Elnur Allahverdiyev: “Vikipediya”da addım-addım irəliləyib, öz mövqeyimizi qəbul etdirməliyik”“Vikipediya”nın ingilisdilli bölümündə Azərbaycan barədə məqalələrin yaradılmasında aktivlik müşahidə edilməkdədir. Bu istiqamətdə təşəbbüslərin dəstəklənməsinə millət vəkili Elnur Allahverdiyev də fəal şəkildə qoşulub. E.Allahverdiyev bizimlə söhbətində təbliğatın mühüm elementlərindən olan “Vikipediya” ilə bağlı işlərin hansı məcrada davam etməsinə aydınlıq gətirib.

- Son zamanlar “Vikipediya”nın ingilisdilli seqmentində Azərbaycan barədə məqalələrin yaradılmasında fəallıq hiss olunur. Sizin sosial şəbəkələrdəki paylaşımlarınızda bu yöndə təşəbbüslərlə çıxış etdiyiniz görünür.

- Bəli, belə bir fikrə biz Vətən müharibəsinin gedişatında gəldik. Gənc yaşlarına baxmayaraq, “Vikipediya” sahəsində xeyli təcrübəsi olan vətənpərvər gənclərimiz çalışır. Onların bir qrupu ilə bu barədə müzakirələr apararkən qərara gəldik ki, Vətənimizi, tariximizi, mədəniyyətimizi dünyada təbliğ etmək üçün səylərimizi birləşdirək, bacarıqlı, həvəsli gənclərimizi stimullaşdırıb belə bir təşəbbüsün əsasını qoyaq. “Qorqud” “Vikipediya” Metodiki Klubu ilə əməkdaşlığımız beləcə yarandı. Onlayn formatda təlimlərə başladıq ki, istənilən şəxs qoşula bilsin. Məsələn, bu gün Almaniyadan, Kanadadan təlimlərə qatılan soydaşlarımız var.

Açığı, gizlətməməliyik ki, “Vikipediya” ermənilərdən xeyli geridə qaldığımız böyük platformadır və burada düşmənin Azərbaycan, Qarabağ haqqında yanlış məlumatlar yerləşdirməsinin qarşısını maksimum şəkildə almalıyıq. Təsəvvür edin, bizim bu təşəbbüsümüz elə bil okeanda bir damladır. Bu işə daha geniş imkanlarla, potensialla qoşulmağa ehtiyac var. Elmi resurslarımız, alimlərimiz, mediamız bu istiqamətdə hədsiz aktiv olmalıdırlar.

- Aktivlik deyəndə nəyi nəzərdə tutursunuz?

- Bilirsiniz, “Vikipediya”da məqalə yerləşdirmək düşündüyümüz qədər sadə iş deyil. Çoxumuz fikirləşirik ki, istənilən mövzuda məqalə yaradıb, “Vikipediya”ya “yükləyə” bilərik. Bu, müəyyən mənada belədir, ancaq təsəvvür etdiyimiz qədər də yox... Tutaq ki, hər hansı bir şəxs özü barədə səhifə yaradır. Əgər bu şəxs ensiklopedikdirsə, bunu etmək problemli məsələ deyil. “Vikipediya”nın Azərbaycan üzrə administratorları Bakıdadırlar və səhifəyə edilən yoxlanışın obyektiv nəticəsini tezliklə almaq olur. Ancaq siz ingilis, alman, ispan, rus və s. dillərdə tutaq ki, Şuşanın azad olunması, yaxud Kəlbəcərdəki qədim alban monastırı olan Xudavəng barədə məqalə yerləşdirmək və ya mövcud olanın üzərində dəyişiklik etmək istəyirsinizsə, bilməlisiniz ki, bu çox mürəkkəb prosesdir.

- Səbəb nədir?

- “Vikipediya” nüfuzlu və etibarlı, dünya tərəfindən qəbul edilən elmi məqalələrə, mənbələrə istinad edir, yaxud dünyanın tanınmış media qurumlarına. İndi gəlin baxaq: tarix mövzusunda dünyanın nüfuzlu elmi jurnallarında, nəşrlərində bizim elm adamlarının məqalələri çoxdur, ya ermənilərin? Xudavəng monastırının alban məbədi olmasını sübut edən və ABŞ-ın, Böyük Britaniyanın, Fransanın elmi nəşrlərində dərc olunan, bizim mövqeyimizi əks etdirəm elmi işlər çoxdur, yoxsa “erməni kilsəsi” olduğunu iddia edən əsərlər? Ona görə də sizin bu mövzuda hər hansı yenilik, əlavə, dəyişiklik cəhdinizi “Vikipediya” mütləq yoxlayacaq və həmin mənbələrə müraciət edəcək.

Yaxud, tutaq ki, hər hansı erməni belə bir məzmunda məqalə yerləşdirib: “Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi əməliyyatlar zamanı dinc erməni əhalisinə qarşı zorakılıq tətbiq edib”. O məqaləni yaradarkən, misal üçün, “The New York Times”da bu məzmunda çıxan bir yazıya istinad edib. “Vikipediya” məqaləyə dərhal “hə” deyəcək, çünki adı çəkilən mətbu orqana etibar edir. Biz isə ölkəmizdə onlarla sayt və qəzetdə bunun əksini iddia etsək də, heç nəyə nail olmayacağıq. Bizim yerli mənbələrin, kitabların, əsərlərin “Vikipediya” üçün əhəmiyyəti yoxdur. Çünki o informasiya mənbələri “Vikipediya” tərəfindən tanınmır, istinad nöqtəsi kimi qəbul edilmir. Bu baxımdan, sözügedən platformada nəsə qazanmaq istəyiriksə, jurnalistlərimizdən tutmuş elm adamlarımızadak ilk növbədə dünyanın populyar informasiya mənbələrində aktivlik göstərməliyik.

