Gürcüstan Rusiyadan idarə olunurFazil Əliyev: “Əgər İvanişvili hakimiyyəti itirərsə, o zaman rusiyapərəst qüvvələr ölkədə qarşıdurmalar yarada bilər”

Gürcüstan mer və bələdiyyə seçkilərinə hazırlaşır. Artıq hakim "Gürcü Arzusu" partiyası və müxalifət namizəd seçiminə başlayıb. Ölkədə siyasi vəziyyət getdikcə gərginləşir. Buna səbəb Gürcüstanda hakim partiyanın müxalifətlə Avropa İttifaqının vasitəçiyili ilə üç ay bundan əvvəl əldə olunan razılaşmanı ləğv etməsi olub.
"Gürcü Arzusu" nun lideri İrakli Kobaxidze iyulun 28-də sözü gedən razılaşmanın iflasına görə müxalifəti ittiham edib. O bildirib ki, müxalifətdən olan deputatların yarıdan çoxu hələ də bu razılaşmaya qoşulmayıb. Gürcüstanda siyasi böhran ötən oktyabrda keçirilmiş parlament seçkisində "Gürcü Arzusu" partiyası qalib gələndən sonra başlanıb. Müxalifət seçkini ədalətsiz və saxta adlandırıb. Bunun ardınca bir qrup müxalifət partiyası parlamentin boykotuna dair qərar qəbul edib. Birləşmiş Ştatlar tərəfindən dəstəklənən Avropa İttifaqı böhranın çözülməsi üçün Gürcüstan iqtidarı və müxalifəti arasında danışıqlar təşkil edib. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel aprel ayında bir daha iqtidarla müxalifəti barışdırmağa cəhd edib və hətta təcili qaydada Tbilisiyə gəlib. Bundan sonra kiçik müxalifət partiyaları parlamentə daxil olmağa razılaşıblar.

Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə əldə olunan sazişə görə hakim "Gürcü Arzusu" bələdiyyə seçkilərində 43 faizdən az səs topladığı təqdirdə, 2022-ci ildə erkən parlament seçkisi keçirilməli idi.

Bu arada ölkənin sabiq prezidenti Mixail Saakaşvili payızda baş tutacaq seçkidən əvvəl Gürcüstana qayıdacağını bəyanlayıb. "Mənim və ümumiyyətlə bizim planlarımız barədə çox sayda suallar var. Payızda, referendumdan öncə, İvanişvili və onun yoldaşlarına ciddi bir sürpriz hazırlayırıq. Bunu tam ciddiliyimlə deyirəm. Gürcü xalqına da yaxşı bir sürpriz hazırlayırıq. Buna milyonlarla insan sevinəcək, 100, 200-500 insan isə kədərlənəcək. Kədərlənənlərin hər biri soyuq su içsin" - deyib Saakaşvili.

Saakaşvili ona qarşı irəli sürülən ittihamlar və təqiblərin hansı ölkədən olduğunu açıqladı "Mənə qarşı edilən bütün bu təqibləri indi hamı başa düşməlidir ki, bu Putindən və Rusiyadan birbaşa əmrdir". Saakaşvilinin sözlərinə görə, Rusiyanın bu kimi bəyanatları onun planlarını dəyişə bilməyəcək: "Ruslar çox yaxşı bilirlər ki, Gürcüstan xalqının böyük əksəriyyəti mənim tərəfimdədir və Gürcüstana qayıtmağımı tələb edirlər. Onlar həmçinin, şantajın keçmişdə daha çox işə yaradığını və İvanişviliyə köməkçi rolu oynadığını yaxşı bilirlər. Hər kəsə bildirmək istəyirəm ki, biz Rusiya da daxil olmaqla heç kimlə qarşıdurma istəmirik. Belə bəyanatlar isə gürcü xalqını seçimindən məhrum edə bilməz və üstəlik mənim planlarımı da dəyişə bilməz. Onlar mənimlə əlaqəli olan Gürcüstanın sürətli inkişafı və uğurlarından daha çox qorxurlar, nəyinki bir tək Saakaşvilidən. Gürcüstanda xaos, iğtişaşlar və gürcü xalqının yoxsulluq bataqlığında boğulması onlar üçün daha əlverişlidir. Mənə qarşı edilən bütün bu təqibləri hamı başa düşməlidir ki, Putindən və Rusiyadan birbaşa əmrdir və İvanişvili mənə qarşı boş cinayət işləri açaraq özünü onlara sevdirdiyini heç vaxt gizlətmir. Çünkü onlar Gürcüstanın tərəqqi və inkişafını dayandırması üçün İvanişviliyə seçki kampaniyası zamanı iki milyard dollar vermişdi. Biz Gürcüstanı azad etmək üçün sona qədər gedəcəyik və sonra bütün qonşularımızla münasibətləri mütləq həll edəcəyik".
Ötən günlərdə Saakaşvilinin lideri olduğu Vahid Milli Hərəkat Partiyasından sabiq millət vəkili Azər Süleymanovun istefa verməsi, ardınca partiyanın Marneulidəki üzvlərinin 2 oktyabr seçkilərində iştirak etməyəcəklərini elan etmələri vəziyyəti daha da gərginləşdirib.

"Xalq Cəbhəsi" Gürcüstan Naminə Partiyasının sədri Fazil Əliyevdən baş verən və gözlənilənlərlə bağlı müsahibə alıb.

- Seçkilər öncəsi ölkədə vəziyyətin gərginləşməsinə səbəb nədir, hakim partiyanın reytinqi hansı səbəblər üzündən düşür, əhali nədən narazıdır?

- Hakim partiyanın reytinqi həddən artıq aşağı düşməkdədir. Ötən seçkilərdə səsvermənin nəticəsi də bunu deməyə əsas verir. Əsas başlıca səbəblərdən biri də ölkədə aparılan daxili və xarici yarıtmaz siyasətdir. Bu aylarda Gürcüstanda baş verən hadisələr yadınızdadır? Mayda Dmanisidə svanların azərbaycanlılara hücumu, iyulun 5-də Gürcüstanda LGBT tərəfdarlarının "Qürur yürüşü" əleyhinə aksiyalar zamanı 55 jurnalistin döyülməsi, hücuma məruz qalan "Pirveli TV"nin operatoru Lesko Laşkaravanın ölməsi, ölkədə xarici vətəndaşlara təzyiqlərin edilməsi, məxfi səs dinləmələr, bütün vətəndaşların nəzarətə alınması, izlənməsi, kriminogen vəziyyətin ağırlaşması, iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi, işsizliyin artması, koronavirusun acı nəticələri və digər səbəblər hökumətin yarıtmaz siyasətindən və hakim partiyanın düzgün siyasi yol tuta bilməməsindən, seçkilərdən öncə verdiyi vədləri yerinə yetirməməsinin nəticəsidir. Gürcüstan turizm ölkəsidir, büdcənin 60 faizi türuzm sahəsindən gələn gəlirdən ibarətdir. Yuxarıda sadaladıqlarım xaricdən Gürcüstana turizm axının azalmasına səbəb olub. ABŞ, Avropa İttifaqı Gürcüstanda baş verən hadisələri analiz edərək belə nəticəyə gəliblər ki, ölkə demokratik dəyərlərdən uzaqlaşıb. Çox güman ki, ölkəyə iqtisadi sanksiyaların tətbiqi gözlənilir, bu barədə artıq anonslar verilib. Demək olar ki, Gürcüstan artıq 90-cı illərə qayıdır.

- Payızda keçiriləcək seçkilərdən gözləntiləriniz. Hakim partiya bu seçkilərdə məğlub olarsa, hadisələri necə proqnozlaşdırmaq olar.

- Ölkədə iqtisadi, siyası böhran var. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel Gürcüstana gəlib müxalifətlə iqtidar arasında danışıqlar aparıb. Mişelin ölkəyə gəlişinin əsas məqsədi siyasi böhranı həll etmək idi. Belə bir razılıq əldə olunub ki, oktyabrda keçiriləcək seçkilərdə hakim partiya 43 faiz səs toplaya bilməsə, növbədənkənar parlament seçkiləri keçiriləcək. Hakim “Gürcüstan Arzusu” partiyası bu razılaşmadan imtina etməklə bağlı qərar qəbul edib. Bəyan edildi ki, 43 faiz və yaxud ondan az faiz səs toplasaq da bu razılaşmaya əməl etməyəcəyik. Yəni Mişelin hakim partiya ilə müxalifət arasındakı razılaşmanın qüvvədən düşdüyü elan edildi. Fikrimcə, bununla hakim partiya göstərdi ki, Gürcüstan Avropaya inteqrasiya yolundan, demokratik dəyərlərdən üz döndərir, çünki artıq başa düşüblər ki, rəsmi Tiflisin Avropada yeri yoxdur. İkincisi bu imtina Saakaşvilinin Gürcüstana dönmək fikrinə münasibətdir. Hakim partiya bununla demək istəyir ki, əgər seçkilərdə 43 faizdən az səs toplasaq belə növbədənkənar parlament seçkilərinin keçirilməsinə imkan verilməyəcək. Ona görə də, Saakaşvilinin ölkəyə gəlişinin heç bir mənası olmayacaq. Saakaşvilinin ölkəyə qayıtmasının əsas məqsədi hökumətdən narazı siysasi çevrələri, kütləni öz ətrafında birləşdirib bu seçkilərdə hakim partiyanın təbliğatına zərbə vurmaq və onu uduzdurmaqdır və təkrar parlament seçkilərinin keçirilməsinə nail olmaqdır. Bu seçkilərdə də Saakaşvili qələbə qazanıb, hökuməti formalaşdırmaq niyyətindədir. Bugünki Gürcüstan hakimiyyətində demokratik prinsiplərdən heç bir əlamət qalmayıb. Hakimiyyət artıq diktaturanın klassik formalarını tətbiq etməyə başlayıb. İstər məhkəmə sistemi, istər seçki sistemi, istərsə də güc sturukturlarında bu əlamətlər özünü biruzə verməkdədir. Hökumət Şevardnadzenin dönəmində olduğu kimi bütün sahələri bir partiyanın nəzarəti altına alınmasına çalışır. Öz hakimiyyətlərini uzatmaq üçün bir diktatura rejimi qururlar.

- Saakaşvilinin qayıdacağına söz düşdü, gələrsə nə dəyişə bilər və onu təhlükə gözləyə bilərmi?

- Saakaşvili Gürcüstana gələrsə, bəli, siyasi aura, iqlim dəyişəcək. Hökumətin məğlubiyyəti sürətlənə bilər. Gəlməsə, o zaman müxalifət seçikərə qatılacaq. Amma onu da qeyd edim ki, xalqın bu hakimiyyətə və müxalifətə inamı, etibarı qalmayıb. Xalq üçüncü qüvvənin axtarışındadır. Saakaşvilinin dönəmində də böyük narazılıqlar olub. “Gürcü Arzusu” da on ilə yaxındır ki, hakimiyyətdədir. Bu on ildə məhkəmə, polis sistemində özbaşnalığın yaranması, insan hüquq və azadlıqlarının pozulması, kriminogen durumun yaranması, sosial, iqtisadi vəziyyətin pisləşməsinin nəticəsidir ki, xalq üçüncü qüvvənin axtarışına çıxmaq məcburiyyətində qalıb. Saakaşvili gələrsə bir çox siyasi qüvvələr birləşə və koalision hökumət formalaşa bilər. Düşünürəm ki, ölkədə iqtisadi, siyasi böhran bu seçkidən sonra daha çox dərinləşəcək. Bu hakimiyyət güc sturukturları və polisin gücündən istifadə edərək yenidən saxtakarlıqlara əl atacaq, nəticədə ABŞ və Avropanın sanksiyaları qaçılmaz olacaq.

- Çıxış yolu kimi ölkədə koalision hökumət formalaşdırmaq mümkündürmü?

- İndiki hakimiyyət saxtakarlıqla qurulub. Hakim partiya xalqın səsini qazanmayıb. Bu gün müxalifət iqtidarla razılaşıb koalision hökumət formalaşdıra bilməz. “Gürcü Arzusu” hakimiyyətdən getdikdən sonra bu barədə fikirləşmək olar. Əgər növbədənkənar parlament seçkiləri demokratik və şəffaf formada keçirilərsə, o zaman koalision hökumət formalaşdırla bilər, buna inanıram.

- Necə fikirləşirsiz, İvanişvili hakimiyyəti könüllü və asanlıqla təhvil verə biləcək?

- Dünya praktikasında diktatura üsulu ilə hakimiyyətə gələn heç bir partiyanın xoşluqla getdiyinin şahidi olmamışıq. Regionda nə baş verir? Qarabağın işğalçılardan azad edilməsi, Türkiyənin regionda güclənməsi, Avropanın bu proseslərdən kənada qalması, Rusiya sülhməramlılarının Xankəndinə yerləşdirilməsi regiondakı vəziyyəti dəyişir. Rusiyapərəst qüvvələr çox çalışdılar ki, Ermənistanda hakimiyyətə Paşinyan yox, Koçaryan gətirilsin. Paşinyan da “Soros” tərəfindən dəstəklənən bir qrupu təmsil edir. İndi növbə Gürcüstandadır. Əgər Gürcüstanda da Soros qüvvələri İvanişvilini devirib hakimiyyətə gəlsələr, o zaman bunun sərhədləri genişlənəcək. Hətta Orta Asiya ölkələrinə gedib çıxa bilər. Məqsəd bölgədə Rusiyanın təsirini zəiflətməkdir. Rusiya çalışacaq ki, İvanişvilinin hakimiyyətini qoruyub saxlasın. Amma qarşı tərəf də zəif deyil. İvanişvili siyasətçi deyil, biznesmendir, ancaq pulunu düşünür. Son sözü əlbəttə xalq deyəcək. Əgər meydanlara yüz mindən artıq insan çıxarsa, o zaman İvanişvili hakimiyyəti xoşluqla təhvil vermək məcburiyyətində qalacaq.

- Gürcüstanın gələcəyini kimin hakimiyyətində görürsüz - Saakaşvili, İvanişvili, yoxsa yeni bir sima meydana çıxmalıdır.

- İvanişvili ustalıqla xalqı çox yaxşı aldada bildi. İnsanlar elə firkirləşirdilər ki, milyardları olan İvanişvili Gürcüstanı cənnətə çevirəcək, İsveç və İsveçrəyə oxşar bir dövlət quracaq, yaxşı vədlər vermişdi. Hətta mən də inanmışdım ki, İvanişvili hakimiyyətə gələndən sonra Gürcüstan İsveçrə kimi Avropasayaq bir ölkə olacaq. Sonradan məlum oldu ki, bunu təyin edən super güclərin məqsədi başqa imiş. Nəticədə biz döyülmüş, söyülmüş, taqətdən düşmüş bir Gürcüstanı gördük. Gürcüstan bu qədər demokratiyadan uzaq bir duruma düşməyib. Düşünürəm ki, böyük qüvvələrin Gürcüstanda ciddi qarşıdurması olacaq. Amma xalqın istəyi ölkəni Avropa yolunda görməkdir.

- Ölkədə siyasi vəziyyət və partiyaların fəaliyyətinə yaradılan şəraitdən razısızmı?

- Əlbəttə yox. Gürcüstan tarixində, hələ 5-ci, 12-ci əsrlərdən bu yana, hətta Sovetlər birliyi dönəmlərdə ölkədə 50-dən çox jurnalist döyülməyib, təhqir olunmayıb, öldürülməyib, xarici və yerli vətəndaşlara zülm edilməyib. Diktaturaya meylli hökumətlərin heç birində nə media, nə siyasi çevrələrin fəaliyyətinə şərait yaradılmayıb. İvanişvili hakimiyyətini yeganə düşündürən odur ki, pul gücünə siyasi partiyalar arasında qarşıdurma yarada bilsin, parçalasın. Son parlament seçkilərində hakimiyyət 3-4 deputatı pulla əla ala bildi. Vətənpərvər, qürurlu müxalif partiya rəhbərlərini ələ ala bilməyiblər. Gürcüstanda fəaliyyətdə olan bütün müxalif partiyalar bu diktatura rejimi yaradan hakimiyyətdən narazıdır. Media əhlinin telefonları dinlənilir, mikrofonları zorla əllərindən alınır, təhqir edilir, ölkədə söz və mətbuat azadlığı yoxdur.

- Azərbaycan Qarabağı işğaldan azad etdi, Gürcüstan nə zaman Cənubi Osetiya və Abxaziyanı Rusiyanın işğalından azad etmək fikrində olacaq?

