"Bölgəmizdə ermənilər və İran hər zaman təxribat törətmək üçün fürsət axtarıb"Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı bir həftə əvvəl start götürən təxribat bu ölkədə etnik problemlərin hələ də qalıcı olaraq çözülmədiyini ortaya çıxardı. Burada dövlətin düzgün etnik siyasət yürütmədiyi də açıqdır. ortada gəzib-dolaşan təxribatçıların hər an gözlənilən hücumunun qarşısını anında alabilmə bacarığının da olmadığı göründü. Elə isə bütün bunlar niyə baş verir, torpaqlarının bir hissəsi separatçı rejimlərin bayrağı altında Rusiyanın əsiri olan, buna baxmayaraq Avropaya inteqrasiya istiqaməti seçən, reallıqda dolanışığını Azərbaycanın hesabına tamamlayan Gürcüstanda niyə qalıcı asayiş tətbiq edilmir, niyə milli məsələlərdə dövlət səviyyəsində buraxılan boşluqlar doldurulmur ki, ölkədaxili və xarici düşmən ünsürlər bu amillərdən yararlanmasın? Suallar çoxdur və bir qisminə Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Hüseyn Yusubovla söhbət əsnasında cavab tapmağa çalışdıq:

- Hazırda Dmanisidə tam sakitlikdir, hər kəs öz işində-gücündədir. Hadisələrlə bağlı hazırda istintaq gedir. Biz də Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresi olaraq tələb etmişik ki, məsələ ciddi araşdırılsın, cinayət törədən şəxslər tapılsın və mütləq cəzalandırılsın. Bu istiqamətdə işlər gedir və əminik ki, günahkarlar etnik kimliyindən, dini və siyasi baxışlarından asılı olmayaraq cəzalarını alacaqlar.

- Bir qrupun dükana və qarşısında dayanan azərbaycanlılara hücumu ilə başlayıb münaqişə. Araşdırılma aparılırmı ki, həmin qrupu ora kim göndərib, məqsəd-plan nəymiş? Onların ölkədə yaşayan ermənilərin və ya Ermənistandan kimlərinsə təsiri altında bu münaqişəni yarada bilməsi mümkündürmü?I

- Hadisələrdə birbaşa ermənilərin təxribat izini aramaq mümkün deyil. Bizə görə, burada daha çox Rusiya izi görünür. Əlbəttə, bölgəmizdə ermənilər və İran hər zaman təxribat törətmək üçün fürsət axtarıb. Bu bəzən alınır, bəzənsə yox, amma onlar hər zaman öz çirkin əməllərinin arxasında dayanıblar. Burada bir məqam var: istər Azərbaycan, istərsə də Gürcüstan bilməlidir ki, düşmənlərimiz hər zaman ətrafımızdadırlar və təxribat törətmək üçün fürsət arayırlar. Ona görə də hər addımı ölçüb-biçərək atmalıyıq. Siz də bilirsiniz ki, Gürcüstanın iki böyük ərazisi Rusiya tərəfindən işğal edilib. Bu azmış kimi, 1918-ci ildən bəri Gürcüstanın Lori bölgəsi də Ermənistan tərəfindən qəsb edilib. Həmin iki qüvvə birlikdə Azərbaycan torpaqlarının 20 faizini 30 ilə yaxın bir müddətdə işğalda saxlamışdı. İran isə həmişə bu qüvvələrə dəstək verib və bu gün də eyni mövqedədir.

- Deyirlər, toqquşmanın yaranmasında svanlar günahkardır. Ən pisi odur ki, Gürcüstan hökuməti onları məhz azərbaycanlıların sıx yaşadığı bölgələrdə yerləşdirib və ya yerləşdirməyə qərarlıdır. Bu məsələ haqda nə deyərdiniz?

- Bilirsiniz, svanlar öz dilləri olan, amma yazılı əlifbaları olmayan gürcü dil qrupuna daxil xalqdır. Ölkənin əsasən dağlıq bölgələrində yaşayan bu azsaylı xalq 1990-cı illərdə təbii fəlakət yaşandığı üçün öz yerlərindən köçərək, ölkənin bütün ərazilərində, o cümlədən Borçalıda məskunlaşıblar. Məcburi köçkün kimi imtiyazları var, dövlətdən yardım alan bu insanlara ərazimizdə məskunlaşdığı dönəmdə azərbaycanlılar tərəfindən çox böyük köməkliklər olunub. Necə deyərlər, ev olmalarında, ayaqüstə duraraq özlərinə gəlmələrində soydaşlarımızın köməyi əvəzsizdir. Onlar təbii fəlakətdən silinməz yara alaraq qurtulmuşdular – bir çoxları ailə üzvlərini itirmişdilər və əminəm ki, bütün olanlara baxmayaraq, biz yenə də bu xalqa yardım göstərməyə hazırıq. Biz türkük, qafqazlıyıq, çətin duruma düşən insanlara yardım göstərmək içimizdən gəlir. Təəssüf ki, günümüzdə baş verən hadisələr Gürcüstanda son 30 ildə yürüdülən inteqrasiya siyasətinin yanlış olduğunu üzə çıxardı. Hesab edirəm ki, bu müstəvidə daha böyük büdcəyə malik proqramlar həyata keçirilməlidir. Özü də təkcə Reinteqrasiya Nazirliyində yox, digər nazirlik və dövlət qurumları səviyyəsində də.

- Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan səfirliyi və Azərbaycan diaspor təşkilatlarının rəhbərləri, o cümlədən siz, hadisə yerinə getmisinizmi? Ümumiyyətlə, baş verənlərlə bağlı nə kimi addımlar atılıb?

- Hadisə baş verən gün Konqres olaraq tam səfərbər idik. Azərbaycan səfirliyinin əməkdaşları da bütün günü orada olub, insanlarla, yerli rəhbərliklə görüşlər keçirib, nə baş verdiyini araşdırıblar. Səfirlik, həmçinin bizimlə də əlaqə quraraq məlumat mübadiləsi edib.

- Azərbaycanın torpaqlarını işğaldan qurtarması, Zəngəzur dəhlizinin açılması planının qüvvədə olması ilə Gürcüstandakı soydaşlarımıza qarşı törədilənlər arasında bir bağ ola bilərmi sizcə? Yəni təxribat, Gürcüstanla Azərbaycan arasında münasibətlərdə gərginlik yaratmaq istəyi...

- Qeyd edim ki, 44 günlük Vətən müharibəsi bizi çox sevindirdi. Müharibə gedən müddətdə Gürcüstan hakimiyyəti ərazisindən Ermənistana gedən yolları bağlayaraq, silah və hətta ərzaq yüklənmiş maşınların keçidinə icazə vermədi. Bundan əlavə, Gürcüstan müharibə ərzində hava məkanını da qapatdı ki, Ermənistana silah və hərbi texnika daşıyan təyyarələr uça bilməsin. Necə deyərlər, Gürcüstan tam mənada Azərbaycana dəstək verdi. Belə deyərdim: təxribatçılar var, amma ölkələrimiz arasında əlaqələr elə güclüdür ki, onu sarsıtmaq mümkün deyil.

- Zəngəzur dəhlizinin nə zamansa açılma ehtimalı bütün mənalarda Gürcüstanın rəsmi və ictimai dairələrində narahatlıq yaradırmı? Axı bu dəhliz işə düşərsə Gürcüstanın mövqeyi xeyli zəifləyə bilər? Bu mənada, bəlkə rəsmi Tiflis özü bilərəkdən baş verən məlum olaylar kimi təxribat yaratmaqla “mən də varam” deyə xatırlatmaq istəyir...

- Zəngəzur dəhlizinin açılması Gürcüstan üçün də maraqlı ola bilər. Çünki bu layihənin perspektivləri çox böyükdür. O ki qaldı Gürcüstanın bu məsələyə münasibətinə, heç bir narahatlığa əsas görmürük. Gürcüstanın iştirak etdiyi layihələr beynəlxalq miqyaslıdır və əvəzsizdirlər. Üstəlik, Gürcüstanın Azərbaycanla dost münasibətlərə sahib olduğunu da nəzərə alsaq, Bakı heç vaxt Gürcüstandan keçən yolun strateji əhəmiyyətini gözardı etməyəcək. Gürcüstanda hamı anlayır ki, Zəngəzur dəhlizinin gələcəkdə işə düşməsi bölgəmizin rifahına müsbət təsir edəcək. Yəni Gürcüstandan keçən megalayihələr olduğu kimi icra ediləcək - bunlar ziddiyyət təşkil etmir.

Vüsal Tağıbəyli
"DYP-nın icazəsiz şəkil çəkməsi və video çəkilişlər aparması yolverilməzdir"Avrasiya.net SİA-ya istinadən yazıçı-publisist İlham Əliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Son illərin ən çox danışılan mövzularından biri də sürücülərin polislər tərəfindən tez-tez cərimələnməsidir. Bu paradoksallığı nə ilə izah edərdiniz?

- Bütün dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da qəbul edilən qanunlar insanların daha rahat yaşaması üçündür. Problemlər varsa, o problemlərin aradan qaldırılması üçün birgə səy göstərilməlidir. Hər bir vətəndaş üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirməli, öz vicdanı ilə özünə sual verməlidir ki, dövlət mənim üçün bu işləri görüb, bəs mən dövlətimin inkişafı üçün nə etməliyəm? Bəzən insanlar qanunlardan öz iddialarını reallaşdırmaq üçün istifadə edirlər. Məsələn, polis haqqında qanun var. Eyni zamanda sürücülərin yol hərəkəti haqqında qanununda 32-ci maddəsində sürücülərin vəzifələri və onların üzərinə düşən vəzifələr var. Bütün bu qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq istər sürücü, istər polis bu vəzifələri yerinə yetirsə sürücü polis münasibətlərində normal inkişaf olar.

- Bəzən mütəmadi şəkildə polislərin özləri də qanunu pozur. Bu barədə nə deyərdiniz?

- Konstitusiyanın 32-ci maddəsinə görə hər bir şəxsin toxunulmazlıq hüququ var. Yəni, onun icazəsi olmadan hər hansı bir şəkil və video çəkilişlər aparmaq yolverilməzdir. Amma bəzən bu çəkilişlər polis xidməti vəzifəsindədir. Bu zaman hər hansı bir çəkiliş aparılması polisə şəxsi zəmində problem yaratmamalıdır. Çünki bu onun şəxsi işi deyil, xidməti vəzifəsidir.

- Pulsuz parkinq yerlərində hətta zolaqlar çəkilib ki, burada pulsuz şəkildə maşın saxlayıb istirahət etmək olar. Amma baxırıq ki, burada qanunsuz şəkildə pul yığılır. Bütün bunlar niyə baş verir?

- Avropanın bir sıra şəhərlərində hər hansı bir maşın saxlanılmasına görə cərimələr yazılmır və insanlar yolun sağ tərəfində, bəzən də sol tərəfində də maşınlarını saxlayıb işinin dalınca gedə bilər. Azərbaycanda, deyək ki, Bakıda avtomobillərin saxlanılmasına görə kimdənsə rüsum tələb etməsi qeyri-qanunidir, kobud da olsa talançılıqdır.

- Ölkəmizdə taksi fəaliyyətini necə dəyərləndirirsiniz?

- Taksi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq müəyyən qurumun öhdəlikləridir, yəni, lisenziya alıb taksi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq olar. Çox təəssüflər olsun ki, Bakı şəhərində bu gün elə insanlar var ki, ya işsizdir, ya da işi var və gecə hansısa işdən sonra taksi fəaliyyəti ilə məşğul olmağa meyl göstərir. Bəzən taksi sürücüləri idarə etməni kobud şəkildə həyata keçirirlər. Sərnişinlərə təhlükə yaratmağa çalışırlar. Bu da yolverilməzdir.



"Real vəziyyətə uyğun olaraq rahat oturmamalıyıq"525-ci qəzet"in "Siyasi dialoq" rubrikasının növbəti qonağı Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyevdir.

- Fuad müəllim, bildiyiniz kimi, bir ildən çoxdur ki, hakimiyyətlə siyasi partiyalar arasında dialoq başlayıb. Prezident Administrasiyasının Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyətilə iş şöbəsinin müdiri Ədalət Vəliyev mütəmadi olaraq siyasi partiya liderləri ilə görüşür, onların fikirlərini, təkliflərini dinləyir. Siz ümumilikdə bu prosesi necə qiymətləndirirsiniz?