- Başqa sözlə, bu, qət ediləsi uzun yoldur.

- Haqlısınız. Bu istiqamətdə böyükmiqyaslı işlər görülməlidir. Məncə, dövlətin bu sahəyə ciddi dəstəyi olmalıdır. “Google”da istənilən məzmunda axtarış verən kimi ilk mənbə olaraq “Vikipediya”nı göstərir. Deməli, bu, çox mühüm təbliğati müstəvidir. Döyüş meydanıdır. Bu platformada addım-addım irəliləyib, tarazlığa nail olmalıyıq, öz mövqeyimizi qəbul etdirməliyik. Yol uzundur, ancaq çətinliklər də onları aşmaq üçün mövcuddur.

Oxu.az
Qüdrət Həsənquliyev: Bizə və bölgəyə rus-türk düşmənçiliyi yox, dostluğu lazımdırİndiki mərhələdə İlham Əliyev nəyə nail olmaq mümkün idisə, ona nail olub

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini oxucularımıza təqdim edirik

- Qüdrət bəy, artıq 2021-ci ilin ilk günlərini yaşayırırq. Necə düşünürsünüz, bu il həll etməli olduğumuz əsas məsələlər hansılardır?

- İlk növbədə hökumət qısa bir müddətdə COVİD-19 virusuna qarşı ÜST tərəfindən təsdiq olunmuş vaksinlərin alınmasını və əhalinin peyvənd olunmasını təşkil etməlidir. Bunun ardınca ölkədə başladılmış islahatlar dərinləşdirilməli, iqtisadiyyatda dövlət yalnız tənzimləyici rol oynamalı, özəlləşdirilməyə gedilməlidir. Konstitusiyanın 15-ci maddəsinin ikinci hissəsində qeyd olunur ki, dövlət iqtisadiyyatın inkişafına şərait yaradır, inhisarçılığa və haqsız rəqabətə yol vermir. Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin 2-ci hissəsində göstərilir ki, mülkiyyətin heç bir növünə (dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyət) üstünlük verilmir. Ona görə də bu konstitusion normalara hökumət tərəfindən ciddi riayət olunmalıdır. Təəssüf ki, biz adını “təbii inhisarçı” qoyub bəzi dövlət şirkətlərinə büdcədən pul ayırır, onların borclarını büdcə vəsaiti hesabına bağlayırıq və bəzən vergi güzəştləri də nəzərdə tuturuq və s. Halbuki Konstitusiyaya görə, heç bir təbii inhisarçıdan söhbət gedə bilməz və belə şirkətləri bir neçə yerə bölməklə inhisarçılığa son qoyulmalıdır. Təəssüf ki, dövlət müəssiələrinə maliyyə dəstəyi bəzən onların gördüyü işin əhəmiyyəti ilə əlaqələndirilir. Baxmayaraq ki, iqtisadiyyatın digər mülkiyyət növləri ilə əlaqəli bütün sahələri əhəmiyyətlidir.

Eyni zamanda qanunun aliliyini yüksək səviyyədə təmin etmək üçün məhkəmə-hüquq islahatları da dərinləşdirilməlidir. Ölkənin xarici siyasət idarəsi sözün əsl mənasında fədakarlıq nümayiş etdirməli, ölkəyə investisiya cəlb olunması və Qarabağın bərpası üçün büynəlxalq dəstəyin təmin edilməsi istiqamətində ciddi fəaliyyət göstərməlidir. Hökumət xalqın quruculuq prosesinə cəlb olunması üçün xüsusi proqramlar hazırlamalıdır. Bunlarsız böyük uğurlara imza atmaq çətin olacaq, iqisadiyyatın neft və qaz satışından asılılığı davam edəcəkdir. Həll edilməli növbəti vacib məsələ “Laçın dəhlizi” də daxil olmaqla Ermənistanla dövlət sərhədlərinin bərpa olunması, ölkəmizin ərazisinə malların və insanların giriş-çıxışına nəzarətin bərpa edilməsidir.

- Xaricdən idarə olunan bəzi adamlar son günlər Qərb ölkələrindən yayımlanan internet TV-lər üzərindən xüsusi emosionallıqla təkrar-təkrar vurğulayırlar ki, rus sülhməramlılarının Qarabağa gəlməsinə imkan vermək olmazdı, ən azından Azərbaycan atəşkəs haqqında birgə Bəyanat imzalanarkən qətiyyət nümayiş etdirməli, ruslarla eyni sayda Türkiyə sülhməramlılarının da münaqişə bölgəsinə gəlməsinin Bəyənatda qeyd olunmasına nail olmalı və türklər də ruslarla birlikdə sülhməramlı missiyada iştirak etməli idilər. Onlar əminliklə söyləyirlər ki, Türkiyənin imzalanmış Bəyanatdan öncədən xəbəri olmayıb və Azərbaycan Türkiyəni fakt qarşısında qoyub. Bəziləri hətta Qarabağın tam azad olunmamasını və atəşkəsə gedilməklə bu münaqişənin birdəfəlik həll edilməməsini böyük tarixi şansın qaçırılması kimi qiymətləndirirlər. Sizin bu məsələlərə münasibətiniz necədir?