- Qarabağı Cənubi Osetiya və Abxaziya məsələsiylə eyniləşdirmək istəməzdim. Birincisi, Xankəndidə həm işğalçı ölkənin, həm də Rusiyanın hərbçiləri hələ də qalmaqdadır. Həm də Qarabağ muxtariyyət və yaxud başqa statusu olmayan yerdir. Gürcüstanda isə Abxaziya muxtar respublika, Osetiya isə muxtar vilayət idi. Onların hər ikisi müstəqilliyini elan ediblər və bir neçə dövlət tərəfindən müstəqillikləri tanınıb. Onların da arxasında Rusiya dayanıb. Kremlin marağındadır ki, onları müstəqil dövlət kimi saxlasın. Ona görə ki, Abxaziya ərazisində, Suximidə, Qara dəniz sahillərində Rusiya hərbi bazalarını yaradıb. Pyotr dövründə belə Qara dəniz hövzəsində hərbi baza yarada bilməyən Rusiya dövləti Abxaziya ərazisində hərbi bazasını yaradıb. Bununla da Kreml orada olan NATO qüvvələrinə qarşı öz mövqeyini möhkəmləndirib. Azərbaycan 44 günlük müharibə dönəmində torpaqlarını işğalçılardan azad edəndə Rusiya sakit durdu. Baxmayaraq ki, Ermənistanla arasında müəyyən müqavilələri vardı. Amma Ermənistanda qərbpərəst qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsi Rusiyanı qane etmədiyinə görə bu məsələdə Kreml seyriçi mövqe tutdu. Qarabağla müqayisədə durum və vəziyyət fərqlidir. Bir də Gürcüstanın nə hərbi, nə iqtisadi potensialı buna imkan verimir ki, silah yolu ilə bunu həll edə bilsin. Məsələnin həllinin yeganə yolu danışıqlar vasitəsidir. Bu gün o da mümkün deyil. Gözləməliyik ki, nə vaxtsa Rusiya dövlət kimi süqut etsin. Bu da yaxın gələcəkdə gözlənilmir.

- Hakim partiyanın rəsmi Kremlin təsiri altında olduğu söylənilir, iqtidar isə bunu inkar edir. Rusiyanın Gürcüstanda hansı təsir mexanizmləri var?

- Gürcüstan hakimiyyəti Rusiyanın təsirindədir. Rusiyada milyardlar qazanan İvanişvili ölkəni şirkət kimi idarə edir. Fakt odur ki, Gürcüstan Rusiya tərəfindən idarə olunur. Özü də pultla kənardan idarə olunan dövlətə oxşayır. İvanişvili xaricdə oturub cangüdənlərinin birini daxili işlər naziri, digərini təhlükəsizlik naziri qoyub, şirkətlərinin birinin rəhbəri olan Qaribaşvilini baş nazir təyin edib. 10 ildir ki, ölkə Rusiyadan idarə olunur. Hakim partiyanın Mişelin məlum razılaşmasından çıxamsı və sair məsələlər ölkənin Avropaya yolundan döndərmək deməkdir ki, bu da Kremlin istəyidir. Bir neçə müxalifət partiyası isə Avropadan dəstəklənir. MHP, Avropalı Gürcüstan və başqa partiyalar Gürcüstanın NATO-ya qoşulması və ölkədə demokratik seçkilərin keçirilməsini, demokratik hakimiyyətin qurulmasını istəyir.

- Əgər Rusiya Gürcüstanda hakimiyyəti qoruyub saxlaya bilməsə və yaxud Avropapərəst qüvvələr hakimiyyətə gəldiyi təqdirdə nə baş verə bilər?

- O zaman Abxaziya və Cənubi Osetiya və digər separat region sərhədlərdə qarşıdurma, adam öldürmə, adam oğurluğu hadisələri başlaya bilər. Gürcüstan tərkibində olan rusiyapərəst qüvvələr qarşıdurmalar yarada bilər. Gürcüstan o zaman diktaturadan xilas olacaq ki, İvanişvili hakimiyyətdən gedəcək, ölkədə demokratiya bərqərar olacaq.
"Heç zaman xarici vətəndaş Azərbaycanın bayrağı altında döyüşəndə ona can yandırmayacaq"Rusiyada yaşayan azərbaycanlı deputat Jirinovski və Azərbaycanın idman sahəsindəki neqativlərdən danışdı
Rusiya Federasiyasının Tuva Respublikasının Azərbaycan diasporu və onun fəal üzvlərindən olan, Tuva respublikasinin parlamentinin üzvü, idman və gənclər komitəsinin sədri, Tıva Karate Federasiyasının rəhbəri, yığma komandanın baş məşqçisi, Əməkdar idman xadimi və Əməkdar idman müəllimi, ictimai xadim Çingiz Əliyev ölkədə baş verən gündəm məsələləri ilə bağlı Moderator.az-ın suallarını cavablandırdı.

Rusiya Liberal Demokrat Partiyasının sədri Vladimir Jirinovski Cənubi Qafqazın Rusiyanın uzun müddət nüfuz dairəsində olduğu üçün Rusiyanın iradəsi ilə hər kəsin hesablaşmalı olduğunu iddia edib. Eyni zamanda Azərbaycanı rus əsgərləri ilə təhdid edib. Rusiyada fəaliyyət göstərən yerli siyasətçi kimi bu mövzu ilə bağlı fikirlərinizi eşitmək istərdik.

– Bir neçə gündür ki, Azərbayacnda sosial şəbəkələrdə gündəm olan və KİV-də böyük narazılıqlar doğuran Rusiya Liberal partiyasının sədri Jirinovskinin dediyi sözlər müzakirə edilir. Uzun müdətdir ki, Rusiyada yaşayan və buranın deputatı olaraq qeyd etmək istəyirəm ki, onun dediyi sözləri o qədər də ciddiyə almaq lazım deyil. Bir aydan sonra Rusiya qanunverici dumasına seçkilər keçiriləcək və Vladimir Jirinovski də Liberal partiyanın sədri olaraq bu seçkilərə hazırlaşır.

– Demək istəyirsiniz ki, Jirinovskinin fikiləri məhz seçkilərə hesablanıb?

– Vladimir Jirinovski bir sözü deyir, daha sonra vəziyyətdən çıxır. O, Bakıda olan zaman yerli və rus mediasında Azərbaycanı, Prezidentimiz İlham Əliyevi, onun qurduğu dövlətçilik siyasətini müsbət qiymətləndirərək, məətəl qaldığını qeyd etmişdi. Hətta Rusiyada bir neçə “tok-şou”-larda danışırdı ki, Azərbaycanda rus dilinə böyük yer verilir və bu ölkədə kiçik uşaqlar belə, rus dilini mükəmməl bilir: “İlham Əliyev rus dilində elə danışır ki, rus siyasətçiləri rus dilində elə danışa, fikir bildirə bilmir”. Bu sözlərin müəllifi olan Jirinovski bu gün dediyi sözləri danır və seçkiqabağı xal qazanmaq üçün bu üsuldan istifadə edir. Məhz bu səbəbdən qeyd etdim ki, onun radikal çıxışlarına fikir vermək lazım deyil. Şübhəsiz ki, Jirinovskinin dediyi sözlər Rusiyanın mövqeyi deyil. Hamı bilir ki, Jirinovski öz mövqeyi üçün danışan insandır. Yəqin ki, o, yadından çıxarıb ki, Rusiya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Sovetlər birliyi dağılandan ilk müstəqil dövlət olan Azərbaycanın bugünkü günə kimi Rusiya ərazi bütövlüyünü təsdiqləyib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin bir neçə dəfə müsahibəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını deyib. Rusiya Azərbaycanın dostdur, bu gün onlar birlikdə hərəkət edirlər. Beynəlxalq siyasi forumlarda Azərbaycan və Rusiya hər zaman bir- birinə dəstək olub. Azərbaycan Rusiya üçün ən strateji tərəfdaşlardan biridir. Heç bir siyasətçinin dediyi sözlər buna zərbə vura bilməz. Rusiya dövlətinin başında duranlar ağıllı siyasətçilərdir, onlar öz işlərini yaxşı bilirlər.

Gündəmin digər mövzusu Tokio-2020 Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanın performansının qənaətbəxş olmamasıdır. Bir mütəxəssis kimi bu performansı necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, bu uğursuzluğun arxasında dayanan səbəblər nələrdir?

– Azərbaycanda idman ən inkişaf etmiş sahələrdən biri idi. Bu sahədə son zamanlar bir çox problemlər özünü göstərir. Mənə belə gəlir ki, Gənclər və İdman Nazirliyi bütün səlahiyyətləri idman federasiyalarının öhdəsinə buraxıb. Federasiyalarda rəhbər vəzifə tutan şəxslərin əksəriyyətinin isə idmandan anlayışı yoxdur. İdmanla yaxından məşğul olan biri kimi deyə bilərəm ki, Gənclər və İdman Nazirliyinin akkreditasiyası olmasa, federasiyalar normal işləyə bilməz. Federasiyada rəhbər tanış-bilişlə işə cəlb edilməməlidir, pul marağı olmadan bu işlər olmalıdır. Ən böyük problemlərimizdən biri də budur.

– Hesab edirsiniz ki, indi idman federasiyalarında gənc idmançılar yetişdirilmir?

– Mənim indi Rusiyada çalışdığım federasiyada hər 5 ildən-bir 20 idmançı öhdəliyə götürülür. Həmin gənclərlə müəllimlər məşğul olur, sponsorlar onların necə yetişdirilməsi ilə yaxından maraqlanır. Rusiyada gənc idmançılar bu üsulla yetişdirilir. Tək pul verməyi ilə iş bitmir. İdman nazirliyi tərəfindən tam nəzarət olur. Niyə nəticə yoxdur və səbəbləri nədir? Federasiya pis işləyirsə, yeniyetmə idmançılar boyümürsə rəhbərin səlahiyyəti alınır, yenidən seçki olur. Bu belə görünür ki, Azərbaycanda isə idman federasiyalarının başında oturanlar üçün medal lazımdır, idmançı yox. burada dövlətə sağlam idmançı yetişdirilməlidir. O idmançılar da dövlət üçün lazımlı gənclərə çevrilməlidir.

– Məğlubiyyətimizin səbəbi bundan qaynaqlanır?

– Bu əsas məsələlərdən biridir. Digər məsələ isə bu yarışlara ölkəni təmsil etmək üçün xaricilərə müraciət edilməsidir. Ölkəmizi təmsil edən xarici vətəndaş Azərbaycanın adından çıxış edir, pul aldığı, döyüşdüyü komandanın adı üçün can yandırmır. Xarici idmançı niyə gəlir? Aydındır ki, onlar pul üçün gelir. Heç zaman xarici vətəndaş Azərbaycanın bayrağı altında döyüşəndə ona can yandırmayacaq. O, pulunu alıb döyüşəcək. Mənə bir neçə dəfə üzümə deyiblər ki, sizin idmançı yoxdur, milli komandalarınız xaricilərdən ibarətdir. Bəs, hər dəfə beynəlxalq yarışlarda xariciləri Azərbaycanı təmsil etmək üçün çıxaranda utanmırlarmı? Bunun da məsuliyyəti baş məşqçilərdədir. Dövlətimizin gənclərini niyə sındırırlar, xaricilərin yanında əzirlər? Özləri gənc idmançılar yetişdirə bilmirlərmi? Bu il yarışda Ukraynanı təmsil edən azərbaycanlı gənc finala çıxdı, keçən il olimpiadada Qazaxıstanda azərbaycanlı gənc çempion oldu. Niyə Azərbaycanın gəncləri digər dövlətləri təmsil edib medal qazanmalıdır? Bizim belə istedadlı gənclərimiz ola-ola niyə bizi beynəxlalq arenada zənci təmsil etməlidir? Bu, adama təsir edir. Buna görə də nəticə budur. Beynəlxalq yarışlarda Azərbaycan bayrağının altında məhz o qanı daşıyan gənclər mübarizə aparmalıdır. Həmin idmançı əsgər kimi öz dövlətini təmsil etməlidir.

Ancaq bizim idman federasiyalarımız pulun, medalın dalınca qaçırlar. Undurlar ki, dünyada bayrağımızı ucaldan məhz idmançılarımızın özüdür. Zənci niyə Azərbaycan bayrağını qaldırmalıdır? Azərbaycanın bugünkü gəncləri 44 gün ərzində 30 ildir həsrətində olduğumuz Qarabağı düşməndən azad etdi. Qayalarla Şuşaya qalxıb, əlbəyaxa döyüşdə düşməni məhv edib Azərbaycanın bayrağını Şuşada qaldıran bizim gənclərdir. Niyə siz bu beynəlxalq yarışlarda o oğulları sındırısınız? Bizim gənc oğullarımız kimi dünyada cəsur, mərd, döyüşkən adam yoxdur. Bunu əlimi ürəyimə qoyub deyirəm. Belə alınır ki Federasiyanın başında duranlar medal lazımdır, idmançı yox. Bu utancverici haldır.

Dövlət idmana böyük dəstək göstərib, dövlətin prezidenti şəxsən özü idmana o qədər dəstək verir, bunu dəfələrlə görmüşük dövlət tərəfindən bu qədər maliyyə ayırır. Nəinki paytaxtda, bölgələrdə, rayonlarda belə müasir olimpiya kompleskləri var. Bu idman komplekslərində gənclərin yetişdirilməsi üçün hər cür şərait yaradılıb. Təsəvvür edin ki, burada idmançılara yarışda iştirak etməsi üçün buqer desek olunmur, nəinki məşq etmək üçün müasir idman kompleksləri tikilsin. Azərbaycanda idmançılara yaradılan şərait heç bir ölkədə yoxdur. Bir problem var ki, o da idman federasiyalarının başına idmançıların gətirilməməsidir. Mən 2003-cü ildən Azərbaycanın Karate Federasiyasının fəaliyyətini izləyirəm. Azərbaycanda gənc, istedadlı, qüvvətli karateçilər var. İnanın ki, dünya azərbaycanlılarının onların çıxışını gözləyir hər zaman. Onları bütün dünya tanıyır. Bu federasiyanı kim yaratdı? Azərbaycanlilar, orada xarici yoxdur. Məsələn, 14 il Azərbaycan karatesi dünyada səs saldı. Bugünə kimi dünyanın ən güclü komandalarından biridir. Onlar məhz Azərbaycanın övladlarıdır. Bizim çox mərd, vətənpərvər oğullarımız var. Qarabağda əlbəyaxa döyüşərək düşmənə qan udduran bu gənclər beynəlxalq arenada da öz gücünü göstərməyə qadirdir. Bu millətin elə oğulları miliyonlarladır. Ona görə də öz idmançılarımızı yetişdirmək lazımdır, bu da federasiyaların işidir.

– Sizcə Tokio-2020 Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanın axrıncı yer tutmasında bu amillərin rolu varmı?

– Əlbəttə. Hələ olimpiyada qurtarmayıb. Çox inanıram ki, Azərbaycan idmançıları öz güclərini göstərəcəklər. Amma bugünə kimi həmin oyunlara baxanda utanıram. Azərbaycanda elə idmançılarımız, var ki…. Nə oldu? Nəticə etibarı ilə biz yarışda axrıncı yerdəyik, bir dənə də olsun finalımız yoxdur. Gənclər və İdman Nazirliyi bundan dərs götürməlidir. İdman federasiyalarına nəzarət etməli və orada “təmzilik” aparmalıdır. Vətən üçün çalşan, ürəyi torpağı ilə döyünən, medala görə deyil, bayrağının məhz o arenada qürurla dalğalandıran, himnini fəxrlə səsləndirən oğullarımız olmalıdır. Yalnız o zaman biz beyəxlalq yarışlarda qalibliyyt əldə edə bilərik. Tokio-2020 Olimpiya Oyunlarında göstərilən nəticə ürəkaçan deyil. İnşallah, güləşçilərimiz və karateçilərimiz bizi sevindirərlər.
“Ermənistan dövləti Azərbaycanın tarixi torpaqları üzərində qurulub”Musavar Hamid Tanoli: “İrəvan təzminat ödəmək gücündə deyil, amma diğər ödəniş vasitəsi kimi seçim qədim Zəngəzurun Azərbaycana qaytarılması ola bilər”

Pakistan - Azərbaycan arasındakı dostluq və qardaşlıq bu günün mövzusu deyil. Pakistan İndoneziyadan sonra ən böyük əhalisi olan ikinci müsəlman dövlətidir, nüvə silahına malikdir, əhalisi 250 milyondur. Onu da xatırladaq ki, 1993-cü ilin aprelində, Kəlbəcərin işğal olunması məsələsi BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının müzakirəsinə çıxarılarkən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını tələb edən 822 saylı qətnamənin qəbul edildiyi iclasa məhz Pakistan sədrlik edib. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təsdiqləyən qətnamələr Pakistanın dəstəyi ilə qəbul olunub.

Pakistan 1990-cı illərin əvvəllərində Türkiyədən sonra Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ikinci dövlət olub.
Pakistan həmçinin Azərbaycanın bəzi ərazisini işğal etməsi faktına görə uzun illər Ermənistanı tanımayıb və onunla diplomatik əlaqələr qurmayıb. Azərbaycan da beynəlxalq tədbirlərdə Kəşmir məsələsində Pakistanın yanında olduğunu nümayiş etdirir.

44 günlük İkinci Qarabağ Müharibəsi dövründə yadda qalan məqamlardan biri də ölkə boyu hər yerdə - küçələrdə, binalarda, müxtəlif tədbirlərdə Azərbaycan və Türkiyə bayraqları ilə yanaşı üçüncü ölkənin də bayrağının qaldırılmasıdır. O bayraq Pakistanın idi.
İyun ayında Pakistan Ordusunun Hərbi Əməliyyat Baş İdarəsinin rəisi general-mayor Nauman Zakarianın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti, bir neçə günsonra Pakistan Quru Qoşunlarının komandanı, ordu generalı Qamar Caved Bacvanın Bakıya sədəri iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığın genişlənməsi və möhkəmlənməsindən xəbər verib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşündə Bacva deyib: "Azərbaycanın Qarabağ müharibəsində qələbəsi və öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi hər bir müsəlman, hər bir pakistanlı üçün möhtəşəm hadisədir".