- Bəli, 2019-cu il noyabr ayında Prezident Administrasiyasında kadr islahatı baş verdi. Struktur dəyişikliyindən sonra Prezident Administrasiyasında Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyətilə iş şöbəsi yarandı. 2020-ci il fevral ayında həmin şöbənin rəhbəri Ədalət Vəliyevlə ilk görüşümüz oldu. Elə fevral ayından başlayaraq demək olar ki, iqtidar-müxalifət dialoquna start verildi. Hesab edirəm ki, pandemiya şəraitinin mövcudluğuna baxmayaraq, dialoqun qurulması çox uğurlu alındı və inkişaf etməkdə davam edir. Ədalət Vəliyevlə görüşlərimizdə fikir mübadilələri aparmışıq. Görüşlər zamanı partiya olaraq bir sıra təkliflər irəli sürmüşük. Çox müsbət haldır ki, bizim partiyamızın verdiyi təkliflərin bir neçəsi həyata keçirilib. Eləcə də bu müddət ərzində bir neçə videokonfrans şəklində görüşlərimiz oldu. Bu görüşlərdə 50-dən çox partiya iştirak edib. Hesab edirəm ki, bu inkişaf, ölkədə aparılan iqtidar-müxalifət dialoqu siyasi sistemin inkişafına öz müsbət təsirini göstərəcək. Bu istiqamətdə atılan addımlar milli həmrəyliyə və sağlam dialoqa xidmət edir. Sözsüz ki, siyasi dialoqun daha da inkişaf etdirilməsində Prezident Administrasiyasının Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyəti ilə əlaqələr şöbəsi öz səmərəli fəaliyyəti ilə xüsusi rol oynayır.

- Bəzi həmkarlarınız ötən müddət ərzində artıq müəyyən nəticələrə nail olunduğunu bildirir. Siz necə düşünürsünüz, dialoqun nə kimi nəticələri olub?

- Bu görüşlərin nəticəsi olaraq siyasi partiyaların sayı çoxalıb. Keçən il təxminən 8 partiya qeydiyyatdan keçib. Partiyalara qurultayların keçirilməsinə imkanlar yaradılmışdı. Siyasi partiyaların dövlət tərəfindən ofislə təmin olunması qanunla nəzərdə tutulan məsələdir. 27 il ərzində bu qanun işləmirdi. Amma bu il yanvar ayından başlayaraq, 20-dən çox partiya ofislə təmin olunub. Əlbəttə ki, siyasi partiyalarla bağlı prosesin bu cür inkişafı çox müsbət haldır. Siyasi partiyalara fəaliyyət göstərmələrinə geniş imkanlar yaradıldı. Əvvəllər belə imkanlar yox idi. Biz özümüz ofis məsələmizi hələ bir neçə il qabaq dəfələrlə Dövlət Əmlak Komitəsinə etdiyimiz müraciətlərə etinasız yanaşılması nəticəsində məhkəmə vasitəsi ilə həll edə bildik. Amma bu bir il həm dialoqun baş tutması, həm ofislərin verilməsi, həm də siyasi partiyaların dövlət televiziyalarında çıxışları ilə müşahidə olundu. Bunlar çox müsbət haldır.

- Siyasi partiyalar dialoq çərçivəsində müxtəlif təkliflərlə çıxış edirlər. Siz də verdiyiniz təkliflərin bir neçəsinin həyata keçirildiyini bildirdiniz. Rəhbərlik etdiyiniz partiya nə kimi təkliflər verib və onların hansı reallaşıb?

- Bu təkliflər çərçivəsində korrupsiyaya qarşı mübarizə, seçki islahatının aparılması, parlament və digər seçkili hakimiyyət orqanlarının formalaşdırılması, siyasi dialoq mühitin yaradılması, "siyasi məhbus" problemilə bağlı təkliflər olunub. Həmçinin, dövlət başçısının yanında İctimai Şuranın yaradılması təklifini irəli sürmüşük. Misal üçün seçki islahatlarıyla bağlı olan təklifimizi oxucularınıza açıqlaya bilərəm.

Təklif edirik ki, seçkilər proporsional və majoritar qaydada keçirilsin, ilkin olaraq parlament seçkiləri yarı proporsional, yarı majoritar qaydada keçsin. Bir seçkidən sonra 100 faiz proporsional keçirilməsinin tərəfdarıyıq.

Partiyaların maliyyəşməsinə gəlincə, maliyyənin bölüşməsini, seçkilərdə iştirak edən partiyalar nəzərdə tutulur. O ayrılan maliyyə parlamentdə təmsil olan və olmayan partiyalar arasında bölünsün. Parlamentdə təmsil olunmayan partiyalara və seçkilərdə 3 faizdən yuxarı səs toplayanlara ayrılan vəsaitdən 5 faiz bölünsün. İndiki halda isə 100 faiz majoritar qaydada keçirilən seçkilərdə qazanılan faizləri əsas götürüb partiyaların maliyyələşməsi düzgün deyil. Partiyaların maliyyələşməsi ancaq proporsional qaydada keçirilən seçkilərdə olur.

Bəzi təkliflərimiz həyata keçib. Yuxarıda qeyd etdiyim partiyaların qeydiyyat və ofislə təmin olunması məsələsi, qurultayların keçirilməsi. Təklif etdiyimiz sosial məsələlərə aid olunan bəzilərinin artıq tətbiq edilməsinin şahidi olmuşuq. Mən başa düşürəm ki, verdiyimiz təkliflər ola bilər ki, təkcə bizim təkliflərimiz deyil. Əsas odur ki, vətəndaşların sosial problemləri həll olunsun, cəmiyyətimiz inkişafa doğru irəliləsin.

- Vətən müharibəsində iqtidar-müxalifət birliyinə şahidlik etdik. Əldə edilmiş qələbədən sonra, sizcə, bu həmrəyliyin davam etməsi nə dərəcədə vacibdir?

- Böyük Vətən müharibəsi bizim qələbəmizlə başa çatıb. Amma regiondakı cərəyan edən proseslər bizim bundan sonra daha ayıq olmamızı tələb edir. Biz rahat oturmamalıyıq. Diplomatik müstəvidə mübarizə aparılmaqla yanaşı, ictimai-siyasi təşkilatlar da öz fəaliyyətləri daxilində mübarizəsini davam etdirməlidir. Məlum məsələdir ki, üçtərəfli bəyannaməyə əsasən, erməni silahlıları dekabrın 1-ə qədər torpaqlarımızdan çıxmalı idi. Lakin hadisələrin gedişi göstərir ki, dekabrın 1-dən sonra bir qrup erməni bu qərara uymur. Onlara qarşı antiterror əməliyyatları aparılmalıdır və hesab edirəm ki, bu əməliyyatlar lokal şəkildə aparılır. Real vəziyyətə uyğun olaraq rahat oturmamalıyıq. Bu gün Azərbaycana qarşı informasiya müharibəsi gedir. Bu informasiya müharibəsində ermənilərin təxribatçı, qıcıq doğuran məlumatları ilə tez-tez rastlaşırıq. Düşmənin təxribatlarına qarşı soyuqqanlı yanaşmaqla cavabları layiqincə verilməlidir və verilir. Nəzərə almaq lazımdır ki, qonşu Rusiyada erməni və ermənipərəst qüvvələr, ermənipərəst mətbuat çoxluq təşkil edir. İctimaiyyət, cəmiyyət olaraq ayıq olmalı və informasiya müharibəsində əldə etdiyimiz uğurları daha da çoxaltmalıyıq. Siyasi partiyalar olaraq bu işdə fəallıq göstərməliyik. Bizim partiya 44 gün ərzində beynəlxalq təşkilatlara müharibə ilə bağlı çoxsaylı məlumatlar göndərmişdi. Biz bu fəaliyyəti indi də davam etdiririk. Hazırda işğaldan azad olunan torpaqlar, ərazilərin bərpa olunması ilə bağlı məlumatları yayırıq. Ermənilər öz təxribatlarını davam etdirirlər. Ona görə də beynəlxalq təşkilatlarla əlaqəsi olan partiyalar bu işlə məşğul olmalıdır. Qarabağda yaşayan soydaşlarımız öz evlərinə qayıdana qədər daima bu məsələləri gündəmdə saxlamalıyıq. Çünki bizim mənfur qonşumuz olan Ermənistan özünün bu məğlub vəziyyəti ilə barışmaq istəmir. Azərbaycan cəmiyyəti ilk növbədə 44 gün ərzində qurduğu birliyi bu gün də qorumalıdır. İstər Rusiya, istər Fransa, Amerikadan yayılan erməni və ermənipərəst qüvvələrin xəbərləri bizim üçün mühüm xəbər olmamalıdır. Çünki o xəbərlərin hansı məqsədlə yayıldığını bilirik. Amma bununla yanaşı, biz cəmiyyət olaraq öz sözümüzü də deməli, düşmənin yalanlarına uymamalıyıq.

- Ölkəmizdə aparılan siyasi islahatlar, yaradılan dialoq mühiti partiyaların cəmiyyətdəki roluna, iştirakçılığının artmasına necə təsir göstərib?

- Hesab edirəm ki, az da olsa öz təsirini göstərib. Son bir il ərzində bizi TV-lərə dəvət edirlər. Bu da istər-istəməz partiyaların cəmiyyətdəki rolunu, nüfuzunu artırıb. Artıq cəmiyyətin böyük bir hissəsi bizi görür, dinləyir, kimin səhv, kimin isə düz olduğunu ayıra bilir. ALDP olaraq bu imkanlardan yararlanaraq yeni üzvlər qazanıb. Bu da dolayısı ilə partiyanın inkişafına gətirib çıxarır.

- Dialoq prosesinin gələcəyini necə görürsünüz? Ümumiyyətlə, bu proses hara qədər davam edəcək?

- Hesab edirəm ki, bu, müddətsiz bir prosesdir. Cəmiyyət inkişaf etdikcə, həll olunan problemlərin əvəzinə digər problemlər ortaya çıxır. İqtidar-müxalifət dialoqu bu problemlərin həllində təkan verir, daha da sürətləndirir. Bütün demokratik ölkələrdə belədir.

- Əvvəllər də ölkəmizdə dialoq adına müxtəlif təşəbbüslər olub. Və bu prosesdə bəzi xarici dairələr - ATƏT, ABŞ səfirliyi vasitəçilik etməyə çalışıb. Sizin fikrinizcə, kənar müdaxilə olmadan aparılan dialoqun hansı üstünlükləri var?

- İqtidarla müxalifət arasında əlaqələr, dialoq xarici dövlətlərin səfirləri və beynəlxalq təşkilatların vasitəçiliyi ilə keçirilməməlidir. Biz bir ölkənin vətəndaşıyıq. Və müxalifət olaraq ölkənin inkişafını istəyirik. Baxışlarımız ola bilər ki, fərqli olsun. Bu fərqliliyi dialoq vasitəsilə aradan qaldırmaq olar. Bunun başqa yolu yoxdur. Lakin bunun üçün köklü siyasi islahatların aparılması lazımdır. Şəxsən mən başqa yol görmürəm. Kimlərsə vasitəçilik edəcəksə, onlar bizim Vətənimizi və vətəndaşlarımızı fikirləşməyəcəklər, onlar öz dövlətlərinin maraqlarını güdəcəklər.

- Bu prosesin daha da dərinləşməsi üçün qarşıda hansı addımların atılmasına ehtiyac var?

- Köklü siyasi islahat deyəndə, yuxarıda qeyd etdiyim proporsional seçkinin bərpası, sosial-iqtisadi islahatların aparılması, icra strukturlarının ləğvi, müxalifət nümayəndələrinin hakimiyyət strukturlarında təmsil olunması və s. kimi məsələlər, ölkəmizin daha da demokratikləşdirilməsi istiqamətində müsbət addım olar.

- Bəzi siyasi dairələr prosesə qatılmayıb. İmtina mövqeyini hələ də davam etdirirlər. Dialoqda iştirak edən partiyalara qarşı isə müxtəlif ittihamlar səsləndirirlər. Məsələn, Ağdam səfərində "avtobus müxalifəti" və s. kimi iddialar səsləndirdilər. Bu mövqeyi necə qiymətləndirirsiniz?