- Bu cür fikirləri səsləndirənlər siyasi diletantlar və qərəzli, tapşırıqla danışanlardır. Hansı “ağıllı” düşünə bilər ki, Rusiya ilə anlaşıb onun neytral qalacağına əmin olmadan Prezident genişmiqyaslı əks-hücum əmri verərdi. Biz hamımız gördük ki, Rusiya bundan əvvəlki atəşkəs rejimlərinin pozulması hallarında olduğu kimi dərhal müdaxilə etmədi və bəyan etdi ki, döyüşlər Azərbaycan ərazisində getdiyindən onlar müdaxilə edə bilməz. Bununla yanaşı müharibə zamanı Rusiya Türkiyə ilə daim təmasda oldu, onun proseslərdə iştirakına çox dözümlə yanaşdı və hazırda Türkiyə ilə birgə “Atəşkəsə Nəzarət üzrə Monitorinq Mərkəzi” yaradırlar. Atəşkəsdən xeyli öncə Türkiyə mətbuatı türk diplomatik qaynaqlara istinad etməklə bölgəyə rus sülhməramlılarıın gələcəyini yazırdı. Baş verənləri təhlil etdikcə əmin olursan ki, müharibə başlayan kimi Ordumuzun İranla sərhəd rayonlarının və Şuşanın işğaldan azad olunması istiqamətində əks-hücumlarını da yalnız hərbi strategiya ilə əlaqələndirmək doğru olmaz. Qardaş Türkiyə Respublikası bütün məsələlərin içində idi. Bunları başa düşmək üçün sübut yox, ağıl lazımdır. İndi birgə Bəyənatı tənqid edən həmin !ağıllılar” desinlər görək onlar başqa cür, Rusiya ilə anlaşmadan Qarabağı necə azad edəcəkdilər? Xalqımız da görsün ki, bəli, belə bir şans olub, amma hökumət onu qaçırıb. Ona da cavab versinlər ki, Rusiya münaqişəyə qatılsaydı indiki nəticələrə nail olmaq mümkün olardımı və Rusiyanın münaqişəyə qatılmamasını başqa cür necə təmin etmək olardı? Paralel olaraq xalqımızdan soruşuram, torpaqlarımızın 20%-nin işğal altında qalması sərfəliydi, yoxsa 4%-nin rus sülhməramlılarının 5 il nəzarətində qalması şərti ilə torpaqlarımızın 16%-ni azad etməyimiz?

Qoy desinlər, Rusiya ilə anlaşmadan hərbi əməliyyatlara başlasaydıq və Rusiya ermənilər tərəfdən müharibəyə qatılsaydı Türkiyədən başqa kim bizə kömək edəcəkdi? Rusiyanın əlində əsir-yesir olmuş Qərbmi? Yaxud, desinlər Türkiyə-Rusiya müharibəsi bizə nə vəd edirdi? Bizə və bölgəyə rus-türk düşmənçiliyi yox, dostluğu lazımdır. Minsk Qrupunun həmsədri olan ABŞ və Fransanın mövqeyi ortadadır. ABŞ-ın hələ Elçibəyin prezidentliyi dönəmindən Qarabağda erməni işğalçılarına müqavimət göstərdiyimiz üçün ölkəmizə tətbiq etdiyi sanksiya, “Azadlığa yardım aktına 907-ci düzəliş” bu gün də qüvvədədir. ABŞ və Avropa İttifaqının səfirləri xalqımızı 2021-ci ilin gəlişi münasibətilə “təbrik” edirlər, torpaqlarımızı işğaldan azad etməyimizə görə bizi təbrik etmirlər. Budur bunların beynəlxalq hüquqa, əslində isə özlərinə hörməti. Daha neçə 30 il gözləməliydik ki, Minsk Qrupunun həmsədrləri Ermənistandan BMT TŞ-nın qətnamələrinin icrasını tələb etsin? Ona görə hər zaman Qarabağı işğaldan azad etmək üçün həm qardaş Türkiyəni, həm də öz hökumətimizi Rusiya ilə danışıqlar aparmağa çağırırdım. İndi çox məmnunam ki, bu baş verib. Siyasət mümkün olanı əldə etmək bacarığıdır. İndiki mərhələdə İlham Əliyev nəyə nail olmaq mümkün idisə, ona nail olub. Növbəti mərhələdə həllini tapmamış digər məsələlər də yoluna qoyulacaq.

- Rusiyanın bəzi tanınmış şəxslərinin “Müttəfiq respublikaların SSRİ-dən çıxmaq qaydaları haqqında” 3 aprel 1990-cı il tarixli qanuna istinad edərək, Qazaxıstanın ərazi bütövlüyünü təhdid etməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Həmin adamlar sağlam düşünmə imkanlarını və vicdanlarını itiriblər. Əvvəla Sovet İttifaqını həmin qanuna heç bir əhəmiyyət vermədən Rusiya Federasiyası dağıdıb. İkincisi, Rusiya ilə Qazaxıstan arasında “Dostluq,əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında”1991-1992-ci illərdə imzalanmış, 2012-ci ildə əlavələr edilmiş Müqavilənin 1-ci maddəsində tərəflərin bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımasına, dövlət suverenliyinə hörmət etməsinə dair beynəlxalq hüquqi qüvvvəyə malik saziş imzalanıb. Qazaxıstan indiki sərhədləri daxilində BMT-yə üzv qəbul olunub və Rusiya da bunu tanıyıb. Qazaxıstan Azərbaycana qardaş olan respublikadır və biz ona yönələn bu cür təhdidləri qətiyyətlə pisləyirik. Qazaxıstan türk və islam dünyasında hörmət olunan bir dövlətdir, ona qarşı bu cür təhdidlər Rusiyanın beynəlxalq nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Qazaxıstan öz ərazi bütövlüyünü qorumaqda çox qətiyyətlidir, onun Rusiyadan daha güclü və nüfuzlu dövlətlərlə ciddi əməkdaşlığı var. Qazaxıstana yönələn istənilən təcavuz Rusiya Federasiyasının beynəlxalq aləmdə təklənməsinə və onun üçün ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər. Ona görə düşünmürəm ki, Rusiya yetkililəri məsələni açıq qarşıdurmaya qədər gətirib çıxarsın.
"Əgər Ermənistanın yeni rəhbərliyi yenə də hərb ritorikası ilə danışsa... "Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Kanal-13-ə açıqlama verib.

