməsi hər kəsi ciddi şəkildə narahat etməlidir. Mədəniyyət nazirlyi ilə yanaşı Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti də bu məsələyə ciddi yanaşmalı və həlli üçün ləngimədən addımlar atmalıdır.
İndisə mətləbə keçim.

***

Cari ildə ziyarət etdiyim Quba tarix-diyarşünaslıq, Quba rayonunun Qırmızı qəsəbəsindəki “Dağ yəhudilərinin tarixi”, Lerik tarix-diyarşünaslıq və “Uzun ömürlülər” muzeylərində, habelə Şamaxı şəhərindəki “M.Ə.Sabirin ev muzeyi”nin hər birində bir mənalı olaraq fədakar insanların çalışdığının şahidi olmuşam.

Lerik tarix-diyasünaslıq muzeyinin zəngin eksponat fondunun olması, Quba tarix-diyarsünaslıq muzeyi və Lerik “Uzunömürlülər muzeyi” üçün dövlət tərəfindən ən müasir standartlara uyğun inzibati binanın inşa edilməsi, Qırmızı qəsəbə “Dağ yəhudilərinin tarixi muzeyinin” ən yüksək səviyyədə həm təmir edilməsi, həmdə eksponatların sərgilənməsində müasir informasiya texnologiyalarından istifadə edilməsiylə seçilirlər. Əlavə edim ki, qədim sinaqoqun binasında yerləşən “Dağ yəhudilərinin tarixi muzeyi” qəsəbənin imkanlı şəxslərinin dəstəyi ilə təmir edilib. Dahi şairin nəvəsinin maliyyə dəstəyi ilə yenidən qurulan “M.Ə.Sabirin Ev muzeyi”nin ölkə üzrə isə təkrarı yoxdur. Beləliklə, mən hər bir muzey haqqında geniş danışmaq fikrindən uzağam. Çünki onların hər biri barəsində çox yazılıb.


***

Lakin ziyarət etdiyim muzeylərə baxış zamanı gəldiyim bəzi qənaətimi oxucularımla bölüşmək istərdim.
Fikimcə, biz keçmiş sovet dövründən muzeylərə olan baxışımıza yenidən nəzər yetirməliyik. Muzeylərin sözündə olan diyarsünaslıq sözünün indiki halda yeri yoxdur. Fikrimcə, “Lənkəran tarixi” muzeyi, “Lerik tarixi” muzeyi kimi təqdim edilməlidir. Onsuzda “diyarşünaslıq” fikrini o muzeylərdə tamamlayan heç bir əlamət belə yoxdur.

Daha sonra bu muzeylərdə formalaşan eksponat fondunun vəziyyəti barədə mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılmır. Və fonda aid eksponatların saxlanılmasını bu gün qənaətbəxş sayıla bilməz. Bəzilərində bu ümumiyyətlə acınacaqlı vəzyyətdədir. Üstəlik muzeylərə əhalidən olan nadir tarixi əhəmiyyət daşıyan eksponartların toplanılması üçün maliyyə fondu ayrılmır. Başa düşüləndir. Maliyyənin ayrılması birbaşa istiqamətə xərclənməyə bilər. Ancaq hər bir halda mərkəzləşmiş qaydada və sistemli şəkildə muzeylərin eksponat fondunu zənginləşdirməliyik. Bu Mədəniyyət nazirliyinin bilavasitə vəzifəsidir. Axı niyə etməməliyik. Bizə nə mane olur? Bəzən muzeyin maliyyəsizliyi ucbatından zəngin bir eksponatın sıradan çıxmasına və ya fərdi qayda xarici ölkələrə daşınmasına şəraiti yaratmış oluruq.

Bununla yanaşı muzeylərdə istilik sisteminin olmaması və ya mövcud olanların işləməməsi daha ciddi problem yaratmaqdadır. Min bir əziyyətlə əldə etdiyimiz eksponat bir çox hallarda istilik sisteminin işləməməsi və qurulmaması səbəbindən göz onündəcə məhv olur. Üstəlik əməkdaşların əmək fəaliyyətinə təsirsiz ötüşmür, nəticədə ziyarətə gələnlərin sayına da təsir göstərir.
Habelə sual olunur, muzey ekspozisiyalarının tez-tez yenilənməsinə nə maneə yaradır. Niyə muzey rəhbərliyi bu barədə qərar verməyə aciz qalmalıdır. Fikrimcə, muzey kollektivinə müəyyən addımların atılması üçün müstəqillik verilməlidir.

Bununla yanaşı muzeylərin bəzilərinə girişin pullu, bəzilərinə pulsuz olması da çoxsaylı suallar yaradır. Niyə belə olmalıdır? İstənilən halda muzeyə giriş pullu olmalı və bu pullarda məhz muzeyin saxlanılması üçün əlavə vəsait kimi cəlb edilməlidir.

Əlavə edim ki, İstanbul şəhərində muzeylərin hər birinə giriş adambaşına 300 tl (30 manat) təşkil edir. Və insanlar həvəslə o pul ödəyib muzeyə baxır və zövq alırlar. Amma hər hansı muzeydə bir problemlə belə üzləşmək mümkün deyil. Biz niyə bu təcrübədən istifadə etməməliyik.
Muzeylərin təsis edilməsinin əsas məqsədi hər bir ölkənin qədim və zəngin tarixini yaşatmaqla onu həm gənc nəslin, həm turistlərin diqqətinə çatdırmaq, habelə büdcəyə əlavə vəsaitin cəlb edilməsinə çalışmaq olmalıdır. Əgər belədirsə niyə üzərimzə düşən bu vəzifəsni yerinə yetirmirik və ya yerinə yetirmək niyətində deyilik.

Düşünürəm ki, Mədəniyyət nazirliyi bu barədə öz siyasətinə dəyişiklik etməklə qaldırdığımız məsələlərə diqqət göstərib həllinə çalışacaqdır.

Vüqar Tofiqli