- Ağdama səfərə dəvət aldım və təşkil olunan tədbirdə iştirak etdim. Digər təşkilatların bu dəvəti qəbul edib və yaxud imtina etməsi onların hüquqlarıdır. Amma bu formada şərh edilməsini düzgün hesab etmirəm. Birincisi, bir güzgüyə baxsınlar, sonra başqaları haqqında nəsə desinlər. Bunlar hələ də 80-ci illərdə qalıblar. İllər boyu bunlar siyasi oyunda iştirak ediblər, hakimiyyətlə siyasi alver edərək, parlamentdə "təmsil" olunublar. Xalqı yox, öz şəxsi maraqlarını fikirləşiblər. Məgər Vətən müharibəsində dövlətin yanında olmağımız siyasi oyundur? Qarabağ bizi, iqtidar-müxalifəti birləşdirən məsələdir. Bunlar isə həmişə müxalifəti parçalayan partiyalar olub, sifarişlə işləyən partiyalardır. Sifariş gələndə bir yerdə olurlar, bir müddət keçəndən sonra ayrılırlar. İqtidar qalıb kənarda, bizim fəaliyyətimizi müzakirə edirlər, öz aləmlərində gözdən salırlar. Bizim Qarabağa səfərimiz sizə niyə belə toxunur? ALDP olaraq hakimiyyətlə açıq şəkildə mübarizə aparır və açıq şəkildə dialoqda iştirak edirik. Sizin kimi, illər boyu gündüz hakimiyyəti tənqid edib, axşam isə onlarla görüşməmişik. Sizlər xalqın son ümidini bununla da qırdınız. Amma xalqımız hər şeyi görür. Xalq lazımi qiyməti verəcək, orada iştirak edənlərə də, etməyənlərə də. Bizim işimiz isə sizinlə deyil. Biz hakimiyyətlə mübarizə aparırıq. Və bu mübarizəni xalqın rifahına görə aparırıq, sizin kimi şəxsi maraqlara görə yox.
"Rusiya Qarabağda özünü işğalçı dövlət kimi aparacaqsa..."Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, ermənilərin 44 günlük savaş zamanı Gəncəyə ballistik raketlə zərbə endirməsi nəticəsindəonlarla günahsız insan həyatını itirdi və yaralandı. Hadisədən dərhal sonra Araik Aratunyan bəyan etdi ki, bu barədə əmri o verib. Hərbi cani kimi Azərbaycan tərəfindən beynəlxalq axtarışa verilmiş birisinin Moskvaya dəvət olunması hansı zərurətdən qaynaqlana bilər?

- İnanmıram ki, onun sərəncamında ballistik raket olub. Çox böyük ehtimalla o başqalarının hərbi cinayətini öz üzərinə götürüb və həmin adamlar da indi onun Moskvaya səfərini təşkil edirlər. Təşkilatçılar, çox böyük ehtimalla, müharibə zamanı Rusiyanı müharibəyə qatmaq istəyən bəlli dairədi. Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova Moskvanı barış istəyən qüvvə kimi göstərmək üçün bir yandan tərəfləri sərt ritorikadan çəkinməyə çağırır, o biri tərəfdən Araik Moskvaya çağrılır. Bundan sonra kim onların səmimiyyətinə inanar? Rusiyada ümumdünya ermənilərinin təsiri altında olan və ölkənin siyasətinin müəyyənləşəsində iştirak edən müəyyən dairələr Rusiyanın beynəlxalq imicini daha da korlamaq və onun Azərbaycanla münasibətlərini gərginləşdirmək üçün əllərindən gələni edirlər. Bu, dünyadan Rusiyanın təcrid olunması siyasətinin davamına oxşayır. Çünki çox gözəl başa düşürlər ki, Azərbaycanla münasibətlərin gərginləşməsi Türkiyə ilə də münasibətlərə ciddi şəkildə mənfi təsir göstərəcək. Bununla həm də keçmiş sovet respublikalarının inteqrasiya siyasətinə zərbə vururlar. Sübut etməyə çalışırlar ki, kimsə özünü aldatmasın, siz bizə dost kimi baxa bilərsiniz, amma biz ruslar sizi və Sovet İttifaqında yaşamış digər xalqları öz təbələrimiz hesab edirik və sizlərlə istədiyimiz kimi davrana bilərik. Onlar bütün imkanları ilə Rusiya sülhməramlılarını işğalçı ordu kimi təqdim etməyə, Azərbaycanı bununla aşağılamağa və barışdırmağa çalışırlar.

- Azərbaycan bu vəziyyətlə barışa bilərmi?

- Bəzi məsələlərə aydınlıq gələnə qədər təmkin nümayiş etdirə bilərik, amma həmişəlik, bu heç vaxt baş verməyəcək. Rusiya Qarabağda özünü işğalçı dövlət kimi aparacaqsa, itirən daha çox Rusiya olacaq. Kiçik bir əraziyə görə Rusiyanın Azərbaycanı itirəcəyinə inanmaq istəmirəm. Zamanında erməniləri inandıra bilmədik ki, onların destruktiv mövqeyi yeni müharibəyə səbəb ola bilər. Onlar bizim dediklərimizi daxili auditoriyaya hesablanmış çıxışlar hesab edirdilər və ciddiyə almırdılar. İndi də Rusiyadakı bəlli dairələr eyni səhvi buraxır və bizim etirazları ciddi qəbul etmirlər. Biz onları inandırmalıyıq ki, yaxşı münasibətlər üçün Azərbaycanın suverenliyinə hörmət edilməlidir. Putinin ətrafındakı sağlam düşüncəli və Rusiyanın maraqlarından çıxış edən insanlarla daha intensiv işləməklə yanaşı, münasibətlərin korlanmaması üçün Rusiya Prezidentinə müraciət edilməlidir. Belə görünür ki, hazırda mövcud olan xoşagəlməz vəziyyəti yalnız o aradan qaldıra bilər.

- Belə bir vəziyyətdə Azərbaycan Avrasiya İttifaqının zirvə toplantısına qatıla bilərmi və bu nə dərəcədə bizim xeyrimizə olar?

- Mənim mövqeyim həmişə ondan ibarət olub ki, əgər Rusiya bizə Qarabağ üzərində suverenliyimizin bərpa olunmasına mane olmasa biz Rusiyanın liderliyi ilə yaradılmış bütün regional təşkilatlara üzv ola bilərik. O cümlədən Avrasiya İttifaqına. İndi də həmin mövqeyimdə qalıram. Belə bir dəvət varsa orda iştirak etməli, Rusiya ilə həm təklikdə, həm digərlərinin iştirakı ilə açıq söhbət edilməlidir.

- Qüdrət bəy, Qarabağda baş verənlər Sizdə Rusiyanın ora buraxılmasının yalnış olması qənaəti yaratmır ki?

- Qətiyyən. Əminəm ki, əks halda Rusiya işğal altındakı torpaqlarımızdan 1 kv. sm. də azad etməyə imkan verməyəcəkdi. 44 günlük savaşdan sonra Paşinyan bəyan etdi ki, onların səhvi bir qarış da olsa işğal altındakı torpağı Azərbaycana qaytarmamaq siyasəti olub. Problemin sülh yolu ilə həlli üçün Ermənistana heç kim təzyiq etmək istəmirdi. Lukaşenkonun açıqlaması və ermənilərin açıqladığı səs yazısı da təsdiq edir ki, müharibədən yayınmaq üçün Prezident İlham Əliyev Ermənistana hətta milyardlarla dollar pul təklif edib, amma bunun da xeyri olmayıb. Kiçik istisna ilə hamı, o cümlədən Minsk qrupu gözləyirdi ki, Azərbaycan bir gün məcbur olub Qarabağın müstəqilliyini tanıyacaq. Ona görə də işğal altındakı torpaqların 80 %-ni azad etmək üçün 20 %-nə rus qoşunlarının gəlməsinə icazə vermək yeganə çıxış yolu idi. Həm də Qarabağda erməni sakinlərin qalıb yaşaması üçün sülhməramlılara ehtiyac var idi.aşqa variantda, hətta nəzəri baxımdan olsa belə,Qərb bizə etnik təmizləmə siyasəti apardığımız üçün ciddi sanksiyalar tətbiq edəcək, Ermənistana hərbi yardım göstərəcəkdi. Bu zaman Qarabağın müstəqilliyini də tanıya bilərdilər. İlham Əliyev ən düzgün qərarı qəbul edib.



"Həm Rusiya, həm də Ukrayna Türkiyəyə səmimi tərəfdaş kimi minnətdar olmalıdır"Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin “Xalq cəbhəsi” qəzetinə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Milli Parkda, açıq havada Hərbi Qənimətlər Parkının yaradılması bəlli şəxlər tərəfindən ciddi tənqidlə üzləşdi. Əsas tənqidlərdən biri də odur ki,niyə erməni hərbçilərin manikenlərində onların burnu yekədir. Sizin fikrinizi bilmək istərdik.

- Həmin manikenlərdə ermənilərinin fiziki antropologiyasına uyğun sifətlərinin xarakterik cizgiləri öz əksini tapıb. Həm də insanlıq əleyhinə ağır cinayətlər törətmiş işğalçı ordunun əsgəri necə göstərilməli idi ki? Bir qrup adam var ki, hökumət nə etsə, fərq etməz, onlar əleyhinə danışacaq. Ona görə də əhəmiyyət vermək lazım deyil, qoy ermənilərlə ağız-ağıza verib nə qədər istəyirlər danışsınlar. Bu adamlar bilərəkdən və ya bilməyərəkdən daima, yerli-yersiz Qarabağdan, sülhməramlılardan danışmaqla ictimaiyyətin diqqətini hazırda ölkəmiz üçün daha vacib olan iqtisadi islahatlar prosesindən yayındırırlar.

- Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda parad keçirəcəyinə necə baxırsınız?

- Dünyanın heç yerində sülhməramlılar nə təlim, nə də parad keçirmirlər. Belə bir beynəlxalq təcrübə də yoxdur. Sülhməramlı hərbçilər tez-tez əvəz olunurlar, onların ailələri də xidmət keçdikləri münaqişə zonasına gətirilmir. Sülhməramlıların işi münaqişə tərəfləri arasında dayanıb atəşkəsə nəzarət etməkdir. Amma Rusiya sülhməramlıları səlahiyyət hədlərini aşır, ermənilərə xoş gəlmək, bizi isə, yalnış olaraq özlərini bölgənin sahibi kimi aparmaqla qıcıqlandırmaq istəyirlər. Səbrlə Ermənistandakı növbədənkənar seçkilərin başa çatmasını gözləməliyik.

Əslində Rusiya üçün gözəl imkan yaranıb ki, Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməklə bizimlə oxşar problemlər yaşayan digər keçmiş sovet respublikalarına göstərsin ki, Rusiya ilə dost olmaqla problemləri həll etmək olar. Bu olmayacaqsa, hamı Rusiyanı özünün ərazi bütövlüyünə təhlükə görəcək və Rusiyadan uzaqlaşmağa, yeni müttəfiqlər tapmağa çalışacaq. Bunu başa düşmək o qədər də böyük ağıl tələb etmir.

- Qüdrət bəy, Rusiyanın Türkiyə ilə hava əlaqəsini kəsməsi, Qarabağda - başqa dövlətin ərazisində, parad keçirmək istəyi Türkiyənin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməsi ilə bağlı ola bilərmi?

- Düşünmürəm. Türkiyə həmişə dövlətlərin ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib. Bundan başqa Türkiyə Ukrayna Prezidentini Ankaraya dəvət edib inandırmağa çalışdı ki, Qərbə güvənib müharibə etmək olmaz, münaqişənin hərbi yolla həlli çox təhlükəlidir və Ukrayna ərazi bütövlüyünə danışıqlar yolu ilə nail olmağa çalışmalıdır. Zaman-zaman Ukrayna, Gürcüstan, Moldava da bizə deyirdi ki, ərazi bütövlüyünüzü tanıyırıq, amma problemi danışıqlar yolu ilə həll edin. Mən 10 il NATO PA-da bir dəfə görmədim ki, qeyd etdiyim üç ölkədən bir nəfər çıxış edib bizi müdafiə etsin və desin ki, Qarabağ problemi Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır. Bizim onları dəfələrlə müdafiə etməyimizə baxmayaraq. Elə dünən Avronest Parlament Assambleyasında da biz bunu müşahidə etdik. Bunları yeri gəlmişkən söylədim. Türkiyədəki danışıqlardan sonra biz Ukraynanın davranışlarında sərt ritorikadan imtinanı müşahidə etdik. Hesab etmirəm ki, hazırda Rusiyaya Ukrayna ilə böyük müharibə lazım idi və Türkiyə onun planlarını pozub. Ona görə də həm Rusiya, həm də Ukrayna Türkiyəyə səmimi tərəfdaş kimi minnətdar olmalıdır.

- Dünyada və ölkəmizdə COVID-19-la mübarizəni effektli saymaq olarmı?

- Virus kasıb ölkələrin günahı ucbatından dünyada yayılmayıb. Bəşəriyyət böyük bir faciə yaşamaqdadır. İnsanlar əzizlərini itirir. 3 milyondan artıq insan həyatını itirib, digərlərinin rahat həyatı əlindən alınıb. Çox təəssüf ki, nə qədər əxlaqa zidd olsa da bu faciədən də varlanmaq istəyən ölkələr və şirkətlər var. Hesab edirəm Azərbaycan Qoşulmayanlar Hərəkatı adından vaksin istehsalına başlamış ölkələrə müraciət etməlidir ki, təcili olaraq vaksinlərin hazırlanması formulası açıqlansın, dünyada texnoloji imkanlara malik olan bütün farmakoloji şirkətlər vaksin istehsalına başlasın. Kasıb ölkələr üçün vaksinlərin hazırlanması xərclərini virusun yayıldığı Çin Xalq Respublikası öz üzərinə götürməlidir. Vaksinlər çox az gəlirlə satışa çıxarılmalıdır. Hər gün minlərlə insan virusa görə həyatını itirir.

