İran PKK-çıları Qarabağa göndəribKərim Əsgəri: “Ərazisində terrorçular üçün xəstəxana da açıb”

3 aya yaxındır İranda üsyan başlayıb, xalq hüquqlarının qorunması ilə bağlı aksiyalar keçirir. Fars-molla rejimi iusə hər vəchlə bu aksiyaları yatırmağa çalışır. İran İnsan Haqları Təşkilatının son bəyanatında bildirilir ki, İranda davam edən etiraz nümayişlərində 64-ü uşaq olmaqla 473 nəfər hökumət məmurları tərəfindən öldürülüb. Məlumatda 586-ı tələbə olmaqla 18215 nəfərin saxlanıldığı, onlardan cəmi 3580 nəfərin kimliyi və harada saxlanıldığının dəqiqləşdirildiyi qeyd edilir. Bu rəsmi məlumatdır, amma qeyri rəsmi məlumatlar bundan daha artıqdır.
Dünəndən İranın onlarla şəhərində mağazalar, bazarlar, istehsal müəssisələri və əhəmiyyətli iqtisadi mərkəzlər işi dayandıraraq tətilə başlayıblar.
Etiraz aksiyalarının keçirilməsi ilə eyni vaxtda dekabrın 5-dən başlayan 3 günlük tətil aksiyasına iri sənaye və neft-kimiya təsisatlarının işçiləri də qoşulub.

Tehran, İslamşəhr, Ərak, Kirman, İsfahan, Sənəndəc, Urmiya və onlarla başqa şəhərdə baş tutan tətil aksiyaları İslam Respublikasının etirazçılara qarşı repressiyalarına cavab olaraq keçirilir.

Edilən çağırışlardan sonra İranın bir çox bölgələri ilə yanaşı Güney Azərbaycan şəhərlərində də tətil başlayıb. Bu barədə güneyli sosial media fəalları məlumat yayıb.

Bildirilir ki, Təbriz, Urmu, Ərdəbil, Mahabad (Soyuqbulaq), Həmədan, Qəzvin və başqa bir neçə şəhərdə bazar, mağaza və istehsal müəssisələrinin əksəriyyəti bağlanıb.

Onu da qeyd edək ki, İranın 70-dən çox şəhərində bazarların bağlanması ilə müşayiət olunan ümumölkə tətillərinin ilk günündə İnqilab Keşikçiləri Korpusu bəyanat yayaraq, tətillərə qoşulan etirazçıları təhdid edib. Bəyanatda etirazçılara qarşı təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən qətiyyətli addımların atılacağı bildirilib. “Ölkənin təhlükəsizlik, hüquq-mühafizə orqanları və Bəsic qüvvələri ağıllı davranaraq, ictimai təhlükəsizlik və asayişi pozan dələduz iğtişaşçıların qarşısını qətiyyətlə alacaq, silahlı quldurlar və düşmənlərin muzdlu terroçuları ilə mübarizədə sakit durmayacaq”, - bəyanatda deyilir. Qeyd edək ki, İran etirazçıları “iğtişaşçı”, “Qərb dövlətləri tərəfindən idarə olunan düşmən” və “quldur” adlandırır.

Siyasi ekspert Dr.Kərim Əsgəri (Türkiyə) İranda baş verənlərlə bağlı “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- İranda son aylarda başlanan etiraz aksiyalarında insan haqlarının pozulması ən yüksək həddə çatıb, 500-ə yaxın dinc sakin öldürülüb, işgəncələr verilir... Dünyanın bu olaylara susmasının səbəbləri...

- İranda 3 aya yaxın baş verən etiraz aksiyaları artıq inqilab xarakteri almağa başlayıb. Bunun necə nəticələnəcəyi bəlli deyil. Amma əsas məsələ budur ki, bundan sonra İran əvvəlki İran olmayacaq və çox şeylər dəyişmək zorundadır. İranda hakimiyyətin nəzarətində olan “Fars” xəbər agentliyi var ki, ölkədə baş verən hadisələrlərlə bağlı mütəmadi xəbərlər verir. Həmin agentlik belə bir xəbər yaydı ki, bəs xalqın 100-də 84 faizi bu etirazları dəstəkləyib. Bu da rejimin getməsinin istənilməsi mənası verir. Əlbəttə, rejim də bunun fərqindədir. Rəsmi olaraq bu aksiyalarda 500-ə yaxın insan öldürülüb, bilinməyən rəqəmlər isə daha çoxdur. Çünki aksiyalarda 10 minlərlə insan həbs edilib ki, onların taleyi ilə bağlı rəsmi heç bir məlumat verilmir. Məlumat almaq da olduqca çətindir. Həbs edilənlərə işgəncələr verilir, zor tətbiq edilir, hətta təcavüzə məruz qalırlar. Dünya İranda baş verənləri görür, amma gərəkən reaksiyanı vermir. Son 5-6 ildə İranda dəfələrlə etiraz aksiyaları olub, amma budəfəki aksiyalar əvvəlkilərdən çox fərqlənir. Bu aksiyalara gənc nəslin qatılması, qadınların öndə olması, etnik qrupların iştirakı çox diqqətçəkicidir. Dünyanın İranda baş verənlərə sakit yanaşmasına gəlincə, böyük güclər üçün insan haqları məsələsi sadəcə bir bəhanədir, arxa plana salınır. Əsas onların çıxar və maraqları qorunmayınca ciddi təpki olunmaz.

- Amma Əxlaq polisinin ləğv edildiyi, Konstitusiyanın dəyişiləcəyi deyilir, deyəsən aksiyaların nəticəsi görünməkdədir...

- İranda Əxlaq polisinin ləğv edilməsi ilə bağlı hər hansı rəsmi qərar yoxdur. Yalnız söhbətlər var ki, bunu da İranın baş prokuroru Məhəmməd Cəfər Montazeri ortaya atıb. Əlbəttə, bu söhbətin də ortaya atılması aksiyaların nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Konstitusiyanın dəyişdirilməsinə gəlincə isə bu Prezident İbarhim Rəisinin səlahiyyətində deyil. Rəisi bildirib ki, konstitusiyada cümhuriyyətçilik, islamçılıq, istiqlalçılıq və azadlıq kimi prinsiplər və dəyərlər var ki, bunlar dəyişməzdir. Fikrimcə, bu söhbətlər İranın daxili siyasətinə hesablanıb, daxildəki üsyanı yatırmaq, sakitləşdirmək üçün söylənilib.

- İran həm daxildən çalxalanır, həm də digər ölkələrin daxili işlərinə qarışır. Məsələn, İraq, Suriya. Molla rejiminin istəyi, məqsədi, planı nədir?

- Önəmli məqam bundan ibarətdir ki, İran başda qonşu ölkələr olmaqla, digərlərinin də daxili işlərinə qarışır. Məsələn İraq, Suriya, Yəmən, Azərbaycan... Bu, yeni bir məsələ deyil. İran keçmişdən bəri digər ölkələrin daxili işlərinə qarışıb. Ancaq burada çox diqqətçəkici məqam var, bu da Tehranın bölgəyə təsirinin azalmasıdır. Son aylar İranın başı daxilində yaranan üsyana qarışdığından bölgəyə təsiri azalıb. Bu o deməkdir ki, indiki rejim nə qədər zəifləyirsə, nə qədər içdə problemlər yaşayırsa, qonşular bir o qədər rahat olacaq.

- Fars-molla rejimi Azərbaycana da diş qıcayır. İranın Cənubi Qafqazda “mollalıq” etmək istəyi nədən qaynaqlanır, Azərbaycandan istəyi nədir?

- İranın Cənubi Qafqazda bir çox maraqları var. Ancaq o daha çox Azərbaycan və Ermənistana marağını yönəldib. İranın əsasən Ermənistana yaxınlaşması elə Azərbaycana düşmənçilik mövqeyindən qaynaqlanır. Amma İranın Azərbaycandan istəyi nədir və niyə onunla düşmənçilik edir, bunun təməli Cənubi Azərbaycan məsələsidir. Azərbaycan türklərini bir millət olaraq gördüyümüz zaman kiçik bir qism müstəqildir, yəni Müstəqil Azərbaycandadır, böyük bir qismi isə başqa dövlətin işğalı və tərkibindədir, yəni İranda. İran Cənubi Azərbaycan məsələsindən qorxduğu üçün hər zaman Azərbaycanın əleyhinə olub. 1991-ci ildən bu yana onun Bakıya qarşı yürütdüyü siyasət məhz bundan qaynaqlanır. Bir də unutmayaq ki, ermənilərin dünyada güclü lobbisi var. O üzdən İran bu lobbidən şəxsi, milli maraqları üçün istifadə etdiyindən Ermənistanı dəstəkləyir. Yəni bir daşla iki quş vurur. Bir tərəfdən Azərbaycana qarşı siyasət aparır, digər tərəfdən ABŞ-ın sanksiyalarından yaxa qurtarmaq üçün erməni lobbilərinin gücündən istifadə edir.

- Terror təşkilatları saxlayan, maliyyələşdirən, narkotik alveri edən bir ölkənin özünü İslam Respublikası adlandırması nə dərəcədə düzgündür?

- 1979-cu ildən bu yana İran bir islam respublikası olaraq Yaxın Şərqdə ortaya çıxdı. Bölgədəki bir çox müsəlman ölkələri onu dəstəklədi. Amma xüsusən İran-İraq savaşından sonra İranın gerçək mahiyyəti ortaya çıxdı. Bu dövlətin həm farsçılıq, həm aşırı dinçi və məzhəbçi siyasətlər aparmasının arxasında bir təxribat vardı. O üzdən istər narkotik, istər terror məsələləri, terror təşkilatlarını dəstəkləməsi sonda öz əleyhinə yönəldi. Yəni, İranın siyasəti bu faktorlara aparıb çıxardı ki, indi onlar da İslam adına bir ləkədir.

- İranın PKK ilə əlaqələrinin olduğu da söylənilir.

- Düzdür, İranla bölgədəki bəzi terror qrupları arasında əlaqələr var. Onlardan biri də PKK və onun rəhbərliyidir. Türkiyənin İraq və Suriyanın şimalında apardığı hərbi əməliyyatlardan sonra İran PKK-ya loqistik və səhiyyə xidməti dəstəyini verdi. İranla Türkiyənin sərhədində, yəni Qərbi Azərbaycan vilayərində PKK-nın bəzi düşərgələri vardı ki, onlara tibbi yardım etmək üçün xəstəxana açılıb. Türkiyənin apardığı hərbi əməliyyatlar zamanı yaralı terrorçulara həmin xəstəxanada tibbi yardımlar göstərilib. İki il əvvəl Türkiyənin daxili işlər naziri Süleymnan Soylu İranla Türkiyənin 0 nöqtəsinə gələrək İranın PKK-ya dəstək verdiyini qınadı, bəzi kəndlərdə terrorçuları saxladığını dilə gətirdi. İran PKK-nı hər zaman həm Türkiyəyə qarşı istifadə edib, həm də İkinci Qarabağ savaşında onları işğalçı Ermənistana dəstək üçün Qarabağa göndərib.

- Hərdən İran deputatları, ayətullahları, generallarının Azərbaycana qarşı hədələri səslənir. İranın buna cürəti, gücü çata bilər?

- İran özünü Azərbaycana qarşı daha güclü hiss edir. Ancaq Azərbaycan məsələsi İran siyasətinin, mövcudluğunun ən yumuşaq yeridir. Həm müstəqil Azərbaycan, həm İranın öz içində 40 milyon azərbaycanlının yaşaması İranın qarnının yumşaq yeri olduğu üçün çalışılır ki, hər zaman Azərbaycana qarşı yersiz təhdidlər, hədələr etsin. Doğrudur, İran Azərbaycandan daha güclü, daha böyük görünə bilər. Amma praktikdə məsələ dəyişir. O da bundan ibarəıtdir ki, Azərbaycanın bu gün İran dediyimiz ölkədə 40 milyona yaxın soydaşı var. İranın heç bir zaman Azərbaycana qarşı hədələrinin reallaşdırması mümkün deyil. İran nə qədər işğalçı Ermənistana dəstək durdusa, İkinci Qarabağ savaşında qazanılan qələbədə və ondan əvvəlki dönəmlərdə Cənubi azərbaycanlılar öz mövqelərini ortaya qoydular ki, bu da rəsmi Tehranı təşvişə saldı.

- İranın Ali Rəhbərinin beynəlxalq məsələlər üzrə müşaviri, keçmiş xarici işlər naziri Əli Əkbər Vilayətinin ölkəmiz, soydaşlarımızla bağlı son "səmimi" fikirlərinə münasibətiniz.

- Onun açıqlamalarına səmimi ad qoymaq mümkün deyil. Nə Vilayəti, nə də İranın hər hansı bir rəsmisi Azərbaycana qarşı səmimi olmayıb, ola da bilməzlər. Çünki İranın Azərbaycana qarşı apardığı siyasət Bakının əleyhinədir. Bunu həm Birinci, həm İkinci Qarabağ savaşında gördük. Sadəcə İran içdən çalxalandığı, eyni zamanda Cənubi Azərbaycan faktorundan qorxduğu üçün bu məsələdən dolayı guya Azərbaycana qarşı səmimi açıqlamalar verib. Halbuki İran heç bir zaman Azərbaycana qarşı səmimi olmayıb və olmayacaqdır.
Yücel Karauz: “Qürurumuz dosta güvən, düşmənə qorxu yaradır”Ötən gün İranla sərhəd – Astara, Cəbrayıl və İmişli rayonlarında Azərbaycan və Türkiyənin "Qardaş yumruğu" adı altında birgə təlimləri keçirilib. Cənub sərhədində keçirilən bu təlim daha öncə keçirilən əməliyyatlardan bir qədər fərqlidir. Yerli hərbi ekspertlərin fikrincə, Azərbaycan və Türkiyənin “Qardaş yumruğu” adlı birgə hərbi təlimi antitürk qüvvələrə hərbi-siyasi mesajdır. Bu təlimlər Azərbaycan və Türkiyə arasında genişlənən hərbi əməkdaşlıq əlaqələrini əks etdirməklə yanaşı, həm də hər iki dövlətin regionda sülh və təhlükəsizliyin təminində nə qədər qərarlı olduğunu göstərir. “Qardaş yumruğu” təlimi hər şeydən əvvəl Azərbaycanla Türkiyə arasında hərbi sahədə genişlənməkdə olan əlaqələri əks etdirir. Bu təlimlər göstərir ki, iki dövlət arasında hərbi əməkdaşlıq sürətlə genişlənməkdə, mahiyyət etibarı ilə yeni mərhələyə qədəm qoymaqdadır.