Prezident Əliyev də öz növbəsində Pakistanın və Azərbaycanın iki qardaş ölkə olduğunu və İslamabadın Bakıya verdiyi dəstəyi qeyd edib: "Biz, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsində Pakistanın Azərbaycana göstərdiyi çox fəal dəstək mövqeyinə görə minnətdarıq".

Ötən ayın sonlarında isə Milli Məclisdə qardaşlığımızın, dostluğumuzun əyani təcəssümü olan "Bakı Bəyənnaməsi" imzalanıb. Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Mustafa Şentop və Pakistan İslam Respublikası Milli Assambleyasının sədri Əsəd Qeysər tərəfindən imzalanan bəyannamə həmçinin ölkələrimiz arasında olan münasibətlərin daha da dərinləşdirməsinə, habelə parlament səviyyəsində də əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir.

Xalq Cəbhəsi”nin növbəti müsahibi Pakistanın tanınmış gənc politoloqlarından biri, eynəlxalq məsələlər üzrə ekspert, Gənclər Diplomatiyası Forumunun prezidenti və Pakistan, Azərbaycan, Türkiyə gənclər forumunun rəhbəri Musavar Hamid Tanolidir.

- Azərbaycan-Pakistan-Türkiyə birliyi nə deməkdir? Bu ittifaq gələcəkdə hərbi bloka çevrilə bilərmi və bu zaman nə baş verə bilər?

- Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə mədəni, tarixi və dini yaxınlıqlara əsaslanan ümumi dəyərləri bölüşür. Pakistan-Azərbaycan-Türkiyə birliyi bu ölkələr arasında sosial, siyasi, iqtisadi, mədəni və hərbi sahələrdə əməkdaşlıq deməkdir. Pakistan Azərbaycan Respublikası ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədir. Pakistan Silahlı Qüvvələrinin Quru Qoşunları komandanı ordu generalı Qamar Caved Bacva Bakıda iki günlük rəsmi səfərdə olub, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənovla görüşüb. O, qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri, Əfqanıstanın sülh prosesində son inkişafları da daxil olmaqla regional təhlükəsizlik vəziyyəti, ikitərəfli müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığı müzakirə edib. 23 iyun 2021 -ci ildə Ordu qərargah rəisi general Bacva Türkiyəyə də rəsmi səfər edib və Türkiyənin müdafiə naziri Hulusi Akarla görüşüb. Cənab Bacva Türkiyədə də qarşılıqlı maraqları, regional təhlükəsizlik vəziyyəti və ikitərəfli təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı müzakirə edib. General Bacva Türkiyənin bölgədəki əsas müsəlman ölkələrindən biri olduğunu söyləyib. O, rəsmi olaraq Türkiyə və Azərbaycana səfər edərək ikitərəfli hərbi əməkdaşlığı müzakirə edib, amma gələcəkdə bu əməkdaşlıq üçtərəfli hərbi əməkdaşlığa gətirib çıxaracaq. Ola bilər ki, bu ilin sonunda Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə hərbçiləri tərəfindən Qarabağda birgə hərbi təlim keçirilsin. Hərbi blok Ermənistana birbaşa təsir edəcək, çünki Pakistan Ermənistanı ölkə kimi tanımır, digər tərəfdən Türkiyənin Ermənistanla yaxşı münasibətləri yoxdur. Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə arasındakı hərbi ittifaq güclü bir təsir yaradacaq, ancaq bölgəyə və ya Avropa Birliyi, ABŞ, Çin və ya Rusiya kimi böyük güclərə təsir etməyəcək.

- Türkiyə NATO üzvüdür, Azərbaycan yeni müstəqil respublikadır, Pakistan isə Cənubi Asiyada yerləşir. Bu ölkələrin bir yerdə olması geostrateji baxımdan nə vəd edir?

- Xoşbəxtlikdən Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə öz bölgələrində ən yaxşı geostrateji mövqelərdə yerləşir. Ticarət və əsas neft və qaz boru kəmərləri Azərbaycandan Rusiya və Avropaya keçir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars regionda, xüsusilə Azərbaycanın enerji siyasətində mühüm rol oynayır. Türkiyə Avropa, Yaxın Şərq və Avrasiya bölgəsini də birləşdirir. Pakistana gəldikdə, bölgədə strateji əhəmiyyətə sahibik. Pakistanın cənubunda ölkəni Orta Asiya, Avrasiya, Yaxın Şərq və dünyanın qalan hissəsi ilə birləşdirməkdə əhəmiyyətli rol oynayacaq isti su limanları mövcuddur. Bu, Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi əməkdaşlıq əlaqələrini daha da gücləndirəcək. Əfqanıstan və İrandakı vəziyyətin qeyri-sabitliyi üzündən Tehran Pakistan, Azərbaycan və Türkiyəni birləşdirən birgə layihələrin hazırlanmasında əngəl yaradır. Yəni, İran Azərbaycan və Türkiyə ilə də əlaqə qurur, lakin rəsmi Tehrana qarşı iqtisadi sanksiyaların qeyri-sabitliyi, Əfqanıstandakı terrorizmlə bağlı qeyri -sabitlik birgə layihələrə mane olur.

- Pakistan-Azərbaycan dostluğu hansı ölkələri qıcıqlandıra bilər və səbəbləri.

- Xüsusilə 44 günlük İkinci Qarabağ savaşından sonra Pakistan və Azərbaycan arasındakı dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsi Ermənistan və Hindistanı qıcıqlandırır. Azərbaycanın zəfəri və işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi, eləcə də Bakı küçələrində bu ölkələrin bayraqlarının dalğalanması Ermənistan və Hindistan başdqa olmaqla əksər dövlətləri qıcıqlandırır. Səbəb Pakistanın Ermənistanı tanımaması və Azərbaycanı dəstəkləməsidir. Kəşmir məsələsində Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qətnamələrinə və beynəlxalq hüquqa əsasən Pakistanı dəstəkləyir. Bunlar Pakistan və Azərbaycanın düşmənləri üçün problem yaradan bir neçə səbəbdir.

- Azərbaycan Pakistan üçün nə deməkdir?

- Azərbaycan Pakistanın, Pakistan xalqının, xüsusən də pakistanlı gənclərin qardaşı və dostu hesab olunur. Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarını küçələrdə, binaların üzərlərində və avtomobillərdə görən pakistanlıların 44 günlük müharibədən sonra qalib Azərbaycan xalqına olan sevgisi artıb. İndi pakistanlılar Azərbaycana, xüsusən də işğaldan azad edilmiş ərazilərə getmək istəyirlər. Pakistanla Azərbaycan arasında gəncliyi və mədəni əməkdaşlığı gücləndirməliyik.

- Pakistan Ermənistanı müstəqil ölkə kimi tanımadı. Ancaq hansı vəziyyətdə tanıya və onunla münasibət qura bilər?

- Düzdür, Pakistan Ermənistanı müstəqil bir ölkə kimi tanımadı, amma Qarabağın həllindən sonra, mənim fikrimcə, Ermənistanı bir dövlət olaraq tanımaq və diplomatik əlaqələri inkişaf etdirmək barədə fikirləşmək olar. Daha aydın desəm, əgər Ermənistan sülah sazişinə əməl edərsə, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirərsə, bir daha işğalçılıq siyasəti barədə düşünməzsə, o zaman Pakistan Ermənistanla ələqlər qura bilər.

- İran Pakistan kimi güclü bir ölkənin Azərbaycana dəstəyini qəbul edə bilərmi?

- İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı İranın Azərbaycanı dəstəkləyən hər hansı bir bəyanatını görmədik və hətta İran üzərindən Ermənistana hərbi texnikanın göndərildiyi ilə bağlı bəzi video görüntüləri gördük. İranın bu dostluğu qəbul edib, etməyəcəyinə gəldikdə, Pakistanın Azərbaycana qarşı qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan dostluq siyasəti olduğu üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur.

- Pakistanın Qarabağda aparılan bərpa işlərində iştirak etmək və ora sərmayə qoymaq istəyini necə görürsünüz?

- Pakistan da Qarabağı yenidən qurmaqda maraqlıdır, lakin bölgələrdə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən torpaqlara əkildiyi mina xəritələri məsələsi var. ANAMA -nın məlumatına görə, Ağdam və Füzuli rayonunda 90 mindən çox mina yerləşdirilib. Mina xəritələri Azərbaycana erməni hərbçilərinin əvəzinə verilir. Məncə, xüsusilə Pakistan şirkətləri tərəfindən Qarabağa sərmayə qoymaq yaxşı bir fürsətdir. Mən də Azərbaycan şirkətlərini Pakistana sərmayə qoymağa çağırıram.

- Siz tarixdən bilirsiz ki, bu gün Ermənistan adlı dövlət Azərbaycanın tarixi və qədim torpaqları üzərində qurulub.

- Bəli, Ermənistan Azərbaycanın qədim torpaqları üzərində qurulub. Amma təəssüflər olsun ki, dünyanın bir çox ölkələri və böyük beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanı bir dövlət kimi tanıyıb. Qrabağı işğal etməklə Ermənistan bir daha təcavüzkar olduğunu isbatladı. Qarabağ azad edildi, amma Azərbaycanın digər tarixi əraziləri Ermənistandan azad etmək çətindir. Baxmayaraq ki, Azərbaycan bunu edə biləcək gücə və imkanlara malikdir, lakin bu, beynəlxalq hüququn pozulması demək ola bilər. Bütün Ermənistanın Azərbaycan torpaqları olmasına baxmayaraq.

- Ermənistan 30 il Azərbaycan torpaqlarını işğalda saxladı, şəhərlərimizi, rayonlarımızı, kəndlərimizi dağıtdı, yeraltı və yerüstü sərvətlərimizi taladı...

- Bilirəm. Ermənistan məscidlər və digər yerlər də daxil olmaqla Azərbaycanın mədəni irsini məhv edərək hərbi cinayətlər törətdi. Buna görə Azərbaycana təzminat ödəməlidir. Amma Ermənistan iqtisadi vəziyyətinə görə təzminat ödəyə bilməyəcək. Fikrimcə, Ermənistan dost ölkələrindən kredit götürü, pul təzminatı ödəməyə çalışacaq. Amma ödəyə bilməzsə, ərazinin bir hissəsini Azərbaycana təzminat əvəzi qaytarmalıdır. Seçim Zəngəzuru Azərbaycana vermək ola bilər.

- Pakistanın Cənubi Qafqaza gəlişi, yəni Azərbaycanla dostluğu hansı hallarda bölgəni öz təsirində saxlayan Rusiyanı narahat edə bilər?

- Pakistan heç bir ölkə ilə müharibə etmək niyyətində deyil, Cənubi Qafqaza yalnız ticarət məqsədi ilə gələ bilər. Bundan başqa bu üş ölkənin bir yerdə olması Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə hərbçiləri arasında əməkdaşlığı gücləndirəcək. Silahlı sistemlər və pilotsuz təyyarələr almaqla yanaşı, birgə təlimlər keçirərək ölkələrimiz arasında hərbi sahədəki əməkdaşlığı gücləndirə bilərik. Bu, Rusiyaya heç bir təsir yaratmayacaq, Pakistanın Rusiya ilə yaxşı münasibətləri var. Ümid edirəm ki, Rusiya Pakistan, Azərbaycan və Türkiyənin ticarət -iqtisadi əməkdaşlıq təşəbbüsünü alqışlayacaq.

- Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan ittifaqında daha hansı ölkələri görmək istərdiz?

- Yaxın Şərq ölkələri, başda Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Küveyt olmaqla digər ölkələr bu birliyə daxil olmaqla Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə əməkdaşlığı daha da gücləndirə bilər. Fikrimcə, bütün İƏT ölkələri iqtisadi, həm də hərbi cəhətdən Pakistan, Azərbaycan və Türkiyəyə qoşula bilərsə, bu, Rusiya, ABŞ və Avropa Birliyinə böyük təsir göstərəcək.

- Bu birlikdən narahat ola biləcək bir çox ölkə var. Məsələn, Hindistan...

- Hindistan 44 günlük müharibə zamanı heç bir açıqlama vermədi, lakin hindlilərə gəldikdə Ermənistana çox dəstək verirdilər. Arxa qapı diplomatiyasında Hindistan Ermənistanı dəstəkləyib, çünki Pakistan Azərbaycanın yanında olduğunu bildirib. Hindistanın Azərbaycanla birbaşa konflikti yoxdur, ancaq Pakistanın dəstəyi sayəsində Hindistan Ermənistanı dəstəkləyə bilər. Hindistanın diplomatik xəbərlərinə görə, rəsmi Dehlinin Ermənistana ixracı son iki ildə üç dəfə artıb. 2017 -ci ildə təxminən 19 milyon dollar, 2019 -cu ildə isə 61 milyon dollar olub. Təəssüf ki, Hindistan və Ermənistanla müqayisədə ticarət həcmimiz çox aşağıdır. BMT-nin beynəlxalq ticarət haqqında məlumat bazasına görə, Pakistanın Azərbaycana ixracı 2020 -ci ildə 3,78 milyon dollar təşkil edib. Biz Pakistanla Azərbaycan arasında ticarət əməkdaşlığını yaxşılaşdırmalıyıq.

- Rus sülhməramlıları Qarabağdadır. Müqaviləyə görə, beş ildən sonra ərazini tərk etməlidir. Rusiya və sülh anlayışını necə qəbul edirsiniz?

- Sülhməramlı qüvvələrin məqsədi müəyyən bir ölkənin tərəfində durmamaq üçün bölgədə sülhü qorumaqdır. Müqaviləyə əsasən, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh saxlanılacağı təqdirdə Rusiya beş ildən sonra Qarabağı tərk edəcək. Bu, bölgənin sabitliyindən asılıdır. Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən atəşkəs razılaşmasının pozulduğu barədə məlumatım var, bu addım gərginliyi daha da artıracaq. Bu cür pozuntular rus qoşunlarına Qarabağda qalmaları üçün daha çox vaxt verəcək.

- Azərbaycan-Pakistan-Türkiyə gənclər forumunun rəhbərisiniz. Azərbaycanı Pakistanlı gənclərə necə tanıdırsınız?

- Məqsədim bu ölkələrin həqiqət mənzərəsini göstərmək, Qarabağ kimi problemlər və gərginliklə bağlı fakt və rəqəmləri bölüşməkdir. 44 günlük müharibə zamanı mən öz komandamla birlikdə Ermənistanın törətdiyi hərbi cinayətləri və vəhşilikləri, xüsusən də Gəncə şəhərinin bombalanması hadisəsini paylaşırdım. Hətta müharibə zamanı Ermənistan qanunsuz və müharibə qaydalarına zidd olan şəhərləri bombaladı. Məqsədim Pakistan, Azərbaycan və Türkiyənin önəmli günlərini qeyd etmək, üzvlərimizə o günlərin əhəmiyyətini izah etməkdir. Bundan əlavə, Pakistan-Azərbaycan-Türkiyə xalqları arasında mədəni və sosial anlayışı inkişaf etdirməyi qarşımıza məqsəd qoymuşuq. Sonda deyərdim ki, gələcəkdə Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında gənclik və mədəni əməkdaşlığı gücləndirmək ümidindəyəm. Yaşasın Pakistan, Azərbaycan, Türkiyə qardaşlığı və dostluğu.
“Fuad Muradovun milli düşüncəsi deqradasiyaya uğrayıb”İyulun 5-i Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin yaranmasının 19 illiyi olub. Komitənin Əsasnaməsində göstərilib ki, Komitə diasporla iş sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar, eləcə də onların təsis etdiyi diaspor təşkilatları, habelə Azərbaycana dost münasibət bəsləyən digər xalqların diasporları ilə əlaqələrin genişləndirilməsini və inkişaf etdirilməsini, dövlət orqanlarının və qeyri-hökumət təşkilatlarının bu sahə ilə bağlı fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini təmin edən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.

Komitənin vəzifələrinin birində isə yazılıb - dünya azərbaycanlılarının mənəvi birliyinə və həmrəyliyinə xidmət edən ümummilli ideyaları, milli-mənəvi dəyərləri sistemləşdirmək, onların Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları və xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımız arasında yayılmasını təmin etmək, xaricdə yaşayan azərbaycanlıların mədəniyyət mərkəzlərinə, mədəni-maarif təşkilatlarına, kitabxana, arxiv, muzey, teatr, musiqi ansambllarına və yaradıcı kollektivlərinə digər dövlət orqanları ilə birgə yardım göstərmək, xaricdə yaşayan azərbaycanlıların bir-biri ilə əlaqə yaratmasına, təşkilatlanması işinə dəstək vermək, yaradılan ictimai, mədəni və digər birliklərin, habelə onların əməkdaşlıq etdiyi digər diaspor təşkilatlarının Azərbaycan Respublikası ilə əlaqələrinin qurulmasına və inkişafına kömək göstərmək və s.

Bu sahənin çox ağır vəməsuliyyətli olduğu söylənilir. Yaranan gündən bu vaxtadək Komitənin fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilməyib – nə ictimaiyyət, nə də müvafiq dövlət strukturları tərəfindən.

Nəticədə Nazim İbrahimov 16 illik sədrlikdən sonra Prezidentin 23 aprel 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edildi. Yerinə Fuad Muradav təyin olundu.