Azərbaycana gəldikdə isə vaksinləşmə prosesi bir çox ölkələrlə müqayisədə qənaətbəxş hesab olunsa da, ümumən yetərli deyil. Bizim maliyyə vəziyyətimiz imkan verirdi ki, vaxtında dünyanın qabaqcıl şirkətləri ilə vaksin alınmasına dair müqavilələr bağlayaq. Müvafiq qurumlar zaman-zaman bizi inandırırdılar ki, dünyanın qabaqcıl şirkətləri ilə bu istiqamətdə danışıqlar aparılır. Amma zaman göstərdi ki, deyilənlər həqiqəti əks elətdirmirmiş. Müvafiq vəzifəli şəxslər buna görə həm Prezident, həm xalq qarşısında məsuliyyət daşımalıdırlar. Onlar vəzifələrini layiqincə yerinə yetirsəydilər indi mövcud durum daha ürəkaçan olardı.
Azərbaycan Zəngəzuru da götürə bilər - Həsənquliyevdən şokAvrasiya.net deputat, BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyevin Musavat.com-a müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, son illərdə sizin davamlı şəkildə səsləndirdiyiniz bir fikir var idi ki, biz Ermənistanla yox, Rusiya ilə danışmalıyıq. Ermənistanın kapitulyasiya sənədinə imza atmasından sonra bölgədə yeni reallıq yaranıb və Azərbaycan Rusiya ilə danışır. Ancaq Şuşaya atılan “İsgəndər” raketlərilə bağlı xüsusatlar ortaya çıxandan sonra Moskvaya ünvanlı suallarımız var ki, hələlik onlara cavab verilməyib, dövlət başçımız da bu barədə açıq danışır. İndiki durumu necə dəyərləndirirsiniz və perspektiv üçün nə gözləyirsinz?

- Rusiya bu istiqamətdə araşdırma aparır. Yəqin, bir müddətdən sonra bununla bağlı məsələyə aydınlıq gələcək ki, nə baş verib: qaçaqmalçılıq olub, yoxsa hərbi-sənaye kompleksinin əməkdaşlarının özfəaliyyəti? Cənab prezidentin də söylədiyi kimi, artıq bununla əlaqədar Rusiya tərəfinə məktub və sübutlar təqdim edilib. Məsələnin mahiyyətində təkcə o raketin atılması dayanmır. Burada Rusiya və Ermənistanın müəyyən dairələrinin cinayətkar əlaqəsindən söhbət gedir. Məhz bu faktora görə Azərbaycan bu məsələni qabartdı. Yoxsa əvvəl biz bəyan etmişdik ki, elə bir məlumatımız yoxdur. Rusiya Müdafiə Nazirliyi də bu məlumatı təkzib etmişdi. Amma görünür bizim kəşfiyyat orqanlarının əldə etdiyi hansısa daha ciddi məlumatlar var. Buna görə də yenidən bu məsələnin üzərinə gedildi və qabardıldı. Çox böyük ehtimalla bu məsələlərə aydınlıq gətiriləcək. Artıq Rusiyanın da bəzi mətbuat orqanlarında, ayrı-ayrı hərbi-siyasi ekspertlər bu istiqamətdə açıqlamalar verirlər ki, burada məqsəd Türkiyə ilə Rusiyanı konfliktə cəlb edib Qərbin bölgəyə müdaxiləsini təmin etmək olub. Məncə, məsələnin mahiyyətində dayanan daha çox budur. Ona görə də məsələlər araşdırılacaq ki, bu təxribatlarda Rusiya və Ermənistan tərəfdən kimlər iştirak edib. Aydındır ki, Ermənistan tərəfdən Paşinyan və ən yaxın ətrafı burada iştirak edib. Ümid edirəm bu məsələlərə aydınlıq gələcək və məsuliyyəti olan şəxslərin dairəsi dəqiqliklə müəyyən olunacaq, o təxribatın da üstü açılacaq. Rusiya marağında olmalıdır ki, bu şəbəkəni aşkarlasın. Hansı ki, onlar 44 gün ərzində Rusiya dövlətinin maraqlarından yox, Ermənistanın, yaxud hansısa Qərb dairələrinin maraqlarından çıxış ediblər.

- Türkiyə-Rusiya münasibətlərində soyuqlaşma hiss olunur, artıq qarşılıqlı olaraq uçuşlar dayandırıldı, baxmayaraq ki, məsələnin siyasi olmadığı deyilir. Prosesin davamı Bakı-Moskva münasibətlərinə də təsir göstərə və Qarabağla bağlı gərginliyin artmasına səbəb ola bilərmi?

- Rusiya Azərbaycanın müraciətinə, təqdim etdiyi sübutlara obyektiv yanaşmayacaqsa, bu, münasibətlərə təsir edəcək, sözsüz ki. Amma mən o fikirdəyəm ki, Rusiya prezidenti kifayət qədər təcrübəli və ağıllı bir adamdır. O bilir ki, ermənilər satqın millətdirlər. Onlar vaxtilə yaşadıqları Osmanlı imperiyasına xəyanət etdilər. Sonra onlara bizim torpaqlarda dövlət qurmuş və onları himayə edən, torpaqlarımızın 29 il işğal altında qalmasında əsas faktor olan ölkəyə də xəyanət etdilər. Ermənilər elə hesab etdilər ki, daha hər şey bitib, torpaqları işğal ediblər, oturublar, artıq onlara Rusiya lazım deyil, yeni texnologiya, investisiya lazımdır. Odur ki, çox asanlıqla arxalarını Rusiyaya çevirdilər və Qərbə üz tutdular. Bu proses Sərkisyandan başladı və daha sonra Paşinyan tərəfindən davam etdirildi. Yəni bu millətin xəyanətkar olmasını Rusiyada hamı bilir. Tarixən rus ədibləri, ziyalıları, şair-yazıçıları, diplomatlarının erməni milləti haqqında da yazdıqlarına baxın, bizim haqqımızda yazdıqlarına da. Bizi qonaqpərvər, mərd, sözünü tutan, dostluqda möhkəm millət kimi təqdim edirlər, erməniləri isə yaltaq, riyakar, xəyanətkar, satqın və sair olaraq. Buna görə də əgər Rusiya istəyirsə ki, Cənubi Qafqazda möhkəm dayaqları olsun, Azərbaycanla dostluq etməlidir. Çünki Azərbaycanla dostluq həm də Türkiyə ilə dostluqdur. Türkiyə regionun böyük dövlətidir, müasir texnologiyaya sahib bir ölkədir.

İkincisi, MDB məkanında türk dövlətləri, Rusiya Federasiyasında türk respublikaları, müsəlmanlar var. Yəni bu bölgədə Türkiyə faktoru həmişə olub, olacaq. Ona görə də Rusiya nə qədər Türkiyə ilə yaxşı, dost, əməkdaşlıq münasibətləri qursa, hər iki dövlət bundan faydalanar, həm Rusiya, həm Türkiyə. Türkiyənin Cənubi Qafqaza kifayət qədər təsir gücü var və bu, çox genişdir. Hansısa fikirayrılıqları ola bilər. Türkiyənin Ukraynanın ərazi bütövlüyünə verdiyi açıq dəstək ola bilsin Rusiyanı qıcıqlandırıb. Amma geniş anlamda mən əminəm ki, bu, iki dövlət arasında münasibətlərin korlanmasına gətirib çıxarmayacaq. Çünki hər iki dövlət fərqindədir ki, onların regional və beynəlxalq miqyasda apardığı siyasət Qərb dairələrini qane etmir. Ona görə də onların kənar təzyiqlərə qarşı birlikdə dayanması zəruridir. Düşünürəm ki, jurnalistlər, siyasətçilər, diplomatlar da məsələni qızışdırmaq istiqamətində yox, problemlərin anlaşıqlı olaraq çözülməsi istiqamətində fəaliyyət göstərməlidirlər.

- Azərbaycan Prezidentinin son çıxış və bəyanatları gündəmin əsas müzakirə mövzularındandır. Xüsusilə də Zəngəzur, Göyçə və İrəvanla bağlı dedikləri mesajları Ermənistanda da geniş əks-səda doğurub. Siz bir hüquqşünas kimi, Ermənistan adlanan tarixi Azərbaycan torpaqlarının hüquqi yolla qaytarılmasını mümkün hesab edirsinizmi?

- Açıq söyləyim ki, bölgənin gələcəyi türk xalqları ilə bağlıdır. Bir çox tarixi mənbələrdə də qeyd olunur ki, erməni xalqı deyilən xalq yoxdur, bunlar Hindistan qaraçılarıdır. Vaxtilə köçəri həyat yaşayıblar və gəlib bu bölgədə məskunlaşıblar. Bu gün mövcud olan erməni dövləti də faktiki olaraq Azərbaycan torpaqlarında formalaşdırılıb. Bu, tarixdir, prezident də bunu söyləyir. Biz indi erməniyə görə tarixi saxtalaşdırmalı deyilik ki. Deyirik ki, bəli, bu torpaqlar bizim olub, İrəvan türk şəhəri olub, tarix boyu orda türklər yaşayıblar. Amma sonradan orda məskunlaşma siyasəti aparıblar, ermənilər müxtəlif bölgələrdən köçürülüb, həmin əraziyə gətiriliblər. Rus imperiyasının dağılmasından sonra isə orada erməni dövləti formalaşdırılıb. Prezident gənclərimizə tövsiyə edir ki, tarixi öyrənin! Onu da deyir ki, biz İrəvana qayıdacağıq, amma biz Ermənistana qarşı hər hansı ərazi iddiası ilə çıxış etmirik. Bu da o deməkdir ki, əgər sülh sazişi olacaqsa, o zaman mədəni, humanitar əlaqələr yaranacaqsa, düşmənçiliyə son qoyulacaqsa - sözsüz ki, düşmənçiliyə son qoyulacaq, bütün tarix boyunca xalqlar, qonşular bir-biri ilə müharibə aparıblar, amma sonda barışıblar - azərbaycanlılar dədə-babalarının, əcdadlarının yaşadığı ərazilərə qayıdacaqlar. Orada məskunlaşacaqlar, biznes quracaqlar, yaşayacaqlar. Ermənilərin də böyük hissəsi bu bölgədən köçüb gedəcəklər. Onlar fərqindədirlər ki, yaşadıqları torpaqlar onların deyil. Məsələyə daha qlobal yanaşsaq, 100 il qabağa baxsaq, görəcəyik ki, doğrudan da azərbaycanlılar o torpaqlara qayıdacaq, yaşayacaqlar. Hüquqi baxımdan hazırda bunun yolu yoxdur. Artıq Ermənistan BMT tərəfindən bir dövlət kimi tanınıb, mövcud sərhədlər çərçivəsində. Azərbaycan da həmin sərhədləri tanıyıb. Görürsünüz ki, 70-ci illərdə Ermənistan SSR və Azərbaycan SSR arasında mövcud olan sərhədlər hal-hazırda demarkasiya olunur. BMT-yə üzv olanda hər bir dövlət bu quruma üzv olan bütün dövlətlərin ərazi bütövlüyünü tanıyır. Bu BMT-yə üzvü olan dövlətlərin hər birinin əməl etməli olduğu əsas prinsipdir. Azərbaycan da 1992-ci ildə müstəqillik əldə etdiyi dövrə qədər olmuş Azərbaycan SSR ərazisi çərçivəsində BMT-yə üzv olub. Yəni bu məsələlərlə bağlı hüquqi müstəvidə heç bir perspektiv yoxdur.

- Bəs, Ermənistan revanşist əməllərdən əl çəkməsə, o zaman qeyri-hüquqi, konkret halda hərbi müstəvidə ədalət bərpa oluna bilməzmi?

- Söhbət ondan gedir ki, Ermənistan beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetirməsə və Qarabağda hansısa hərbi əməliyyat keçirmək fikrinə düşsə, o zaman, sözsüz ki, Azərbaycan Zəngəzuru da götürə bilər. Yəni 2020-cu ilin 9 noyabr tarixdə imzalanmış birgə bəyanatın müddəalarını təmin etmək üçün Azərbaycan ordusu Zəngəzura nəzarəti götürərək, dəhlizi özü yarada və özünün təhlükəsizliyini təmin edə bilər. Ondan sonra da necə ki, biz 30 il beynəlxalq təşkilatlarda ərazi bütövlüyümüz üçün mübarizə apardıq, qoy Ermənistan da getsin yüz illərlə mübarizə aparsın. Ermənistanın hansısa revanşist addımları olacaqsa, Azərbaycan tərəddüd etmədən, dərhal Zəngəzuru azad etməlidir! Bu, həm tarixi ədalətin bərpa olunması olar - bu torpaqlar Azərbaycanın tarixi əraziləridir - həm də ki, 10 noyabr sazişinin müddəalarının təmini.