Ehtiyatda olan türkiyəli general Yücel Karauz da “Xalq Cəbhəsi”nə verdiyi qısa müsahibəsində qeyd edib ki, "Qardaş yumruğu" təlimi iki dövlət əleyhinə olan qüvvələrə qarşı birgə hazırlığı, döyüş təcrübəsidir.

- Hər iki ölkənin birgə hərbi təlimləri həm hərbi, həm siyasi məqsəd daşıyır. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında hərbi əməkdaşlıq 1992-ci ildən başlayıb. O vaxtdan bu vaxtadək bu əməkdaşlıq həm hərbi, həm də siyasi sahədə uğurla davam edir. Bu bir bayramdır, əslində iki ölkənin silahlı qüvvələrinin müştərək hərbi təlimə imza atması, bütün qoşun növlərinin koordinasiyalı formada yüksək, nizamlı səviyyədə iştirakı önəmlidir. Dünyanın 13-cü, NATO-nun 2-ci ən güclü ordusuna malik Türkiyə ilə Qarabağ Zəfərin türk dünyasına hədiyyə edən Azərbaycan Ordusunun ən yüksək səviyyədə hərbi təlim keçməsi çox qürurvericidir. Təbii ki, bu qürur dosta güvən, düşmənə qorxu yaradır. Bu, 2013-cü ildən başlayan Azərbaycan Türkiyə hərbi təlimlərinin möhtəşəmidir. Bunun bir bənzəri İkinci Qarabağ savaşından öncə, 2020-ci ildə olub. Təlimlərin bu səviyyədə uğurla başa çatması bir millət, iki dövlət tək ordu, tək güc kimi dəyərləndirilməlidir.

- İki qardaş ölkənin birgə hərbi təlimi türkün düşmənlərinə, xüsusilə, qonşu İranı da təşvişə salıb...

- Bu təlimlərin siyasi tərəfinə baxdıqda, xüsusilə İran sərhədində keçirilməsi, Azərbaycana barmaq silkələyən, onun daxili işlərinə qarışan, 30 il Azərbaycan torpaqlarını işğalda saxlayan Ermənistanı dəstəkləyən İrana ciddi mesajdır. İran Azərbaycana qarşı barmaq silkələyə bilməz, artıq Bakının təhlükəsizliyi Ankarada, Ankaranın təhlükəsizliyi Bakıdan keçməkdədir. Eyni zamandan Lənkəranın, Masallının, İmişlinin də təhlükəsizliyi Ankaradan, Naxçıvanın təhlükəsizliyi İqdırdan, İqdırın təhlükəsizliyi Naxçıvandan keçməkdədir. Bu mesajı İran, Ermənistan, Fransa, elə Rusiya da almalıdır.

- Artıq Azərbaycan ordusu da NATO standartlarına uyğunlaşıb, desək yanılmarıq.

- Əlbəttə elədir. Burada təbii ki, Türkiyə ordusunun NATO təcrübəsi, Türk ordu modelinə keçən Azərbaycan Ordusu, ortaq təlimlər, hərb sahədə ortaq koordinasiyalı atılan addımlar böyük səviyyəyə çatmaq deməkdir. Azərbaycan İkinci Qarabağ savaşından sonra quru qoşunlar komandanlığını, komanda birliklərini yaratmaqla türk ordu modelinə keçməsi mərhələlərini tamamlayıb. Bu da Azərbaycan Ordusunun Qafqazda və bölgənin ən güclü ordusu olmasını əsaslandırıb. Dolayısı ilə bu gücün nümayiş etdirilməsi bizə qürur verib. Biz bu qüruru şəhidlərimiz və qazilərimizi sayəsində yaşayırıq. 2013-cü ildən 2020-ci ilədək hər səviyyədə, havada, quruda, suda birgə təlimlər həyata keçirildi. Zəfərin ayaq şəşləri olan 2020-ci ilin təlimlərinə isə F-16-lar qatıldı. Bu təlimlərdə də müasir silahlardan istifadə olundu. Bu təlimdən sonra Azərbaycan Ordusu öz gücü ilə işğalçı Ermənistan üzərində qələbə qazandı. O gündən bu günədək, Zəfər paradında da prezident Azərbaycan hərbi qüvvələrinin türk ordu modelinə keçdiyi fikrini səsləndirdi. Sonra Şuşa Bəyannaməsi imzalandı, bu sənəd NATO-nun 5-ci maddəsi kimidir. Bu maddəyə görə bir NATO üzvünə edilən hücum bütün alyansa edilən hücum deməkdir. Şuşa Bəyannaməsi də Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığı bir müttəfiqlik səviyyəsinə gətirib. Azərbaycana barmaq silkələmək Türkiyəyə barmaq silkələmək deməkdir. Azərbaycan torpağına göz qoyan Türkiyə torpağına göz qoymaq deməkdir. Azərbaycan bə Türkiyə Prezidentlərinin “Qardaş yumruğu” Azərbaycan-Türkiyə birgə hərbi təliminin uğurla başa çatmasından sonra telefonla ölkələrin ordu şəxsi heyətini təbrik etməsi və xoş sözləri hər iki ölkənin qardaşlığının əbədi olduğunun göstəricisidir.

- İki qardaş ölkənin hərbi müttəfiqliyi bölgəyə nə kimi mesajlar verir?

- Türkiyə və Azərbaycan bölgədə, regionda sülh və barış gətirmək üçün dostdur, qardaşdır. Heç bir ölkənin ərazisində gözümüz yoxdur. Biz sadəcə öz torpaqlarımıza göz dikənin gözünü çıxarmaq üçün gücümüzü, qardaşlığımızı ortaya qoymuşuq. Məqsədimiz bu bölgəyə sülh gətirmək, əmin-amanlığı, eyni zamanda ölkəmizi işğalçılardan qorumaqdır. Xocavənddə qoyulan “Dəmir yumruq” abidəsi əslində sülh rəmzidir, eyni zamanda torpaqlarımıza əl qoyanların əlini sındırmaq, göz dikənlərin gözünü çıxarmaqdır. Türkiyə və Azərbaycan qardaşlığı türk dünyasını hərəkətə gətirib. İstanbul zirvəsi əslində türk dövlətləri üçün dönüş nöqtəsi oldu. Bu sammitlə Türk Şurası, Türk Dövlətləri Təşkilatı adlı beynəlxalq təşkilata çevrildi. Səmərqənd görüşü isə göstərdi ki, artıq dünyanın yeni güc mərkəzlərindən biri formalaşmaqdadır. Dünya Azərbaycan və Türkiyənin türk dünyasında lokomotiv rolunu gördü, Türk dünyasının həmrəyliyinin şahidi oldu. Türk dövlətlərinin dünya siyasətinə təsir edə biləcək mərkəzi formalaşıb. Təbii ki, bu da Avropa və okeanın o tayındakı bəzi ölkələrin narahatlığına səbəb olub. Bizim qorxduğumuz heç nə yoxdur. 300 milyonluq türk dünyasının qardaşlığı və dostluğu yalnız sülhə və barışa hesablanıb. Düşmənlərimizə qarşı da bir yumruğuq.
İranın qorxusu bir türk dünyasıdırMəhəmməd Rəhmanifər: “Vaşinqton hər zaman bu rejimi qoruyub”

İranda vəziyyət getdikcə gərginləşir. Fars-molla rejiminin aksiya keçirən dinc insanlara qarşı vəhşilikləri artır, artıq 500-ə yaxın iştirakçı öldürülüb. Amma insanlar hüquqlarını tələb etməkdə israrlıdırlar və aksiyaların masştabı gündən günə genişlənmir. Bir sözlə, İranda həyat sönüb, rejim hakimiyyətini qorumaqdan ötrü silaha, gücə və zora əl atıb.
Tarixçi və siyasi şərhçi Məhəmməd Rəhmanifər “Xalq Cəbhəsi”nə müsahibəsində bu mövzuya və İranın region və dünyada məkrli siyasətinə toxunub.

- Narkotika biznesi, siğə, insanların hüquqlarını pozmaq, asmaq, terror təşkilatları yaratmaq, işğalçı ölkəyə qucaq açmaq... Bunlar islam dini ilə necə bir yerə sığır?

- Hərə islamı bir cür anlayır və hərə bir cür düşünür. Əvvəlcə bilməliyik ki, bu molla rejiminin islamdan anlayışı nədir. Xomeyninin bir söz vardır ki, islamı qorumaq üşün yeri gələrsə, onun bəzi qaydalarını belə pozmaq gərəkir. Hətta son zamanlar İranda bəzi mollaların dilindən bu söz eşitmişik, deyiblər ki, yəni, islami inqilabı qorumaq üçün yeri gəlsə İmam Zamanın da qətl edilməsi vacibdir. İslamdan bir anlayış ortada var ki, əsas hər şeydən əvvəl bu rejimi qorumaqdır. Bu rejimi qorumaq uğrunda yeri gələndə islamın inandıqları 12-ci imamı da aradan götürmək vacib ola bilər. İslam deyəndə onlar bu rejimi ifadə etmək istəyiblər. Bu rejimi qorumaq uğrunda hər cinayətə əl qoya bilərlər. Son belə düşünürlər ki, bu gün İslam sadəcə İranda, bu rejimdə yaşayır və əgər bu rejim aradan qalxarsa, İslam da aradan gedər. 20 il öncə Səttərxan hərəkatı başalayanda bəzi ayətullahlar deyirdilər ki, biz Məşrutənin qarşısında Məşrurədən tərəfdarlıq edirik. O zaman bir Əllamə Naini vardı ki, özü molla sayılır, Nəcəfdə oxumuşdu. Məşrutə dönəmində fikir ortaya qoyan bir kitab yazmışdı. O kitabında yazır ki, əgər sizin məqsədiniz dini hökumətdə bir mollanın ölkəyə hakim olmasıdır, bu istikdadla eynidir. Dini istikdad fərdi istikdaddan daha pisdir, daha zərəlidir. Bunu 120 il öncə Naini dilə gətirib. Bu gün biz bunu yaşayırıq, İranda dini istikdad ortadadır. Odur ki, insanlara atəş açılır, 13 yaşlı uşaq öldürülür, gənc qızlar, oğlanlar öldürülür¸ çiyinlərində islami missiya daşıyır, elə bilir ki, bununla İslama xidmət edir. Onun üçün onlar geri addım atmayacaq, millətlərin yükü daha ağırlaşır. Çox mübarizə aparmaq, qan vermək lazımdır ki, bu rejim yox olsun. İslami İnqilabdan sonra ilk başda onlar islami və inqilabi dünyaya yaymağı məqsəd götürüblər. Hətta bu məsələdə çoxlu dartışmalar da oldu. O zaman bu inqilabçıların arasında bəziləri dedi ki, biz bu işi görsək, dünyanı qarşımıza alırıq və onlar bizim inqilabımızı yaşatmazlar. Hər halda bir rejim olaraq İran İslam Cümhuriyyəti molla rejiminin ideolojiləşdirdiyi islam məsələsidir. Zaman-zaman bu məsələdə daxildən uğursuzluğlara düçar oldular, xalq bu islama inanmadı. İran-İraq savaşında az, çox bu anlayışla insanları səfərbər edə bildilər. Amma yavaş-yavaş bunların özlərinin oğurluqları üzə çıxdı, camaatın zehni açıldı, dedilər, islam budursa, istəmirik. İslamdan uzaqlaşdılar. Pəhləvi dönəmində təbliğ olunan irançılıq, burada əslində fars irqçilik məsələsi durur, 150 il öncə yaranmış və yaşanmış bir düşüncə tərzidir. Bunun yaranmasında Qacar hakimiyyətinin son zamanlarında, bu düşüncə əsasında islamdan öncə İran böyük imperatorluqlar qurmuşdu və ərəblərin əli ilə İslam gəldi, bu imperatorluqlara son qoydu. Onun dalınca türklər, moğullar bu ölkəyə hakim oldular. Bunu hətta Qasim Süleymanin ölümündə bir video vardı, orada deyilirdi ki, yabancılar, ya yad xalqlar bizə hakim oldu. Burada türklər nəzərdə tutulub. Bu anlayış əsasında türk və ərəb düşmənçiliyi əsas məqsəd daşıyır. Belə təsvir edirlər ki, əgər türklər, ondan öncə ərəblər bizə hücum etməsəydilər biz geniş ölkəydik. Bu əsasda İran bölgədə çalışır ki, şiə düşüncəsi ilə qarışdırdığı bir fasçılığı yaysın. Sən buna sadəcə şiəlik deyə bilmirsən. Bu bir şuibiəlikdir ki, farçılıq ilə şiəliyin sintezindən yaranır. İranın bölgədə gücü o qədər də yoxdur. Ölkə öz içində güclü olmalıdır. İranda yaşayan fərqli xalqlar bu rejimi qəbul etmirlər. İranın öz içində bir boşluq var. İkincisi, içəridəki problemləri xaricdə yaratdığı olaylarla örtməyə çalışır. Məsələn, terror təşkilatlarından yararlanılr. Dünyada, bəzi bölgələrdə öz düşmənlərini yaratdığı terror təşkilatlarının vasitəsilə aradan götürür. İranın təkbaşına o qədər gücü yoxdur ki, istəklərinə çatsın. Məcburdur ki, terror təşkilatları qurub, işlərini irəli çəksin.