Prezident Administrasiyasının sabiq rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyev həmin vaxt deyib: “Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin işində narazılıqlar var idi, Komitənin sədri Nazim İbrahimov öz vəzifəsinin öhdəsindən layiqincə gələ bilməyib. Təbii ki, bütün bunlardan Prezident İlham Əliyevin də məlumatı var. Buna görə də Prezident Nazim İbrahimovun işdən azad edilməsi barədə sərəncam verib”.

O xatırladıb ki, Prezidentin növbəti sərəncamı ilə Fuad Muradov Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunub: “Cənab Prezident Fuad Muradovla görüşüb və ona konkret tapşırıqlarını verib. Gənc və perspektivli kadr olan Fuad Muradovun Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə sədr təyin olunması böyük əhəmiyyət kəsb edir”.

Düzdür, F.Muradov komitəyə sədr təyinatından sonra xarici ölkələrə səfərlər edib, diaspora təşkilatları arasında həmrəylik və birliyin yaradılması istiqamətində işlər aparıb. Təşəbbüsü ilə Koordinasiya Şuraları, “Azərbaycan Ev”ləri yaradılıb və s.

Bu işlərin yerlərdə necə qəbul edildiyi və dəyərləndirildiyi, effekt verib, vermədiyi barədə Avropada Azərbaycan Dostları Cəmiyyətinin sədri, “Xudafərin” jurnalının baş redaktoru Elman Mustafazadə “Xalq Cəbhəsi”nə müsahibə verib. Avrasiya.net müsahibəni təqdim edir.

O, öncə adıçəkilən komitənin fəaliyyəti ilə bağlı sualımızı cavablandırıb.

- Komitə Əsasnaməyə uyğun fəaliyyət göstərmir. Hər bir sahənin fəaliyyətində olduğu kimi diaspora sahəsində yazılı və yazılmamış qanunlar var. Yazılmamış qanunlar sırf milli məsələyə, tarixi vətənin dərin dövlətçiliyinə xidmət etməlidir. Amma Azərbaycanda Komitə yaranan gündən kolxoz sistemi ilə fəaliyyət göstərib. Tədbirlər planı keyfiyyətə yox, kəmiyyət üzərində qurulub. Tədbirlərin sayı çox olsun, hesabatda çoxluq əksini tapsın – budur onların istəyi. Mən iki il Hollandiyada Konqresin icraçı direktoru olanda ilk dəfə ağsaqqalları, ziyalıları ora cəlb etmişdim. Keçirilən tədbirlərlə bağlı ora gələn Komitə nümayndələri, hətta Nazim İbrahimovun müavininə hesabat verəndə, gördüm ki, mənə gülürlər, dəli kimi baxırlar. Nazim İbrahimovun köməkçisi vardı, İlham Məmmədov məni ciddi qəbul etmirdilər. Çünki, onlara fəaliyyətimlə bağlı dolğun və keyfiyyətli, hərtərəfli məlumatlar təqdim edirdim. Onlar buna alışmamışdılar, belə hesabatları gülməklə qəbul edirdilər. Axı Komitənin nümayəndələrinin əksəriyyəti həmişə Avropada keçirilən tədbirlərdə iştirak adı ilə alış-verişə, istirahətə gəlirdilər. Nazim İbrahimovun özü gələndə bir az ciddi tədbirlər keçirilirdi.

- Nazim İbrahimov Komitəyə 16 il, Fuad Muradov isə 3 ildir ki, rəhbərlik edir. Fərqləri nədə görürsüz?

- Nazim İbrahimov diplomatdır, yeganə minusu vardı ki, yalançı idi, söz verirdi, heç birini yerinə yetirmirdi. Bir gün onun müavininə zəng edib dedim ki, bəs sədr filan sözü verib, amma nəticəsi yoxdur. Mənə dedi ki, o, siyasət adamıdır. Deməli, Azərbaycanda belə bir tendensiya var, siyasətçisənsə sənin üçün yalan danışmaq ayıb deyil, özü də həyasızcasına. Nazim İbrahimov hamıya göz muncuğu verərdi. Nazim İbrahimov təkbaşına Avropada qaçqınlarla, müxalifətçilərlə görüşərdi. Cəsarətli idi, sözünü deyirdi, çəkinmirdi. Bu diplomatik bir taktika idi. Amma bölgəçiliyə üstünlük verirdi. Bir də o, imkan verməzdi ki, kimsə Prezidentin ünvanına tənqidi fikir söyləsin. Özünün tənqid və hətta təhqir olunmasına göz yumardı, ancaq dövlət başçısına edilən tənqidi həzm etməzdi. Nazim İbrahimov daha çox iqdırlarla işləyirdi və onların əli ilə pul silirdi, azərbaycanlılara etibar etmirdi. Məsələn, bir iqdırlını cəmiyyət sədri qoyurdu, 60 min pul yazırdı ona, onun 30 minini geri alırdı. Onlar Türkiyənin müxtəlif yerlərində Komitənin vəsaiti ilə otellər tikdiriblər.

Fuad Muradova gəldikdə, səmimi deyim ki, yalan danışan deyil. Amma onun da özünəməxsus xüsusiyyəti var. İstər Nazim İbrahimov, istər Fuad Muradov olsun yaltaqlığa, qeyri-səmimiliyə çox üstünlük verirlər. Fuad Muradovu tənqid etmək olmaz, prezidenti tənqid et, amma onu etmə. Kinlidir, onu tənqid etsən, ömrü boyu sənə düşmən olacaq. Tərifi daha çox sevir. Fuad Muradovun cangüdənlərinin sayı Prezidentin cangüdənlərinin sayından çoxdur. Xaricə səfər edəndə əhatəsində çoxlu qoruyucuları olur. Özünü prezident kimi, bürokratik nazirlər kimi aparır. Vay o günə ki, komitəyə bir təklif verəsən. Elə bil ki, onların dədələrinə bir od vurmusan. Nazim İbrahimov təkliflərə qulaq asırdı, amma qəbul etmirdi. Fuad Muradov isə verilən təklifləri süngü ilə qarşılayandır. Fuad Muradovda belə bir düşüncə var ki, kim onun ideyası və yaxud dediyi ilə barışmırsa və ya onu müzakirəyə qoyursa,onun düşməni olur, düşmən azdır vətən xaininə çevrilir. Bütün hallarda harada olursan ol, milli maraq deyilən bir şey var o olmayanda mümkün deyil. Nazim İbrahimovda və Fuad Muradovda bunların heç biri yoxdur.

Hər ikisini müqayisə edəndə Nazim İbrahimov millətə daha yaxın idi. Fuad Muradovu mədəni adama oxşayır, amma kosmopolitdir. Onun milli düşüncəsi deqradasiyaya uğrayıb. Bu sədr elə adamları qiymətləndirir, onlara dəyər verir ki, adam xəcalət çəkir. Azərbaycandan Avropaya gələnlərin 90 faizi iqtisadi çətinkilərlə üzləşənlərdir. Bura gəlib oturum alırlar, bəziləri milli mənsubiyyətlərini dəyişirlər. Komitə də onlardan milli maraqlar üçün yox, şəxsi maraqlar üçün istifadə edir. Amma onun bir cəhətini bəyənirəm ki, azərbaycanlılara üstünlük verir, gəncləri diaspor fəaliyyətinə cəlb edib. Bir də Azərbaycandan istər tatar, istər ləzgi, istər yəhudi, istər digər millətlərdən olanları diaspor fəaliyyətinə qoşub. Nazim İbrahimovun himayə etdiyi iqdirlıları qova bilib. Nazim İbrahimov bunu bacarmırdı. Bilirsiz, o, diplomt və biznesmen idi. Hərəkatdan gəlməmişdi, əlinə silah alıb vətəni qorumamışdı... Komitə üçün qürbətdə güclü diaspor lazım deyil. Amma bizim güclü diasporumuz olmalıdır, düşmən dövlətlərlə əhatələnmişik. Hər yerdə təmsil olunmalıyıq. Yaşadığımız ölkələrin sağ, sol, mərkəzçi partiyalarda təmsil olunsaq da reklamsız, sakitcə milli maraqlarımızı, azərbaycançılıq ideologiyamızı üstün tutmalıyıq. Belə insanlarımız var, amma təəssüflər olsun ki, onlar komitə üçün arzuolunmazdırlar.

- Avropadakı əksər diaspora təşkilatlarımız nədən indiki sədrdən narazıdırlar?

- Danimarka, İsveç, İsveçrədə diaspora veteranlarımiz var. Bəziləri var ki, vaxtilə təmənnasız təşkilat qurublar, onları bu sahədən kənarlaşdırmaq fikirləri varsa, bunu hörmətlə etməliydilər. Amma bunu etmədilər. Medal veriləndə də bu veteranlar kənarda qaldılar. Bu sahədən kənarda saxlanılsalar da sözləri keçərlidir, hörmət sahibidirlər. Veteranlar Komitə tərəfindən dəyərləndirilməyəndə, gənclər bunu görürlər, fikirləşirlər ki, Avropaya gəldiyimizanda bizə dəstək olan bu şəxslərin fəaliyyətinə qiymət verilmirsə burada nəsə var. Bu da ümumi işin ziyanınadır. Bir yerə getməzdən öncə o yerlə tanış olursan, kimlə görüşəcəksənsə onun haqqında bilgi əldə edirsən və s. Məsələn Danimarkaya gəlirsənsə öyrənməlisən ki, burada ağsaqqal, ziyalı kimdir, nəçidir, harada işləyir, mövqeyi nədir, necədir... Yoxsa, bizim bacı oğlumuz oradadır get, onu tap təşkilatlandır prinsipi ilə diaspora təşkilatı qurmaq olmaz. Bu taktika bir az Fuad Muradovda var.

Nazim İbrahimovda ona görə alınmırdı ki, Bakıdan bu sahəyə əsasən Əli Həsənov nəzarət edirdi. Nazim İbrahimovun irəli çəkdiyi Əli Həsənovun adamları çox ağıllıdırlar, təzə sədr gələn kimi taktikalarını dəyişdilər. Sosial şəbəkə səhifələrində vaxtilə Əli Həsənov, Ramiz Mehdiyevlə birgə olan şəkilləri silib ölkə rəhbərinin fotolarını yerləşdirdilər. Bir növ Komitəyə yararlanıb ondan dəstək ala bildilər. Bilirsiz, Avropadakı diaspora sahəsi Rusiyadakı kimi deyil. Bura gələnlərin 90 faizi sosiala oturur, dövlət ona pul verir, ondan da bir az yeməyə, içməyə qalır. 10 faizi burada işləyir, iş adamları burada azdır. Özü də Qərbi Avropa, Şərqi Avropadan fərqlidir. Tutaq ki, Şərqi Avropada, Rumıniya, Polşa, Çexoslovakiya və digər ölkələrdə iş adamları var, imkanlıdır. Amma Hollandiyada, Almaniyada, Belçikada bunu yaratmaq mümkün deyil, oturuşmuş kapitalist ölkələridirlər. Uzaq başı bir dönərxana açmaq olar. Bu ölkələrdə iş adamı olmaq diaspora sahəsinə maliyyə dəstəyi göstərmək ümidi xülyadır. Ona görə də bizim fəaliyyətimiz üçün Komitəyə ehtiyacımız var. Bir təşkilatın özünü dolandırması mümkün deyil. Avropada rəsmi qeydiyyata alınmış bir mətbu orqan var – “Xudafərin” jurnalı. Xahiş etdik ki, iki jurnalistimizə maaş ayırın, etmədilər.

Fuad Muradovun Nazim İbrahimov kimi pul yumaq adəti yoxdur. Amma onu aldadanlar var. Məsələn, Xocalı soyqırımı ilə bağlı ayrılan vəsaitin bir hissəsini mənimsəıyənlər var, tanıyıram, bunu hamı da bilir. Bu da Fuad Muradovun naşılığından irəli gəlir. Elə bilirlər ki, diaspora sahəsini idarə etmək asandır. Bir misal çəkim, gürcülər Avropanı boğaza yığmışdılar, oğurluq edərdilər. Polislər əllərindən cana yığılmışdı. Bu, hal ermənilərdə də var. Onlar üçün bu, normaldır, davam edir. Gürcülərin oğurluqlarının qarşısının Saakaşvili aldı. O, prezident olanda Avropaya gəldi və gürcüləri bir yerə topladı. Almaniya, Hollıandiya, Skandinaviya ölkələrində müxtəlif adlar altında gürcü təşkilatları yaradıldı – “Gürcü qalereyası”, “Gürcü evi”, “Gürcü Mədəniyyəti” və s. Bu təşkilatların çətiri altında iş adamları yetişdi. Yük daşıyan gəmilərin bəlkə də 50 faizi gürcülərin himayəsindədir, 10 faizi də gəmi sahibidirlər. Həmin iş adamları diaspora sahəsinə cəlb olundu. Amma bizdə bunu etmədilər. Diaspor bütün hallarda bilavasitə dövlət başçısının nəzarəti altında olmalıdır. Diaspor milli maraqlarımıza xidmət etməlidir. Bu sahəni təcrübəsi olan adama tapşırmaq lazımdır. Bu işdə qohumbazlığa, dostbazlığa yol vermək olmaz.

- Azərbaycan Disaporuna Dəstək Fondu yaradılıb...

- Bundan heç bir xəbərim yoxdur, eşitməmişəm. Çünki, mənim Komitə ilə heç bir əlaqəm yoxdur. Keçirilən tədbirlərə Komitədən gələn də olmur və çox vaxt həmin tədbirlərə gələn gənclər istəmirlər ki, bundan Komitənin xəbəri olsun. Mənim heç marağımda deyil ki, Komitənin fəaliyyətimlə bağlı bilgisi olsun. Burada fəaliyyətimi müstəqilliyimizin qorunmasına, xalqıma, dövlətimiə istiqamətlənmişəm. Şuşada böyümüşəm, internat məktəbin yetirməsiyəm, Xalq Hərəkatından çıxmışam, ilk könüllü yaranmış müdafiə dəstəsinin rəhbəri olmuşam. Keçmişə boylanıb baxanda bacarmadığım işlərin altına girib onun yükünü çəkdiyimi görmüşəm. Buna görə kiminsə medalı, diplomu “sağ ol”u gərək deyil.

- Fuad Muradov xaricə mütəmadi səfərlər edib, Koordinasiya Şuraları, ardınca “Azərbaycan Ev”ləri yaradıldı. Bunlar diaspora quruculuğu və ya əlaqələndirilməsində hansımüsbət təsirlər göstərə bilər?

- Bu xəstə bir təfəkkür məhsuludur. Fuad Muradov Nazim İbrahimovun kadrlarını uzaqlaşdırıb yeniləri ilə əvəzləyib, bu da oldu diaspora sahəsində islahat. Bunun işi qurmaq deyil, dağıtmaqdır. Bir, iki qurulmuş təşkilatı vardı, onları da məhv etdi. Yaradılan Koordinasiya Şuralarının başına öz adamlarını gətirib qoyublar, diasporaya aidiyyatı olmayanlardır. Diaspor işi ilə məşğul olmaq hakimiyyətin dostu olmaq demək deyil. Nüfuzu təcrübəsi olan, millətini, xalqını, dövlətini sevən şəxsin gücündən, nüfuzundan, istedadından, biliyindən istifadə edib diaspor təşkilatı qurmaq lazımdır. Yunanlarda, ermənilərdə, hətta vyetnamların da lobbiləri var. Albanlar belə Avropada olan diasporunu lobbiyə çeviriblər. Yaşadıqları ölkənin dövlət strukturuna təsir edə bilirlər. Amma bizim gözəl şoumenlərimiz yetişib. Fuad Muradov Avropaya gəlib hakimiyyəti söyən şəxslərdən diaspora fəalı yaradır. O, xaricdəki azərbaycanlıları tanımır ki, kimlərdir nəyə, hansı məzhəbə qulluq edirlər. Kim Fuad Muradovu tərifləyir, onu irəli çəkir. Onu tənqid edən isə hədələnir.

- 44 günlük müharibə zamanı Avropada ordumuza dəstək aksiyalarının keçirilməsini Komitənin adı ilə bağlayırlar. İddialara görə, Avropadakı izdihamı, aksiyaların təşkilatçısı Komitə olub.

