"Çeçen xalqı ikinci bir Cövhər Dudayev görməyəcək"

Alla Dudayeva: “Cövhər həmişə azərbaycanlıları ən yaxın qardaşlarımız adlandırıb”

Ənənəvi olaraq hər bayramda ona təbrik yazıram. Bu dəfə də yeni - 2026-cı ilin gəlişi münasibətilə təbrik etdim. Xoş arzularını bildirəndən sonra həmsöhbət olmaq istəyimi məmnuniyyətlə qəbul etdi və beləcə 2025-ci ilin son günündə onunla az da olsa söhbətləşmək imkanı qazandım.

Alla Dudayeva - əfsanəvi çeçen hərbçisi, siyasətçisi və dövlət xadimi, Çeçenistan İçkeriya Respublikasının ilk prezidenti, Aviasiya general-mayoru, çeçenlərin SSRİ ordusunda tarixi boyu yeganə generalı Cövhər Dudayevin həyat yoldaşı.

... Rusiyanın 11 dekabr 1994-cü ildə Çeçenistana qarşı başlatdığı işğal və soyqırım hərəkətinə qarşı Cövhər Dudayev "son çeçen canını vermədən ruslar ölkəmizə hakim ola bilməz" deyərək xalqına "Cihad" əmrini verib. Onun rəhbərliyi altındakı çeçen xalqı iki ilə yaxın sürən şanlı bir istiqlal mücadiləsi verib və 1996-cı ilin mayında Çeçenistan tamamilə ruslardan təmizlənərək Qafqaz tarixinə yeni bir "qızıl səhifə" yazılıb. O deyirdi: "Üzərimdəki uniformam kəfənim, şəhadətə hazıram. Şəhidliyi rütbə və şərəf olaraq qəbul edirəm. Qanımın son damlasınadak ölkəmin azadlığı və millətimin hürriyyəti üçün savaşmağa hazıram". 21 aprel 1996-cı ildə ruslar Cövhər Dudayevin olduğu yeri raketlə vurdular və çeçen xalqının qəhrəmanı şəhid olub.

Alla Dudayeva 1947-ci ildə Kolomenski rayonundakı sovet zabit ailəsində dünyaya gəlib. O, Smolenskdə rəssamlıq təhsili alıb. 1967-ci ildə o zaman SSRİ Hava Qüvvələrinin zabiti olan Cövhər Dudayevlə evlənib. Alla Dudayeva 1996-cı ildə Birinci Çeçenistan müharibəsində ərinin ölümündən sonra Türkiyəyə qaçmağa çalışarkən Nalçikdə saxlanılıb və daha sonradan tanıya bildiyi, gənc zabit Aleksandr Litvinenko tərəfindən istintaqa cəlb edilib. Həmin ilin sonlarına yaxın buraxıldıqdan sonra Çeçen İçkeriya Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyində işləyən Alla Dudayeva 1999-cu ildə İkinci Çeçenistan müharibəsinin başlamasıyla Azərbaycana, daha sonra Türkiyəyə və Litvaya qaçıb. O, 2010-dan 2012-ci ilə qədər Gürcüstanın Qafqaz TV kanalında mədəniyyət proqramlarının aparıcısı olaraq işləyib.

2016-cı il məlumatlarına görə, bir müddət Estoniyada da yaşan Dudayeva hazırda İsveçdə Stokholmda yaşayır. Alla Dudayeva əri Cövhər Dudayevlə bağlı xatirələrini yazdığı ("Milyon birinci") daxil olmaqla, bir neçə kitabın müəllifidir. Ovlur və Deqi adında iki oğlu, Dana adında bir qızı, nəvələri var.

- Alla xanım, 26 ildir ki, vətəndən ayrı düşmüsüz...

- 26 il çox uzun müddətdir və bu müddət ərzində çox hadisə baş verib. 2009-2013-cü illərdə Mixail Saakaşvili hökumətinin dəvəti ilə Gürcüstanda işləmişəm. Ən maraqlı illər idi...

- İki kitab müəllifisiz, yaradıcılığınızı davam etdirirsiz, yoxsa yaş öz sözünü deyib.

- İxtisasca rəssamam, rəssamlıqla məşğulam. Digər ölkələrdə, o cümlədən Bakıda, Türkiyədə, Gürcüstanda, Almaniyada, Fransada, Estoniyada, Litvada, İsveçdə rəsmlərimlə bağlı bir çox sərgilərim olub. Və hazırda yenilərini çəkirəm.