- Nüvə silahı əldə etmək istəyinin arxasında hansı məqsədlər dayana bilər?

- İran bu silahı İsraili, həm də Avropanı qorxutmaq üçün əldə etmək, öz varlığını sığortalamaq üçün istəyir. Elə düşünür ki, əlində nüvə silahı olarsa, heç kim ona toxunmayyacaq. İran Avropanın, İsrailin həqiqətən də düşmənidirmi? Bu məsələni ortaya qoymaq olar. Yəni son 40 ildə İran bütün ölkələrdən çox İsraillə xidmətdə olub. Bunu bəzən İsrailin rəsmilərinin də dilində eşidirik. Şimon Peres bir zaman demişldir ki, Əhmədi Nejad bir ordudan çox İsrailə xidmət etdi. İran indiyədək İsrailə qarşı heç bir iş görməyib, hətta zaman-zaman pərdə arxasında işbirlikləri üzə çıxıb. Amerika ilə də belədir, sözdə danışmaqlarına baxmayaraq, Vaşinqton hər zaman bu rejimi qoruyub. Xalq aksiyalar keçirəndə ABŞ sadəcə bir neçə bəyanat verməklə kifayətlənib, gülümsəyərək bu hadisələrin kənarından keçib. 2009-cu ildə Tehranda böyük aksiyalarda iştirakçıları şüarlar səsləndiridilər: “Obama, Obama ya onlarla ol, ya bizimlə ol“. Lakin Obama sadəcə gülümsədi, bir bəyanat verərək insanların öldürülməsini qınadı. İndi də iki aydır İran qarışıb, amma ABŞ sadəcə bəyanatlar verməklə məşquldur.

- Nədən ABŞ, Avropa İranın qarşısını kəsməkdən çəkinir...

- ABŞ-ın bu molla rejimini ortadan qaldırmaq fikri yoxdur. Bir sıra diplomatik oyunları kənara qoysaq, İran rəsmi Vaşinqtonun bölgədə istəklərini həyata keçirib. İran bölgəyə “xoxan” kimi göstərilib ki, ərəb ölkələri neftini satıb silahlar alsınlar. Bu proses əslində ABŞ-ın xeyrinədir. Bunu hələ də aydınlaşdıra bilmirik ki, İran rejimi ABŞ-ın düşmənidir, yoxsa onun, İsrailin çıxarları uğrunda çalışır. Əgər ortada İran olmasaydı, ərəb ölkələri İsrailə bu qədər yaxınlaşa bilərdirmi? Bunu soruşmalıyıq. İran sözdə həm ərəbləri, həm İsraili təhdid edir. Beləliklə düşünürəm ki, İsrailin çıxarları uğrunda ya oynayır, ya çalışır. ABŞ-ın İrana ordu çəkməsi söz konusu ola bilmir. Bir də İranda yaşayan millətlərin talesizliyidir ki, hər zaman bunlar ayağa qalxanda, ABŞ-da demokratlar iş üstündə olub. İstər Klinton, istər Obama, istər Baydenin dönəmində. Bəlkə Tramp iş üstündə olsaydı, onun hakimiyyəti dönəmində bu aksiyalar başlasaydı vəziyyət də fərqli olardı. Pompeo onun xarici işlər naziri idi, düşünürəm ki, onlar ciddi bir müdaxilə haqda düşünərdilər. Amma indiki iqtidardan bunu gözləmirəm.

- Azərbaycana diş qıcımaq İrana necə başa gələ bilər?

- İran Azərbaycanın varlığını qəbul edə bilmir. Əgər Azərbaycanın çevrəsində bir Türkiyə, bir Güney Azərbaycan olmasaydı İranın Azərbaycanla heç bir dərdi olmazdı. Şübhəsiz, sizə deyirəm ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında bir münaqişə olsaydı İran Azərbaycana dəstək verərdi. Deyərdi ki, bunlar mənim dindaşımdır, məzhəbimiz, dinimiz birdir. Amma İranın qorxusu bir türk dünyasıdır, bir Güney Azərbaycanın varlığıdır. İran qorxur ki, Güney Azərbaycan ayrılsın və Bütöv Azərbaycan yaransın. Burada İran sadəcə İsraili bəhanə edir, içəridə Güney Azərbaycanlıların qabağını alsın, oaradakı coşqunu yatırsın. Onları inandırsın ki, Quzey Azərbaycan İsrail ilə iş aparır və s. Siz də burada onların siyasətlərini yürüdürsüz, fəallarımızı qorxutmaq üçün əlində vasitə olur. İran İsrailin düşməni obrazından çıxış edərək inqilab keşikçilərini Azərbaycana qarşı hazırlayır. İran Azərbaycanda savaş törədə bilmir, amma arzu edir. İran Xomeynini sevən yerli azərbaycanlıları Quzey Azərbaycana qarşı yönləndirir. İranın ən böyük arzularından biri budur ki, o qədər gücü olsaydı Azərbaycana qarşı bir savaş cəbhəsi açardı. Ya da Səudiyyə Ərəbistanına qarşı. Necə ki, son zamanlar İran hər ikisini təhdid edir. Amma əslindəı İran öz gücünü də bilir. Bilir ki, indiki durumda bunların heç biri ilə savaşa bilməz. Güney Azərbaycan türkləri son 120 ildə 4 inqilab yaşadıb. Bunlarla yanaşı düşüncə tərzləri də yenilənib. Baxın, Səttərxan Hərəkatında Güney Azərbaycan türkləri özlərini İran üçün fəda etdilər. Bunu deyəndə elə düşünüblər ki, Azərbaycanın xoşbəxtliyi İranın xoşbəxtliyi ilə gerçəkləşə bilər. Amma ondan 40 il keşdikdən sonra Seyid Cəfər Pişvəri hərəkatı baş verdi, ondan bir 20 il öncə Xiyabani hərəkatını, 1979-cu ildə Müsəlman Xalq Cəbhəsi və Şəriətmədari hərəkatını görürük. Son 30 ildə biz Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının yaranması və gündən-günə genişlənməsini görürük. Artıq Güney Azərbaycan türklərinin bir çoxu Güney Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mücadilə etməkdədirlər. Onlar düşünürlər ki, Güney Azərbaycanın müstəqilliyi Bütöv Azərbaycanın təşəkkülü ilə mümkündür. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin son zamanlar verdiyi dəstəklər onları ruhlandırıb, həm də arxalarında güclü Azərbaycan dövlətinin olduğunu qəbul edirlər.
“Editor.az 44 günlük müharibədə qələmini süngüyə çevirdi”Editor.az bu gün 10 yaşını qeyd edir. Azərbaycanın elektron KİV-ləri arasında kifayət qədər populyar və oxunaqlı olan portal ötən müddətdə özünəməxsus xeyli sayda uğura imza atıb.

Avrasiya.net xəbər verir ki, Bizim.Media olaraq biz də həmkarlarımızı təbrik edir, portalın baş redaktoru Fərid Şahbazlının arzu və fikirlərini oxucularımıza çatdırırıq:

- Fərid bəy, təbrik edirik, 10 ilin bu tayından geriyə boylananda nələri qeyd etmək istəyərdiniz?

- Təbrik və sual üçün sağ olun. Editor.az ölkəmizin internet məkanının ilk qaranquşlarındandır.

Saytın fəaliyyətə başladığı 2012-ci ildə Azərbaycanda internet media resurslarının sayı bu günkü qədər çox deyildi. Eləcə də rəqabətdə bu qədər güclü deyildi. Amma bütün çətinliklərə rəğmən biz qarşımıza qoyduğumuz hədəflərə çatdıq. 10 yaşa gəlib çatmağımızın özü də bunun sübutudur.

- Uğurlarınızı faktların dili ilə necə ifadə edə bilərsiniz?

- 10 yaşlı Editor.az-ın bu gün gündəlik ziyarətçi sayı 25-30 min arasında dəyişir. Çalışırıq ki, izləyicilərimizə daha ciddi və vacib xəbərləri çatdıraq.

Biz şou xəbərlərindən, kriminal xəbərlərdən daha çox ciddi siyasi, analitik xəbərlərə üstünlük veririk. Və müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq Editor.az öz fəaliyyətini sosial şəbəkə üzərindən çox uğurla qurmağa nail olub. Bu gün paylaşdığımız istənilən xəbərlərimiz sosial şəbəkələrdə çox böyük oxucu kütləsi tərəfindən izlənilir.

- Sizin portal 44 günlük müharibə dövründə çox aktiv idi...

- Bəli, Editor.az 44 günlük müharibədə sözün həqiqi mənasında qələmini süngüyə çevirdi. Məhz, həmin günlərdə portalımızın “YouTube” kanalı fəaliyyətə başladı. Müharibənin getdiyi o gərgin günlərdə Editor TV tərəfindən “YouTube” platformasında rus və ingilis dillərində düşmənin təxribatçı siyasətini ifşa edən onlarla materiallar hazırlandı.

Hazırlanan materiallar Ermənistan mətbuatının belə gündəmini məşğul edə bilmişdi. Bu gün də dayanmırıq. İnformasiya müharibəsinin davam etdiyi bu günkü günlərdə də fəaliyyətimizi genişləndiririk.

- İnformasiya mübadiləsini necə qurmusunuz? Xarici tərəfdaşlarınız varmı?

- Həm yerli, həm də xarici KİV-lərlə kifayət qədər geniş əlaqələrimiz var. Belə ki, Türkiyə, Ukrayna, Qazaxsıtan, Özbəkistan, Pakistan və digər ölkələrin mətbuorqanları, media qurumları ilə əməkdaşlıq barədə müqavilələrimiz var. Gündəlik informasiya mübadilələri aparırıq. Bu yaxınlarda Editor.az-ın təşkilatçılığı ilə Türkiyənin İstanbul şəhərində Türkiyə-Azərbaycan jurnalistlərinin Zəfər görüşü keçirildi. Türkiyənin bütün tanınmış media qurumları həmin tədbirə qatılmışdı.

- Yəqin ki, yeni hədəfləriniz də az deyil?

- Bəli, növbəti ildən etibarən rus və ingilis dillərində də xəbər yayımına başlayacağıq. Eyni zamanda portalımızın “YouTube” kanalını daha da inkişaf etdirməyi düşünürük. Bu məqsədlə yeni verilişlər üzərində işlər gedir.

Digər mühüm istiqamət isə, beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirməkdir. Ən əsası gündəlik olaraq oxuculara keyfiyyətli və operativ xəbərlərin çatdırılmasını hədəf kimi qarşımıza qoymuşuq.
Mollaların əksəriyyəti İran agenturasının əməkdaşıdırlarFazil Əliyev: “İrandan buradakı agentura şəbəkəsi üzvlərinə, qüvvələrinə əmr edilib ki, bundan sonra açıq fəaliyyət göstərsinlər”

Gürcüstan Cənubi Qafqazın ən çox müsəlman əhalisi olan yeganə xristian dövlətidir. Bu ölkənin İslam dininə etiqad edən vətəndaşlarının əhəmiyyətli hissəsini isə etnik azərbaycanlılar təşkil edir. 2021-ci ilə aid statistik məlumatlara əsasən Gürcüstanda yaşayan etnik əhalinin sayı 440 min nəfərə yaxındır və onlar əsasən Kvemo-Kartli (Borcalı) regionunda məskunlaşıblar. Qeyri-rəsmiumatlara görə isə bu rəqəm 1 milyondur. Gürcüstandakı soydaşlarımız qonşu Türkiyə ilkə normal münasibətdədirlər. Lakin qonşu İran soydaşlarımıza ideoloji təsir göstərməkdədir. Fars-molla rejimi Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımız arasında öz təsir imkanlarını genişləndirmək üçün müxtəlif təsirli üsullardan istifadə edir. O da aydındır ki, İran agenturasının təsiri altına düşən soydaşlarımız da az deyil. Gürcüstandakı soydaşlarımızdan aldığımız məlumatlara görə, İranın Gürcüstanda güclü dini təşkilatları var: “Zeynəb”, “Fatimə” təşkilatları şiə adı altında gizləniblər. Şiəlik adı altında dindarlar çoxalıb. Amma bu, şiəlik deyil, irançılıqdır.

Gürcüstan Naminə Siyasi Partiyanın sədri Fazil Əliyev “Xalq Cəbhəsi”nə bu mövzu ilə bağlı müsahibə verib.

- İranın Gürcüstanda dini təsiri nə yerdədir. Həqiqətən İran müsəlmanlara, xüsusən soydaşlarımıza İslam ideologiyası aşılıyır?

- Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra İran, İraq və Səudiyyə Ərəbistanı xüsusi xidmət orqanları din sahəsinə təsir göstərməyə başladılar. O cümlədən Türkiyədən nurçular, FETO-çular axın etdi. Bunların içində ən aktivi fars-molla rejiminin agentləri və FETOçular oldu. Bəlkə də bu sahəyə, fəaliyyətlərinə azı yüz milyon dollar yatırım ediblər. Məscid, mədrəsələr tikdilər, gəncləri Quma apardılar, guya dini təhsil verdilər. İllərdir bu təhlükənin olduğunu deməyimizə baxmayaraq Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi heç bir ölçü götürmədi. Səhv etmirəmsə, QMİ Gürcüstanda 2008-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. Saakaşvili dönəmində bu idarənin fəaliyyətinə xitam verildi. Bundan sonra ölkədə dini təşkilatlar QHT kimi fəaliyyət göstərməyə başladılar. Erməni kilsəsi, gürcü pravoslav kilsəsi vahid çətir altında fəaliyyət göstərsələr də, islam dini daşıyıcıları olan 25-dən artıq QHT yönümlü təşkilatlar pərakəndə şəkildədirlər. Şiəçilik, vəhhabilik, sufilik, sələfilik və s. Bir-birləri ilə yola getmirlər, qarşıdurmadadırlar. İranın nəzarətində olan mədrəsələrdə fars dili öyrədilir, türkçülüyə nifrət aşılanır. 7, 8, 10 yaşlı uşaqları mədrəsələrə aparıb onları farslaşdırırlar, beyinlərinə fars ideologiyası yeridirlər. Məşhəd, Kərbəla gürcü müsəlmanlarına müqəddəs yer, müqəddəs vətən kimi təqdim olunur, hüseynçilik ideologiyası aşılanır, Aşura kimi mərasimlərə götürülür, bir sözlə həmin uşaqların, gənclərin beyinləri zəhərlənib. İranın Gürcüstanda on minlərlə yetişdirməsi var, ölkə dini fəlakətlə üz-üzədir. Harada savadsız, aztəminatlı gənclər var İranın buradakı mollaları onları ələ alırlar. Onlar üçün savadlı din xadimi yetişdirmək arxa plandadır, əsas məqsəd ovu fars ideologiyasını daşısın, türkçülüyə nifrət etsin. İran Gürcüstandakı soydaşlarımız arasında potensial terrorçu yetişdirir.

- Gürcüstanda İranın nəzarəti altında fəaliyyət göstərən mədrəsələrə dövlətin təsiri, nəzarəti varmı?

Hələ bu vaxta kimi parlamentdə Milli və dini azlıqlar haqqında qanun qəbul edilmədiyindən bu sahədə onlarla aparılan işlər qeyri-qanunidir. Gürcüstanda Dini məsələlər üzrə bir agentlik yaradılıb, ölkə konstitusiyasında din dövlətdən ayrı göstərilib. Hökumət yalnız onları maliyyələşdirir. Amma bu vaxtadək hakimiyyət, hökumət İranın ölkədə agentura şəbəkəsini yaratmasına, mədrəsələrdə dərslərin necə keçirildiyinə, islam dini çətiri altında gənclərə nə aşıladığına mane ola bilmir. Həmin mədrəsələrdə keçirilən dini dərsliklərə belə müdaxilə oluna bilməz. Bu dərsliklər harada hazırlanır, kim tərəfindən yazılır, necə yazılır,buna nəzarət olunmur. Çünki qanun buna izn vermir. Ona görə də, İran ölkədə istədiyi, özünəsərf bir formada dini tədris edir. Fars-molla rejimi gənclərimizi asanlıqla zombiləşdirir. Bundan başqa bir növ fars-molla rejimi ilə Gürcüstan hökumətinin mövqeyi üst-üstə düşür. Bizim dinimizdən, mədəniyyətimizdən istifadə edərək hərə öz maraqlarına xidmət edir. İrana nə lazımdır, türkə, türkçülüyə qarşı, regionda mövqeyini gücləndirmək üçün farspərəst, radikal təfəkkürlü hərbi bazarlara oxşar zombiləşmiş dəstələr yaratsın. Hakimiyyət də elə bil bunlarla razılığa gəlib ki, biz sizin fəaliyyətə yaşıl işıq yandırırıq, siz də seçkilərdə bizim xeyrimizə məscidlərdə, mədrəsələrdə, mərasimlərdə adamlar arasında təbliğat aparın. Bu hər iki tərəfə sərf edir. Bundan başqa ölkədə sünni şiə məsələsi, söhbəti qabardılır. Mənim yaşadığım küçədə vəhhabilər və şiələr yaşayır. Orada sünni şiə qarşıdurması oldu, hətta bir gənc dünyasını dəyişdi. Ara, sıra qan davası düşüb, hər an belə təhlükələr gözlənilir. Gürcüstanda azərbaycanlıların yaşadığı hər bölgədə, hər rayonda belə qarşıdurmalar gözlənilir. Çünki, ortada fars-molla rejimin maliyyələşdirdiyi mollalar var, yüz min dollarla vəsait xərclənir, mədrəsə, məscidlər tikdirilir. Bizim soydaşlarımız arasında isə savadsızlıq artır, ziyalılarımız da fars-molla rejiminin Gürcüstandakı rıçaqlarını təsir edə bilmirlər.

- İranın mədrəsələr, mollaları Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza nə verib, nə alıb?

Heç nə verməyib, əksinə onların beyinlərini zəhərləyib. Narkomanlarımızın sayını artırıb. Mədrəsə və məscidlərin koordinasiyasını milliyətcə fars olan İranın Gürcüstandakı “Əl Mustafa” Universitetinin nümayəndəsi Həsən Yusifzadə həyata keçirir. Bu adam Azərbaycandan qaçan agent Ocaq Nicatın rolunu oynayır. İranın Gürcüstandakı səfirliyinin nümayəndələri, xüsusi xidmət orqanlarının polkovnikləri fəal iş aparırlar. Dini mərasimlərdə, Aşura günündən bir gün öncə keçirilən "Tasua" yürüşündə onlar kütlənin önündə gedirlər, arxada bizim din xadimlərimiz, mollalar gəlir. Gürcüstanda dini sahədə özbaşınalıqdır, çünki bu sahədəki fəaliyyət qanunla tənzimlənmir. Dünənin əyyaşı bu gün özünə şeyx adı verib fəaliyyət göstərə bilir, hətta məscidə rəhbərlik edir. Artıq məlumatlar alırıq ki, mədrəsələr bankdan kreditlər götürür. Ölkədə məscidlərin demək olar ki, hamısı şəxslərin əmlakıdır. Ponçiala küçəsində əvvəl bir məscidimiz vardı, akademikimiz, yüzlərlə professorumuz, ziyalımız vardı. Amma indi beş məscid var, ziyalılarımız azalıb, narkomanların sayı artıb. Qumda dini təhsil alıb geri qayıdanlar elə bil bu sayın artmasına səbəb olub. Gürcüstana İrandan narkotik idxalı artıb, din adamlarının çoxu narkotik istifadəçisidir. Ponçialada ildə 25-30 ton narkotik satılır. 1200 sakin narkotik istifadəsi və satışına görə həbsdədir. Bunların 200-300-ü keçmiş namaz qılan, möminlərdir. Həbs olanların əksəriyyəti İran vətəndaşlarıdır. İran Gürcüstana iki şey ixrac edir - savadsız, agent mollalar və narkotika.

- SEPAH-ın bu sahəyə hansısa təsiri varmı?

SEPAH-ın Gürcüstana böyük təsiri var. İranın Gürcüstandakı səfirliyindəki SEPAH-ın nümayəndələri birbaşa şeyxlər, axundlarla əlaqəlidirlər, dostdurlar. SEPAH-ın Gürcüstandakı axund və molla dostları normal şəraitdə yaşayırlar, Allahşükür Paşazadəyə oxşayırlar, hamısı milyonçudur, dəbdəbəli villalara sahibdirlər. Kənd, rayon mollaları haradan bu qədər varlanırlar ki, belə təmtəraqlı yaşayırlar. İran agenturasının əməkdaşına çevrilən mollanın tez bir zamanda həyatı dəyişir. Azərbaycanın Gürcüstanda dinlə apardığı iş sıfıra bərabərdir. Bu sahə ilə bir sıra layihələr, təkliflər vermişik, amma yaxına buraxmırlar. Biz çalışırıq ki, İran kimi ölkənin agenturasının qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinin qarşısını alaq. Buna gücünüz çatır. Şəxsən mən Gürcüstanın güc strukturlarına, hüquq-mühafizə orqanlarına, Baş Prokurorluğa rəsmi müraciətlər etmişəm ki, İran başda olmaqla digər xarici ölkələrin burada açdığı məscid və mədrəsələrin fəaliyyəti, orada keçirilən dərslər yoxlanılsın. Kimlərin İran agenturadı ilə əlaqələri yoxlanılsın. Bizdə çox böyük şübhələr var ki, İranın, fars-molla rejimin Gürcüstanda güclü, eyni zamanda təhlükəli agentura şəbəkəsi var. Bu günlərdə hüquq mühafizə orqanları bəyanat verdilər ki, Tiflisdə bir İran vətəndaşı İsrail vətəndaşını öldürmək istəyir, bu o deməkdir ki, İranın agenturası iş başındadır. Marneulidəki vətənpərvər, millətini və xalqını sevən mömin qardaşlarımızdan aldığım məlumatdan belə qənaətə gəldim ki, Qasim Süleymaninin öldürülməsindən sonra İrandan buradakı agentura şəbəkəsi üzvlərinə, qüvvələrinə əmr edilib ki, hamı bundan sonra açıq fəaliyyət göstərsinlər. Bundan əvvəl gizlin iş görürdülərsə, indi çəkinmədən kartları açsınlar. Farslaşma ideologiyası, türkçülüyə nifrəti açıq şəkildə təşviq etsinlər. Çünki, hakimiyyətdən, hökumətdən çəkinmirlər, meydan onlarındır. Amma biz buna imkan verməyəcəyik. Onların baş qaldırmalarına imkan verə bilmərik. Açığı, bu sahədə meydanda tək mübarizə aparırıq, heç yerdən dəstəyimiz yoxdur. Amma vətənimiz, millətimizin təhlükəsizliyi üçün çalışmalıyıq, fəaliyyətimizi birləşdirməliyik. Nə vaxta kimi davam edəcəyini zaman göstərəcək.
İran bütün dünya üçün təhlükədir

Barux Leviev: “İranda radikal və təcavüzkar rejim dəyişdirilən kimi Fələstin məsələsi tez həll oluna bilər”

İsrailli ictimai, siyasi xadim, “Yerusəlimin əli” təşkilatının rəhbəri, lobbiçilik fəaliyyəti göstərən Barux Leviev “Xaql Cəbhəsi”nə müsahibə verib.

-Azərbaycan İsraildə səfirlik açacaq. Bu iki ölkəyə və regiona nə vəd edir?


Azərbaycanın İsraildə səfirliyinin rəsmi açılışı xəbəri, şübhəsiz ki, çoxlarını, xüsusən də bu anı uzun müddətdir gözləyənləri, yəni Azərbaycan diasporunu, Qafqazdan olan insanları, dövlətin təbliğində bilavasitə iştirak edən fəalları və ictimai xadimləri sevindirdi. Onu da qeyd edirəm ki, səfirliyin açılışında şəxsən iştirak etməyi böyük səbirsizliklə gözləyirəm. Belə bir qərar, şübhəsiz ki, iki ölkə arasında sıx ticarət və turizm əlaqələrinin inkişafına töhfə verəcək. Bu, hər cür prosesləri sadələşdirəcək, biznes, iş, repatriasiya və s. ilə bağlı sənədlərin təqdim edilməsi və ya qəbulu ilə bağlı müxtəlif məsələlərin tez və səmərəli həllinə kömək edəcək. Hər iki dövlətə böyük fayda gətirəcək və həmçinin hələ bu barədə qərar verməyən hər kəs üçün nümunədir.

- Amma nəzərə almalıyıq ki, bu qərar İranı rahatsız edib. İrandan söz düşmüşkən, orada baş verənlərlə bağlı fikrinizi bilmək istərdik.

- Bu gün İran çətin günlərini yaşayır. Bütün dünya indi orada baş verənləri diqqətlə izləyir. Oradakı mövcud hakim rejimdən bezmiş dinc İran xalqının həmin təbii reaksiyası bizə çox şey deyir.

İrandan bizə gələn o hadisələrin kadrları getdikcə bütün bunların vətəndaş müharibəsi elementləri ilə ümumi üsyana çevrilə biləcəyinin göstəricisidir. Azərbaycanın İsraildə səfirliyinin açılması qərarı İranda xalqın hiddəti deyil. Mənim fikrimcə, burada ağıllı insanlar mühüm rol oynayır və mən onlara daha çox müraciət edərdim.

İranda etiraz dalğası təsadüfən yaranmayıb. İyirmi birinci əsrdə repressiyalar, özünüifadə qadağaları və siyasi təqiblər sadəcə olaraq reallığa uyğun deyil. Onu da qeyd edim ki, İrandakı etnik azlıqların siyasi institutlarda, mədəniyyətdə və biznesdə təmsil olunmaq hüquqları məhduddur. İranda əxlaq polisi hələ də öz vətəndaşlarının şəxsi həyatına nəzarəti davam etdirərkən dünya bütün cəbhələrdə inkişaf edir və tərəqqiyə can atır. Hər şeyin bir həddi var. Mövcud tendensiyaları nəzərə alsaq, regionun siyasi mənzərəsinin gec-tez dəyişəcəyi və yaxşılığa doğru dəyişəcəyi ehtimalı getdikcə artır. İstənilən halda, arxaya baxmadan irəliləməyə ümid edəcəyik.

- Ukrayna tərəfindən vurulan İran pilotsuz təyyarələri, Tehran tərəfindən Rusiyaya silah verilməsi... Tehranın mövqeyini necə qiymətləndirmək olar?

- Birincisi, İranın qırx ilə yaxındır ki, dünya sanksiyaları altında yaşayan praktiki olaraq təcrid olunmuş bir ölkə olduğunu xatırladaram. Belə hökm sürən şərait təbii olaraq rejimi uyğunlaşmağa məcbur edir. Bu gün İranın demək olar ki, heç bir müttəfiqi qalmayıb. Ana təbiətin onlara bəxş etdiyi təbii sərvətlər olmasaydı, heç kim onları xatırlamazdı.