- Yalandır, həmin ərəfədə mübarizə aparanların heç birinin Komitə ilə əlaqəsi yoxdur. Avropadakı bütün vətənsevər insanlar həmrəyliknümayiş etdirdilər. Hərə bir iş gördü, material tərcümə edən, yayan, informasiya toplayan... Həmin ərəfədə biz “Ya Qarabağ, Ya Ölüm” qrupumuzda bir tərcümə bölməsi yaratdıq. Erməni dilindən tutmuş Avropa dillərinə kimi 18 dildə ermənilərin işğalçılıqsiyasəti, ordumuzun qələbələri ilə bağlı materialları toplayıb tərcümə edib yaydıq. Həmin ərəfədə Avropada yaşayan hər bir azərbaycanlı vətənin, millətin yanında olduğunu nümayiş etdirdi. Bunların heç birini komitə ilə bağlamaq düzgün deyil. Vətənpərvərlik, dövlətçiliyə xidmət içdən, ruhdan gəlir, Komitənin bura nə aidiyyatı? 44 günlük müharibə zamanı Avropada elə gənclər üzə çıxdılar ki, onların heç birini Komitə yaxına buraxmırdı. Amma onlar prezidentə həmrəylik nümayiş etdirdilər, ordunun yanında olduqlarını bildirdilər. Komitə isə onlardan istifadə edə bilmir, elmli, istedadlı gənclərimizin potensialı komitənin marağında deyil. Baxın, Komitə tərəfindən diaspor nümayəndələrinin Şuşaya səfərləri təşkil edilib.Məlumata görə, Avropadan 70-dən çox diaspora fəalı səfərdədir. Onlardan yarıdan çoxu diasporaya dəxli olmayanlardır. 44 günlük müharibə zamanında xalqla, ordu ilə həmrəylik nümayiş etdirən bir fəal ora dəvət olunmayıb. Belə Komitənin sədrinə nə deyəsən? Şuşadan olan 30 il həyatını diaspora quruculuğuna həsr edən bir diaspora təşkilat rəhbərini dəvət etməyibsə, bu adama nə deyə bilərəm? Fuad Muradovun kübarlığı çatmır ki, belə bir addam atsın, kinlidir.
Ordumuzun idarə olunmasına onlar cəlb olunmalıdır - DeputatAvrasiya.net BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Gününsəsi.info-ya müshibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyinə yeni təyinatlar oldu. Necə hesab edirsiniz, bu təyinatlar nə dərəcədə uğurludur?

- İlk öncə yeni təyin olmuş şəxsləri təbrik edirəm və onlara şərəfli və çətin fəaliyyətlərində uğurlar arzu edirəm. Onlara böyük etimad göstərilib,ümid edirəm onu doğruldacaqlar. Ancaq onu da deməyi özümə borc bilirəm ki, əvvəllər də söyləmişəm, Müdafiə Nazirliyinin və Türkiyənin Hərbi Akademiyalarını bitirmiş şəxslərin də Milli Ordunun idarə olunmasında strateji vəzifələrə təyin olunması vacibdir.

- Avropa İttifaqının Ermənistan və Gürcüstana iki milyarddan çox qrant və güzəştli kredit ayırdığı halda Azərbaycana münasibətdə fərqli mövqe sərgiləyib bunu etməməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Prezident İlham Əliyev bu məsələyə aydınlıq gətirdi.Onlar sadəcə utanmalıdırlar. Ermənistan işğalçı dövlət kimi Azərbaycanın yüzlərlə şəhər və kəndlərini təkcə işğal etməyib,yer üzündən silib. Bizə yüz milyardlarla ziyan vurub, bir milyon insanın 30 ildən artıq məşəqqətli qaçqın həyatı yaşamasına səbəb olub, amma ona kömək edirlər, bizə yox. Budur "ali dəyərlərə sahib" qərblilərin ədaləti. Xristian həmrəyliyi və islamafobiya onları "kor" edib, mənəvi deqradasiyaya uğradıb.

- Sosial şəbəkələrdə yayılan bir görüntü bizi məyus etdi. Yəqin ki, xəbəriniz var, Qurban əti uğrunda vətəndaşlarımızın bir-birinin üstünə çıxması səhnələrini necə qarşıladınız?

- Bəli, böyük ürək ağrısı ilə izləmişəm. Qurban bayramı Allahı xatırlama və xeyriyyəçilik bayramıdır. Qurban əti bir-bir qapılar döyülərək evlərə paylansaydı daha yaxşı olardı, qadınlarımız o vəziyyətə salınmazdı. Hər bir halda sağ olsunlar. Həmin səhnələr bir daha göstərdi ki, insanlarımızın layiqli həyatlarını təmin edəcək əmək haqları almaları üçün iqtisadi islahatlar genişləndirilməli, yüksək maaşlı iş yerləri açılmalı, əhalinin sisial müdafiəsi gücləndirilməlidır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyi tərəfindən 100 mindən artıq insanın əlilliyinin və pensiyasının kəsilməsi (hansı əsasla edilməsindən asılı olmayaraq) az təminatlı ailələrin vəziyyətini bir az da ağırlaşdırıb. Biz bəlkə də dünyada tək ölkəyik ki, pandemiya dövründə valyuta ehtiyatlarımız artıb. Hesab edirəm ki,təcili qaydada valyuta ehtiyatlarından aztəminatlı insanların sosial vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün vəsait ayrılmalı, müvafiq qərarlar qəbul olunmalıdır. İndi meyvə-tərəvəzlə insanlar bir təhər dolanır, üzü qışa vəziyyət xeyli pisləşəcək. Hökumət bunu nəzərə almalıdır.

Qurban bayramı ilə əlaqədar bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm.İnsanlara qurban ətinin paylanması reklam xarekterli olmamalıdır. Bizim jurnalist dostlar məcbur edilməməlidir ki, mətbuatda heyvanların kəsilməsini və kəsilmiş heyvanları göstərsinlər, yaxud şəkillərini versinlər. Jurnalistlər neçə heyvanın necə kəsilməsini yox, neçə kilo ət paylanmasından danışıb, yazmalıdırlar. Ət satılan yerlərdə kəsilmiş heyvanların başı yolun kənarına qoyulub reklam olunur. Bu insanlarımızda təbiətə və heyvanlara olan sevgini azaldır, uşaqların psixikasına mənfi təsir göstərir və cəmiyyətimizi qəddarlaşdırır. Geniş müzakirələrə və hiddətə səbəb olmuş pişiyin ayağının amansızcasına, acımadan kəsilməsinin kökünü həm də burda axtarmaq lazımdır. Dövlət orqanları, din xadimləri, siyasi partiyalar, mətbuat təşkilatları, QHT-lər bu istiqamətdə böyük kompaniya başlatmalıdırlar.
“Qarabağı azad etməklə Azərbaycan Gürcüstanı ruhlandırdı, ona sanki güc verdi”Tariel Nakaidze: “Hakim partiya “Gürcü Arzusu”nda bir Rusiya qorxusu var, Kremlin təsiri altındadır”

Ötən ilin oktyabrın 31-də Gürcüstanda keçirilən parlament seçkilərindən sonra ölkədə vəziyyət yenidən gərginləşdi. Müxalifət seçkilərdə ardıcıl olaraq üçüncü dəfə iqtidar partiyasının qalib gəlməsi ilə razılaşmadı. Müxalifət kütləvi saxtalaşdırmalar haqda bildirdi, nəticələri tanımaqdan imtina etdi və yeni parlamenti boykot etmək qərarına gəldi. İş o yerə çatdı ki, Avropa İttifaqı məsələyə qarışmalı oldu... Ölkədə təkpartiyalı bir parlament formalaşdı... Etiraz aksiyaları səngimədi... İqtidar partiyası “Gürcü Arzusu” istefaya çağırıldı... Ölkə bir neçə gün qarışdı...

...5 iyul səhər saatlarında Tbilisinin mərkəzində LGBT-nin “Tbilisi Prayd”ın (Ləyaqət yürüşü) keçirməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Gürcüstanlı milliyətçilər və din xadimləri ilə LGBT tərəfdarları arasında baş verən toqquşmalarda 53 jurnalist yaralandı. Keşişlər və rusiyapərəst “Gürcü marşı” deyilən qrup üzvlərinin təxriubatı nəticəsində aksiyada döyülən “Pirveli” kanalının operatoru Lekso (Aleksandr) Laşkaravanın vəfat etməsi əhalinin hakim partiyaya olan nifrəti daha da artırdı... Yenidən “İstefa” şüarları səsləndi...

Ötən həftə Gürcüstanda səfərdə olan Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişel baş nazir və müxalifətlə görüşlərindən sonra söyləyib ki, Ali Məhkəmə hakimlərinin sürətli təyin edilməsi məsləhətləşmələrin nəticələrinə tam cavab vermir.

Onun sözlərinə görə, əsas məqam AB ilə münasibətlərdə çox vacib rol oynayan təməl insan haqqı, azadlıq hüququdur. Konstitusiya hüququ - mətbuat və ifadə azadlığı qorunmalıdır…

Müxalifət və bitərəflər isə iddia edirlər ki, Gürcüstan bütün sahələrdə geriləyib. Xüsusən də insan haqlarının qorunması sahəsində. Ölkədə insan haqlarına dəyər verilmir, vətəndaşların hüquqları kobud şəkildə pozulur. Bir sözlə, əksəriyyət hakim partiya – “Gürcü Arzusu”na “Əlvida” deyir.

“Xalq Cəbhəsi”nin müsahibi Gürcüstan parlamentinin deputatı Tariel Nakaidzedir.

Bu həmin Nakaidzedir ki, Gürcüstanda yaşayan bütün milli azlıq, azsaylı xalq və etnik qrupların parlamentdə səsidir. Qısa zaman kəsiyində insanlar arasında böyük hörmət, seçicilərinin etimad və inamını qazanıb. O eyni zamanda bütün Gürcüstan müsəlmanlarının ümid yeridir, azərbaycanlıların da sevimli dostlarından biridir.

Bilməyənlər üçün: 20.03.1976-cı ildə Acarıstan Muxtar Vilayətinin Batumi, Khulo şəhərində anadan olub. Orta məktəbi 1993-cü ildə Batumidə bitirib. 1994-1999-cu illərdə Ankara Qazi Universitetinin xarici dillər (ərəb) şöbəsində oxuyub. 2001-ci ildə Gürcüstana qayıdıb və Batumi Dövlət Universitetinin xarici münasibətlər şöbəsində, 2001-2005-ci illərdə isə Batumi Niko Berdzenişvili adına Elm İnstitutunda araşdırmaçı kimi çalışıb. 2004-2006-cı illərdə Tiflis Dövlət Universitetində ərəb dilində magistr təhsili alıb. 2009-2012-ci illərdə Türkiyənin Rize Universitetində ilahiyyat fakültəsinin Quran təsfiri şöbəsinin magistr dərəcəsini alıb. 2008-2020-ci illərdə Gürcüstan Müsəlmanları Birliyinin prezidenti vəzifəsində çalışıb. Türk və ingilis dillərindən 20-dən çox dini ədəbiyyat tərcümə və çap işində iştirak edib. 2020-ci il Gürcüstan Parlamenti seçkilərinə Avropa Gürcüstan Partiyasından deputat seçilib. Seçkidən sonra siyasi böhran başladığından partiyası parlamentə girməməyə qərar verdi. 2021-ci il aprelin 19-da partiyadan ayrılıb parlamentə gəlib. Hazırda müstəqil millət vəkilidir. Müxtəlif illərdə bir neçə beynəlxalq təşkilatda insan hüquqları sahəsində çalışıb. Evlidir, üç övladı - bir qızı, iki oğlu var.

- Gürcüstanda siyasi böhran yaşanır. Son illər və son seçkilərdə saxtakarlıqlar, iqtidarın yürütdüyü siyasət, əhalinin gözləntilərinin yerinə yetirilməməsi, verilən vədlərə əməl olunmaması vəziyyəti gərginləşdirdi. Avropa İttifaqı (Aİ) böhranın həllində iştirak etmək qərarına gəlib. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel Gürcüstana səfər edərək Gürcüstan Prezidentinin Orbeliani sarayında hakim "Gürcü Arzusu" Partiyası, müxalifət partiyaları və liderləri arasında siyasi böhrandan çıxmaqla bağlı razılaşma imzalanıb. Gürcüstan müxalifətinin hakim partiyadan üç tələbi var. Bunlar müxalif liderlər Nika Melia və Giorgi Ruruanın həbsdən azad edilməsi, erkən parlament seçkilərinin keçirilməsi və ölkənin Mərkəzi Seçki Komissiyasının tərkibinin dəyişdirilməsidir. Avropa İttifaqı Şurasının sədri Şarl Mişel Gürcüstanın müxalifət partiyalarına siyasi böhrandan çıxmaq üçün yeni təkliflər təqdim edib. Sənədə əsasən, əgər hakim partiya payızda keçiriləcək yerli seçkilərdə 43 fazidən az səs toplayarsa, 2022-ci ildə erkən parlament seçkiləri təyin ediləcək. “Lelo”, “Aqmaşenebeli strategiyası” kimi müxalifət partiyaları sənədə müsbət yanaşsa da, “Avropanın Gürcüstanı - Azadlıq Uğrunda Hərəkat” və “Milli Hərəkat” partiyaları təkliflə razılaşmayıblar. Onlar erkən parlament seçkiləri məsələsini yerli hakimiyyət orqanlarına seçkilərlə əlaqələndirməyi məntiqli hesab etmirlər. Avropa Şurası prezidenti Şarl Mişelin səfərindən sonra onun şəxsi nümayəndəsi diplomat Kristian Denielsonda martda iki dəfə Gürcüstana gəlib. Onun hökumət və müxalifətlə bir neçə görüşü baş tutub, amma nəticəsiz qalıb.

- Gürcü mediasından əldə etdiyimiz məlumatlarda “Gürcü Arzusu”nun nüfuzunun aşağı düşdüyü bildirilir...

- Düzdür, ona görə ki, “Gürcü Arzusu” üzərinə düşən vəzifələrini yerinə yetirmir, bu da əhalinin haqlı narazılığına səbə olur. Partiyanın reytinqi aşağı düşür. Ölkədə iqtisadi böhran da yaşanıb. Buna koronavirusun yayılması böyük təsir edib. Pandemiyaya q1arşı mübarizədə hökumət zəiflik göstərdi, bu da iqtisadi sahənin geriləməsi ilə bağlıdır. Əhalinin narazılığı artır. Bu üzdən müxalifət güclənir, iqtidar partiyası isə zəifləyir. Bundan başqa ölkədə insan haqlarına dəyər verilmir, vətəndaşların hüquqları pozulur. Baxın, iyulun 5-də Gürcüstanda LGBT tərəfdarlarının "Qürur yürüşü" əleyhinə aksiyalar zamanı jurnalistlərin hücuma məruz qalması və hətta "Pirveli TV"nin operatoru Lesko Laşkaravanın öldürülməsi hadisəsi də hökumətə olan inamı azaldıb. Axı bu hadisələrdə məsuliyyət hakimiyyətin üzərindədir. Çünki hökumət aksiyada iştirak edən insanları qorumadı, aksiya iştirakçıları arasında toqquşma olduğu zaman polis onları sakitləşdirmədi. Polisin hadisələrə kənardan seyr etməsi, sakit dayanması aksiya iştirakçıları arasında yaralanmaya, hətta ölümə səbəb oldu. Ölkənin daxili işlər naziri parlamentə dəvət olunsa da qaçıb gizləndi. Bu vəziyyəti daha da gərginləşdirdi və Gürcüstan həm daxili, həm də xarici siyasi basqılara məruz qaldı. Əhalinin bu hakimiyyətə, bu hökumətə inamı azaldı.

- Bu ilin ilk aylarında Bidzina İvanişvili siyasətdən getdiyini bəyan etdi. Amma deyəsən partiyası hələ də onun təsiri və nəzarətindədir.

- İvanişvili siyasətdən getdiyini deyir, amma getməyib. Arxasında pulu və dəstəyi ilə partiyasının yanındadır. Partiyasının hər bir işindən xəbəri var, onu idarə edir. “Gürcü Arzusu” onun razılığı olmadan heç bir qərar qəbul etmir. Necə deyərlər, İvanişvilinin bir əli partiyanın üstündədir.

- Hakim partiyanın Rusiyayönümlü olduğu barədə ittihamlar da səslənir. Bunu daha çox İvanişvilinin Rusiyanın adamı olması ilə bağlayırlar..

- 2012-ci ildə “Gürcü Arzusu”nun Gürcüstanda hakimiyyət başına gəldikdən sonra fəaliyyəti, xüsusən də yanlış siyasəti onun Rusiyapərəst mövqedə olduğunu isbatlayıb. 9 ildir gərginliklər davam edir. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin iştirakı ilə iqtidar partiyası ilə müxalifət arasında əldə olunan razılaşmanın bəzi şərtlərinin yerinə yetirməyən “Gürcü Arzusu” Rusiyanın təsiri altında olduğunu göstərir. İyulun 5-də Gürcüstanda LGBT tərəfdarlarının "Qürur yürüşü" aksiyasında rusiyapərəst qüvvələrin təxribatları da bu iddiaları sübuta yetirmiş olur. İqtidar partiyası ABŞ-a dost, Avropa Birliyini dəstəklədiyini, Avropayönümlü bir siyasət yürütdüyünü desə də ortada nəticə yoxdur. Bu iddialar yalnız gözdən pərdə asmaqdan başqa bir şey deyil.

- Azərbaycan 44 günlük müharibədə işğalçı Ermənistan üzərində qələbə qazandı, Qarabağ azad edildi. Bu qələbə Gürcüstanda necə qarşılandı?

- Müsbət. Nəhayət, haqq öz yerini tapdı, işğal edilən torpaqlar geri alındı. Buna ancaq sevinmək olar. Bilirsiz ki, Gürcüstanda da buna bənzər bir problem mövcuddur – Abxaziya və Cənubi Osrtiya Rusiya tərəfindən işğal edilib. Qarabağı azad etməklə Azərbaycan sanki Gürcüstana bu məsələdə bir növ dəstək oldu, güc verdi, ruhlandırdı. Bizi də bu barədə yenidən düşünməyə vadar etdi. Biz qonşularımızla münasibətlərimizi normallaşdırmaq, sülh şəraitində yaşamağın tərəfdarıyıq. Amma burada Rusiyanın təsiri olduğundan hələ vəziyyət istədiyimiz kimi deyil.