- Daha çox hansı mövzuda rəsmlər çəkirsiz?

- Rus-çeçeçen müharibəsinə həsr etdiyim iriölçülü rəsmlərim həmişə sərgimin mərkəzində dayanır, amma indi mistisizm haqqında rəsm çəkirəm.

- Çox güman ki, dostlarınız hələ də qalır, yəni yaddaşlardasız.

- Əlbəttə, hər il bütün yeni il təbriklərinə cavab verməyə vaxtım olmur ona görə də dostlarımı izləmirəm. Onlar çoxdur, demək olar ki, bütün dünyada var.

- Övladlarınız yanınızdadır?

- Mən hələ də övladlarım və nəvələrimlə İsveçdə yaşayıram. Xoşbəxtəm ki, Allahın izni ilə onlar sağlamdırlar, işləyirlər, nəvələrim var, vaxtımın çoxunu onlarla keçirirəm
Ənənəvi olaraq öz işlərimlə, yaradıcılıqla məşqul oluram, övladlarımla, nəvələrimlə gəzintiyə çıxıram, hamı necə mən də elə. Hər şeyə baxmayaraq, həyat davam edir!

- Heç Cövhər Dudayev yuxularınıza girir?

- Onun ruhu artıq uzaqlardadır və başqa ölçüləri dərk edir, eyni zamanda, o, mənə yaxındır, bütün hadisələrdən xəbərdardır. O, hələ də yuxularımda yanıma gəlir və bu, mənə çox kömək edir.

Mən sizə mistik bir şey deyə bilərəm və hətta göstərə bilərəm (Fotonu bizə göndərib – red.). Bu, burada İsveçdə baş verib və Cövhərlə bağlıdır.
Bir gün velosipedimi şəhərdən kənarda adi yolda sürürdüm. Yolun kənarında olan tənha ağacın yanından keçəndə “Nə qədər tənhayam...” deyə düşündüm və geriyə qayıdarkən ona bir daha diqqətlə baxdım və əsl möcüzə gördüm!
Ağac tək deyildi! Eyni kökdən iki ağac gövdəsi böyüyüb. Biri kişiyə, digəri isə qollarını yuxarı qaldırmış qadın formasına oxşayırdı. Sanki kişi qadını arxadan qoruyur.

Bir ay sonra yenidən o ağacın yanında dayananda onu qucaqladım və kədərlə düşündüm: “Yaxşı, bu ağac var, amma səssizdir və mənə cavab verə bilmir...” birdən yüngül bir meh əsdi və bir tünd qırmızı qızılgül ləçəkini velosiped səbətimə saldı! Mən göz yaşlarına boğuldum. Xəyal əlamətlərinə görə, tünd qırmızı qızılgül uzunmüddətli və həqiqi sevginin əlamətidir.
Hə, onu da deyim ki, çoxdan gəncliyimdə, təbiət qoynunda tez-tez gəzintiyə çıxanda bir dəfə Cövhər zarafatla “dost” dedim. Onun çox xoşuna gəldi və mənə “dostum” deməyə başladı və məktublarına “sənin dostun” imzasını atdı. O, çox səmimi idi; ürəkdən gülərdi, hirslənəndə gözlərindən qığılcımlar uçurdu!

- Amma onun dəfn olduğu yer hələ də sirr olaraq qalır, yalnız siz və bir neçə etibar etdiyiniz şəxs bilir.

- Bildiyiniz kimi, müsəlmanlar tez-tez qəbirləri ziyarət etməyə adət etməyiblər. Qəbirlərdə yalnız kül, toz var; amma əməlləri xatırlamalı və onların içində dəfn edilənlərin arzularını heç vaxt unutmamalıyıq. Çeçen xalqı yalnız Cövhər Dudayevin öldürüldüyü yeri bilir və bu, onların xatirəsinə çevrilib.

- Onun sizdə şəxsi əşyaları qalmamış olmaz..

- Bəli, əlbəttə, bütün bunlar var: məktubları və hətta parad general geyim forması. Amma ən çox onun daimi zarafatları üçün darıxıram. Zarafat etməyi çox sevirdi, hətta onun zarafatlarından bezmişdim.
Necə ki, Şamil Basayev həmişə zarafat edirdi. O, Cövhərin ölümündən sonra Qroznıda mənim qonşum idi. Amma Şamilin zarafatlarını hamı bilir və xatırlayır. Bir ayağını itirəndən sonra (İkinci Rus-Çeçen müharibəsi zamanı paytaxt Qroznının müdafiəsində sağ ayağını itirib – red.) "Bir ayağım artıq cənnətdədir" deyirdi. Biz həmişə onun zarafatlarını səbirsizliklə gözləyirdik və müharibə zamanı onlara təəccüblənirdik. Bundan sonra o, eşşəyə minib dağları keçdi, Xacə Nəsrəddin kimi.