Maraqları rəhbər tutaraq, bir çox ölkələr diktatorlarla, xüsusən də müəyyən bir vəziyyətdə təklif edə biləcəkləri bir şey varsa, onlarla əlaqə qurmağa məcbur olurlar. Xüsusən də kömək istəyən qarşı tərəf əslində özü çətin vəziyyətdədirsə və həm də hər kəsdən təcrid olunubsa. İranda, indi də Rusiyada təcrid və humanitar böhran hər iki tərəfi hərbi əməkdaşlığı bağlamağa məcbur edir.

Məlum səbəblərə görə, Rusiya və İran Ukraynaya və onun mülki əhalisinə qarşı İran silahlarından istifadə etməsini inkar edirlər. Qeyd etmək lazımdır ki, çox güman ki, bəzi liderlərin gec-tez cavab verməli olacağı beynəlxalq tribunal hələ də ləğv edilməyib.

- Fələstin siyasətindən sui-istifadə edən Tehran rejiminin Şərq siyasətində sonunu necə görürsünüz? İran bu mövqedə nə qazanıb, nə itirib?

- Fələstin problemi 1979-cu ildə İslam inqilabından və ayətullahların İrana gəlişindən dərhal sonra yeni məzmun kəsb etdi. Özlərini bütün İslam dünyasının liderləri hesab edən İran hər vəchlə fələstinlilərin müdafiəçisi olduqlarını bütün dünyaya nümayiş etdirir. Baxmayaraq ki, əslində həm İsrailin özündə, həm də başqa dövlətlərin ərazilərində yaşayan sünni ərəblər onları az maraqlandırır.

Bəs Səddam Hüseyn devrildikdən sonra iraqlılar fələstinliləri İraqdan qovduqda, Misir rejimi Qəzzalı fələstinliləri təqib edəndə və ya Suriyada qaçqın düşərgələrində yaşayan fələstinlilərə xüsusi qəddarlıqla yanaşıldığını necə izah etmək olar? “Ədalət uğrunda mübarizə” adı altında Fələstin problemini əlində qalxan tutan İran nədən bunlara göz yumur? İran bütün bu özbaşınalıqları biganəlik və laqeydliklə müşahidə ediblərmi və müşahidə etməkdə davam edirlərmi? Yeri gəlmişkən, belə nümunələr daha çoxdur.

Fələstin məsələsində sui-istifadə və fərziyyə, ən yaxşı halda, heç bir nəticə verməyəcək. Və ən pis halda, bu, dəhşətli nəticələrlə doludur. Bu cür taktikalar regionda sülhün və əmin-amanlığın təminatı deyil.

Mən praktiki olaraq yüz faiz əminəm ki, İranda radikal və təcavüzkar rejim dəyişdirilən kimi Fələstin məsələsi kifayət qədər tez həll oluna bilər.

- Bəzən İsraili yer üzündən siləcəyi ilə bağlı bəyanatlar verən İran hansı silaha və gücə arxalanır?

- Necə deyərlər, od olmayan yerdən tüstü çıxmaz. İranın nüvə silahı hazırlaması da sirr deyil. İranın nüvə dövləti statusuna yaxınlaşdığı indiki vəziyyət təkcə İsraili deyil, çoxlarını narahat edir. İranın hakim elitasının bütün bu yüksək səsli populist şüarları, daha çox radikal fanatik baxışları diktator rejimli ayətullahların fikirləri ilə üst-üstə düşür. Ancaq fakt faktlığında qalır və hər şeyə rəğmən, xüsusilə biz yəhudilər və İsrail dövlətimiz üçün daim ayıq-sayıq olmaq lazımdır. Bir dövlətin hərbi strategiyasının hazırlanmasında və qurulmasında say üstünlüyü, eləcə də ərazilərin ölçüsü və sərhədlərinin uzunluğu əsas meyardır. İsrailin geosiyasi mövqeyinə verdiyi qiymət əsasında xüsusi hərbi doktrina hazırlanıb.

Deməli, xalqımız tarixən nəhəng yaşamaq və daimi uyğunlaşma yolu keçməli olub. İsraildə hamı yaxşı bilir ki, ən kiçik təhlükəyə belə son dərəcə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır və vəziyyətin pisləşməsini gözləmək olmaz. Bunun üçün İsrail həm dövlət daxilində, həm də ondan kənarda xeyli pul xərcləyir. Siyasi elitamız hər an dünyaya çatdırmağa çalışır ki, sərhədlərimiz yaxınlığındakı nisbi sakitlik hər an kütləvi qırğın silahlarının tətbiqi ilə növbəti genişmiqyaslı münaqişəyə çevrilə bilər.

- İsraillə Türkiyə arasında buzlar əriyir. Azərbaycan-İsrail-Türkiyə birliyi region üçün nə vəd edə bilər?

- Yanılmıramsa, Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərindən biri İsrail-Türkiyə-Azərbaycan üçtərəfli formatda sıx dostluq və siyasi münasibətləri inkişaf etdirmək istəyidir. Azərbaycan hətta vaxtilə üç dövlətin analoji sammitinin keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib. Ancaq çox güman ki, Türkiyə ilə İsrail arasında dostluq münasibətləri baxımından bəzi anlaşılmazlıqlar və dəyişikliklər fonunda nəsə buna mane oldu.

Yaxın Şərq regionu qədim zamanlardan diqqəti cəlb edib və eyni zamanda həmişə kifayət qədər kövrək təhlükəsizlik sisteminə malik olub. Region həmişə hiyləgərliyi və məkrliyi ilə seçilib. Zaman dəyişir, amma adətlər?

Əgər hər şeyə real baxsanız, o zaman adi gözlə görə bilərsiniz ki, kim həqiqətən inkişafa və çiçəklənməyə can atır, daha kimlər orta əsrlərdədir və alçaldıcıdır. Qəribədir ki, inkişafdan geri qalan, radikal düşüncəli, çox uzaqda vətənlərinin vətənpərvərləri deyil, daha çox maraq və diktatorların rəhbərlik etdiyi, ilk növbədə öz xalqına zülm edən və sıxışdıran ölkələr onların uydurmadığı alətlərdən istifadə edərək demokratik və liberal dəyərlərə söykənərək, daha uğurlu xalqları və dövlətləri kinli və məharətlə münaqişəyə sürükləyir. Tərəqqi edən dövlətlərə misal olaraq yuxarıda adları çəkilən bütün ölkələri - İsraili, Azərbaycanı, Türkiyəni qeyd edəcəm.

Şəxsən özlərinin (tiranların) heç bir aidiyyatı olmayan, guya onlarla həmrəylik prinsipindən çıxış edərək dinə əsaslanan hər cür şüarların arxasında gizlənən bu dəstə hamını münaqişəyə cəlb etməyə çalışır. Daha çox şeyə qadir deyillər. Çox təəssüf edirəm ki, bizim İsrail dövlətimiz danışıqlar aparmağın çox çətin olduğu bir neçə belə qurumla əhatə olunub.

Şəxsən mən türk və Azərbaycan xalqlarının istedadlı və yüksək mədəni olduğuna həmişə inanmışam və indi də inanıram. Xalqlar yaxşılığa, sülhə can atırlar. Və mürəkkəb dünyada gedən qlobal proseslərə baxmayaraq, onların liderləri unutmurlar ki, dünyamız yalnız irəli getməlidir və onun vətəndaşları daha yaxşı həyat keyfiyyətinə layiqdirlər.

- ABŞ Yaxın Şərqdə bir sıra hərbi əməliyyatlar keçirib. Amma o, İran haqqında düşünmür. Səbəblər...


- Elə oldu ki, Birləşmiş Ştatlar heç bir şəraitdə müəyyən qlobal və lokal münaqişələrdə kənarda qalmayan dünya dövləti rolunu öz üzərinə götürdü. Buna əsaslanaraq, ölkə rəhbərliyi artıq uzun onilliklərdir ki, bütün sahələrdə - iqtisadi, hərbi sahədə, ilk növbədə, öz vətəndaşlarının maraqlarına əsaslanan və ümumi baxışlara, ideallara və dəyərlərə əsaslanan müəyyən beynəlxalq siyasət və davranış taktikasını işləyib hazırlayıb.

Çoxsaylı nəşrlərə və çıxışlara əsasən, İranın özü də daxil olmaqla, Yaxın Şərq məsələsi ABŞ rəhbərliyinə biganə qalmaqdan uzaqdır. Bir dünya dövlətinin regiona diqqətini necə, nə vaxt və necə göstərməyə çalışacağı və ya göstərəcəyi başqa məsələdir. Vəziyyəti yaxşılığa doğru dəyişmək üçün konkret olaraq nə edəcəklər. Yolda uyğunlaşmalı və bəzən improvizasiya etməli olan bir neçə gözlənilməz hallar var. Bəzən uğurlu, bəzən isə yox.

ABŞ-ın əsas siyasi vektoru aydındır. Məhz, bütün dövlətlərin vətəndaşlarının demokratik hüquq və azadlıqlarını müdafiə edən siyasi ideologiyadır. ABŞ və sivil dünyanın əksər ölkələri kimi onlar da cəmiyyətdəki bütün insanların siyasi bərabərliyini müdafiə edən hərəkatın tərəfdarıdırlar. Və təkrar edirəm, sual! Bənzər şeylər bütün dünyada bacarıqlı və balanslı şəkildə necə və hansı şəkildə qurulacaq. Və daha nə qədər döyüşçülərə və qurbanlara dözməliyik. Müxtəlif yollarla proqnozlaşdıra bilərsiniz.

Hesab edirəm ki, hamımızı müəyyən hərəkətlərə sövq edən başqa qüvvələr var. Bəşəriyyət dünyagörüşü baxımından transformasiya olunmalı, fərqli düşüncə səviyyəsinə keçməlidir. Amma bu fəlsəfədir. Sual açıq qalır.
"Putin sübut etdi ki, istənilən vaxt sözünün arxasından asanlıqla qaça bilir..." - HəsənquliyevAvrasiya.net moderator.az-a istinadla Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Rusiya prezidenti Vladimir Putinin "Valday klubu"nda Azərbaycana qarşı səsləndirdiyi fikirlərə şərhini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, dünən Rusiya Prezidentinin "Valday klubu"nda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına alan, Rusiyanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımasının Ermənistandan asılı olmasını bəyan etməsini necə qarşıladınız?

- Rusiya ilə dostluğa, onu Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi məsələsində ədalətli qərarlar qəbul etməyə inandırmağın mümkünlüyünə inanan bir şəxs kimi böyük təəssüf hissi keçirdim. İnanıram ki, tək mən yox, həm də Putinə inanan çoxlu sayda insan bundan təəssüfləndi. Mən əvvəllər də söyləyirdim ki, regionda marağı olan Rusiya münaqişəyə son qoyulmasında, digər güclər isə Türkiyə istisna olmaqla, münaqişənin ədalətli həllində maraqlı deyillər. 10 noyabr sazişi də elə tərtib olunub ki, gələcəkdə bir çox məsələlər barədə razılığa gəlmək mümkün olmasın. Məsələn, yazıla bilərdi ki, Laçın və Zəngəzur dəhlizləri eyni statusa malik olacaq, amma yox, fərqli ifadələr işlətməklə Ermənistana manipulyasiyalar üçün yer qoyulub. Yaxud, üçtərəfli Bəyannamənin birinci bəndində yazılmalı idi ki, tərəflər bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıyır. Vətən müharibəsi dövründə dəfələrlə mətbuata verdiyim açıqlamalarda qeyd edirdim ki, biz Ermənistanla Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmadığı heç bir sənədə imza atmamalıyıq.

Amma bəzən güc faktorundan doğan acı reallıqlarla barışmalı oluruq. Putin Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra ikinci böyük səhvini etdi. Eləcə də sübut etdi ki, həm o, həm də müasir Rusiya dövləti istənilən vaxt sözünün və imzasının arxasından çox asanlıqla qaça bilir. Artıq əminliklə qəbul etmək olar ki, Rusiyanın imzaladığı sazişlərin dəyəri onun üzərinə köçürüldüyü kağız parçasından da dəyərsizdir. O cümlədən, Azərbaycanla 22 fevral 2022-ci ildə Moskvada imzalanmış müttəfiqlik münasibətlərinə dair Bəyannamə də.

- Sizcə Putin niyə belə etdi?

- Rusiya sorosçu, qərbyönümlü Paşinyanı devirmək istəyir. Ona görə 44 günlük savaşda qismən neytral mövqe tutdu. Rusiya bu mərhələdə Paşinyanı devirə bilməsə də, həm onu işğalı müdafiə etməməklə cəzalandırdı, həm də Qarabağa-torpaqlarımıza öz əsgərlərini gətirdi. Hazırda görünən odur ki, Rusiya Qarabağı, Qarabağla birlikdə isə Azərbaycanı daima öz nəzarətində saxlamağı düşünür, sülh sazişinin imzalanmasından, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin nizamlanmasından son dərəcə narahatdır. Putin bu açıqlaması ilə ondan imtina etmiş sivil dünyanın, ermənipərəst Qərb dairələrinin də diqqətini özünə cəlb etmək istəyir. Görünür, həmin dairələrin dəstəyinə Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərindən daha çox dəyər verir. Bəlkə də ermənilərin vasitəsilə Qərb liderlərinə təsir edib Ukrayna bataqlığından çıxmaq üçün onlarla bir masa arxasında əyləşmək istəyir. Hamımız bilirik ki, ABŞ və Fransada güclü erməni diasporu var. İnanmıram ki, o son açıqlaması ilə Paşinyanın devrilə biləcəyini düşünür.

- Azərbaycan XİN niyə Putinin bu davranışına cavab vermədi?