- Rusiyadan söz düşmüşkən, rəsmi Kremlin Cənubi Qafqazda işğalçılıq siyasətini necə dayandırmaq olar?

- Bu çox çətin bir prosesdir. Tarixən Rusiyanın bölgədə geosiyasi maraqları olub. Rusiyanın güclü dövlət olduğunu nəzərə almaqla ondan yaxa qurtarmağın heç də asan olmayacağını bilirik. Bunu özümüz edə bilmərik. Bu məsələdə beynəlxalq güvlərin dəstəyindən istifadə etməliyik. İnşallah, yaxın bir zamanda bunun həllinin tapılacağını düşünürəm. Bir az özümüzü toparlamalı və mübarizəyə hazır olmalıyıq.

- Gürcüstan parlamentində cəsarətli çıxışlar edirsiz. Hətta bir dəfə tribunadan baş nazirə müraciətiniz də olub...

- Mən Gürcü müsəlmanlar Birliyi rəhbəriydim. Təkcə dini sahədə fəaliyyət göstərmirdim. İnsan haqları, xüsusən də azlılqarla bağlı çalışmalarım var. Siyasətə baş vurmamın səbəbi azlıqların burada səsinin olmamasıdır. Gürcüstan partiyaları buna cəsarət etməyiblər, həmişə susublar. Gürcüstanda bir gürcünün müsəlmanam deməsi ciddi problemdir, inanılmazdır. Mən parlamentdə çıxışlarımın birində baş nazirə də müraciət etdim ki, azlıqların hüquqları qorunsun. Mən bu gün Gürcüstandakı milli azlıqların səsiyəm dedim. Mən bir gürcü müsəlmanam, çox istəyirəm ki, hörmətli cənab baş nazir, gürcü müsəlman olduğumu bilsin. Rustaveliyə ləyaqətlə və azadlıqla gələcəyik, məscidlər, kilsələr, sinaqoqlar, müstəqil rəngarəng Gürcüstanı inşa edəcəyik. Ancaq suallarımızdan yan keçməyə icazə verilməyəcək, suallarımızı cavablandırmalısınız. Gürcüstanda yaşayan azlıqları yalnız təhlükəsizlik baxımından düşünə bilmək üçün Gürcüstanda yaşayan azlıqları ikinci dərəcəli vətəndaş kimi qeyd etməyinizə icazə verilməyəcək.
- Yeri gəlmişkən, ölkədə bu sahədə vəziyyət necədir?
- İnsan hüquqlarının qorunmasıyla bağlı liberal, normal bir qanunumuz var. Azərbaycanlılar Gürcüstanda çoxluq təşkil edir. Onlara daha artıq dəyərin verilməsi lazımdır. Məsələn, Batumdə yeni camenin tikilməsində çətinliyin olması bizi narahat edir. Bu məsələ ilə bağlı məhkəmələrə üz tutduq, qazandıq. Biz hakimiyyəti qanun aliliyinə hörmətlə yanaşmağa dəvət edirik. Yadınızdadır, Dmanisidə azərbaycanlılara qarşı təxribat olmuşdu. Mən o zaman Xarici İşlər Nazirinin və parlamentdəki bəzi millət vəkillərinin Dmanisi probleminin Azərbaycan və Gürcüstan arasında həll edilməsini dilə gətirməsini də diskriminasiya adlandırdım və bununla da ölkədəki vətəndaşların hüquqlarının pozulduğunu bildirdim.
Mən Gürcüstan qanunvericiliyinə azlıqların mədəni narrativinin daxil edilməsinin vacibiyini də vurğulamışam. Ölkədə yaşayan azlıqların hüquqlarını qorumaq mütləqdir, axı onlar da bizim vətəndaşlarıdr.

- Parlamentdə Novruz bayramının yenidən milli bayram kimi təqvimdə yer almasıyla bağlı aparılan müzakirələrdə aktiv iştirak etmisiz, bu təşəbbüsü dəstəkləmisiz.

- Öncə qeyd edim ki, Novruz bayramı 2010-cu ildə sabiq prezident Mixeil Saakaşvilinin təşəbbüsü ilə milli bayram elan olunmuşdu. “Gürcü Arzusu” hakimiyyətə gəldiyi 2012-ci ildən sonra bayramın rəsmi statusu dayandırılıb. Gürcüstan azərbaycanlıları Novruz bayramı gününün istirahət günü elan edilməsi ilə bağlı parlamentə müraciət təqdim ediblər. Gürcüstan parlamentində bu məsələnin gündəmə çlxarılmasının özü böyük bir işdir. Məsələ parlamentin İnsan haqları və vətəndaş inteqrasiyası Komitəsində müzakirə olunub. Təəssüflər olsun ki, bu sessiyada onu qanunlaşdıra bilmədik. Amma inşallah buna da nail olacağımıza inanıram. Mən parlamentdəki azərbaycanlı deputatlar – Zaur Darğallı, Savalan Mirzoyevlə də söhbət etdim. Onlara bizə dəstək vermələrini xahiş etdim. Düzdür, onlar iqtidar partiyasını təmsil edirlər, mövqeləri partiyanın siyasətinə zidd ola bilməz. Amma hər halda mən çox istərdim ki, bu məsələ yenidən qanuna minsin.

- Zurabişvili hökumətinin ölkədə yaşayan ermənilərə simpatiyası, azərbaycanlılara antipatiyası olması ilə bağlı deyilənlər nə dərəcədə doğrudur?

- Yox, elə bir şey ola bilməz. Düzdür, Zurabişvili sərhədlərin delimitasiyası məsələsində fikir söyləməklə bir sıra yanlışlıqlar edib. Amma heç vaxt Zurabişvili ölkədə erməniləri azərbaycanlılardan üstün tuta bilməz. Burada hamının hüququ qorunur. Düzdür, sosial problemlər var, amma bu o demək deyil ki, Gürcüstanda hakimiyyət ermənilərə daha çox üstünlük verir.

- Saakaşvilidən sonra Gürcüstan necə göründü?

- Saakaşvili hökumətinin bəlli problemləri vardı. Saakaşvili 9 il hakimiyyətdə oldu, İvanişvilinin partiytası da 9 ildir hakimiyyətdədir. İlk illərdə insan haqlarının qorunmasında “Gürcü Arzusu” irəli getdi, amma iqtisadi sahədə gerilədi. Bu hökumətin Rusiya qorxusu üzündən, bundan başqa koronavirusun təsirindən baş verdi. Hər iki hökumətin müəyyən çatışmayan cəhətləri vardı. Amma bu gün “Gürcü Arzusu” hakimiyyətdən getsə vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişər. Gürcüstanda koalision hökumət formalaşmalıdır.
- Saakaşvili Gürcüstana dönərsə nə baş verə bilər?
- O qayıdarsa nələrin baş verə biləcəyini indidən söyləmək çətindir. Amma Saakaşvilinin Gürcüstan siyastəində xüsusi yeri var. Saakaşvili Gürcüstana dönərsə, müxalifət düşərgəsində ciddi topralanma ola bilər.

- Azərbaycan Gürcüstan üçün nə deməkdir?

- Azərbaycan Gürcütsn üçün yaxşı, etibarlı, sadiq bir qonşudur. Yaxşı qonşu olmaq çox önəmlidir. BTC-dən başlayaraq bizim iqtisadi bağlantılarımız var. Azərbaycan bizim üçün dəyərli və önəmlidir. Biz də eynuiz zamanda Azərbaycan üçün. Gürcüstan Azərbaycan üçün Avropaya açılan qapıdır. Hər iki ölkə üçün qonşuluq münasibətləri önəmlidir.
"Xankəndidəki terrorçu rejimi silib-süpürüb atmalıyıq kənara"Avrasiya.net millət vəkili, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri Qüdrət Həsənquliyevin "Xalq Cəbhəsi"nə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, xarici ölkələrdə ermənipərəst dairələrin himayəsinə sığınmış bəzi azərbaycanlı miqrantlar belə bir təbliğat aparırılar ki, guya biz Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərində gərginliyi Paşinyana təzyiq məqsədilə, Rusiyanın tapşırığı ilə yaradırıq. Bu barədə fikirlərinizi bilmək istərdik.

- Bu adamlar qərəzli və tapşırıqla danışan asılı, himayədə olan şəxslərdir. Başqa nə deyəcəklər ki? 9 ay öncə dil-boğaza qoymurdular ki, İlham Əliyev heç vaxt müharibə edib torpaqları azad etməyə cəhd belə etməyəcək. Nə oldu? Yalan danışdıqları üçün xalqdan və İlham Əliyevdən üzr istədilərmi?

Əvvəla, biz özümüz Paşinyana təzyiqləri artırmalıyıq ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanısın, 10 noyabr 2020-ci il tarixli sazişi tam yerinə yetirsin, Zəngəzur dəhlizi açılsın və sülh sazişi imzalansın. Bu işdə bizə Rusiya, yaxud başqa bir ölkə kömək edəcəksə, onlara minnətdar olmalıyıq. Amma çox təəssüf ki, hazırda Rusiyanın timsalında mən belə bir fəaliyyət müşahidə etmirəm. Əksi olsaydı sülh sazişi çoxdan imzalanmışdı. Ermənistanla sülh sazişinin imzalanması üçün Rusiyanın “sülh sazişi imzalanmasa, mən 10 noyabr müqaviləsindən çıxıram” deməsi kifayətdir. Məhz bu səbəbdən bundan öncə mətbuata verdiyim açıqlamada qeyd etmişdim ki, biz daha 30 il Ermənistanın “ərköyün uşaq” kaprizlərinə dözə bilmərik ki, istədiyini etsin. Ermənistan işğala son qoyub qoşunlarını Qarabağdan çıxarmasa, beynəlxalq öhdəliklərini tezliklə yerinə yetirməsə, 27 sentyabrda olduğu kimi, qəti addımlar atmalıyıq. Rusiya üçtərəfli sazişin iştirakçısı kimi ya Ermənistandan öhdəliklərini icra etməyi tələb etməli, ya da bunu bacarmırsa, yaxud etmək istəmirsə, sazişdən çıxdığını bəyan edib əsgərlərini Qarabağdan çıxarmalıdır. Rusiya Çeçenistanda Salman Raduyevlə, Basayevlə danışıqları özünə sığışdırmadığı kimi, beynəlxalq nüfuzuna önəm verən ölkə kimi, Araiklə də masa arxasında oturmağı özünə sığışdırmamalıdır. Biz isə Rusiyanın Qarabağdan çıxmasından dərhal sonra, Konstitusiyamıza zidd olaraq formalaşdırılmış Xankəndidəki terrorçu rejimi silib-süpürüb atmalıyıq kənara. Hətta ermənilər rus sülhməramlılarının arxasında gizlənib dinc insanlara, yaxud əsgərlərimizə atəş açıb təxribatları davam etdirərlərsə, onlara havadan ağır zərəbə endirməliyik. Bu istiqamətdə Ermənistanın KTMT üzrə müttəfiqlərini, beynəlxalq birliyi məlumatlandırmalı, onlarla ciddi işləməliyik. Düşünürəm ki, qardaş Türkiyənin də qollarını çırmayıb ortaya düşməsinin vaxtı çatıb. Türkiyə yalnız Rusiya ilə əldə etdiyimiz razılaşmaların icrası zamanı bizim yanımızda olmamalı, Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması və Azərbaycanın Qarabağda öz suveren hüquqlarının bərpa etməsinə kömək etməlidir. Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına imkan verməsə, bunu biz özümüz etməliyik.

- Rusiya mövcud “status-kvo”nu qoruyub saxlamaq istəsə, nə etməliyik? Prezident İlham Əliyevin Rusiyaya son səfərinin hansısa nəticələri olacaqmı?

- Azərbaycan elə bir şərait yaratmalıdır ki, Rusiya mövcud vəziyyəti qoruyub saxlamaq istəsə, Azərbaycanı itirəcəyinə əmin olsun. Düşünürəm ki, bu halda Rusiya beynəlxalq hüquqa hörmət etməyə və Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığa üstünlük verəcək. Prezident İlham Əliyevin Putinlə görüşünə gəldikdə isə belə görüşlərin sayı nə qədər çox olsa, bir o qədər yaxşıdır. Rusiya bizim böyük qonşumuz, kənd təsərrüfatı məhsullarımız üçün böyük bazar, gənclərimizin iş axtardığı, bizdən daha çox inkişaf etmiş, daha üstün texnologiyaya sahib ölkədir. Həm də bizi 200 illik bir tarix, humanitar, mədəni, siyasi əlaqələr birləşdirir. Çalışmalıyıq ki, ruslar da bizimlə əməkdaşlığı və dostluğu düzgün qiymətləndirsinlər. Qarabağ məsələsində sona qədər ədalətli mövqe tutarsa, mən həmişə Rusiya ilə əlaqələrimizin daha da inkişaf etdirilməsinin, hətta Rusiyanın liderliyi ilə yaradılmış regional birliklərə üzv olmağın tərəfdarı olmuşam. Rusiya ilə yaxın münasibətlər sayəsində, 44 günlük savaşda onların neytrallığını təmin edib erməni işğalçılarına ağır zərbə vurub az itkilərlə torpaqlarımızın əhəmiyyətli hissəsini işğaldan azad etdik. Bu gün də Rusiya ilə dostluq siyasətimizi davam etdirməklə bütün ərazimizdə dövlət suverenliyimizin bərpa olunmasına çalışmalıyıq. Prezidentin Rusiyaya səfəri də bu məqsədə xidmət edir, problemləri üzbəüz müzakirə etməyə imkan yaradır. Ona görə də səfər çox əhəmiyyətlidir və nəticələri də olacaq.
Mərkəzi Asiya ölkələri arasında torpaq, su üstündə dava davam edirEsen Usubaliev: “Qırğızıstan-Tacikistan sərhədinin demarkasiyası və delimitasiyası məsələlərinin həlli həm yerli, həm də dövlətlərarası səviyyədə münaqişə şəklində baş verir”

Mərkəzi Asiya ölkələri də Sovetlər Birliyi dağılandan bu yana çalxalanmaqdadır. Nəhənglərin bölgəyə təsiri və region ölkələri arasında münasibətlərin dəyişməsi vəziyyəti gərginləşdirib. Hazırda Mərkəzi Asiyada ABŞ, Çin, Rusiya və Avropa İttifaqı nüfuz uğrunda mübarizə aparırlar. Hətta bura Yaponiya, Hindistan və Cənubi Koreya da daxil edilir. Diqqət daha çox uzun illərdir Qırğızıstanla Tacikistan arasında toqquşmaların yenidən baş qaldırıldığına yönəlib. Qeyd edək ki, iki ölkə arasında toqquşmalar müstəqillik zamanında müxtəlif vaxtlarda baş vermiş, bir sıra hallarda "mübahisəli torpaq” kimi təqdim edilən ərazilərdə yerli icma nümayəndələri arasında, bəzən polisin, bəzən də sərhəd xidmətinin müdaxiləsi şəklində baş verib.
Toqquşmalar bir sıra hallarda əkin və bağçılıq məkanlarının "yalnış” seçilməsi kimi kiçik insidentlərlə də müşahidə edilib. Soin aylarda baş verən toqquşmalar isə ölümlərlə nəticələnib. Hətta aprelin sonunda Tacikistanla Qırğızıstan sərhədində başlayan silahlı insident nəticəsində 31 nəfər həlak olub, 150-dən çox insan xəsarət alıb.

Regionda baş verənlərlərla bağlı "Prudent Solutions" (Qırğızıstan) analitik mərkəzinin direktoru Esen Usubaliev “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- Cənab Usubaliev Orta Asiya ölkələri arasındakı problemlərin mənbələri hansılardır, burada üçüncü bir qüvvənin əlinin olma ehtimalı nə dərəcədə inandırıcı görünür?

- Hazırda Mərkəzi Asiyada SSRİ-nin dağılmasından bəri Qırğızıstan ilə Tacikistan və Qırğızıstanla Özbəkistan arasındakı sərhədlərin həll olunmamış statusu istisna olmaqla, heç bir böyük dövlətlərarası problem yoxdur. Özbəkistan və Qırğızıstan məsələsində bu proses dincdirsə, təəssüf ki, Qırğızıstan-Tacikistan sərhədinin demarkasiyası və delimitasiyası məsələlərinin həlli həm yerli, həm də dövlətlərarası səviyyədə münaqişə şəklində baş verir. Son 2-3 ayda, təəssüf ki, iki ölkə arasında hətta silahdan, hərbi əməliyyatlardan istifadə olundu. Lakin iki ölkənin liderləri arasında birbaşa danışıqlardan sonra inamın bərpası prosesi tədricən davam edir və ümid edirəm ki, sərhədlər üzrə müntəzəm danışıqlar prosesi çərçivəsində tərəflər bir kompromisə gələcəklər.