Onun sözlərinə görə, ölkə başçısı İlham Əliyevin Minsk qrupu həmsədirləri ilə son görüşündə qeyd etdiyi fikirlər də artıq vaxtın çatdığına işarədir. ALDP sədri bildirib ki, bu qrupun fəaliyyəti Qarabağ münaqişəsinin həllində heç bir rol oynamadı:

"Mən fikirləşirdim ki, onlara deyilən sözlərdən sonra, üzr istəyib gedəcəklər. Ümumiyyətlə, 30 ilə yaxın fəaliyyət göstərən ATƏT-in Minsk qrupu Qarabağ münaqişəsinin həllində heç bir rol oynamadı. Onların bu illər ərzində görməli olduğu işi Azərbaycan Ordusu 44 gündə gördü. İllərlə Ermənistana havadarlıq etməklə bu qrup münaqişəni daha da uzatdı. Daha öncə də demişəm, yenə deyirəm ki, bu qrupun fəaliyyətindən Azərbaycan imtina etməlidir. Düşünürəm ki, yaxın günlər ərzində Azərbaycan bu addımı atacaq. Çünki indi "Qarabağ münaqişəsi" deyilən heç bir şey yoxdur, ordumuz bu münaqişəyə son qoydu!"

Qarabağda ermənilər tərəfindən təxribatlar davam olunur və müharibənin belə davam etməsinin səbəbi nədir? - sualına ALDP sədrin cavabı belə oldu:

“Mənim fikrimcə, müharibə bitib. Hesab edirəm ki, Ermənistan ordusunun əsgərlərilə yox, Qarabağın bəzi yerlərdə gizlənən erməni terroristlərlə, hansılar ki, Ermənistan hakimiyyətin nəzarətindən çıxıblar, onlarla, Azərbaycan Ordusu lokal anti-terror əməliyyatları aparır. Bunu muharibə yox, anti-terror əməliyyatı kimi dəyərləndirilməsi daha düzgün olar.”

Müxbirin, “Ermənistanda etiraz aksiyaları davam edir və Paşinyanın istefası tələb olunur. Əgər bu baş verərsə, Azərbaycanın qazancı nə olacaq?” sualına Fuad Əliyev dedi:

“Fikrimcə, Paşinyan qalsa və yaxud getsə, Azərbaycan üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Əgər Ermənistanın yeni rəhbərliyi Azərbaycanla yenə də hərb ritorikası ilə danışsa, Ordumuz tərəfindən cavab alacaq. Paşinyan 2 ildir ki, hərb ritorikası ilə danışırdı, nəticəsini hamı gördü.”

“Azərbaycan son 15-20 il ərzində beynəlxalq aləmə sübut edib ki, Qarabağ qədim Azərbaycan torpaqlarıdır və Ermənistan tərəfindən işğal olunub. Biz bunu sübut edə bilməsəydik, müharibə başlayan gündən bizə daha ciddi təpkilər olacaqdır.”- ALDP sədri Fuad Əliyev bildirdi.
"Biz addım-addım Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etməliyik"Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, hələlik Laçın rayon mərkəzi istisna olmaqla Dağlıq Qarabağ ətrafındakı işğal olunmuş ərazilərimizi azad etdik. Bundan sonra görüləcək əsas iş nə olmalıdır?

- Biz addım-addım Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarımızı bərpa etməliyik. Paralel olaraq dağıdılmış şəhər və kəndlərimizin yerində müasir yaşayış məskənlərinin salınmasına başlamalıyıq. Tezliklə xüsusi dövlət proqramı qəbul olunmalı, beynəlxalq təşkilatlar, donor ölkələr, xarici şirkətlər bu işə cəlb edilməlidir. Çalışmalıyıq ki, qısa zaman kəsiyində köçkünlərin əhəmiyyətli hissəsini ata-baba yurdlarına qaytaraq.

Eyni zamanda, Azərbaycan dövləti sərhədçilərimizin Laçın dəhlizində Ermənistanla sərhəddə dayanıb Rusiya sülhməramlıları ilə birgə nəzatət həyata keçirməsinə nail olmalıdır. Dağlıq Qarabağda sakinlər tərk-silah olunmalı, onların təhlükəsizliyinə Rusiya və Azərbaycan dövləti təminat verməlidir. Azərbaycanda yaşamaq hüquqları araşdırılmalı, qanunsuz məskunlaşmış şəxslər ölkədən çıxarılmalı, digərlərinə pasport verilməlidir. İlk növbədə azərbaycanlı köçkünlərin Dağlıq Qarabağdakı yurdlarına qaytarılmasını təmin etməliyik. Qondarma rejimin keçirdiyi seçkiləri heç kim, o cümlədən Rusiya tanımadığından və bölgənin hər hansı siyasi-inzibati statusu olmadığından, ən qısa müddətdə yaşayış məntəqələri üzrə bələdiyyə seçkiləri keçirilməlidir. Çünki qondarma rejimin “prezidenti”, kriminal və axtarışa verilmiş Araik Arutyunyanla Azərbaycan rəsmilərinin təması mümkün deyil. Erməni sakinlərin Azərbaycanın yurisdiksiyasına qaytarılması üçün iqtisadi, maliyyə və sosial sferada ciddi addımlar atılmalıdır. Bölgənin Rusiyanın yox, Azərbaycanın idarəetməsinə keçməsi üçün Rusiya ilə ciddi müzakirələr aparılmalıdır.