- İqtidar Rusiya ilə dostluğa böyük önəm verir. Görünür ona görə. Ancaq bağlı qapılar arxasında etiraz ediləcəyinə, Soçidə onun təkliflərinin qəbuledilməz olduğunu və münasibətlərə ciddi ziyan vurduğunu onun diqqətinə çatdıracağıq. Paşinyan bəyan etdi ki, Putinin təkliflərini qəbul edir və ümid edir ki, Putin Soçidə sözünün üstündə duracaq. Bu isə əvvəl əldə olunmuş razılaşmalardan faktiki imtina deməkdir. Belə vəziyyətdə başqa nə edə bilərik?

Rusiya ilə işləməkdə davam etməli, Türkiyə və Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə, digər dost ölkələrlə məsləhətləşmələrə başlamalı, silahlanmaya və peşəkar ordu quruculuğuna böyük pullar xərcləməliyik. Tarixin elə məqamları olur ki, böyük dövlət adamları öz ölkəsinin gələcəyi naminə cəsarətli qərarlar qəbul etməli olur. Hesab edirəm ki, Ermənistan ilin sonuna qədər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyan sülh sazişi imzalamasa, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Qarabağ üzərində suverenliyimizi bərpa etmək üçün haqqa-ədalətə, beynəlxalq hüquqa əsaslanan belə bir qərar qəbul etməli olacaq. Əks halda Qarabağdan gözümüzü çəkməli, artıq ərazi bütövlüyümüzü tanımadığı və onu parçalamaq istədiyi üçün düşmən deyə biləcəyimiz ölkənin ordusunun Azərbaycanda yerləşməsi ilə barışmalı olacağıq.
“İran Azərbaycan qarşısında diz çökəcək”Sadiq İsabəyli: “Tehranın Azərbaycana qarşı siyasətinin mayası düşmənçiliklə yoğrulub”

İranda Məhsa Əminin ölümü ilə bağlı etiraz aksiyaları səngimir. Aksiyaları dağıtmaq üçün xüsusi qüvvələr cəlb olunub. Aksiya iştirakçıları hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirib. Təhlükəsizlik qüvvələri ilə aksiya iştirakçıları arasında qarşıdurma baş verib. Bir neçə şəhərdə eyni vaxtda başlayan aksiyalar zamanı hökumət məmurları ilə xalq arasında qarşıdurmalar yaranıb. Tehran, Kərəc, Şiraz, Rəşt, Sənəndəc, Saqqız, Məşhəd, Bukan, Ərak, Xoraseqan, Qəzvin, İsfahan və başqa şəhərlərdə öyrəncilərin və orta məktəb şagirdlərinin əvvəlkilərə nisbətən daha çox olduğu deyilir. Məhsa Əmininin doğulduğu şəhər olan Saqqızda hökumət qüvvələri nümayişçilərə qarşı zor tətbiq edib. Nəticədə toqquşmalar baş verib. Kürdüstan əyalətinin mərkəzi Sənəndəc şəhərində silahlı məmurlar nümayişçilərə odlu silahlardan atəş açıb. Bir neçə nəfərin yaralandığı və öldüyü barədə xəbər və videolar yayılıb. Bununla yanaşı universitetlərdə də başlayan öyrənci nümayişlərinin yatırılması və aksiyaların şəhərə yayılmasının qarşısının alınması üçün çox sayda xüsusi təyinatlı qüvvələr ali təhsil ocaqlarına göndərilib.
İran daxilindəki xalqın etirazını güc yolu ilə yatırmaqla yanaşı Azərbaycanla sərhədə hərbi təlimlər keçirməklə, eyni zamanda Zəngəzur vilayətinin Qafan şəhərində İranın Baş Konsulluğunun açmaqla rəsmi Bakıya “hədə-qorxu” gəlib.

Bu məsələlərlə bağlı Savalan Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, siyasi şərhçi, Güney Azərbaycan Milli Azadlıq Cəbhəsinin İdarə Heyətinin üzvü Sadiq İsabəyli “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- İranda məlum hadisələr nədən xəbər veirir, sonu nə ilə nəticələnə bilər?

- İran adlanan ölkədə baş verən kütləvi etirazlar artıq ikinci aya girib və bu aksiyalar həm kütləviləşir, həm də dərinləşir. Rerjimin bütün hakimiyyət sistemini də təsir altına almaqdadır və həm ruhanilərin, həm siyasətçilərin, həm də hakimiyyətin öz içində müəyyən çatların yaranmasına gətirib çıxarır. Yavaş-yavaş bu müxtəlif yerlərdə özünü göstərir, misal üçün, dini mərkəzərdə bir sıra ayətullahların içində artıq bəzi narazı qüvvələr meydana çıxıb. Sünni məzhəbli Bəluçistanda olan ruhani şəxslərin işində gərgin bir şərait var. Əbdül Həmid adı ilə tanınan bir şəxs var ki, ona böyük hörmət göstəriblər. O cümə namazında bu rejim tərəfində öldürülən günahsız 100-ə yaxın insanın nədən öldürüldüyünü ifadə edib. Bunun da bütün məsuliyyətini İran adlanan ölkənin dini rəhbərinin üzərrinə qoyub və deyirdi ki, burada yerli icra və polis orqanları insanları sakitləşdirirlər. İnsanlar namaz üstündə öldürülüb, onların arasında uşaqlar da var, yaranlananların sayı çoxdur. Bütün bunların hamısı onu göstərir ki, rejimin ideoloji siyasəti çöküş yaşayır, həm də öz içində narazı qüvvələr ortaya çıxıb. İş o yerə çatıb ki, artıq b ir çox dövlət məmurları işə çıxmır, qaçırlar, bəzi məlumatlara görə, hətta xaricə qaçmağı planlayıblar. Bir sıra mollalar ümumiyyətlə, öz geyimlərində küçələrə çıxmırlar, çıxanların da əmmaməsi insanlar tərəfindən yerə çırpılır. Onları təhqir edirlər, ölkənin ictimai, siyasi həyatında yeni bir görüntü yaranıb. Ona görə də bunun nəticəsi rejim üçün xoşagələn olmayacaq. Hakimiyyətdaxili çatların artması, aksiyaların getdikcə genişlənməsi onu göstərir ki, rejim öz içindən çökəcək. İqtisadi sahədə də edilən cinayətlər var ki, rejim dövlət büdcəsini, ölkənin iqtisadiyyatını öz əlinə keçirib. Özləri holdinqlər qurublar, büdcəni mənimsəyir, nəticədə əhalinin sosial rifahı pisləşir. Hər beş nəfərdən üçü yoxsulluq içində yaşayır. Bu da o deməkdir ki, sosial narazılıqlar da var. Aksiyanın mahiyyətində gənclıər azadlıq istəyir, İran adlanan ölkədə qeyri fars millətlər yaşayır, 35 milyondan çox türk var, onların da milli, siyasi, iqtisadi hüquqları pozulur. Onlara qarşı 43 ildə ancaq ayrı-seçkilik olub, onlara olmazın zülmlər edilib. Güney Azərbaycanın bir çox şəhərlərində işsizlik var, insanlar məcbur olub öz yerlərini tərk edib fars bölgələrinə gediblər. Güney Azərbaycanın şəraiti elədir ki, orada gənclərin, ümumiyyətlə, insanların şəraitini yaxşılaşdırmağa imkanlar var. Bizim mədənlər, yeraltı sərvətlərimiz, kənd təsərrüfatı, turizm, ticarət imklanlarımiz genişdir. Amma onların hamısı məhdudlaşdırılır. Bu amillər həm də bəlucların, ərəblərin yaşadığı bölgələrdə də var. Bunun çox ciddi nəticələr olacaq. Daxili ixtilafların böyüməsi də nəticəsiz qalmayacaq.

- Zaman-zaman etiraz aksiyalrı İranı bürüyüb, bu, ilk deyil. Amma amansızlıqla yatırılıb. Bu aksiyalar digərlərindən hansı xüsusiyyət və tələbləri ilə fərqlənir?

- 1979-cu ildən bəri İslam İnqilabı adı altında hakimiyyətə gələn bu rejim zamanında narazılıqlar baş qaldırıb. Rejim öz müxaliflərini öldürdü, zindana saldı, bir çoxları xaricə üz tutdu. O vaxtdan bu günə kimi rejimin zülmləri davam edib. Hər bir etiraz amansızlıqla yatırılıb. Amma o dövrdə insanlar bir sıra sosial ictimai fərdi azadlıqların olması ilə bağlı hakimiyyətdə islahatların aparılmasına etiraz edirdilər. Məsələn, Xatəmi dövründə 1997-dən başlayaraq onun bir sıra vədləri vardı ki, biz ölkə daxlində çalışmalıyıq, insanların minimum hüquq və azadlıqlarını verək, insanlara elə şərait yaradılsın ki, öz sözlərini deyə bilsinlər. Amma gördük ki, vəziyyət daha da ağlrlaşdı, iş o yerə gəldi ki, mətbuat bağlandı, universitet öyrəncilərinə təzyiq edildi, həbs olundu, bir sıra ziyalılar hakimiyyət, təhlükəsizlik orqanları tərəfində evlərində öldürüldü. Bu da böyük narazılıqlara səbəb oldu. Xatəmin dediyi islahatlar aparılmadı. İnsanlar gördülər ki, Xatəmi rejimin verdiyi vədlər yerinə yetirilmir. Bu rejim insan haqlarına belə hörmət etmir. O haqqı vətəndaşına vermir. Qadınlara öz geyimlərində sərbəst olmaları belə qadağan edildi. Əxlaq polisi yaradılıb, gənc qadınlar tutulur, döyülür, son hadisələrdə bir gənc xanımın həyatının itirlməsinin nəticəsidir. Xalq Ali dini rəhbərin özünü hədəfə alıb “Ölüm olsun diktatora”, “Ölüm olsun Xameneyə”, “Qadınlara azadlıq” şüarları səslənib. Bu da onu göstərir ki, xalq bu rejimin siyasətini, vədinə artıq inanmır. İnsanlar bu rejimdən heç nə gözləmir. İndiki aksiyaların əvvəlkilərindən fərqi insan azadlıqlarının aparılması üçün islahatların tələb olunmasıdır. Amma hakimiyyət bundan qaçır. Bu mənada etirazların kütləviləşməsi qaçılmazdır.

- İran İslam Respublikası... Bu ölkədə islamı dəyərlər necə qorunur?

- Fars şiəçiliyi farsçılığa əsaslanan bir ideoloji məzhəbdən yanaşmadır. Dini baxış deyil, şəriət baxışıdır, dindən çox fərqlidir. Bəziləri düşünür ki, İranda bir dini, islamı rejim qurulub. Xeyir, bu belə deyil. Şəriəti farsçılıq əsasında həyata keçirilən rejimdir. Bunun dini yanaşması, Qrurandan təhlili olduqca fərqlidir. Siz əgər İran adlanan ölkənin ruhanilərin danışıqlarına, dərslərinə baxsanız orada çox rahat şəkildıə görəcəksiz ki, onlar Qurandan, Peyğəmbərin hədislərindən yola çıxaraq insanlara bir şey anlatmırlar. Daha çox rəvayətlər üzərindən danışırlar ki, bu rəvayətlər olduqca gülüncdür. Misal üçün, filan imamla filan heyvan danışdı. Göyərçin getdi filan imama şikayət etdi ki, bəs niyə filan yerdə bu iş olub. Yəni rəvayətlər üzündən insanlara guya din anladırlar. Bunların heç birinin dinlə, islamla əlaqəsi yoxdur, uzlaşmır. Belə olan halda insanlar artıq bu rejimin mahiyyətini dini sevən, ədaləti sevən, haqqın, ədalətin, dinin bir sıra dəyərləri üzərində qurulan hakimiyyət kimi görmür. Yaxşı olardı ki, bunu Quzey Azəraycanda da görməsinlər. Çünki, farsçılıq yanaşması terrora yönəlik yanaşmadı. Bunların tarixində də hər zaman terror, hər zaman basqı prinsipləri vardı. Bu prinsiplər üzərində siyasi hakimiyyətə nüfuz ediblər, ruhani cəmiyyətində özlərinə yer alıblar, məqsəd gəlir imkanlarını artırmaqdır. 43 ildə bunu dövlət səviyyəsində bir dini, ideoloji siyasi sistemə çeviriblər və bundan istifadə ediblər. Guya din və islam dəyərlərindən danışılır, amma mahiyyətdə farsçılıq və fars şiəçiliyi üzərindən bir sıra rəvayətlərə dayanıb gündəmə gətirirlər. Bu rejimi islam dövləti, İslami bir ölkə adlandırmaq yanlışdır, mollaların büdcədən oğurladıqları pul, insanlara etdikləri zülmləri gördükdə bu, açıq şəkildə özünü göstərir.

- Sadiq bəy, maraqlıdır başda ABŞ olmaqla, dünya İranı nüvə silahı əldə etmək istəyindən daşındıra bilmir. Amma nədənsə Vaşinqton Yaxın və Orta Şərqdə həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatları İrana tətbiq etmir...