- Paşinyan yenidən Qarabağla bağlı iddia səsləndirib. Deməli, sakit oturmaq niyyəti yoxdur. Bəs, o halda nə etməliyik?

- Hesab edirəm ki, Paşinyanın bütün cəhdləri əbəsdir. O, bəyanat verib ki, onların ordusu müstəqil ordu olmayacaq, Rusiya ordusu ilə birlikdə olacaq. Paşinyan çalışır ki, hansısa formada Rusiyanın “qəlbini” oxşasın və Kremlin dəstəyini alsın, növbəti seçkilərdə qalib gəlsin. Amma Rusiya onun xəyanətkar olduğunu bilir və ona görə də hansı addımı atmasından asılı olmayaraq, Paşinyan hakimiyyətdən gedəcək. Çox təəssüflər olsun, bizdə bəziləri Paşinyanın hakimiyyətdə qalmasının bizə lazım olduğunu söyləyir. Bunlar kökündən yanlışdır. Rusiya Paşinyanla bölgədə heç bir ciddi iş qurmayacaq. Paşinyan getməlidir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh olsun. O istəsə də, Rusiyanın razılığı olmadan Azərbaycanla sülh sazişi imzalaya bilməz. Söhbət tək Paşinyandan yox, qərbyönümlü siyasətin Ermənistanda iflasa uğramasından gedir. Ona görə də əgər Paşinyan öz xalqını xilas etmək istəyirsə, bölgədə sülhün yaranmasının tərəfdarıdırsa, o, özü çəkilməlidir kənara və tamamilə yeni, əli Azərbaycan türklərinin, gənc əsgərlərimizin qanına batmamış bir adam hakimiyyətə gəlməlidir. Özü də elə bir adam ki, nə cinayətkar Qarabağ klanına bağlı olmasın, nə də Paşinyanın “sorosçular” dəstəsinin təmsilçisi olmasın. Tamamilə yeni qüvvə, Rusiya, Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə ilə normal iqtisadi, siyasi, mədəni əlaqələr qurmaq istəyən bir adam hakimiyyətə gəlməlidir. Yalnız o halda Azərbaycanla Ermənistan arasında yüksək səviyyəli dialoq baş tuta bilər. Halbuki Paşinyanın hakimiyyətdə olacağı dövrdə mən bunu təsəvvür etmirəm. Gördünüz ki, yanvardakı üçtərəfli görüşdə heç tərəflər bir-birinə əl də uzatmadılar. Buna görə də Paşinyan hərbi cani, cinayətkar kimi Ermənistanın rəhbərliyindən getməlidir. O halda biz Rusiyanı da razı salıb, Ermənistanla sülh sazişi imzalaya bilərik. O zaman Ermənistan Türkiyə ilə də saziş imzalaya bilər. İndiki halda Ermənistanın hazırki siyasi elitası - əgər orada yeni bir insan qabağa çıxmayacaqsa, - bizimlə və Türkiyə ilə əməkdaşlıqdan qorxacaq. Qorxacaqlar ki, Rusiya bizim əlimizlə onları cəzalandırmaq fikrinə düşə bilər, Azərbaycan və Türkiyə də vəziyyətdən yararlanıb, onları cəzalandıra bilər. Ona görə də Paşinyan qaldıqca ermənilər Azərbaycana münasibətdə davakar mövqedən çıxış edəcəklər. Bu da o deməkdir ki, bizim sülh haqda düşünməyimiz mənasız olacaq, konflikt yenə də bəlkə uzun onilliklər ərzində davam edəcək. Vəziyyəti dəyişmək üçün Azərbaycan Paşinyanın Ermənistandan hərbi cinayətkar kimi rədd olub getməsinə çalışmalıdır.

- Bəs Xankəndi və ətrafındakı ərazilərdə olan erməni terrorçularla işimiz necə olmalıdır?

- Kiçicik bir təxribat olacağı təqdirdə ona çox sərt cavab olmalıdır! Əgər sülhməramlılar o təxribatın qarşısını ala bilmirsə, deməli, Azərbaycan ona sərt cavab verməlidir. Bu zaman sülhməramlıların da nə deyəcəyinin bizimçün əhəmiyyəti olmamalıdır. Ümumiyyətlə, sülhməramlılar özlərini doğrudan da sülhməramlı kimi aparmalıdırlar. Hazırda o, Muradov özünü sülhməramlıların komandirindən daha çox, bölgənin general-qubernatoru kimi aparır. Gedir iş adamları ilə görüşür və s. Sən kimsən? Sən orda əsgərsən, qoyma tərəflər arasında problem yaransın. Amma onlar orda nə ilə məşğuldurlar, bir Allah bilir. İkincisi də Laçında bizim Ermənistanla dövlət sərhədinin müəyyən olunmamasının, sərhədin Azərbaycan əsgəri tərəfindən qorunmamasının əsas səbəbkarları da onlardırlar. Onlar 10 noyabr sazişini özləri istədiyi kimi təqdim edirlər və Azərbaycan tərəfi də gərginliyə səbəb olmamaq üçün hələlik bu məsələnin üzərinə ciddi şəkildə getmir. Amma əminəm ki, nə vaxtsa bu məsələ ciddi şəkildə gündəmə gələcək, dəhliz adlanan ərazidə bizim dövlət sərhədçilərimizin, gömrük xidmətinin fəaliyyətə başlaması təmin ediləcək. Buna bir az zaman lazımdır. Biz bu istiqamətdə işləməliyik.
"Məhsullarımızı “Made in Azerbaijan” sloqanı ilə “Organic Karabakh” brendi altında dünya bazarlarına çıxarmaq olar"Ekoloji Təmiz Məhsul İstehsalçıları və İxracatçıları İctimai Birliyinin (AOPE) təsisçisi və sədri Emin Əliyevlə müsahibə:

– Sizin “Ekoloji Təmiz Məhsul İstehsalçıları və İxracatçıları İctimai Birliyi”nin təsisçisi və sədri olduğunuzu bilirik. Bu təşkilatı niyə yaratdığınızı deyə bilərsinizmi?

– Təxminən, on ildir ki, təbii və sağlam qidalarla qidalanırıq. Paralel olaraq, həm də orqanik və sağlam qidalanmanı təbliğ edirik. Dəfələrlə beynəlxalq tədbirlər və sərgilərdə iştirak etmişik. Ölkəmizdə bir neçə tədbirin təşkilatçısıyıq. 2016-cı il, dekabrın 6-da ölkə iqtisadiyyatının inkişafı ilə bağlı strateji yol xəritələri təsdiqləndikdən sonra Azərbaycanda biznes assosiasiyalarının yaradılması ilə bağlı siyasi xəttformalaşdı və biz də bu fürsətdən yararlanmaq üçün İqtisadiyyat Nazirliyinə müraciət etdik. Təklifimiz müsbət qarşılandı və təşəbbüsümüzə dəstək verildi. 2019-cu ilin iyun ayında ədliyyə orqanlarına müraciət etdik və 2 ay sonra dövlət qeydiyyatına alındıq. Bu məqamda mənim üçün vacib olan bir məqama diqqəti yönəltmək istərdim.

Azərbaycanda hal-hazırda qırxadək biznes assosiasiyaları, ictimai birliklər fəaliyyət göstərir. Bütün ictimai birliklər, məhz eyni sahənin kommersiya subyektlərinin birləşməsi əsasında yaradılmışdır. Təsisçisi olduğum ictimai birlik isə bir ideyanın əsasında yaradılmışdır. Biz ölkəmizdə orqanik istehsalın və ixracın populyarlaşdırılması üçün çalışırıq və bütün qüvvələrimizi bu istiqamətdə səfərbər etmişik. Hal-hazırda 13 üzvümüz var. Digər assosiasiyalardan digər bir fərqimiz də budur ki, biz üzvlük haqqı almırıq və əsas məqsədimiz ilkin olaraq bu sahədə fəaliyyət göstərən subyektlərin inkişafı üçün töhfə verməkdir. Çünki bu sahənin ölkəmizdə potensialı böyük olsa da inkişafı bizi qəti olaraq qane etmir.

– Hazırda dünyada orqanik məhsullara tələb nə dərəcədədir? Və artan dünya əhalisi fonunda orqanik yetişdirmə insanlığı nə qədər təmin edə bilər?

– Hal-hazırda dünyanın 179 ölkəsində orqanik kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı var. 1999-cu ildə dünya üzrə orqanik məhsul yetişdirilməsi 11 milyon hektarda idisə, 2019-cu ildə artıq 70 milyon hektara çatmışdır. Beynəlxalq Orqanik Kənd Təsərrüfatı Federasiyası (İFOAM) və FİBL Araşdırma İnstitutunun hesabatlarına görə, dünyada 3 milyona yaxın istehsalçı 70 milyon hektaradək sahədə orqanik məhsullar yetişdirir. Ən çox orqanik məhsullar yetişdirilən ölkələr sırasında Avstraliya öndə gedir. Bu ölkədə təxminən 30 milyon hektar orqanik kənd təsərrüfatı məhsulları yetişdirilən sahə var. İkinci yerdə 4 milyon hektarla Argentina, üçüncü yerdə 2,5 milyon hektaradək sahə ilə ABŞ gəlir.

Bununla belə, dünya üzrə orqanik məhsul istehsalı ənənəvi kənd təsərrüfatı ilə müqayisədə cəmi 1 faiz paya sahibdir. Hazırda qardaş Türkiyədə ümumi əkinçilik sahələrində orqanik məhsul yetişdirilən ərazilərin payı təqribən 2 faizdir. Qardaş ölkədə orqanik məhsul bazarının dəyəri 600 milyon dollar səviyyəsindədir ki, həmin məhsulların da çox hissəsi ixrac edilir. Orqanik istehsalçıların bütün dünyanı orqanik məhsul ilə təmin edəcəkləri ilə bağlı iddiası yoxdur. Bu mümkün də deyil. Lakin bu da faktdır ki, hal-hazırda dünyada orqanik məhsul istehlakı artan trend üzrə inkişaf edir. Belə deyim, insan nə ilə qidalanırsa özü də odur. Bu baxımdan,uzun və sağlam ömür yaşamaq istəyiriksə qidalarımıza diqqət etməyimiz zəruridir.

Bununla yanaşı, ölkənin iqtisadi siyasəti baxımından məsələyə nəzər saldıqda görürük ki, bütün dünyada orqanik məhsullar ixrac məhsulları hesab edilir və ölkə iqtisadiyyatına ciddi qatqı təmin edir. Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdə 1990-cı illərdən etibarən əhalinin “sağlam qida” ilə təmin olunmasında orqanik əkinçilikdən istifadə edilir. Hazırda bu məhsulların əkin sahələri ümumi əkin sahələrinin 2-3%-ni təşkil edir. Onların becərilməsinə daha çox əmək sərf olunur. Amma bu məhsullar zərərvericilərə qarşı davamsızdır. Orqanik əkinçilikdə məhsuldarlıq aşağıdır. Bu qaçılmazdır. Lakin məhsullar ekoloji cəhətdən təmizdir. Buna görə də belə məhsulların qiyməti daha yüksək olur. Hazırda İEÖ-lərin əksəriyyətində orqanik kənd təsərrüfatı məhsullarının becərilməsinə dövlət tərəfindən də dəstək verilir. Bu sahədə Almaniya və Avstriya daha çox fərqlənir.

– Azərbaycan istehlakçısının orqanik məhsullara marağı varmı? Ümumiyyətlə bu sektorun bir biznes sektoru kimi ölkədə perspektivi nədir?

– Azərbaycanda ekoloji təmiz kənd təsərrüfatının əsası 90-cı illərin sonlarında qoyulmuşdur. 2008-ci il, 13 iyun tarixində “Ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul olunmuş, normativ hüquqi və informasiya-məlumat bazası formalaşdırılmışdır. 2019-cu ildə “Orqanik məhsul istehsalı haqqında qanun” layihəsi hazırlanmışdır. Güman edilir ki, yaxın zamanlarda bu qanun layihəsi parlamentin müvafiq komitələrində müzakirə edilərək plenar iclasa tövsiyə ediləcək və müasir tələblərə uyğun qanun qəbul ediləcək. “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına və emalına dair Strateji Yol Xəritəsi”ndə ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı qarşıya mühüm vəzifə kimi qoyulub.

“Strateji yol xəritəsi”nin 4.2-ci bəndində qeyd edilir: “Ölkədə tətbiq edilən ənənəvi istehsal metodlarına əlavə olaraq, nəzərdə tutulmuş əsas bitkiçilik məhsullarının orqanik təsərrüfat metodları əsasında yetişdirilməsi dövlətin tənzimləmə standartları əsasında təşviq ediləcəkdir. Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı sahəsinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görülən tədbirlər nəticəsində yaranan istehsalçıların dəyər zənciri boyunca yüksək dəyər gətirən sahələrdə fəal iştirakı təmin ediləcəkdir”. Yol xəritəsində qarşıya qoyulan vəzifələrin vaxtında icra edilməsi təmin edilərsə ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edən fermerlərin sayının 50 faiz, ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal həcminin isə 200 faiz artacağı proqnozlaşdırılır.