- Rusiya ilə bu məsələdə anlaşmağı mümkün sayırsınızmı?

- Vaxtilə çoxları Rusiya ilə torpaqlarımızın işğaldan azad olunması istiqamətində hər hansı danışığın nəticəsi olmayacaq əhəmiyyətsiz vaxt itkisi hesab edirdi və etiraf etməliyik ki, hətta bəzi insanlar torpaqlarımızı geri qaytara biləcəyimizə ümidlərini itirmişdi. Mən isə həmişə iqtidarı bağlı qapılar arxasında Rusiya ilə danışmağa çağırırdım. Çünki dövlətlərin əbədi dostu yox, daimi maraqları var. İndi də Rusiyanı inandırmalıyıq ki, söhbət kiçik bir ərazidən getmir. Dövlətin öz ərazisində suveren hüquqlarını bərpa edə bilməməsi həmin dövlətin nüfuz məsələsidir. Xalqımız hiss etsə ki, Rusiya həqiqətən buna mane olmaq istəyir, o zaman deyirlər ki, böyük sevgi ilə böyük nifrət arasında məsafə çox kiçikdir. Rusiya marağında olmalıdır ki, təkcə hökumət yox, xalqımız da Rusiyanı yaxın dost və strateji tərəfdaş kimi görsün. Biz Rusiyanın qonşu dost ölkə və böyük dövlət kimi regionda maraqlarını mütləq nəzərə aldığımız kimi, Rusiya da xalqımızın bu istəyini nəzərə almalıdır.

- Əgər nəzərə almasa?

- O zaman səbirlə, heç bir gərginlik keçirmədən danışıqları davam etdirməli, bütün diplomatik və siyasi təsir vasitələrindən istifadə etməliyik. Bu məsələdə qardaş Türkiyənin və onun Prezidenti hörmətli Ərdoğanın imkanları daha genişdir. Amma heç bir halda Rusiya ilə münasibətlərimizi bəzilərinin təklif etdiyi kimi pozmamalıyıq.

- Sizə elə gəlmir ki, Rusiya münaqişəni saxlamaqla bizimlə Ermənistan arasında kim Rusiyaya daha sadiqdir “yarışı” başlatmaq istəyir?

- Rusiyanın belə bir istəyinin ola bilməsini istisna etmək olmaz, amma Azərbaycan buna gedəcəkmi? Düşünürəm ki, yox. 30 il torpaqlarımızın 20%-i işğal altında qalıb, bir milyon qaçqın və köçkünümüz ağır həyata məhkum olunanda belə müstəqil siyasət yürütmüşük. Biz bölgədə Rusiyanın maraqlarını nəzərə alırıq, Rusiya da bizim maraqlarımıza, dövlət suverenliyimizə hörmət etməlidir. Bu halda həm də Rusiyanın beynəlxalq nüfuzu artacaq, regionda mövqeləri möhkəmlənəcəkdir. Bu gün Böyük Britaniya ilə keçmiş müstəmləkələri arasında hansı hörmətli, dost münasibət varsa, Rusiya da öz keçmiş müstəmləkələrinə münasibətdə buna nail olmalıdır. Bu sivil dünyanın tələbidir. Bundan imtina edilsə, Rusiya zamanla ayaqlaşa bilməsə bu, ona yaxşı heç nə vəd etmir.

- Ermənistanla əlaqələrin bərpa olunmasına necə baxırsınız?

- Rusiya hər iki dövlətə bu məsələdə yardım etməlidir. Biz Ermənistanla sülh sazişi imzalamalıyıq. Ermənistan Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarından imtina etməli, yaxın qonşuluq siyasəti aparmalı, vurduğu ziyana görə Azərbaycan dövlətindən üzr istəməli, könüllü kompensasiya ödəməlidir. Bu halda biz qəbul edə bilərik ki, Ermənistan dəyişmək istəyir. Özlərini sivil xalq sayırlarsa və ağılları varsa, bunu etməlidirlər, çünki inkişafları buna bağlıdır. Amma müşahidə edirəm ki, erməni xalqı faşist ideologiyasının əsirinə çevrildiyindən 3-4 nəfər istisna olmaqla, Ermənistanın bütün siyasi elitası barış barədə yox, revanş haqqında danışır.
Xəstəxanalarda yer yoxuydu... - Koronaya yoluxan partiya sədriCOVİD-19 virusundan sağalan Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Baku News-a müsahibə verib.

- Fuad müəllim, necə oldu ki, koronavirusa yoluxduğunuzu hiss etdiniz?

- Açığı desəm, dəqiq harada yoluxduğumu bilmirəm. İki-üç gün əzələ və sümüklərimdə bərk ağrılar olmuşdu. Havanın dəyişməsinə həssas deyiləm, amma bu ağrılar olanda fikirləşdim ki, bəlkə havanın dəyişməsinə görədir. Sonra bu ağrılarla paralel temperaturum yüksəldi, iştahsızlıq, bədən zəifliyi, halsızlıq yarandı. Özümü ev şəraitində müalicə etməyə başladım. Ailə həkimi ilə tez-tez əlaqə saxlayıb məsləhətlərini alırdım. Düşünürdüm ki, adi bir xəstəlik kimi keçəcək. Amma əlamətlər davam etdiyi üçün artıq yoluxduğumu hiss edirdim. Çox halsız idim. Yüksək temperatur, 38.8, heç düşmürdü. Ağ ciyərləri KT etdirəndən sonra, artıq aydın oldu ki, virusa yoluxmuşam. Xəstəxanalarda yer olmadığına görə, özümütədric etməyə qərar verdim. Ailə həkimin nəzarəti altında 12 gün intensiv müəlicə aldım.