- ABŞ İranla bağlı illərdir nüvə danışıqları aparıb, ya birbaşa, ya dolayısı yolla, müxtəlif formatlarda. Dəfələrlə müxtəlif danışıqlarda artıq razılığa gəlindiyi söylənilib, sonra alınmadığı aydın olub. Tramp dövründə bu razılaşmanın mənasız olduğunu görüb, danışıqlardan imtina etdi. Bundan sonra da razılığa gəlinməsi üçün bir sıra görüşlər oldu. Amma göründü ki, bu baş tutmadı. İran ümumiyyətlə çalışır ki, Avropa dövlətlərinin, xüsusilə Fransanın vasitəsilə bu nüvə danışıları üzərindən Qərb dövlətlərindən imtiyazlar alsın. ABŞ-dan o imtiyazları alsın ki, o razılaşmadan sonra hər hansı sanksiyanı tətbiq etməyəcəyini təsdiqləsin. İranın siyasi rejiminin dəyişdirilməsi ilə bağlı ABŞ hər hansı bir fəaliyyətdə olmasın. İran adlanan ölkənin terror şəbəkəsinə qarşı ABŞ hər hansı bir əməliyyat keçirməsin, söhbət terrorizmlə bağlı ABŞ-ın mübarizəsindən gedir. Bu sahədə İrana sərbəstlik versin. Yəni İran ancaq imtiyazlar almaq istəyir. İranın Yaxın və Orta Şərqdəki təxribatları getdikcə genişlənir. Nəzərə alsaq ki, ABŞ beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizədə bir sıra hərbi əməliyyatlar həyata keçirib. Amma İranla işi olmayıb. Bunun bir çox səbəbləri var. ABŞ çalışır, İrana göstərsin ki, bu rejimi dəyişmək istəmir. ABŞ-da bir sıra lobbi qrupları var, məsələn, NAYAK, İranın keçmiş xarici işlər naziri Cavad Zərif qurub. Bu lobbinin tərkibində çox sayda şirkətlər var ki, onların maraqları əsasında lobbiçilik bir sıra işlər görülür. ABŞ-ın xarici siyasətinə, İranla bağlı siyasətinə təsirləri var. Bütün bu təsirlərlə yanaşı, erməni lobbisi Fransanın dəstəyi ilə ABŞ-ın Demokratlar Partiyasına olan nüfuzunu nəzərə alaraq İrana qarşı siyasətinə təsir göstərirlər. Orada senatorlara, konqresmenlərə təsir edirlər ki, İranla işiniz olmasın, İran o qədər də aqressiv ölkə deyil və s. Bu səbəblərin hamısını nəzərə alanda görürük ki, ABŞ çalışır ki, İranı yola versin. Daha çox onunla anlaşsın. Barak Obama dövründə embarqoların aradan qaldırılması məsələsi gündəmə gəldi və o, İrana 150 milyard dollar pul verdi. Bu vəsait hara xərcləndi, hansı terror qrupların sərf olundu, insanların həyat səviyyəsinə nə qədər xərcləndi, bilinmədi. Ona görə də görürük, ABŞ bu məsələdə İrana hərbi əməliyyatlar tətbiq etmir. İran da bundan şirniklənir. Fikir verirsizsə, İran hətta İsrail dövlətini yox etməklə bağlı çıxışlar edir. Buna baxmayaraq, yenə də ABŞ İrana qarşı elə bir siyasət yürüdür ki, rejim geri çəkilməsin. Fransanın ABŞ-ın xarici siyasətindəki təsir gücü burada böyük rol oynayır. İraq, Suriya və Yəməndə terrorizmin genişlənməsi İran adlanan ölkədə dövlət səviyyəsində dəstəklənməsidir və bir çox qarşıdırmaların yaranmasına gətirib çıxarır. İsrail də bu aspektdən çıxış edir ki, İran təkcə ona yox, bütün dünyaya təhlükədir. Bunun nümunəsini biz Rusiya-Ukrayna savaşındada görürük ki, İran Moskvaya intihar dronlar verməklə dinc əhalinin qırılmasına səbəbkardır. Rusiya kimi İran adlanan ölkə də bu cinayətə imza atıb. Gerçəkdən lazımdır ki, İranın bu fəaliyyətləri ilə bağlı ABŞ yenidən öz siyasətinə baxsın. Onun bu rejimə qarşı mövqeyi rejimə müxalif olan qüvvələri də narahat edir. Amerikanın İran üzrə xüsusi nümayəndəsi Robert Mali deyib ki, İran insan haqları ilə bağlı yumşaq davranmalıdır. Onun bu fikri insanları hiddətləndir ki, axı İran insanlarla yumşaq davranmır, cinayət törədir. 15-17 yaşlı uşaqları öldürürlər, sonradan tibbi rapor yazırlar ki, guya onlar intihar ediblər, hansısa xəstəlikdən ölüblər. Küçələrdə insanlasr güllələnir, işgəncə altında öldürülür. Hədis Nəcəfiyə 6 güllə vurublar. 20 yaşlı qızı Kərəz şəhərində öldürdülər. Bu azərbaycanlıdır, türkdür. Bütün bu cinayətlər göz qabağında olduğu bir halda ABŞ İranda insan haqlarının qorunması məsələsinə ciddi yanaşsa yaxşı olardı.

- İranın Azərbaycana qarşı siyasətinə gələk, rəsmi Tehran bununla nə demək istəyir?

- Artıq dəfələrlə deyilib ki, İran adlanan ölkə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini, güclənməsini, bölgədə söz sahibi olmasını istəmir. Bunu hər zaman özünə təhdid görüb. Tehran siyasətinin mayasında Azərbaycana qarşı təxribat dayanır. Azərbaycanın zəiflədilməsi üçün əlindən gələni edən İran bu istiqamətdə Ermənistana istənilən - hərbi, iqtisadi, siyasi yardımlar edib, indi də davam edir. İran 35 milyon Azərbaycan türkünə qan uddurur, amma 35 min erməniyə bütün haqlarını verir – məktəb, mədəniyyət mərkəzi , idman kompleksləri, kitabxanalar, öz dillərində mətbuat, jurnal dərc etmək hüququ verib. Erməni məktəblərində tədris olunan dərsliklərin içinə baxanda orada daşnaqların ideoloji siyasi terror baxışlarının yer aldığını görürük. Ermənilər onun əsasında tərbiyə olunurlar. “Alik” adlı bir qəzet var, başdan-ayağa daşnaq ideologiyasını təbliğ edir. İranda yaşayan ermənilər potensial terrorist kimi böyüyürlər, tərbiyə alırlar. Tehranda ermənilər qondarma soyqırım adı altında yürüşlər, Türkiyənin İrandakı səfirliyi qarşısında aksiya keçirirlər. Erməniləri bu tərzdə yetişdirən, ona qol, qanad verən İran hakimiyyətindən azərbaycanlılara xoşməramlı münasibət gözləmək olar? İran Azərbaycanda “şiəşiliyi”, fars şiəçiliyini təbliğ edir, gəncləri, yeniyetmələri aparıb Qum şəhərində oxutdurub onlara farsçılıq ideologiyası aşılıyıb Azərbaycana qarşı istifadə edir. Onlardan terrorçu yetişdirir, Azərbaycana qarşı terror fəaliyyətlərinin həyata keçirməsində onlardan istifadə etməyə çalışır. Eyni zamanda həmin gənclərlə ermənilər arasında münasibətləri yaxşılaşdırır. Həmin gənclərə gələcəkdə bölgələrdə terror şəbəkələrinin qurulması planlarında yer ayırır. Qasim Süleymani öldürüldükdən sonra Livanda, İraqda Suriyada fəaliyyət göstərən SEPAH Pasdaranın Qüds qoşunları kiçik 3-4 qrupdan ibarət mobil terror şəbəkələrinin ququlması üzərində iş apardılar. Azərbaycandan da aparılan insanlara o qruplarda yer verilib. Sonradan Azərbaycanın daxilində bu qüvvələrdən istifadə edilsin. Xatırlayırsız, bu günlərdə şəhidlərin dəfn mərasimində hüeynçilər sinə vurdular, dini şüarlar səsləndirdilər. Qüds qoşunu və onun ətrafında formalaşan hüseynçilər dəstəsinə üzv qüvvələr Azərbaycanda terror aktları törədə bilərlər. Bunun üçün həm Rusiyada yaşayan azaərbaycanlılardan, həm də Azərbaycandan İrana getmiş gənclərdən istifadə oluna bilər.
Bunlar hamısı İran adlanan ölkənin siyasətindən qaynaqlanıb. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Tehranın Azərbaycana qarşı siyasətinin mayasında düşmənçilik durur.

- Tehranın Azərbaycanla sərhədə hərbi texnika cəmləməsi, hərbi təlimlər keçirməsi nə məqsəd daşıya bilər?

- Bunun bir neçə məqsədi var. Biri də İranda aksiyaların səngiməməsidir. Güney Azərbaycanın bu aksiyalara aktiv qoşulacağı ehtimalını nəzərə alaraq o qoşunları sərhəddə yeləşdirib. Həm də İran mediasında göstərsinlər ki, bizə qarşı xarici saldırı var və bunun içində həm də Azərbaycan və Türkiyə var. Türkə qarşı nifrət siyasəti fars rejimində o qədər təbliğ olunub ki, fikirləşirdilər ki, bu nifrətdən doğan insanların duyğuları ilə oynasınlar. Demək istəyirdilər ki, əgər İranda aksiyalar genişlənərsə o zaman türklər bundan istifadə edəcək, ölkə parçalana bilər. Ondan öncə Cavad Zərif bir müsahibəsində deyib ki, Qərb dövlətləti, özəlliklə Fransa deyib ki, nüvə danışıqlarında bir sıra güzəştlərə getməlisən. Getməsən, İran adlanan ölkə artıq iki həftə ərzindəı türklərin əlinə keçə bilər. Türklər deyəndə Güneydəki Azərbaycan türkləri nəzərdə tutulur. Güney Azərbaycanın etiraz aksiyalarına qoşulması potensialı rəsmi Tehranı əndişələndirib. Ona görə də bu rejim hərbi texnikasını həmin bölgəyə yerləşdirmək qərarına gəldi. Azərbaycana da hədə-qorxu gəlmək istədi. Amma həmin texnikaların mahiyyətinə, vəziyyətinə baxanda, görürsən ki, çox acınacaqlı durumdur. Çünki, SEPAH və ona verilən büdcənin üçdə ikisi mənimsənilib, oğurlanıb. İllik 22 milyard dollar büdcə alır, çox ehtimal ki, bu il daha da artırılacaq. SEPAH-ın çox ciddi və güclü hərbi qüvvəsi yoxdur. Onlar daha çox raket, dron və terror qruplarının gücünə güvənirlər. Amma onların hərbi təlimlərin sərhəddə keçirməsi daxilə hesablansa da, mediada Azərbaycan dövlətinə təhdid kimi göstərməyə çalışdılar. Həmin təhdidi gerçəkləşdirmək isə imkansızdır.

- İranın Qafanda konsulluq açması, sizcə, nəyə hesablanıb?

- İran çalışır ki, Azərbaycana nifrətini müxtəlif formalarda biruzə versin. Konsulluğun binası kimi İran adlanan ölkənin də siyasəti yarım yapalaqdır. O mənadakı, çalışdı bəzi Avropa ölkələrinə, xristian ölkələrinə özəlliklə Fransaya bu mesajı versin ki, mən Ermənistanın təhllükəsizliyini qorumaq imkanına sahibəm və görürsüz ki, konsulluq da açıram və gələcəkdə də Təbrizdə ermənilərin konsulluğu açılacaq. Belə bir yanaşma ilə çalışır ki, Avropa ölkələrinin maraqlarını özünə cəmləsin. Bununla da İran adalanan ölkədə cərəyan edən hadisələrin sakitləşməsinə səbəb olsun. Gələcəkdə təxribatlar törətməkdə istifadə etsin. Qarabağda, Azərbaycanda xarici sərmayələrin qarşısının alınmasında rol oynasın. Niyyətlərdən biri də budur. Bəhanələr üzərindən bunu edir, hamısı da yersizdir, əsassızdır. Çünki Azərbaycan Prezidenti bu məsələlərlə bağlı İran tərəfə konkret fikirni, özü də məntiqli və tutralı fikrini bildirib. Azərbaycanın hərbi siyasi gücü, Güney Azərbaycanın imkanları, orada Azadlıq Hərəkatının güclənməsi İranın Azərbaycan dövlətinə qarşı hər hansı təxribatının böyüməsi imkanını çox azaldır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu günlərdə çıxışlarının bvirində deyib: Azərbaycan dövlətinin sərhədlərindən kənarda yaşayan azərbaycanlıların sayı bir neçə dəfə Azərbaycandakıdan çoxdur. Bu da birbaşa Güney Azərbaycana işarədir. Bu da o deməkdir ki, 50-60 milyon azərbaycanlı, o tərəfdən Türkiyədə yaşayan 80-90 milyon türk, bu tərəfdən Türkistan, Turana gedən türk dövlətlərinin də sayını nəzərə alanda bölgədə 300 milyondan çox türkün varlığından söhbət gedir ki, bu artıq regional deyil, qlobal gücdür. Nəzər alsaq ki, bu dövlətlərin iqtisadi gücü çoxdur. İran adlanan ölkədə bir ovuc farsın çöllüyün ortasında qalma təhlükəsi var. İranı bu qorxuya salıb. Bilir ki, Güney və Guzey Azərbaycanın coğrafi imkanları da geostrateji imkanlardır, mədəniyyət və dünya ticarətini qovuşduran imkanlardır. Ona görə də Azərbaycanın güclənməsi İranı qorxudur. Azərbaycan zəngin dövlətçilik təcrübəsi olan dövlətdir, savaşda qələbə qazanan dövlətdir, siyasi, iqtisadi , hərbi gücü var, hərbi, siyasi nöqteyi nəzərdən təcrübüəli, müdrik sərkərdəsi var. İlham Əliyevin nüfuzu bütün Avropanı fəth edib, barmaqla göstərilir ki, Qafqazda belə bir sərkərdə var. Hətta Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolu var. Bu qədər üstünlüklər fonunda İran rejimi özü zəifləyəcək, Azərbaycan qarşsında əriyəcək, diz çökəcək...
Jurnalistlər Media Reyestrinə hansı mərhələdə və necə müraciət etməlidir?Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) Media Reyestri xidmətinin rəhbəri Cahangir Həsənlinin APA-ya müsahibəsi

- Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə Media Reyestri şəhadətnaməsinin forması təsdiqlənib. Bu gün isə jurnalist vəsiqəsinin forması, həmçinin onun əldə edilməsi və dəyişdirilməsinə görə ödənişin məbləği və həmin vəsaitdən istifadə qaydası təsdiqləndi. Bununla da, Media Reyestrinin formalaşdırılması üçün hüquqi bazanın yaradılması mərhələsini bitmiş saymaq olarmı?