Prioritet çərçivəsində tədbirlərin əhatə dairəsini nəzərə alaraq, təxminən 15 milyon manat həcmində vəsaitin tələb ediləcəyi proqnozlaşdırılır. Əsas risklərə fermerlərin ekoloji təmiz kənd təsərrüfatının inkişafına yetərincə maraq göstərməməsi, bu sahədə qaydaların hazırlanması prosesinin uzanması, yerli kadrların kifayət qədər olmaması və beynəlxalq standartlara uyğun işlək sertifikatlaşdırma prosesinin təşkil edilməməsi daxildir. Ölkəmizdə ekoloji təmiz məhsul istehsalı ilə bağlı müvafiq qanunvericilik aktlarının olması müsbət haldır. Lakin bu hüquqi bazadan çox az hallarda tam əhatəli yararlanılır, bir çox hallarda isə statistik məlumatların toplanması zamanı bəzi çətinliklərlə üzləşilir. Nəticədə ölkəmizin orqanik istehsalı ilə bağlı dolğun məlumat bazası formalaşmır. Çox təəssüf ki, kənd təsərrüfatı, meşəçilik və balıqçılığın müxtəlif sahələri üzrə çoxsaylı statistik göstəricilərin olmasına baxmayaraq, ölkəmizdə orqanik məhsullar haqqında konkret statistika aparılmır. Kənd təsərrüfatı sektoru üzrə əsas statistik məlumatlar ümumi məlumatlardır.

Ölkəmizdə orqanik olaraq yetişdirilən fındıq, qoz, fıstıq, quru meyvələr, yumurta dünya bazarında böyük tələbat görür. Paxlalılar, tibbi aromatik bitkilər, pambıq və zeytun kimi məhsullar da orqanik istehsal məhsulları arasında yer alır. Bitki mənşəli istehsalla yanaşı, orqanik heyvan məhsulları istehsalı da son illərdə olduqca maraq görür. Ət, süd, pendir, qatıq, yumurta və bal orqanik bazarda artıq öz yerini almaqdadır. Böyürtkən, moruq, adaçayı, itburnu, kəklikotu kimi bitkilər isə orqanik məhsul olaraq böyük potensiala malikdir. Adı çəkilən məhsulların orqanik məhsul kimi dünya bazarlarına çıxması üçün əlverişli imkanlar olsa da bəzi çətinliklər və maliyyə məsrəfləri vardır. Həmin xərclərin bir hissəsini dövlət və yaxud donor təşkilatları öz üzərinə götürərsə, proses sadələşə bilər. Onu da qeyd edək ki, ölkəmizin meşə massivlərində yabanı şəkildə yetişən və tam orqanik məhsul sayılan meyvələrin sertifikatlaşdırılaraq dünya bazarlarına çıxarılması üçün isə nəyisə gözləməyə ehtiyac yoxdur.

Biz aidiyyati mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları ilə danışıqlara başlamışıq. Yaxın zamanda ölkəmizdə yabanı və təbii şəkildə yetişən bir çox məhsulların beynəlxalq orqanik sertifikatlarla təmin edilərək Azərbaycan brendi olaraq dünya bazarlarına çıxarılmasını təmin edəcəyik. Biz pandemiyadan öncə ölkəmizin orqanik xəritəsinin hazırlanması təklifi ilə çıxış etmişdik. Bunun üçün xarici tərəfdaşlarla müzakirələr də aparmışdıq. Hesab edirik ki, bu xəritənin olması çox zəruridir. Nəticədə biz beynəlxalq sertifikasiya təşkilatları ilə əməkdaşlıq çərçivəsində sadəcə məhsullar üzrə orqanik sertifikatlaşmanı deyil, həm də bölgələr, rayonlar üzrə orqanik sertifikatlaşmanı təşkil etməyi planlaşdırırdıq.

Bu isə o deməkdir ki, orqanik bölgə olaraq sertifikatlaşmış ərazidə istehsal edilmiş məhsullar da orqanik məhsul sayılacaq və ya onların sertifikatlaşması daha sadə prosedurlardan keçəcəkdir. Hal-hazırda ən böyük çatışmazlığımız bu sahədə kadr çatışmazlığının olmasıdır.

– Qarabağın azad edilməsi ilə əkinə yararlı xeyli ərazilər əldə etdik. Bu, ölkəmizdə orqanik təsərrüfatın inkişafına nə kimi töhfə verə bilər?

– 2020-ci ilin 27 sentyabr tarixindən başlayaraq Vətən müharibəsi gedişində azad edilmiş Qarabağ torpaqlarımızın ilkin müşahidələri nəticəsində demək olar ki, burada da orqanik məhsul yetişdirmək potensialı vardır. Belə ki, azad edilmiş ərazilərin hesabına təxminən 600 min ha yeni əkinəyararlı sahə əkin dövriyyəsinə cəlb edilmişdir. Qeyd edək ki, bölgənin iqlimi, eyni zamanda zəngin mineral tərkibli su ehtiyatları bu bölgənin aqrar potensialını daha da artırır. Nəzərə alsaq ki, bu ərazilərin çox böyük bir hissəsində məskunlaşma olmamış və ya olduqca seyrək olmuşdur və torpaq sahələrinin böyük bir əksəriyyəti uzun illər istifadəsiz qalmışdır.

Bu ərazilərdə orqanik məhsul yetişdirilməsi imkanları daha da yüksəlir. Orqanik təsərrüfat yaratmaq istəyən fermerlərin ən böyük çətinlikləri əsasən sertifikatlaşdırma öncəsi müddətin uzun olması (3 il), ənənəvi təsərrüfatdan orqanik təsərrüfata keçid dövrünün subsidiyalaşdırılmaması sayılır. Qeyd edək ki, orqanik məhsulların potensialının olması, ixrac məhsulları sayılması və əlavə dəyərli məhsul hesab edilməsi bütün hallarda, hətta 3 illik sertifikasiya öncəki dövr tələb edilsə belə Qarabağda orqanik məhsul yetişdirilməsini zəruri edir. Qarabağ ərazisində orqanik təsərrüfatın yaradılması zamanı yuxarıda qeyd edilmiş hər iki ağırlaşdırıcı hal tamamilə aradan qaldırılmış hesab edilə bilər.

Belə ki, torpaq sahələri qeyri-üzvi gübrələr, pestisidlər və digər bu qəbildən olan kimyəvi tərkibli dərmanların istifadəsindən “əziyyət” çəkməmişdir. Eyni zamanda burada ənənəvi təərrüfat olmadığından orqanik təsərrüfata keçid dövrü də olmayacaqdır. Beləliklə, Qarabağ ərazisinin orqanik təsərrüfatlarla məşhurlaşdırılması və burada yetişdirilmiş orqanik sertifikatlı məhsulları “Made in Azerbaijan” sloqanı ilə “Organic Karabakh” brendi altında dünya bazarlarına çıxarmaq olar. Hətta bölgəyə beynəlxalq orqanik sertifikasiya şirkətlərinin dəvət edilərək müəyyən edilmiş ərazilərdə araşdırmalara başlayaraq bütün bir bölgənin orqanik sertifikatlaşdırılmasının təmin edilməsi məqsədəuyğun olardı. Dərin təəssüf hissi ilə bildirmək istərdim ki, aqrar sahədə fəaliyyət göstərən şəxslər, hətta dövlət orqanları belə orqanik istehsalın mahiyyətini anlamaq və onun potensialını anlamaqdan məhrumdurlar.

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə orqanik istehsalın yaradılması sahəsində ya proqramı yoxdur, ya da vardırsa onu bu sahədə püxtələşmiş fiziki və hüquqi şəxslərlə, mütəxəssislərlə birgə etməkdən imtina edir. Artıq azad edilmiş bölgələrdə ənənəvi üsulların tətbiqi ilə əkin işləri aparılır. Bu isə o deməkdir ki, artıq torpağa qeyri-üzvi gübrələr verilmiş və torpaq qatının zədələnməsi prosesinə “start” verilmişdir.

– Təşkilatınızın başqa nə planları var? Orqanik istehsalat “hərəkatınız” ancaq əkinçiliklə məhdudlaşır, yoxsa başqa sferaları da əhatə edir?

– Şəxs olaraq çox aktiv insanam. Buna görə də həm biznes fəaliyyətim, həm də ictimai fəaliyyətim rəngarəngdir. Qarşımıza qoyduğumuz planlar üzrə bəzən tələb olunandan daha sürətli, bəzən isə olduqca asta sürətlə irəliləyirik. Fəaliyyətimiz dövründə sadəcə orqanik məhsul istehsal və ixracı deyil, ölkəmiz üçün əhəmiyyətli hesab etdiyim digər məsələlərdə də aktivlik göstərmişəm. Məni narahat edən məsələlərdən biri də ölkəmizin torpaq ehtiyatlarının ilbəil deqradasiya olunaraq azalmasıdır.

Belə ki, 4,5 milyon hektar əkinəyararlı ərazimizin təxminən 60-65%-i az, orta və yüksək səviyyədə deradasiya olunub və demək olar ki, istehsal prosesindən çıxmışdır. Digər narahat edən məqam isə ölkəmizin meyvə-tərəvəz istehsalında xarici sortların geniş vüsət almasıdır. Milli meyvə-tərəvəz sortlarımız xəstəliklərə və zərərvericilərə qarşı dözümlülükdə, yüksək məhsuldarlıqda xarici sortlara “uduzur”. Bunu aradan qaldırmaq üçün milli sortlarımız üzərində seleksiya işləri başlanmalı və işlər sürətlənməlidir. Hal-hazırda “Quba alması” adı altında yapon sortu “Fuji”, Avstraliya sortu “Granny Smit” və ya “Golden” sortları, “Zirə pomidoru” adı altında isə Hollandiya və İsrail pomidorları satmaqdayıq və öz sortlarımız itib-batmağa doğru gedir.

Eyni zamanda heyvandarlıq sahəsində də xarici cinslərə “məğlub oluruq”. Bunların qarşısı alınmalıdır. Bu məsələlər mənim ictimai fəaliyyətimin prioritet sahələrindəndir. Bundan başqa biz ölkəmizin ekoloji balansının və müxtəlifliyinin qorunub zənginləşdirilməsi istiqamətində də fəallıq göstəririk. Belə ki, 2019-cu ilin dekabr ayında Şamaxı şəhərində dekorativ ağac olan Sakura (Yapon gilası) parkının salınması layihəsini icra etmişik. Bu ilin mart ayında isə işğaldan azad edilmiş Zəngilan rayonumuza yüzdən çox meyvə ağacı qələmi göndərərək onların əkilməsini təmin etmişik. Aprelin 4-də isə Şəki şəhərində 3000-dən çox ağacın (əksəriyyəti meyvə ağacı olmaqla) əkilməsini hədəfləyən “Zəfər parkı” layihəsini uğurla təhvil verdik. Bu cür layihələrimiz bundan sonra da davam edəcəkdir. Əsas amalımız özümüzdən sonrakı nəsillərə daha güclü və sağlam Azərbaycanın təhvil verilməsində aktiv iştirak etməkdir!

Azərbaycan24
“İsgəndər”in atılması Rusiyanın mesajı idi? – Brayzadan şokATƏT-in Minsk Qrupunun keçmiş həmsədri, ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri, Atlantik Şuranın (Atlantic Council) böyük elmi işçisi Metyu Brayzanın Axar.az-a müsahibəsi:

Şuşaya İsgəndər-M raketlərinin atılması ilə bağlı faktlara münasibətinizi öyrənmək istərdik...

– “İsgəndər” raketi yüksək keyfiyyətli və böyük imkanlara malik raketdir. Ermənistanın müharibə dövründə Gəncə və Bərdədə mülki insanları hədəf aldığı “Skad” və “Toçka” raketlərindən fərqli olaraq, bu raket daha ağır, buna görə daha ölümcüldür, daha dəqiqdir və daha uzun məsafəyə uça bilir. Hərbi mütəxəssislər və analitiklər “İsgəndər” raketlərindən istifadəni yeni bir döyüş fazası kimi qəbul edirlər, yəni bu silahdan istifadə edən tərəf qarşı tərəfə bütün gücü ilə hücum etdiyini göstərir. Bu vəziyyətdə sözügedən raketlər əhalinin yaşayış mərkəzlərinə atıldı. Bu, müharibənin gedişatını dəyişdirmədi, ancaq təəssüf ki, azərbaycanlı mülki insanları terrora məruz qoydu.