- Koronavirusa hələ də inanmayanlar var, onlara tövsiyəniz varmı?

- Bu virus çox ciddidir, heç kimə arzulamaram. Son günlər yoluxanların sayı kəskin çoxalıb. Sosial şəbəkələrdə virusa yoluxanlar haqqında statuslar çoxalıb. Tanıdığım nə qədər adam var ki, hazırda xəstəxanalarda virusla mübarizə aparır. İnanmayanlara isə bir söz deyə bilərəm: İnanmamaq sizin şəxsi işinizdi, amma tətbiq olunan qaydalara əməl etmək lazımdır.

Bu çətin dövrdə sizə kimlər dəstək oldu?

–Partiya sədrləri, media nümayəndələri məni yada salırdılar. Prezident Administrasiyandan demək olar ki, hər gün səhhətimlə maraqlanırdılar. Bu məsələdə məni tək qoymadılar. Mənəvi dəstəyə görə, hər kəsə təşəkkür edirəm, tək-tək hər birinin adını çəkə bilmirəm.

"Prezident Rusiyanı düşmən dövlət hesab etmir"Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev gündəmdəki məsələlərlə bağlı müsahibə verib.

Avrasiya.net müsahibəni oxuculara təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Milli Məclisin noyanbrın 26-da keçirilən plenar iclasında Azərbaycanda xarici hərbi iştirakın qanunla tənzimlənməsinə ehtiyac olduğunu vurğulamısınız. Bu barədə bir az geniş məlumat verə bilərsinizmi?

- Bizim 2010-cu ildə Milli Məclis tərəfindən təsdiq olunmuş “Hərbi Doktirina”mızın 4-cü bölməsinin 29-cu bəndinə görə, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla öz ərazimizdə xarici hərbi bazaların yaradılmasına icazə verilmir. Bununla belə, hərbi-siyasi şəraitdə əsaslı dəyişikliklər baş verdiyi təqdirdə xarici hərbi iştiraka müvəqqəti icazə verilə bilər. Eyni zamanda yenə 2010-cu ildə qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı haqqında” Qanunun 4.4-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası öz ərazisində sülhməramlı əməliyyatlar üçün digər dövlətlərə və ya beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilər. Amma hər iki normativ aktda sülhməramlıların dəvət olunması proseduru, Azərbaycanda qalma müddəti, onların statusu və maliyyələşdirilmə qaydası müəyyən olunmayıb. Azərbaycanda Rusiya və Türkiyə hərbçilərinin olmasını nəzərə alsaq, belə bir qanunun qəbul olunmasına, yaxud mövcud qanunlara əlavə və dəyişikliklərin edilməsinə böyük ehtiyac var. Hesab edirəm ki, sülhməramlıların dəvət olunmasında ali nümayəndəli orqan kimi Milli Məclis iştirak etməli, onlara ehtiyac olarsa, hər dəfə bir il artırılmaqla maksimum beş il müddətində ölkəmizdə yerləşməyə icazə verilməlidir. Çünki uzun müddətə sülhməramlıların ölkəmizdə qalması sui-istifadə hallarına yol aça, ölkəmizdə hərbi iştiraklarını təmin etmək üçün iştirakçı dövlətin münaqişənin davam etməsində maraqlı olmasını şərtləndirə bilər. Həm də ciddi fikir ayrılıqları yarandığı təqdirdə, həmin dövlətə müharibəni yenidən alovlandırmaq imkanları vermiş olar. Ona görə də zaman-zaman deyirdim ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunması qarşılığında ölkəmizdə Rusiyanın hərbi bazasının yaradılmasına icazə verə, onun liderliyi ilə yaradılmış regional təşkilatlara üzv ola bilərik. Çünki sülhməramlılardan fərqli olaraq “hərbi baza”nın müharibəni yenidən alovlandırmaq imkanları demək olar ki, yoxdur. Amma görünən odur ki, böyük güclər hələ ki, Azərbaycanın bütün ərazisində öz suveren hüquqlarını tam bərpa etməsində maraqlı deyil. Bu baxımdan sülhməramlıların səlahiyyət çərçivəsi qanunla dəqiq müəyyən olunmalıdır.

- Bəlli kontingent iddia edir ki, Kəlbəcərin işğaldan azad olunması ilə əlaqədar çıxışında Prezident AXC hakimiyyətində yüksək vəzifə tutmuş adamlara münasibətdə sərt fikirlər səsləndirməklə, müharibə başa çatmamış milli həmrəyliyi pozub. Siz necə düşünürsünüz?

- Prezident əvvəlki çıxışlarında həmişə milli həmrəyliyi yüksək qiymətləndirib. Milli həmrəyliyi 10 noyabr Bəyənnaməsindən sonra bu gün gileylənən həmin adamlar pozdu. Onlar Rusiyanı düşmən dövlət adlandırıb ona Azərbaycana sülhməramlılar göndərməyə icazə verdiyi üçün Prezidenti çox ciddi ittiham etməyə başladılar. Başa düşə-düşə ki, bu yeganə və qaçılmaz çıxış yolu idi. Onlardan fərqli olaraq, Prezident Rusiyanı düşmən dövlət hesab etmir, Azərbaycanın sakit və firəvan həyatını həm də Rusiya ilə dostluq və əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsində görür. Ancaq bu o demək deyil ki, bizim Rusiya ilə müxtəlif məsələlərə, o cümlədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair fikir ayrılığımız ola bilməz. Sadəcə belə məsələlər masa arxasında həll olunmalıdır. Düşünürəm ki, məhz bu səbəbdən Prezident onlarla məsafədə durmağı zəruri hesab edib, həmin çıxışı etdi. Onlara da mesaj ünvanladı ki, siz Rusiyanı başqa gözdə görürsünüzsə, davam edin, bu sizin seçiminizdir. Amma müharibə bitməsə də biz daha sizinlə eyni bir mövqedən çıxış edə bilmərik. Bu zaman həm də Kəlbəcərin AXC hakimiyyəti dövründə işğal olunması faktından istifadə etdi. Hərbi əməliyyatlar artıq başa çatıb, ona görə də ciddi narahatçılığa əsas görmürəm, bəlkə də belə daha yaxşıdır.