- Cənab Prezidentin “Media haqqında” Qanunun tətbiqi və bundan irəli gələn bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi barədə” Fərmanına əsasən, Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi də daxil olmaqla, aidiyyəti qurumların üzərinə Media Reyestrinin yaradılması və onun fəaliyyətinin təmin olunması istiqamətində müvafiq tapşırıqlar qoyulmuşdu.

Nazirlər Kabinetinin “Jurnalist vəsiqəsinin forması”nın və “Jurnalist vəsiqəsinin verilməsinə və ya dəyişdirilməsinə görə ödənişin məbləği və həmin vəsaitdən istifadə Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında” qərarının qəbul edilməsi ilə hüquqi təminatın yaradılması istiqamətində verilmiş tapşırıqların icrasını yekunlaşmış hesab edə bilərik.

Bundan sonrakı mərhələ internet informasiya ehtiyatı olan Reyestrin formalaşdırılması, aparılması, digər dövlət qurumlarının informasiya sistemləri və ehtiyatları ilə inteqrasiyasının təşkili məqsədilə işlərin görülməsidir. Hazırda bu proses intensiv şəkildə həyata keçirilməkdədir və inanırıq ki, yaxın günlərdə Reyestrin proqram təminatı ilə bağlı texniki-təşkilati tədbirlər tamamlanacaq və onun fəaliyyətə başlaması təmin ediləcək.

- Demək, yaxın günlərdə media subyektləri və jurnalistlər Reyestrə müraciət edə biləcəklər?

- Media Reyestri istifadəyə verildikdən sonra həm media subyektləri, həm də jurnalistlər müvafiq qaydalara uyğun olaraq müraciətlərini formalaşdıra biləcəklər. Amma burada diqqət edilməli olan bir önəmli məqam var. Belə ki, hamınıza məlum olduğu kimi, “Media haqqında” Qanunun və “Media Reyestrinin aparılması Qaydaları”nın tələblərinə əsasən jurnalistin Reyestrə daxil edilməsi üçün şərtlərdən biri onun əmək müqaviləsi və ya mülki hüquq müqaviləsi bağladığı media subyektinin Media Reyestrində olmasıdır. Yəni jurnalist Reyestrə müraciət edənə qədər artıq onun işlədiyi və ya əməkdaşlıq etdiyi media subyekti Media Reyestri şəhadətnaməsini əldə etməlidir.

Müraciət zamanı əmək müqaviləsi elektron hökumət portalından sistemə inteqrasiya olunacaq. Yox, əgər jurnalist media subyekti ilə mülki hüquq müqaviləsi əsasında əməkdaşlıq edirsə, bu zaman o, sistemə həmin müqavilə haqda məlumatlarla yanaşı, sənədin özünü də yükləməlidir. Beləliklə, onun hansı media subyekti ilə əməkdaşlıq etdiyi və həmin subyektin Reyestrə daxil edilib-edilmədiyi aydınlaşdırılacaq, müvafiq qərar qəbul ediləcək.

- Yəni, jurnalistlər Reyestrə media subyektlərindən sonra müraciət etməlidirlər?

- Jurnalistlər Reyestrə, şərti desək, ikinci mərhələdə müraciət etsələr, daha məqsədəmüvafiqdir. Yəni onlar Media Reyestrinə müraciət etmək üçün işlədikləri və ya əməkdaşlıq etdikləri media subyektinin Media Reyestri şəhadətnaməsi əldə etməsini gözləməlidirlər.

- Bütün müraciətlər tam elektron qaydada olacaq?

- Bəli, Media Reyestrinə müraciət tam elektronlaşmış şəkildə həyata keçiriləcək. Buna baxmayaraq, təcrübə göstərir ki, elektron hökumət üzərindən inteqrasiya prosesində bəzi hallarda müəyyən məlumatların mübadiləsində çətinliklər müşahidə oluna bilər. Bu da bir sıra obyektiv səbəblərə əsaslanır.

Belə ki, müvafiq sistemlər özündə bəlli bir tarixdən sonraya aid məlumatları əks etdirir. Bu kimi hallarda müraciətçi qanunvericiliyə uyğun olaraq inteqrasiya olunmayan informasiyalara dair sənədləri Agentliyə kağız daşıyıcıda təqdim edə bilər.

- Bəs, jurnalistin Media Reyestrinə düşməsi üçün başqa nələr tələb olunur?

- Bu tələblər “Media haqqında” Qanunun 74.2-ci maddəsində əksini tapıb və “Media Reyestrinin aparılması Qaydaları”nın 6.6-cı bəndində Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etmiş jurnalistlərin Reyestrə daxil edilməsindən hansı hallarda imtina olunacağı təsbit olunub.

Müvafiq tələblər içərisində ali təhsil və jurnalistika sahəsində ən azı 3 illik staj tələbi daha çox müzakirə olunsa da, jurnalistin fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində peşə etikası qaydalarına riayət etməsi, informasiyadan istifadə və istinad tələblərinə uyğun davranması, işlədiyi və ya əməkdaşlıq etdiyi media subyektinin davamlı fəaliyyət göstərməsi kimi tələblər də mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

- Reyestrə düşməyəcək və müvafiq olaraq, jurnalist vəsiqəsi almayacaq şəxslərin aqibəti necə olacaq?

- Şəxsin jurnalist kimi fəaliyyət göstərməsi üçün onun Media Reyestrinə daxil edilməsi imperativ xarakter daşımır. Başqa sözlə, bizim təqdim edəcəyimiz vəsiqə şəxsin jurnalist olduğunu təsdiqləmir, sadəcə, onun haqqında qanunla nəzərdə tutulan məlumatların Media Reyestrində olduğunu göstərir. Yəni bu vəsiqə rəsmi peşəkarlıq meyarı və ya digər vəsiqələri istisna edən sənəd kimi qəbul edilməməlidir.

Media subyektləri əməkdaşına öz redaksiya vəsiqələrini verməkdə sərbəstdirlər. Bir sözlə, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmədən və müvafiq vəsiqəni almadan da fəaliyyətlərini maneəsiz, qanunla müəyyən edilmiş bütün müdafiə mexanizmlərindən istifadə etməklə həyata keçirə biləcəklər.

- Bəs bu vəsiqələrin hansı özəlliyi var?

- Jurnalist vəsiqəsinin forması və ölçüsü beynəlxalq standartlar nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilib. Onun arxa tərəfində yerləşdirilmiş QR kod mobil cihazlar vasitəsilə oxunan zaman Media Reyestrinin informativ xarakterli veb-səhifəsinə keçid təmin olunur və vəsiqənin elektron variantı görünür. Bu, qarşı tərəfin jurnalist haqda məlumatların mötəbərliyinə əmin olmasını təmin edəcək.

Bundan başqa, vəsiqənin üzərində “Media haqqında” Qanunun 6-cı maddəsinə uyğun olaraq, jurnalistin peşə fəaliyyətinə müdaxilənin yolverilməzliyi xüsusi qeyd olunub.

Eyni zamanda, bu vəsiqə jurnalistin yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərə akkreditasiya prosesinin daha operativ və asan həyata keçirilməsinə kömək edəcək.

- Vəsiqələr jurnalistlərə hansı müddətə veriləcək?

- Jurnalist vəsiqəsinin etibarlılıq müddəti 3 ildir. Jurnalist vəsiqənin etibarlılıq müddəti bitdiyi gündən ən geci 3 iş günü müddətində həmin vəsiqəni Agentliyə təhvil verməklə yenidən jurnalist vəsiqəsinin alınması üçün müraciət etmək hüququna malikdir.

Jurnalist vəsiqəsindəki məlumatlar dəyişdikdə və ya jurnalist vəsiqəsi yararsız vəziyyətə düşdükdə, yaxud vəsiqədəki məlumatların səhv olduğu aşkar edildikdə jurnalist vəsiqəsinin dəyişdirilməsi üçün müraciət etməlidir.

Əmək müqaviləsinə xitam verilmiş jurnalist sonuncu iş günündə öz vəsiqəsini çalışdığı media subyektinə təhvil verməli, media subyekti isə həmin vəsiqəni Agentliyə təqdim etməlidir.

Xidmət müqaviləsi ilə çalışan jurnalistlər Media Reyestrindən çıxarıldıqları gündən ən geci 3 iş günü müddətində jurnalist vəsiqəsini Agentliyə verməlidirlər.
"İran şirkətləri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə işə başlayacaqlar"Avrasiya.net İranın Azərbaycandakı səfiri Seyid Abbas Musəvi "Report"a müsahibəsini təqdim edir:

- Azərbaycanla İran arasında münasibətlərin səviyyəsini, o cümlədən iqtisadi əlaqələrin durumunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Münasibətlərin səviyyəsi çox yüksəkdir. İki ölkə prezidentlərinin Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda iki dəfə səmimi görüşləri olub. Azərbaycan və İranın siyasi, o cümlədən hərbi-təhlükəsizlik, eləcə də iqtisadi sahəyə məsul olan digər rəsmi şəxslərinin də mütəmadi görüşləri arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin genişlənməsindən xəbər verir. Bu ilin yanvar-avqust aylarında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin dəyəri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 23 %-dən çox artıb.

- Bir qədər əvvəl İran ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan MR arasında yeni kommunikasiya bağlantısının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Bu məqsədə nail olmaq üçün dörd körpünün, o cümlədən Araz çayı üzərində iki avtomobil körpüsünün (piyada keçidi ilə) və iki dəmir yolu körpüsünün, rabitə və enerji təchizatı infrastrukturunun tikintisi nəzərdə tutulub. Bu işlər hansı mərhələdədir?

- Bildiyiniz kimi, ötən 30 il ərzində - Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk dövrlərindən başlayaraq İran mehriban qonşuluq, qardaşlıq, mədəni və dini ortaqlıq ruhuna ehtiram əsasında, azərbaycanlı bacı və qardaşlarına dəstək olaraq, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan MR arasında öz ərazisindən keçməklə əlaqələrin yaradılması üçün münasib şərait yaradıb, bu marşrut Azərbaycan vətəndaşlarının gediş–gəlişi üçün həmişə ən təhlükəsiz, ən əlverişli quru marşrut hesab edilib.

İkitərəfli nəqliyyat əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi məqsədilə bu ilin martnda, ikitərəfli əlaqələrin 30 illiyində, Dövlətlərarası Birgə İqtisadi Komissiyasının 15- ci iclası İran ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan MR arasında yeni kommunikasiya bağlantısının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Daha sonra dəqiq nöqtənin müəyyən edilməsi və hazırlıq işlərinin aparılması üçün texniki işçi qrupları yaradılıb. Sevindirici haldır ki, bu il sentyabrın 21-də yeni körpülərin tikintisinin təməlqoyma mərasimi keçirilib və qərara alınıb ​​ki, bu layihənin birinci mərhələsində Araz çayı üzərində uzunluğu 216 metr, eni 25 metr olan iki zolaqlı beton avtomobil yol körpüsü və hər tərəfdən bir piyada zolağı salınacaq. Körpünün tikintisinin başlanması ilə bağlı texniki məsələləri diqqətdə saxlamaq üçün yaxın vaxtlarda birgə texniki işçi qrupları görüşünün keçirilməsi nəzərdə tutulub .

- Azərbaycanla İran arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələr üzrə Dövlət Komissiyasının növbəti iclası nə vaxt keçiriləcək?

- Davam edən danışıqlara əsasən, komissiyanın 16-cı iclasının 2023-cü ilin əvvəlində Tehranda keçirilməsi planlaşdırılır.

- Yaxın gələcəkdə iki ölkə arasında qarşılıqlı səfərlər gözlənilirmi?

- Prezident İlham Əliyevin bu ilin sonuna qədər İrana səfəri hər iki ölkənin gündəliyindədir. Bundan əlavə, İranın iqtisadiyyat nazirinin Bakıda keçiriləcək İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının iqtisadiyyat nazirlərinin toplantısında iştirak etməsi nəzərdə tutulub. Təbii ki, gündəmdə başqa proqramlar da var ki, onlar təsdiqlənən kimi açıqlanacaq.

- İran maşınqayırma sənayesi üzrə fəaliyyət göstərən şirkəti Hacıqabulda istehsala başlayacaqmı? Bu istiqamətdə işlər hansı mərhələdədir?

-Bizim avtomobil istehsalı ilə bağlı Neftçalada birgə layihəmiz mövcuddur və şükürlər olsun ki, bu layihə uğurlu layihə olub, yaxşı avtomobil istehsalı olub. Ancaq təəssüf ki, Hacıqabulda layihənin icrası bir sıra məsələlərlə bağlı, o cümlədən koronavirus (COVID-19) pandemiyasının yayılması və Azərbaycana səfərlərin məhdudlaşması ilə əlaqədar dayandırılıb və ondan sonra nəzərəçarpacaq irəliləyiş olmayıb. Amma məsələ gündəmdədir və nəzərdən keçirilir, mən şəxsən bu barədə tərəflərlə danışmışam. Ümid edirəm ki, biz gələcəkdə bununla bağlı danışıqların bərpasının şahidi olacağıq.

- İran şirkətləri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərmək istəyirdilər, bu istiqamətdə hər hansı yenilik varmı? Hazırda həmin ərazilərdə neçə İran şirkəti fəaliyyət göstərir?

- İqtisadiyyat Nazirliyi ilə əlaqəli şəkildə bəzi İran şirkətləri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə işə başlamaq üçün hazırlıqlarını yekunlaşdırmaqdadır və tezliklə işə başlayacaqlar. Ancaq gözləntilərimiz bundan artıqdır. İran şirkətlərinin keyfiyyəti və rəqabət qabiliyyəti yüksəkdir.