Unutmayaq ki, 2008-ci ilin avqust ayında Rusiya Gürcüstana hücum zamanı “İsgəndər” raketlərindən istifadə etmişdi. Yəni bu raketlərin döyüşdə istifadə olunduğunu ilk dəfə eşitmirik. Artıq Ermənistanın Azərbaycana ən azı iki “İsgəndər” atdığı yəqinləşib və bu xəbər özlüyündə sürpriz olmadı, çünki “İsgəndər”ləri atan erməni əsgərlərinin video görüntülərini görmüşdüm.

Sürpriz olan budur: hərbi ekspertlər tərəfindən Rusiya və Ermənistanın Ermənistandakı “İsgəndər”lərə birgə nəzarəti davam etdirdikləri barədə məlumat təsdiqlənib. Onda belə çıxır ki, Ermənistan tərəfi bu raketdən istifadə edibsə, Rusiyanın icazəsi olub? Və bu, ümumiyyətlə niyə baş verib? Hər iki raket müharibənin sonlarına yaxın atıldı. Bəlkə bu, Rusiyanın Azərbaycana hərbi əməliyyatları Şuşadan kənara çıxarmaması üçün mesajı idi? Bilmirəm.

Erməni generalı Akopyan (Baş Qərargah rəisi Movses Akopyanın 19 noyabr açıqlaması nəzərdə tutulur – red.) iki “İsgəndər” atıldığı faktını təsdiqlədiyi zaman onların hara atıldığını demədi, lakin raket atdıqları yerin həmin tarixdə buludlu olduğunu açıqladı. Müharibənin son günlərində Bakı səmaları buludlu idi.

Bir başqa “İsgəndər”in Bakıya doğru uçduğunu və İsrail istehsalı olan “Barak” hava hücumundan müdafiə sistemi tərəfindən vurulduğunu irəli sürən, adı açıqlanmayan başqa bir rəsmi, erməni məmur da var. Hətta bu barədə İngiltərə mediası da hərbi mənbələrə istinadla məlumat yaydı. Bunun da doğru olub-olmadığını bilmirəm. Dediyim odur ki, heyət yüksək səviyyədə hazırlanmasa, “İsgəndər”i hədəfə uğurla çatdırmaq o qədər də asan deyil. Raketlərin əslində Şuşanı hədəf alıb-almamasını araşdıran hərbi analitiklər tanıyıram ki, onların fikrincə, erməni tərəfi hədəf seçimi zamanı data səhvinə yol verib və beləcə raket Şuşaya düşüb. Və əlbəttə, əlavə etmək istərdim ki, həqiqətən də “İsgəndər”raketləri Bakını və ya başqa bir yaşayış məntəqəsini hədəf alıbsa, bu, müharibə cinayətidir.

NATO, ATƏT kimi beynəlxalq təşkilatların bu məsələyə hələ də münasibət bildirməməsinin səbəbini nə ilə izah etmək olar?

– NATO-nun “İsgəndər” raketlərinə münasibət bildirməsi doğru olmaz, çünki nə Azərbaycan, nə də Ermənistan NATO üzvüdür və bu münaqişə NATO portfelinin bir hissəsi deyil. Zənnimcə, mülki əhalini hədəfə almaq məsələsinə ATƏT və Minsk Qrupu şərh verə bilərdi, lakin Ermənistanın ən azı iki “İsgəndər-M” raketindən istifadə etməsi artıq yeni bir xəbər deyil və adı çəkilən qurumlar bu məsələyə vaxtında münasibət bildirməli idi. ATƏT-in hələ də məsələni şərh etməməsi həm də ola bilər, rusların Ermənistana raketlərin buraxılması üçün icazə verilməsi məsələsində iştirak edib-etməməsi və əsl hədəflərin nə olduğu barədə dolğun məlumatının olmamasıdır.

Əgər məlum olsa ki, Şuşaya İsgəndər-M raketini Ermənistan yox, məhz Rusiyanın Ermənistandakı bazasından atılıb, bu, Rusiyaya növbəti sanksiyalara səbəb ola bilərmi?

– Bu məqamda düşünmürəm ki, “İsgəndər” raketləri Gümrüdəki 102-ci Rusiya bazasından atılıb. Bu, ABŞ və Avropa Birliyinin əlavə sanksiyaları ilə nəticələnərdi. Bəli, Rusiya Ermənistanı onları işə salmağa təşviq edə bilər, ancaq heç bir insana ziyan vurmayacağından əmin olmaq şərtilə və Azərbaycana hərbi əməliyyatları dayandırmasının lazım olduğu mesajını ötürmək üçün. Bu, mənim fərziyyəmdir, bilmirəm, ehtimal ki, bu hipotetik suala cavab verməməli idim. Ancaq videokadrlardan “İsgəndər”lərin Gümrüdən deyil, başqa bir ərazidən atıldığını gördüm, mənə elə gəldi ki, onlar Qarabağ yaxınlığından atıldı...

"Rusiya onlara “İsgəndər” kompleksi verməyib"Keçmiş xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarovun Axar.az-a müsahibəsi:

- ANAMA Şuşada İsgəndər-M raketinin qalıqlarını tapdığını elan etdi və rəsmi fakt ortaya qoyuldu. Necə düşünürsüz, 44 günlük müharibə zamanı “İsgəndər”dən Ermənistan istifadə edib?

- 3 il bundan öncə bu mövzu ilə bağlı mənim bir yazım getmişdi. O vaxt da deyirdim ki, nə “İsgəndər” raketləri, nə də Su-30 qırıcı təyyarələri ermənilərin birbaşa ixtiyarına verilir. 44 günlük müharibə zamanı biz bir daha gördük ki, ermənilər bizə qarşı əsasən “Elbrus”, Toçka-U, “Smerç” raketlərindən istifadə edib. Hətta müharibədən sonra Ermənistanda belə bir qalmaqal yaşandı ki, niyə Azərbaycana qarşı “İsgəndər” raketlərindən istifadə edilmədi. Səbəb əslində bəlli idi.

Bu gün Ermənistan siyasi elitası da yaxşı bilir ki, Rusiya onlara “İsgəndər” kompleksi verməyib. Bu, sadəcə, gözdən pərdə asmaq üçün atılan bir addım idi. Ermənistan ictimaiyyətində göstərilməyə çalışıldı ki, Rusiya Ermənistana dəstəkdir, onu qoruyur, onun yanındadır. Bu gün Ermənistanda “İsgəndər” kompleksinin olması ilə bağlı məlumatı heç kəs dana bilməz. Lakin bu raketlər istər müharibədən öncə, istərsə də müharibə zamanı ermənilərin deyil, rusların nəzarətində olub.

- ANAMA-nın Şuşa ətrafında aşkar etdiyi iki ədəd “İsgəndər” raketinin qalıqlarının “M” modifikasiyasına aid olması da ciddi suallar doğurur...

- İndiki halda bir yox, bir neçə versiya səslənir. Misal üçün ortaya çıxan məlumatlara görə, guya müharibə zamanı ermənilər “İsgəndər” raketlərindən istifadə edib, raketlər partlamayıb. Bəzi iddialara görə, bu fuqaz və ya kaset başlıqlı raketlərdir. Yəni müxtəlif fikirlər səslənir. Mənim şəxsi görüşümə görə, məsələ tamamilə fərqlidir. Ümumiyyətlə, “İsgəndər” raketləri ilə bağlı qalmaqalın indiki halda ortaya çıxması qəribə deyil?

Hazırda Ermənistan-Rusiya münasibətləri gərgin vəziyyətdədir. Xüsusilə bu gün Ermənistanda antirusiya meyilli qüvvələrin Kremlə qarşı əsas arqumenti Rusiyanın müharibədə Ermənistana kömək etməməsidir.

Düşünürəm, bu gün Şuşada “İsgəndər”lərin partlaması ilə bağlı yayılan xəbərlər Kreml tərəfindən məqsədyönlü şəkildə idarə edilir. Ermənistandakı rusiyameyilli qüvvələr də daxili auditoriyaya göstərir ki, baxın, əslində Kreml Ermənistana kömək edib, raket qalıqları da bu köməyin sübutudur. “İsgəndər” raketləri ilə bağlı iddianın indiki halda ortaya atılması Ermənistanın Qərbə meyillənməsinin qarşısının alınmasına xidmət edir.

Xüsusilə diqqət edirsinizsə, bu iddialar məhz Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri öncəsi dövriyyəyə buraxılıb. Yəni Rusiya müharibədə Ermənistana dəstək verib, Qərb isə heç zaman bu dəstəyi bizə verməyəcək. Bu baxımdan deyə bilərəm ki, bu məsələ ikitərəflidir. Yəni Rusiya həm özünü ifşa edir, digər tərəfdən, Ermənistanda olan ruspərəst qüvvələr üçün arqument verir ki, baxın, biz Ermənistana kömək etmişik.

- Sualı konkretləşdirək. Şuşada tapılan isgəndər-M raketinin qalığıdır. Bu da Rusiyanın arsenalına daxildir. Beləliklə, Azərbaycana İsgəndər-M hardan atılıb?

- “İsgəndər” raketlərinin qalıqları müharibədən 4 ay sonra tapılır. Məgər 4 ay öncə bilinmirdi bu raketlərin atılması? Ümumiyyətlə üst-üstə düşməyən məlumatlar çoxdur. Sadəcə, Vikipediyaya baxdıqda görə bilərsiniz ki, “İsgəndər” raketlərinin ballistik trayektoriyası 50 km hündürlükdədir. Yəni bu raket 50 kilometr hündürlükdən yerə düşür. Lakin təqdim olunan görüntülər isə bu təəssüratı bağışlamır.

Ümumiyyətlə, ANAMA-nın bu məlumatı verməsi də olduqca təəccüblüdür. Çünki bu məlumatı Müdafiə Nazirliyi deməli idi. Əgər “İsgəndər” raketləri atılıbsa, bununla bağlı radar və peyk görüntüləri olmalıdır. Bu, təkcə bizdə yox, Türkiyədə, Gürcüstanda, İranda belə olmalıdır. Yəni belə bir raketin atılmasını heç kəsin görməməsi, ANAMA-nın aşkarlaması olduqca maraqlı məqamdır. Digər tərəfdən, cənab Prezidentin özü də açıqca deyib ki, biz belə bir şey görməmişik.

Məncə, bu barədə düşünməliyik!
“Məhv edilmiş tarixi və dini abidələrin bərpasına kömək edə bilərik” – Əli Purmərcanİranın ölkəmizdəki Səfirliyinin Mədəniyyət Mərkəzinin yeni təyin olunmuş sədri Əli Purmərcanla ilk dəfəydi görüşürdüm. Olduqca mehriban, gülərüz, istiqanlı adamdır. Mədəniyyət sahəsini əla bilir, təkliflərlə, layihələrlə gəlib Bakıya. Artıq Azərbaycanın məsul şəxsləri ilə bir sıra görüşlər keçirib. Arzusu odur ki, günlərin birində Şuşaya səfər eləsin.

Bu arada, müsahibimizin kimliyi barədə qısa məlumat verək: Əli Purmərcan 1968-ci ildə Təbrizin yaxınlığında yerləşən Marağa şəhərində doğulub. Orta təhsilini Marağada alandan sonra Tehranda universitetə daxil olub. Hüquq üzrə bakalavr və magistr dərəcələrini Tehranda alıb, Cənubi Afrika Respublikasında (CAR) doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. İxtisası beynəlxalq hüquq olsa da, 27 ildir ki, mədəniyyət sahəsində çalışır. Bu müddətdə dünyanın 60-dan çox ölkəsinə səfər edib. İranın, hərəsində 5 il olmaqla, İtaliya, Keniya və CAR-dakı Mədəniyyət Mərkəzlərinin sədri vəzifəsində çalışıb. Ölkəsinə qayıdandan sonra da Mədəniyyət Nazirliyinin Beynəlxalq Əlaqələr İdarəsində məsul vəzifə daşıyıb. Son olaraq İslam və Mədəniyyət Təşkilatı sədrinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini vəzifəsində çalışıb...

Əli Purmərcanla mədəniyyət müstəvisində çox söhbət etdik, çox maraqlı adamdır, zəngin həyat keçmişi var. Hətta bəzən şəxsi həyatına da nəzər salmalı olduq. Gəlin onunla söhbətimizi mirvari misralara dönən müsahibəmizi oxumaqla dinləyək:

- Bakıya 4 ay əvvəl gəlmişəm. Özümü çox xoşbəxt hiss edirəm ki, 27 illik fəaliyyətimdən sonra bu ölkədəyəm. Elə bilirəm öz ölkəmdə, öz evimdəyəm. Buradakı insanlar, mədəniyyət, məişət Təbrizdəkindən heç cür fərqlənmir. Bu da çox vacibdir mənim üçün. Çünki fəaliyyətim zamanı elə bilirəm öz xalqım üçün işləyirəm və bundan ilham alıram.

- İlk dəfəydi gəlirdiniz Bakıya, yoxsa?..