Kəlbəcərlilər heç heyiflənməsinlər... - Partiya sədriAzərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının (ALDP) sədri Fuad Əliyev Baku News-un suallarını cavablandırıb.

- Fuad müəllim, artıq 44 günlük müharibə geridə qaldı. İkinci Qarabağ müharibəsini Azərbaycanın tam qələbəsi kimi hesab etmək olarmı?

- Birmənalı olaraq bu bizim tam qələbəmizdir. Ermənistan ordusunu darmadağın edən Azərbaycanın rəşadətli ordusy 5 şəhər, 4 qəsəbə, 300 kənd və çoxsaylı strateji yüksəklikləri azad etdi. Şuşanı və Xocalının yarısını azad edərək Ermənistanı kapitulyasiyaya məcbur etdik. Onların başqa yolu galmamışdı. Azərbaycan ordusu işğalda olan torpaqları tam azad etdi.

- Fuad müəllim, Rusiya sülhməramlı qüvələrin Xankəndinə gəlməsi cəmiyyətimizdə birmənalı qarşılanmadı.

- Mən burada heç bir problem görmürəm. Rusiya sülhməramlıların fəaliyyət coğrafiyası və fəaliyyət qaydaları Azərbaycanla razılaşdırılaraq müəyyən edilib. Onlar yalnız 5 km-lik kiçik Laçın dəhlizi, Xankəndinə gedən yolda və Xankəndində fəaliyyət göstərəcəklər. Bax bu məqam kimlərisə çaşdıra bilər. Bəzilər fikirləşilər ki, Ermənistan Laçın dəhlizi vasitəsilə öz çirkin əməllərini həyata keçirəcək. Əsla belə olmayacaq. Çünki Laçın dəhlizində təhlükəsizliyin təminatı Azərbaycanın səlahiyyətindədir. Bu üçtərəfli bəyanatda öz əksini tapıb.

- Ermənilər artıq Kəlbəcəri boşaldırlar. İşğal etdiyi ərazilərdə təbiətə zərər vururlar. Kəlbəcərdə boşaldılan evləri yandırıb gediblər...

- Ermənilərin təbiətə zərər vurduqlarını bütün dünya görür. Və yəqin ki, bununla bağlı müvafiq təşkilatlar məşqul olacaqlar. Bu vandalizm, ekoloji terrordur. Buna görə də cavab verəcəklər. O ki, galdı evlərin yandırılması, bu bir daha onların murdar bir millət olduğunu göstərir. Mənim 2005-ci il yadıma düşür. 2005-ci ildə dünya birliyinin təzyiqi altında İsrail dövləti "Fələstinlilərdən birtərəfli ayrılma" planını həyata keçirərkən, bütün yəhudi məskənlərini Qəzza zolağından boşaltdılar. Amma ermənilərdən fərqli olaraq boşaldılan evləri dağıtmadılar, yandırmadılar. Qəzza zolağından çıxarılan iyirmidən çox yəhudi yaşayış məntəqəsinin bütün infrastrukturu, yaşayış binalar yəhudi xalqı tərəfindən xoşməramlı bir jest olaraq fələstinlilərə bağışlanmışdır. Bilirsiz niyə ermənilər Kəlbəcəri tərk edərkən evləri yandırdılar? Çünki o evləri onlar tikməyiblər, onların deyil. O evlərdə azərbaycanlılar yaşayırdı. Amma kəlbəcərlilər heç heyiflənməsinlər. Yaxın bir zamanda onlar üçün yeni evlər tikiləcək və onlar ora köçə biləcəklər.
İşğalçı Ermənistan beynəlxalq məhkəməyə verilməlidir - EkspertQHT sədri, beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Emin Əliyev Rusiya və Azərbaycan prezidentləri və Ermənistanın baş nazirinin birgə imzaladığı məlum 10 noyabr bəyanatına və Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarını boşaldılması məsələsiylə bağlımediaya müsahibə verib.

Avrasiya.net həmin müsahibəni tgəqdim edir:

- 10 noyabr bəyanatını necə dəyərləndirirsiniz və Minsk qrupunun aqibəti necə görünür?