Sərhədlər, su və torpaq ehtiyatlarının istifadəsi sahəsindəki bir çox problem SSRİ-nin dağılması və dövlətlərin bu problemləri qarşılıqlı fayda və güzəşt əsasında həll etmək istəməməsinin nəticəsidir.
Dünyadakı hər hansı bir qarşıdurmada "üçüncü qüvvələrin" varlığı haqqında çox danışa bilərik. Orta Asiya da istisna deyil - ənənəvi olaraq, bölgə ölkələrindəki hər hansı bir daxili siyasi və ya dövlətlərarası problemin nəticələri münaqişənin bu və ya digər tərəfin maraqlarına uyğun gəlmədiyi təqdirdə, “üçüncü qüvvələrin” fəaliyyətinə aid edilə bilər. Lakin son illərdə bölgədə "üçüncü qüvvələrin" müdaxilə hallarını müəyyənləşdirmək olduqca çətindir, çünki ümumilikdə son 3-4 ildə Orta Asiyada siyasi və iqtisadi proseslər sabit olub.

- Tacikistan və Qırğızıstan arasında münasibətlər həmişə gərgin olub...

- Bu ifadə ilə razı ola bilmərəm. Hər iki ölkə həmişə qardaşlıq, mehriban qonşuluq və qarşılıqlı hörmət bağları ilə əlaqələnib. Mədəniyyətlərin və dillərin - Orta Asiya xalqlarının ortaq tarixi irsinin türk və fars elementlərinin qarşılıqlı təsirindən danışmaq olmaz. Münasibətlərin pisləşməsi təxminən 2014-2015-ci illərdə, sürətlə artan bir əhali fonunda, suvarma tələb edən əkinçilik ərazilərində artım, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, su obyektlərinin mülkiyyəti və su ehtiyatlarının ədalətli paylanması məsələləri ortaya çıxanda başladı.

Sərhədlərin statusu, yəni onların delimitasiyası və demarkasiyası 30 ildən artıqdır davam edir. Müstəqilliyin ilk illərində Tacikistandakı vətəndaş müharibəsi (1992-1997) səbəbindən qərar təxirə salındı və əslində ölkələr 2000-ci ildən sonra sərhəd problemlərini müzakirə etməyə başladılar, lakin çox müvəffəq olmadılar.

Tərəflərin hər birinin fərqli sənədlərə istinad etməsi, xüsusən Tacikistanın 1924-1927-ci illərdəki xəritələrdən istifadə edib təkliflər verməsi problemi daha da ağırlaşdırır. Qırğızıstan SSRİ-nin qurulmasının ilk dövrlərinin, daha dəqiq hesab edərək 1956-1958-ci illərdəki xəritələrə istinad edir.

Mövcud problemlərin digər bir səbəbi sərhədlərin həll olunmamış vəziyyəti, su-texniki qurğulardan istifadə məsələləri və ümumiyyətlə, su ehtiyatlarından istifadə ilə bağlı yerli problemlərdir. Sovet dövründə hamısı kənd təsərrüfatının ehtiyacları üçün su axını tənzimləyən ümumi sistem nəzərə alınmaqla inşa edilmişdir. Sudan istifadədə prioritet, respublika və ya ittifaq respublikalarının bu və ya digər bölgəsinin faktiki yeri nəzərə alınmadan ən çox ehtiyac duyulan bölgələrə verildi.

Bu vəziyyətdə, tez-tez su kanalları birinin hesabına tikilirdi, lakin başqa bir respublikanın ərazisində və əksinə yerləşirdilər və ya tamamilə yerli bir büdcə hesabına bir respublikanın ərazisində inşa edilirdi.
Hazırda, Qırğızıstan Prezidenti S.Japarovun Tacikistana səfərindən və Tacikistan Prezidenti E.Rahmonla şəxsi danışıqlardan sonra tərəflər sərhədlərdə danışıqlar prosesini davam etdirmək, sərhəd bölgəsindəki vəziyyəti sabitləşdirmək və tədricən həyata keçirmək barədə razılığa gəldilər.

- Rusiyanın Orta Asiyada təsirini necə qiymətləndirirsiniz? Moskva bölgədə hansı rol oynayır?

- Anlaşılmalıdır ki, Rusiya ənənəvi olaraq Orta Asiyadakı hərbi-siyasi, iqtisadi və qismən mədəni proseslərdə həlledici əhəmiyyətə malik olan bir açar mövqedən və bəzi hallarda yeganə gücdən birini tutur. Və Rusiyanın Orta Asiyaya və bütövlükdə Avrasiya qitəsindəki prioritetlərinə dair xarici siyasət yanaşmalarında köklü bir dəyişiklik olmadığı təqdirdə bu vəziyyət yaxın gələcəkdə belə qalacaqdır. Əlbəttə ki, Rusiyanın təsirinin tənzimlənməsi həm də Çinin xüsusi rolunun və bölgədəki iqtisadi və investisiya siyasətinin ümumi tanınmasından və bölgədə ABŞ, AB-ni də əhatə edən digər "oyunçuların" varlığından irəli gəlir - Türkiyə, İran, Pakistan. Ancaq ümumiyyətlə, Rusiyanın hərbi-siyasi və humanitar əməkdaşlıq məsələlərində üstünlük təşkil etdiyi təsirlərdən danışmaq olar, eyni zamanda iqtisadiyyat və ticarət digər ölkələr üçün rəqabət sahəsidir. Bununla birlikdə, gələcəkdə iqtisadi təsirin siyasi nüfuza çevrilməsini istisna etmək olmaz, xüsusən də ÇXR-dən danışarkən. Bir qayda olaraq, Mərkəzi Asiyadakı hər hansı bir mühüm proses, Rusiyadan daha çox asılı olan Qırğızıstan və Tacikistanı demirəm, Qazaxıstan və Özbəkistan kimi böyük dövlətlərin müstəqil xarici siyasət qərarları Rusiyanın maraqlarından kənarlaşmır. Fikrimcə, Rusiyanın Orta Asiyadakı siyasəti, ilk növbədə xarici siyasət yönümündə dəyişiklik olduğu təqdirdə, həm “üçüncü qüvvələr”dən, həm də dövlətlərin özlərindən gələ biləcək hər hansı bir təhdidin qarşısını almaq və ya aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, Rusiya qısa müddətli və uzunmüddətli xarakterli təhdidlərin meydana gəlməsini istisna etmək üçün həm bölgə ölkələrinin həm daxili, həm də xarici siyasətindəki dəyişiklikləri diqqətlə qeyd edir.

- Azərbaycanın apardığı 44 günlük müharibədə rəsmi Bakıya Orta Asiyanın müsəlman ölkələrindən dəstəyinin olmamasını necə izah edə bilərsiniz?

- Məncə, bu tamamilə düzgün məlumat deyil. Uzun müddətdir ki, Dağlıq Qarabağdakı münaqişənin başlanğıcından Orta Asiya ölkələri həmişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı bütün qətnamələrinin (822, 853, 874 və 884) həyata keçirilməsini müdafiə ediblər.
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı bölgədəki bütün ölkələr hərbi əməliyyatların dayandırılmasına, bütün qətnamələrin yerinə yetirilməsinə və işğal olunmuş bütün ərazilərin Azərbaycana qaytarılmasına çağırdılar.
Əlbəttə bir başqa məsələ də bölgə ölkələrinin Türkiyə kimi bir dəstək verə bilməməsidir, çünki Orta Asiya ölkələrinin çoxunun Ermənistan ilə kifayət qədər işgüzar əlaqələri var idi və indi də var. Ermənistan ilə münasibətlərin isti və ya xüsusi bir prioritet olduğu deyilə bilməz, amma yenə də Qazaxıstan və Qırğızıstan kimi ölkələr KTMT və Ermənistanı da əhatə edən Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür. Bu baxımdan bölgə ölkələrinin dəstəyi daha təmkinli idi, ancaq bütün Türk dünyası ölkələri Azərbaycanın işğalın sona çatmasına səbəb olan azadlıq müharibəsindəki səylərini dəstəklədi.

- Orta Asiyanın müsəlman ölkələrində İranın təsiri hiss olunurmu?

- İranın Orta Asiya ölkələrində tarixi, mədəni və dini bir ölçüsü vardır ki, bu da bölgə xalqlarının tarixi və mədəni inkişafı və formalaşmasının bir hissəsi olaraq qalacaqdır. Lakin, hazırda İranın təsiri onun Orta Asiyada ola biləcəyi potensialla uyğun gəlmir.
Qismən ona görə ki, Orta Asiya İranın xarici siyasətinin prioritet sahəsi deyil. Üstəlik, C5+1 (ABŞ), Yaponiya+Mərkəzi Asiya, Cənubi Koreya+Mərkəzi Asiya, AB, Hindistan və digərləri çərçivəsində bölgəyə öz yanaşmalarını inkişaf etdirmiş digər ölkələrdən fərqli olaraq, İranın bölgə ilə əlaqələrin inkişafı üçün hələ ayrı bir konsepsiyası yoxdur.

- Sizcə, İranla Rusiya, Cənubi Qafqaz, Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərdə və Orta Asiyada siyasət necə dəyişə bilər?

- Fikrimcə, hazırda İran Cənubi Qafqazdakı siyasətini gücləndirəcək, əgər fəal tədbirlər görməsə, nəqliyyat, infrastruktur, hidroelektrik inkişaf (Azərbaycanla birgə layihələr) və ticarət sahəsindəki bir çox layihə onun iştirakı olmadan həyata keçirilə bilər ki, bu da tədricən İranın bu bölgədəki təsirinin azalmasına səbəb olacaq və Cənubi Qafqaz ölkələri ilə həmsərhəd əyalətlərinin iqtisadi inkişafına mənfi təsir göstərəcəkdir.
İran üçün Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövcudluğu, xüsusən də Türkiyənin təsirini tarazlaşdırmaq üçün müəyyən imkanlar açır. Eyni zamanda İrana həm “üçbucaq” dakı Rusiya-Türkiyə-İran proseslərinə, həm də Cənubi Qafqaz ölkələri nəzərə alınmaqla altı tərəfli əməkdaşlıq formaları çərçivəsində proseslərə qoşulma şansı verir.
Cənubi Qafqazda əməkdaşlığın intensivləşməsi İranın Ermənistan üçün rolunu da artırır və bu istiqamətdə İran yeganə sabit istiqamət olaraq qalır.

- Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarında məscidlərimizi dağıtdılar, orada donuz saxladılar, ibadət yerlərimizi təhqir etdilər. Ancaq 35 milyondan çox azərbaycanlının yaşadığı bir İslam ölkəsi olan qonşumuz İran buna göz yumdu. İranın Azərbaycana belə münasibətinin səbəbi nə ola bilər? Bu münasibətlərin arxasında nə dayanır?

- Ermənilərin Azərbaycan xalqının dini, mənəvi, mədəni və tarixi irsinə və ümumiyyətlə, İslama qarşı cinayətlərinin bütün müsəlman dünyasında ən sərt qınağa layiq görülməsi şərtsizdir. Dünyadakı hər bir müsəlman üçün dinə qarşı belə bir erməni vəhşiliyi, erməni xalqının aşağı mədəniyyətinin, bəşər cəmiyyətində qəbul edilmiş sivil normalara zidd heyvan təbiətinin göstəricisidir.

Buna baxmayaraq, fikrimcə, Azərbaycan xalqının Qarabağdakı və işğal olunmuş ərazilərdəki faciəsi həm də yalnız İran cəmiyyətinin Azərbaycan hissəsində deyil, bütövlükdə bu ölkənin müsəlmanları arasında da çox ağrılı idi. Ancaq əhalinin əhval-ruhiyyəsi həmişə müəyyən bir ölkənin siyasətinin həqiqi hədəfləri və prioritetləri ilə üst-üstə düşmür və İran da istisna deyildi.

Bir tərəfdən, İran heç vaxt Qarabağdakı separatçıları müstəqil bir qurum kimi tanımamış və daima BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi Ermənistan qoşunlarının işğal etdikləri ərazilərdən çıxarılmasını tələb edən qətnamələrinin etibarlı olmasında israr etmişdir. Digər tərəfdən, Ermənistanla kifayət qədər normal münasibətlər qurdu, bu ölkə ilə ticarət, iqtisadi və siyasi əlaqələri inkişaf etdirdi, ABŞ-ın davamlı sanksiyaları şəraitində İran qonşuları ilə daha praqmatik siyasət həyata keçirməli olduğunu başa düşdü.

Eyni zamanda unutmaq olmaz ki, uzun müddətdir mediada İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatda Azərbaycan ərazilərindən istifadə perspektivləri müzakirə olunurdu. Azərbaycanın ərazilərində xarici dövlətlərin hərbi bazalarının olmayacağına dair rəsmi zəmanətlərə baxmayaraq, hər zaman bu barədə spekulyasiya edən və Azərbaycanın şəxsində "təhlükə imici" formalaşdıran "üçüncü qüvvələr" İranın təhlükəsizliyinə təhdid olmuşdu.

Bu baxımdan hesab edirəm ki, İranın Qarabağ münaqişəsinə yanaşması və bütövlükdə Azərbaycana münasibəti obyektiv, daha əhatəli və bir çox amillər nəzərə alınmaqla nəzərdən keçirilməlidir.
Polad erməni texnikasını tək ələ keçirdi – Döyüş yoldaşı14 iyul şəhid Milli Qəhərman, general-mayor Polad Həşimovun anım günüdür.

Milli Qəhərman Polad Həşimovun döyüş yoldaşı, qazi Ülvi Qədirin Axar.az-a verdiyi müsahibəni təqdim edirik.

- Polad Həşimovla yoldaşlığınız necə başlayıb?

- Ali Hərbi Məktəbi bitirəndən sonra müdafiə mazirinin əmri ilə bir neçə zabitlə N saylı hərbi hissəyə göndərildik. Həmin bölməyə məxsus olan bəzi hərbi texnikalar bizə təhkim olunmuşdu Bir neçə gün sonra həmin hissənin avtomobil parkında digər texnika, hərbi maşınlarla tanış olduq. Orada tırtıllı, yol infrastrukturunda istifadə olunan “S” markalı taraktor diqqətimi çəkdi. O mənzərə indi də gözümün qarşısında canlanır. Həmin traktor gülləbaran olunmuş, sanki ağır döyüşdən çıxmış bir vəziyyətdə idi. Avtomobil xidmət rəisi qeyd elədi ki, bu traktoru bizim hərbi hissə komandirimiz Polad Həşimov düşmən tərəfindən qənimət gətirib. Hansı ki, düşmən bu traktorla uzun illər öz postlarına keçilməz dağlardan yollar çəkirmiş. Polad Həşimov gecə düşmən ərazisinə keçərək həmin traktoru gətirib, gülləbaran olub, ancaq hər şeyə rəğmən sağ-salamat hərbi hissəyə gətirib çıxarıb və hazırda istifadə olunur. Mən həmin hərbi hissədə qulluq etdiyim 5 ilə yaxın müddətində ən keçilməz dağlarda, təpələrdə yolların açılması üçün həmin o traktordan istifadə olunurdu. Avtomobil parkında Polad Həşimova yaxınlaşdıq, tanışlığımız elə ordan başladı.

- Polad Həşimovun zabitlərlə münasibəti necə idi?

- 2-3 ay hərbi hissənin gənc əsgər bölümündə xidmətimi davam etdirdim. Komandirim Polad Həşimova bildirdim ki, mən xidmətimi ön cəbhədə davam etdirmək istəyirəm. O isə dedi ki, siz hələ gənc zabitlərsiz, ən azı 6 ay hərbi hissədə xidmət etməlisiniz. Ancaq özümü doğrultdum, 10-15 gün keçməmiş əmrim gəldi və mən ön xəttə, Murovun ən yüksək, ən çətin reliyefi olan yerinə təyin olundum. Mənim xidmət elədiyim yerdə Polad Həşimov özü 6 il xidmət edib. Xidmətimiz dövründə də Polad Həşimovla çox yaxın dostluğumuz olub. O, xidmət vaxtı əldə etdiyimiz nailiyyətlərə görə həmişə bizi dəyərləndirirdi.

- Polad Həşimovun şəhadətini necə qarşıladınız?

- Yaxınlarım, əzizlərimi itirəndə, onları torpağa dəfn etdiyimdə heç vaxt gözümdən yaş axmayıb. Çünki ölümün Allahın əmri olduğunu dərk etmişəm, hamımızın zamanı yetişəndə bu dünyanı tərk edəcəyik. Ancaq şəhid qardaşım Polad Həşimovu dəfn edəndə göz yaşlarımı saxlaya bilmədim. Çünki o, mənim üçün tam başqa bir şəxsiyyət idi. İki həftədən artıq şok vəziyyətinə oldum. İnana bilmədim, hər həftə qəbrini ziyarətə getdim. Onun kimi fərqli insan Yer üzünə bir də gəlməyəcək.

- Polad Həşimovun şəhadəti bizə nə qazandırdı?

- Polad Həşimov şəhadəti ilə tarix yazdı. Zəfərlə bitən Vətən müharibəsinə gedən yol general-mayor Polad Həşimovun şəhadəti ilə başladı. Onun şəhidlik zirvəsinə yüksəlməsi 30 illik həsrətin sonu, Qarabağımızın azad olunmasının başlanğıcı oldu. Bu gün əminliklə deyə bilərik ki, bütün şəhidlərimizin ruhu şaddır. 44 günlük Vətən müharibəsində neçə-neçə vətən övladı düşmən üzərinə Polad Həşimovun qisasını almaq üçün gedib. İllər keçəcək, Polad Həşimov hər gələcək nəsil tərəfindən böyük məhəbbətlə, qürurla yad ediləcək.