- Əlbəttə ki, yox, daha əvvəllər də olmuşdum. Tehranda Beynəlxalq Əlaqələr üzrə müavin işlədiyim dövrdə gəlmişdim. Azərbaycan çox sevdiyim ölkələrdəndir.

- Hansı bölgələrimizdə olmusunuz?

- Gəncədə, Lənkəranda - hələlik başqa yerlərə getməmişəm. Amma çox istərdim ki, imkan düşən kimi Şuşaya gedim. Bilirsiniz, hazırda azad olunmuş torpaqların yenidənqurma prosesi gedir. Əhalinin ora qayıtması üçün mütləq yeni iş yerləri yaradılmalıdr. Xalça ustası olduğum üçün içimdən keçir ki, o yerlərdə xalçaçılıq təərrüfatları yaradaq. Axı hər zaman Təbriz xalçaları ilə yanaşı, Qarabağ xalçaları da şöhrətin zirvəsində olub.

- O zaman yaxşı olardı burada Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində xalça toxuma müəssisəsi açasınız...

- İki il əvvəl İranın mədəniyyət naziri ilə gəlmişdim Bakıya. O vaxt xalça muzeyinə də baş çəkmişdik. Fikrim var ki, İran və Azərbaycan xalça rəsmlərinin sərgisini açaq. İnşallah yeni mədəniyyət naziri ilə görüşəndən sonra görək nə edirik. Hətta işğaldan azad edilmiş bölgələrdə xalça müəssisələri açmaq çox faydalı olardı.

- Maraqlıdır, ixtisasca hüquqşünassınız, amma bütün karyeranızı mədəniyyət sahəsinə həsr etmisiniz...

- Elədir. İxtisasca hüquqşünas olsam da, mədəniyyətə sevgi ürəyimdədir. Mən əslində çox yaxşı xalça ustasıyam. Hələ uşaq vaxtlarımdan çox sayda xalça toxumuşam. Bunlardan ən böyüyü 3 metr eni, 4 metr uzunu olan 12 kvadrametrlik yun xalçadır ki, onu 20 il öncə, 9 aya toxuyub qurtarmışdım. Həmin vaxt bu xalçanı 200 dollara satmışam. Hansı ki, qalsaydı, indi onun 5-6 min dollar qiyməti var. Amma toxuduğum ən bahalı ipək xalçanı - hardasa 2 metr uzunluqda idi - 600 dollara sata bilmişəm. İpək sapları kənardan alırdıq, yun sapı isə özümüz əyirib, emal edib, rəngləyib ərsəyə gətirirdik. Yəni ailə təsərrüfatımızda bir növ bütöv kombinat quraraq məhsul istehsal etmişik. Hətta kəndin başqa sakinləri də bizim ailənin yanında xalça toxumaqla qazanc əldə ediblər.

- Yeri gəlmişkən, İran mədəniyyət sferasında azad olunmuş ərazilərdə nə kimi töhfə verə bilər?

- O bölgələr Azərbaycanın bütün əraziləri kimi tarixi-dini abidələrlə zəngindir. Amma onların əksəriyyəti dağıdılıb, məhv edilib. Məncə dünyanın heç bir ölkəsinin mütəxəssisləri oradakı abidələri tam olduğu kimi bərpa edə bilməzlər. Çünki Qarabağ bölgəsinin adət-ənənələri, tikinti-memarlıq üslubları eynilə İrandakı kimidir. Üstəlik də, İranda bu sahədə çox güclü mütəxəssislər var ki, onlar dağıdılmış abidələrin bərpasında iştirak eləməyə hazırdırlar.

- Ailəniz də burdadır, yoxsa tək gəlmisiniz?

- Hə, ailəmlə birlikdə burdayam. Xanımım da mədəniyyət sahəsində çalışıb, hətta İranda müdir vəzifəsində olub. Ailəlikcə Bakını - bütün Azərbaycanı sevirik. Burada özümüzü öz şəhərimizdəki kimi hiss edirik.

- Bilirsiniz, ölkələrimiz arasında bütün sahələrdə çox geniş əlaqələr var, dövlət başçılarımız bu illər ərzində, səhv eləmirəmsə, altı dəfə görüşüblər. Maraqlıdır, mədəniyyət müstəvisində necədir əlaqələr?

- İranla Azərbaycan arasında siyasi, iqtisadi və sair sahələrdə əlaqələrin qurulması zəruridir, amma mədəni sferanın inkişaf etdirilməsi hamısından daha vacibdir. Hətta iqtisadi və siyasi əlaqələrin özülü də məhz mədəni əməkdaşlığın üzərində qurulub. Bu gün ölkələrimiz arasında mədəniyyət müstəvidə çox sayda sazişlər var ki, onları İranın Məclisi də təsdiqləyib. Bir çox memorandumlar da imzalanıb, bunlar gələcəkdə daha bir sıra layihələrin icrasına stimul verəcək. Yeni niyyətlərimiz var. Mən də, səfirimiz də burda yeniyik, amma istəyirik ki, yeni təyin olunan mədəniyyət naziri ilə görüşüb mövcud və gələcək planlarımızı müzakirə edək.

- Sirr deyilsə, nəyi müzakirə edəcəksiniz?

- Ən azından əməkdaşlıq haqda müqaviləni yeniləmək istəyirik. Birlikdə hansı layihələri həyata keçirəcəyimizi müzakirə etmək istərdik.

- Özünüz də qeyd etdiyiniz kimi, ölkələrimizin mədəniyyət sahəsində ortaqlıqları çoxdur. Bu ortaqlıqlar arasında siz şəxsən daha çox nələrin üzərində dayanardınız?

- İran kinosunun özünəməxsus yeri olduğunu demək istərdim. Çünki İran filmlərinin 90 faizdən artığı məhz müştərək mədəniyyətimizi özündə cəmləyib. Mən İranın kino şirkətlərinin mövqeyini öyrənmişəm, hamısı istəyir ki, Azərbaycanla kino çəkilişi sahəsində sıx əməkdaşlıq etsinlər. Məsələn, Bakıda Azərbaycanfilm Kinostudiyasında olmuşam, onlara da təklif etmişəm ki, İranın dünyada tanınan rejissorları, aktyorları və sair var, gəlin birlikdə müştərək filmlər çəkək.

- Bu məsələ hər zaman gündəmdə olub. Məsələn, biz çox istərdik ki, birlikdə Qarabağ savaşından, qaçqın əhalinin problemindən bəhs edən müştərək filmlər çəkilsin...

- Biz hazırıq. Tehranda yerləşən Fərabi Fondu hələ üç il əvvəl Bakıdakı özəl bir şirkətlə 90 dəqiqəlik film çəkmişdi. Burada bilmirəm, amma İranda nümayiş olunub və çox da reytinq qazanıb. İran Mədəniyyət Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən Kino Fondu, əgər sabah Azərbaycan tərəfi müştərək kino çəkmək haqda razılığını bildirsə, bu layihənin icrasına başlayacaq. Hətta imkan yaratmaq olar ki, iki ölkənin kino sahəsində fəaliyyət göstərən özəl şirkətləri də belə layihələrdə iştirak etsinlər. Qarabağla əlaqədar filmlərə gəlincə, niyə də yox, iki ölkənin aktyorları birlikdə çox gözəl sənət əsərləri yarada bilərlər.

- İranda olarkən çox sayda muzeylərə baş çəkmişəm, eksponatlarımızda da sanki bənzərlik var...

- Bu da ciddi məqamdır, İran və Azərbaycan muzeyləri arasında sıx əməkdaşlıq yaratmaq olar. Azərbaycan Əlyazmalar İnstitutunun arxivində, Akademiyada, Milli Kitabxanada böyük həcmdə əlyazmalar saxlanılır ki, onlar fars dilində yazılıb, araşdırılmasında iranlı mütəxəssislərlə əməkdaşlıq etmək yaxşı effekt verərdi. Çünki siz də bilirsiniz ki, gənc nəsil əksərən fars dilini bilmir deyə həmin mənbələrdən faydalanmaqda çətinlik çəkirlər. Biz Mədəniyyət Mərkəzi olaraq tam hazırıq: əgər hansısa universitet müraciət eləsə, fars dilini tədris etməkdə onlara dəstək verə bilərik.

- Sizinlə müsahibəmiz Novruz ərəfəsinə təsadüf edir. Bizli-sizli bu bayramı minillərdir qeyd edirik. Bu sahədə nələr edə bilərik?

- Əvvəla adət və ənənələrimizi qarşılıqlı şəkildə öyrənməliyik. İranda nəyə görə bilməsinlər ki, Azərbaycanda Novruzda insanlar nə edirlər və yaxud da əksinə, Azərbaycanda niyə bilməsinlər ki, İranda bu bayram özü ilə hansı ənənələri canlandırır? Bu barədə ölkələrimizin insanları məlumatlandırılmalıdır. Məsələn, “Şəbi Yəlda” deyilən bayram var, payısın son günü qeyd edilir. Sizdə deyəsən bu barədə bilmir heç kim, eynən Novruz kimi bayramdır.

- Razılaşaq ki, 70 illik Sovet dönəmində bir çox milli adətləri xalqımıza unutdurmağa çalışıblar...

- Doğrudur, sovet dövləti çox sayda milli adət-ənənəni silməyə çalışıb Azərbaycan xalqının hafizəsindən. Dediyim “Şəbi Yəlda” gecəsi də silinən ənənələrdən biridir. Naxçıvanda, Lənkəranda bilirlər bu bayram haqda, niyə, sərhədə yaxındırlar, keçmişin mirasını qoruyub saxlaya biliblər. Hesab edirəm ki, bu xüsusda mətbuatın da üzərinə məsuliyyət düşür.

- Martın 15-də İranda Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş tədbir keçiriləcək, bir az bu barədə məlumat verərdiniz...

- Əvvəla deyim ki, prezident İlham Əliyevin 2021-ci ili Nizami ili elan etməsi haqda qərarı İranda məmnuniyyətlə qarşılanıb. Artıq neçə illərdir mart ayının 11-də İranda Nizami Gəncəvi ilə bağlı tədbir keçirilir. Bu il də olacaq, amma ayın 15-də. Tehranda keçiriləcək bu beynəlxalq konfransı İranşünaslıq Fondu təşkil edir. Bildiyim qədər, tədbirə Fransa, İspaniya, İtaliya, Azərbaycan və başqa bir sıra ölkələrdən qonaqlar qatılacaqlar. Azərbaycanı Nizamişünas alim, professor Şəfəq Əlibəyli təmsil edəcək. Baxın, prezident İlham Əliyev deyir ki, Xudafərin ölkələrimiz arasında dostluq körpüsüdür. Mən də Nizami Gəncəvi ilə bağlı məqaləmdə yazmışam ki, Nizami İranla Azərbaycan arasında ədəbi körpüdür. Novruz da eyni şəkildə, ölkələrimiz və xalqlarımız arasında birləşdirici vasitədir. Çünki bu bayramı Azərbaycandan İrana, Türkiyədən Pakistana, Orta Asiyadan Hindistanadək böyük coğrafiyada minillərdir qeyd edirlər. Tehranda keçirilən bir konfransa mən də online formada qatılmışdım. Orada dedilər ki, nəyə görə Novruzla bağlı bu bayram ərəfəsində heç bir beynəlxalq tədbir düzənlənmir. Necə ki, Çin qədim İpək Yolu layihəsini reallaşdırmaqla dünyanın nə qədər ölkəsini bir təşkilatda birləşdirib. Mən də təklif verdim ki, gəlin Novruzla bağlı bir mədəni təşkilat yaradaq və bu bayramı qeyd edən bütün ölkələr ora üzv olsun. Nəzərə alaq ki, Novruz ənənəsinə sahib olan ölkələrdə ümumilikdə 400 milyondan artıq insan yaşayır və bu imkan verir ki, biz böyük nəticələr əldə edək.

- Universitetlərimiz, ümumiyyətlə, alimlərimiz arasında da sıx əlaqələr hər zaman olub. Bu əlaqələri gücləndirmək müstəvisində hansı proqramlarınız var?

- Bizim elə vəzifəmiz də odur ki, elm-təhsil, mədəniyyət müəssisələri arasında körpü yaradaq, iranlı və azərbaycanlı alimləri bir-birinə tanıdaq, kitabları qarşılıqlı olaraq tərcümə və çap edək. Hətta bununla bağlı Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunda görüş də keçirmişəm. Tək elmi müstəvidə deyil, məsələn, incəsənət sahəsində də. Məşhəddə azyaşlılar arasında rəsm müsabiqəsi keçirilirdi, buradan da altı-yeddi uşaq öz əl işləri ilə qatılmışdı bu tədbirə. Sevindirici haldır ki, məhz 1-ci yeri Azərbaycandan olan bir qız uşağı qazandı. Həmin qalib uşaq mükafat olaraq, Məşhəd bələdiyyəsinin maliyyəsi hesabına 1 həftəlik bu şəhərə qonaq gedəcək.

Vüsal Tağıbəyli