Dağlarda tək ayaqla gəzmək çətin olduğu üçün eşşəyə minərdi. Ümumiyyətlə, mənim müşahidələrimə görə, gələcək şəhidlər ölümün özü ilə bağlı zarafat edir, gülürlər. Çünki onlar ölməkdən qorxmurlar; onların vicdanı təmizdir.
Düşmənlərimiz çeçen xalqından qorxurdular və buna görə də heç vaxt zarafat etmirdilər. Onların zarafata həvəsi yox idi. Yeltsinin məşhur bəyanatına bütün dünyanın necə güldüyünü xatırlayın? "28 partizan və 28 rus snayperi, onlar hərəkət edir, snayperlər də hərəkət edir!"

- Təəssüflər olsun ki, çeçen xalqı ikinci bir Cövhər Dudayev görməyəcək...

- Bəli, təəssüf ki. Başqa çeçenlər mənə bu sualı verəndə adətən belə cavab verirəm: "Birlikdə hamımız Cövhərik!"
Onun adı çeçen xalqının tarixinə və dünya tarixinə düşüb; şərəf və hərbi ləyaqət simvoluna çevrilib.

- Rusiya Ukrayna qarşı işğalçılıq müharibəsi aparır. Ukrayna xalqına tövsiyə və sözünüz…

- Ukraynalılar öz azadlıqları və bu qeyri-bərabər döyüşdə həlak olanların hamısı üçün mübarizə aparırlar. Ukraynada və keçmiş Sovet İttifaqının digər respublikalarında çoxlu dostlarım var. Bütün qəlbimlə Ukrayna xalqına qələbə arzulayıram. Onlar bizim hamımız üçün mübarizə aparır və keçmiş şər və zorakılıq imperiyasının bütün məzlum xalqlarına yeni bir dünya ümidi verirlər. Bütün Avropa ölkələri Ukraynaya rəğbət bəsləyir və dəstəkləyir.
Nəhayət, Avropa ayıldı və başa düşdü ki, Rusiya-Çeçen müharibələri zamanı olduğu kimi “Rusiyanın şəxsi işlərinə qarışmamaq” elanını davam etdirsə, rus barbarlarının növbəti qurbanı olacaq.

Rusiya öldürmək və qarət etməkdə davam edir; talan rusların qanında var. Qəddarlıq və məhbuslara verilən işgəncələr də belədir. Mən Ukrayna xalqına ürəkdən rəğbət bəsləyirəm və onun mütləq qalib gələcəyinə inanıram.
Bərəkətli Ukrayna torpağının üzərində artıq günəş çıxır və qaranlıq dağıdılacaq. Ukrayna xalqının işğalçıları və qatilləri unudulmağa təhvil veriləcək. Və Ukrayna qəhrəmanlarının şöhrəti bizim qəlbimizdə əbədi qalacaq. Doğma torpağımızın azadlığından qiymətli heç nə yoxdur. Ukraynaya və onun cəsur xalqına həmd olsun!

- Bir müddət Azərbaycanda da qalmısız, Bakı xatirinizdə necə qalıb?

- Bakı mənim yaddaşımda “işıqlar şəhəri” və dostlar şəhəri kimi əbədi olaraq qalacaq. Azərbaycanlılar həmişə çeçenlərin sadiq dostları olublar və qalırlar. İki rus-çeçen müharibəsi zamanı qadınlar, qocalar və uşaqlar onlara sığınıb. Yaxınlıqda belə sadiq dostların olması yaxşıdır. Həm müharibə, həm də sülh dövründə dostluğumuza və dəstəyimizə görə xalqınıza çox minnətdaram. Mən isə dost Azərbaycana gələcək səfərimi arzulayıram! Sizi Yeni 2026-cı il münasibətilə təbrik edir, bütün Azərbaycan xalqına bütün qəlbimlə sülh, cansağlığı və xoşbəxtlik arzulayıram! Cövhər həmişə azərbaycanlıları ən yaxın qardaşlarımız adlandırıb. Allah sizi qorusun və haqq yolunuzda hidayət etsin.

Avrasiya.net