- Polad Həşimov məktəbini bitirmək necə hissdir?

- Allahın bir neməti hesab edirəm ki, qazi olaraq paşamızı, general-mayor Polad Həşimovu yaxından tanımışam və Polad Həşimov məktəbinin yetirməsi olmuşam. Polad Həşimovu yaxından tanıyan, onunla birlikdə 5 ilə yaxın çiyin-çiyinə döyüş yolu keçən biri olaraq bütün çıxışlarımda onu xatırayıb, xüsusilə gənclərimizə onun haqqında danışmağı özümə borc bilirəm. Dünyadan köçməsinin birinci ildönümündə gənclərimizə vətənpərvərlik nümunəsi olan general-mayor Polad Həşimovu böyük qürur və rəhmətlə anıram.
ABŞ, İran, Avropa “İraq qazanı”nda qaynayırRiyaz Sarıkahya: “ABŞ Türkiyənin İraqa təsir etməsini istəmir

Aprel ayında Birləşmiş Ştatlar və İraq bu ölkədən bütün Amerika döyüş bölmələrinin çıxarılması barədə razılığa gəlsələr də bu reallaşmayıb. Amerika hərbçiləri guya İraqda «İslam Dövləti» terrorçu qruplaşması ilə mübarizə aparmaq məqsədilə yerləşdirilib. Ancaq ABŞ hərbçiləri əvvəlki kimi, İraq təhlükəsizlik qüvvələrinin öyrədilməsi təcrübəsini davam etdirəcəklər. İraq Yaxın Şərq üçün təhlükə mənbəyinə çevrilib. ABŞ İŞİD-lə yox ölkədə yerləşən İranla mübarizəni gücləndirib. Ötən ayın sonlarında ABŞ-ın Hərbi Hava Qüvvələri İraq və Suriyanın sərhəd rayonunda İran tərəfindən dəstəklənən qruplaşmaların obyektlərinə aviazərbələr endirib.

İraq parlamentinin vitse-spikeri Həsən Kərim Əl-Kəbi ABŞ səfirliyinin mütəmadi İraqın daxili işlərinə müdaxilə etməsinə reaksiya verərək, Vaşinqtonun tez bir zamanda qüvvələrini İraqdan çıxarmalı olduğunu söyləyib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Səid Hatibzadə ABŞ-ın İraq-Suriya sərhəd bölgəsindəki İran dəstəkli Haşd əş-Şaabiyə mənsub Ketaib Seyyid əş-Şuhəda milis qruplarının istifadə etdiyi obyektlərə hava hücumunu pisləyərək Vaşinqtonu bölgədə sabitliyi pozmağa cəhd etməkdə günahlandırıb.

"Hizbullah"ın baş katibi Həsən Nəsrullah isə deyib ki, ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğu, Vaşinqtonun İraqın razılığının alındığına dair açıqlamasına baxmayaraq adi bir işğaldır. ABŞ həmçinin heç bir şey qazanmadan Əfqanıstandan qovuldu.

Onu da qeyd edək ki, İŞİD terror təşkilatı 2017-ci ilin sonu və 2018-ci ilin əvvəlində İrada nəzarətində olan bütün coğrafi əraziləri itirib və məxfi obyektlərinə çəkilərək, terror hücumlarını həyata keçirməyə başlayıb. İraqda yaşayan türkmənlər də həm terrorun qurbanı olublar, həm də ölkədə böyük güclərin çəkişmələrindən zərər görüblər.

İraq parlamentinin sabiq deputatı, Türkməneli Partiyasının başqanı Riyaz Sarıkahya “Xalq Cəbhəsi”nə müsahibəsində öncə İraqdakı mövcud siyasi vəziyyətlə bağlı fikirlərini söyləyib:

- İraqda nə siyasi, nə iqtisadi, nə hərbi sahədə sabitlik var. Ölkənin cənubunda etirazlar hələ də davam edir, İŞİD-ə qarşı əməliyyatlar aparılır. İraqda sabitliyin olmasını istəyirik, amma təəssüflər olsun ki, bu gün ona nail olmaq mümkün deyil. İraqın sabiq baş naziri Heydər əl-Abadinin istefasından sonra il yarımdır ki, konsensus əsasında hökuməti Mustafa əl-Kazimi qurub. Amma bu hökumət də uğurlar əldə edə bilmədi. Ölkənin daxili siyasi vəziyyətində bir gərginlik yaşanır. İraq hələ də özünə gələ bilməyib. Koronavirus pandemiyası yayıldıqdan sonra vəziyyət daha da pisləşdi. Bir tərəfdən Avropa və ABŞ, digər tərəfdən İranın ölkəyə təsirləri Bağdadda ciddi formada özünü göstərir. Bunların təsiri İraq hökumətinin təsirindən daha çoxdur. 2021-ci ilin oktyabr ayında növbədənkənar seçkilərə hazırlaşırıq. Normalda isə seçkilər gələn ilin may ayında keçirilməlidir. Seçkiləri qabaqlayıblar, seçim əsasında ciddi dəyişikliklər oldu. Bu il bölgələr üzrə seçkilər keçiriləcək. Məsələn, əvvəllər Kərkük bir bölgə idi, amma bu il 4, Mosul isə 8 bölgəyə ayrılıb. Bu mexanizm üsulunun hələ müsbət effekt verə biləcəyi məlum deyil. Partiyalar da bu seçkilərə toparlanırlar. Xalq bu seçkilərə də ümid bağlamır. Seçki məsələsində İraq hökuməti BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla razılaşmadı, gözləmə mövqeyi tutdu. 2018-ci ildə keçirilən seçkilər saxtakarlıqlarla yadda qaldı. Parlamentin indiki üzvlərinin əksəriyyəti həmin saxtakarlıqla mandat əldə ediblər. Hökumətdəki olan hər partiyanın nüfuz edə biləcək bəlli bir nazirliyi var. Saxta mandata sahib olan millət vəkilləri və ana partiyanın bəlli nazirliklərinin başları ancaq pul qazanmağa qarışıb. Düşünürəm ki, bu seçkilər də İraqa müsbət heç nə gətirməyəcək.

- ABŞ-ın İraq siyasətinə münasibətinizi və bu siyasətin İraq-Türkiyə münasibətlərinə təsirini bilmək istərdik.

- Təbii ki, ABŞ İraqda sabitliyin bərpasına nail ola bilmədi, ölkənin və əhalinin təhlükəsizliyini qorumadı. Xalq bu məsələdə ABŞ-dan narazı və şikayətlidir. Bundan başqa ABŞ İraq dövlətinə arzu edilən yardımı göstərmədi. İraqda İranpərəst qüvvələrlə ABŞ arasında qarşıdurmalar da mövcuddur. Bu da İraqdakı sabitliyin pozulmasını gücləndirir. ABŞ Türkiyənin də İraqa təsir etməsini istəmir. İranın ölkəyə təsirinə göz yumub, amma Ankaranın burada olmasının qarşısını almağa çalışır. Xalq ABŞ-dan İraq üçün çox şeylər gözlədi, ümid etdi, amma rəsmi Vaşinqton xalqın gözləntilərini həyata keçirmədi.

- ABŞ-ın İraq başda olmaqla bölgədən çəkiləcəyi təqdirdə vəziyyətin necə dəyişə biləcəyini düşünürsünüz?

- İraqda İran-ABŞ çəkişməsi mövcuddur. Biz ABŞ hərbisinin ölkədən çıxmasını istəyirik. Amma digər məsələlərdə işbirliyində olmasından bir zərər görəcəyimizi də düşünməliyik. Əgər ABŞ bölgədən çəkilərsə o zaman ərəb dövlətləri və Türkiyənin bura təsiri artar. İran onsuz da burada böyük təsir gücünə malikdir.

- Türkiyənin Orta Şərqdəki siyasəti və buradakı mövqeyi ilə bağlı fikirlərinizi bilmək istərdim.

- Türkiyənin tarixən Orta Şərqdə bir rolu olub. Orta Şərq xalqlarının - ərəblər, farslar, kürdlər, əfqanlarla mədəni bağları olub. Rəsmi Ankara fələstin məsələsi başda olmaqla Orta Şərqdə sabitliyin, barışın tərəfdarı kimi çıxış edib. Suriyada Əsəd rejiminə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirib, suriyalılara qucaq açıb. Orta Şərq qaynayan bir qazandır, burada baş verən hadisələrə müdaxilə edən qüvvələr asanlıqla buradan təmiz formada çıxa bilmir. Türkiyənin İraq, Suriyanın ərazi bütövlüyünün dəstəkləməsi siyasəti var. Son aylarda Türkiyə Misir və ərəb dünyası ilə münasibətlərini təmin etmək üzrədir. Amma Türkiyə ehtiyatla davranır, çünki burada onun mənffəti var. Orta Şərqdə təkcə Türkiyə yox, ABŞ, Avropa, İran, Rusiya da var, Çin də artıq gəlib. Bunlarla birlikdə Orta Şərqə yeni nəfəsin, sabitliyin gəlməsini arzulayırıq. Bölgədə sabitliyin bərpasını, xalqlar arasında münasibətlərin, işbirliklərinin olmasını istəyirik.

- Riyaz bəy, Kərkükdəki vəziyyətdən danışaq, necədir, İraq hökumətinin türkmənlərə münasibətini necə qiymətləndirirsiniz? Türkmənlərin hüquqlarını qorumaq üçün hökumət hansı addımları atır.

- İraq türkmənlərinin mərkəzi Kərkük hesab olunur. Kərkük, Mosul, Diyalə türkmənlərinin fərqli sıxıntıları, problemləri var. Məsələn, Bayat bölgəsi və Mosuldakı türkmənlər əzab, əziyyət içindədirlər, İŞİD onların yaşayış məskənlərini dağıtdı, didərgin düşüblər. Türkiyədə, İraqın ərəb şəhərləri – Bağdad, Mosul, Kərbəlada yaşayırlar, hələ də evlərinə dönə bilmirlər. Kərkükdə də vəziyyət pisdir, iki ildir ərəb siyasəti yürüdülür. Səddamın prezidentliyi dönəmində də bu siyasət vardı, sonradan kürdçülük siyasəti yürütdülər, indi yenə ərəb siyasəti mövcuddur. Dövlət idarələrində vəzifələrdə ərəblər oturub. Şəhər baxımsız qalıb, demək olar ki, həyat ölüb. Təhlükəsizliyimizə belə zəmanət istədiyimiz formada deyil. İŞİD-in qorxusundan, zülmündən qaçıb Kərkükə gələn yüz minlərlə ərəb bir daha geri dönmək istəmir. Demoqrafik dəyişim Kərkükdə ciddi sıxıntılar yaşatdı. 9 türkmən partiyası son iki ayda seçim ittifaqında toplandılar. İraq siyasi tarixində ilk dəfə olaraq türkmən partiyalar bir ittifaqda koalision formada cəmləşiblər. Xalq bu addımı alqışladı, ümidverici bir addım atılıb. Amma İraq hökuməti türkmənlərin haqq və hüquqlarını qorumaq istəyində deyil, buna biganə yanaşılır. Bu hökumətin acızliyindən xəbər verir. İŞİD-dən ən çox zərər görən türkmən bölgələri olub. Hökumət bu barədə fikirləşmir ki, türkmənlərə dəyən maddi, mənəvi zərər ödənilsin, ən azından hüquqları və haqları qorunsun.

- İraq türkmanları, etnik qohumluq, dil, həyat, ədəbiyyat, adətlər və s. məsələlərə görə digər türk etnik qruplarla müqayisədə Azərbaycan xalqına yaxındır. Türkməneli-Azərbaycan münasibətləri necə inkişaf etdirilə bilər? Təkliflərinizi bilmək istərdim.

- İraqda türkmənlər Azərbaycan xalqının bir parçasıdır. Anadoluda yerləşən türkmənlər, xüsusən də Talaf bölgəsində İran üzərindən gəlib orada məskunlaşan türkmənlər Azərbaycandan olan qardaşlarımızdır. Bir neçə il öncə Azərbaycana, Bakıda səfərdəydim, özümü Kərkükdə olduğu kimi hiss edirdim. Tariximizi, keçmişimiz, mədəniyyətimiz, dilimiz, dinimiz, müsiqimiz eyni. Azərbaycanın Kərkükdə Mədəniyyət mərkəzlərinin açılmasını istərdik. Türkməneli bölgələrinin buna daha çox ehtiyacı var. Kərbəla, Nəcəf kimi müqəddəs yerlərin azərbayucanılar üçün də ziyarətgah olduğundan bu yerlərdə də nümayəndəliklərin açılmasını istərdik. Ticari iş birliyi də əhəmiyyətli ola bilər və azəraycanlı iş adamlarının bölgəyə sərmayə yatırmalarının faydası ola biləcəyini düşünürəm. İran, türk və Qərb şirkətləri zatən buradadırlar. Azərbaycanlı qardaşlarımızın da burada təsirini arzulayırıq. Səddamın dövründən bu yana türkmən iş adamlarının qarşısı elə kəsilmişdi ki, bu gün onlar Azərbaycana gəlmək imkanından belə məhrumdurlar. Bağdadda çox az bir təsir gücündəydilər. Sonradan bunu siyasi bir çevrəyə saldılar. İraqdakı iqtisadi düzən elə bir səmtdə siyasiləşdirildi ki, türkmən iş adamları üçün maneələr yarandı. İşbirliyinin tərəflərə bir xeyri olar. Azərbaycanlı qardaşlarımız da türkmənelini öz parçaları qəbul edirlər. Biz türk dünyasının bir parçasıyıq. Azərbaycanın burada gözü olmalıdır. Azərbaycanın Bağdaddakı səfirliyindən çox gözləntilərimiz var. Türkməneli bölgəsini ziyarət etməsini gözləyirik. İranlılar, amerikalılar, türklər, Qərb diplomatları ziyarət ediblər. Nədən qardaşlarımız bura gəlməsinlər?

- Türkmənlər Qarabağ münaqişəsində həmişə Azərbaycanı dəstəkləyiblər. Hətta əllərinə silah alıb Qarabağda döyüşmək istədiklərini dilə gətirdilər. Kərkükdə Qarabağın azad edilməsi və ermənilər üzərində qələbə necə qarşılandı?

- İraq türkmənləri Qarabağı öz torpaqları hesab edirlər. Qarabağın ermənilərin işğalından azad edilməsi xəbərini sevinclə qarşıladıq. Qarabağ işğalda olduğu bir zamanlarda çox sayda türkmən əlinə silah alıb orada vuruşmağa hazır olduqlarını bəyan etmişdi. Hətta millət vəkilləri də bu aksiyaya qoşulmuşdular. İŞİD-dən bir çox bölgənin azad edilməsində şücaət göstərən Muxtar Musəvi adlı türkmən komandanı olmuş millət vəkili də Qarabağın Qurtuluş Hərəkatına qoşulmağa hazır olduğunu bildirmişdi. Azərbaycanın qələbəsini sevinc göz yaşlarımızla, qürurla qarşıladıq.

- Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı gücləndikcə düşmənlərin naharatlıq və təşvişini necə başa düşmək olar?

- Azərbaycan-Türkiyə iki dövlət bir millət anlaşıyı çərçivəsində addımlayır, qardaş dövlətlərdir. Bu qardaşlıq türk birliyinin yaranmasıa bir ümidverici stimuldur. Türk millətini bir-birindən ayrı salıblar. Zaman-zaman türk birliyini zəiflətmək üçün müxtəlif ölkələrdə türklərə qarşı qətliamlar həyata keçiriblər. İstəməyiblər ki, bu birlik yaransın, güclənsin. Artıq bu gün türk birliyinin formalaşması zamanı gəlib çatıb. Türk birliyinin olması sülh, barış deməkdir. Ümid edirəm ki, türk birliyi yaranacaq, güclənəcək. Azərbaycan-Türkiyə iki dövlət, bir millətdir. Ümummilli lider Heydər Əliyev belə deyib. Türkün düşməni həmişə narahat və təşviş içində olub.

- Turan dövləti qurmaq ideyası yüzillərdən bəri dünya türklərinin ürəyində yaşayan, bəzən alovlanan, bəzən yavaşıyan, amma heç zaman sönməyən bir ideyadır... Bu ideya gerçəkləşə bilərmi?

- Turan ideyasını addım-addım reallaşdırmaq olar. Türk birliyinin möhkəmlənməsi üçün türk dövlətləri arasında sağlam mühit formalaşmalıdır, bütün sahələrdə işgüzar əlaqələr qurulmalıdır. Ən qısa zamanda hədəfimiz türk birliyinə nail olmaqdır. Bu birliyin yaranması biz türkmənləri də sevindirər, baxmayaraq ki, biz İraq vətəndaşlarıyıq. Amma İraqda türk dünyasına bir körpüyük. İraq da bizim vətənimizdir buradakı heç bir xalqa, dövlətə qarşı çıxış etməmişik. Sadəcə, biz milli haqlarımızı konistitusion çərçivədə qorunmasını tələb etmişik. Türk olaraq doğulduq, türk olaraq yaşamaq üçün mücadilə apardıq. Türk öz tarixini qorumalı və onu yaşatmalıdır. Bu şanlı tarixdir. Türkün tarixi həmişə qəhrəmanlıqla, mərdliklə, cəsarətlə yazılıb. Türk tarixdə belə qalıb.