- Azərbaycan bu savaşın birmənalı qalibidir. Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi döyüş meydanında ölkəmizin tam qələbəsi ilə nəticələndi. On milyonluq Azərbaycan xalqı Ali Baş Komandanın əlavə əmrlərini gözləyirdi. Xalqımız hər zaman deyirdi ki, biriləri bu Ermənistanı başa salsın ki, türk millətinin səbrini test etmək bu günə qədər heç kəsə fayda verməyib. Ona görə də torpaqlarımız mümkün ən tez zamanda boşaldılmalıdır. Əgər başa sala bilmirlərsə də, o zaman kənara çəkilsinlər, biz özümüz onları başa salaq. Müharibənin zirvəsi Şuşanın azad edilməsi hesab edilsə də ordumuzun Xankəndinin 2 kilometrliyində müharibəni dayandırması bir qədər xalqı məyus etdi. Amma Azərbaycan xalqı və ordusu erməniləri çox yaxşı başa saldı. Rusiya, Azərbaycan prezidentləri və Ermənistanın baş nazirinin birgə imzaladığı 10 noyabr bəyanatı və Ermənistanın məğlubiyyəti qəbul etməsi bu bəyanatın ən üstün göstəricisidir. Hesab edirəm ki, bu sənəd hələ son deyil. Bunun ardınca silsilə sənədlər imzalanacaqdır. Bundan başqa milli qanunvericilikdə dəyişikliklər ediləcək. Hətta referendumun keçirilməsi belə mümkün ola bilər. Amma bir nüansı da inkar etmək olmaz ki, bu sənəd müharibənin dayandırılması, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması kimi ciddi bəndləri özündə ehtiva etməklə yanaşı, ölkə ictimaiyyətində bir çox sualların yaranmasına səbəb oldu. Hesab edirəm ki, 30 ildən çox davam edən münaqişə 9 bəndlik bir bəyanatla yekunlaşası deyil və Ermənistanın məğlub elan edilməsi, bunun nəticəsində müəyyən maddi kompensasiya öhdəliklərinin üzərinə qoyulması, separatçı ermənilərin (Araik Arutyunyan başda olmaqla) Azərbaycan Respublikasına mühakimə edilmək üçün təhvil verilməsi kimi şərtlərin qoyulduğu daha bir müqavilənin imzalanması ilə nəticələnəcəkdir. Mütləq işğalçı Ermənistanın 30 il işğal altında saxladığı ərazilərimizə vurduğu ziyana görə beynəlxalq məhkəmə yolu ilə kompensasiya ödəməlidir. Baxın, Birinci və İkinci Dünya müharibələrindən sonra dəymiş ziyana görə kompensasiyaların ödənilməsi prosesi həyata keçirilib. Məsələn, Körfəz müharibəsindən sonra İraqdan Küveytə vurduğu ziyanın ödənilməsini tələb edən BMT-nin 687 saylı qətnaməsi qəbul olunub. O zaman BMT Kompensasiya Komissiyası dəymiş ziyanın məbləğini 52.4 milyard dollar müəyyənləşdirib. Həmin vəsaitin isə 48.7 milyard dollarının ödənilməsinə artıq nail olunub. Bu baxımdan, dəymiş ziyanın məbləği hesablanandan sonra Azərbaycan da beynəlxlaq məhkəməyə müraciət edərək işğalçı Ermənistan tərəfindən kompensasiyanın ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir. O ki qaldı, Minsk qrupuna, hesab edirəm ki, bu qrup BMT-dən mandat aldığına görə onun fəaliyyətinə də elə BMT son qoymalıdır. Artıq bu qrupun fəaliyyəti heç bir dövlətin marağında deyildir. İlkin təəssüratımız bundan ibarətdir ki, sülh danışıqları, sülhün dayanıqlılığına nəzarət regionun iki qüdrətli dövləti - Türkiyə Respublikası və Rusiya Federasiyası tərəfindən həyata keçiriləcəkdir.

- Türk ordusu Azərbaycanda olacaqmı? Bu sual hal-hazırda ölkə ictimaiyyətini ən çox narahat edən suallardan biridir.

- Açıq demək lazımdır, xalqımız 20 yanvarı, 366-cı alayı və buna bağlı digər faciələri unutmayıb və unutmamalıdır da! Bu xalqın haqqıdır ki, qeyd etdiyim faciələrin bir daha baş verməməsi üçün ehtiyatlı davransın, hökumətin ayıq-sayıq olması və qəti qərarlar verməsini istəsin, yeri gəlsə dəstək vermək üçün dövlətin yanında olsun. Müharibə başlayan gündən Türkiyənin ali rəhbərliyinin və əziz türk millətinin Azərbaycanın haqq savaşında onu tərəddüdsüz və birmənalı dəstəkləməsi isə millətimizin diqqətindən kənarda qalmadı. Bundan sonra da millətimiz arzu edir ki, bizi tərəddüd etmədən dəstəkləyən Türkiyə, sülhyaratma missiyasının daxilində də yer alsın. Azərbaycan ali rəhbərliyi də dəfələrlə bildirmişdir ki, Türkiyə bu işdə yer alacaqdır. Hesab etmirəm ki, hər hansı bir dövlətin hüquqi olaraq ixtiyarı olsun ki, Azərbaycanın öz ərazisində Türkiyə sülhməramlılarının da olması istəyinə qarşı çıxsın. Lakin təəssüf ki, nəticənin əldə edilməsi uğrunda hüquqi yanaşma ilə siyasi yanaşma bir çox hallarda fərqli yollarla meyl göstərirlər.

- Naxçıvan və Azərbaycanın qərb ərazilərini birləşdirəcək olan koridor Ermənistanın hansı bölgəsindən keçəcək? Və bu koridor Ermənistanın İranla əlaqəsini kəsəcəkmi?

- Əslində o koridor ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəlinə qədər var idi və Bakı ilə Naxçıvanı birləşdirirdi. Lakin Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü dərinləşdikcə o koridor artıq keçid üçün təhlükəli olmağa başladı və bu səbəbdən bağlandı. İşğal altında qalmış 132 km-lik Azərbaycan-İran sərhəd xətti boyunca Bakı-Şərur dəmir yolu xətti keçir. Bundan başqa bu dəmir yolu ilə parallel Zəngilan rayonuna qədər uzanan avtomobil yolu da var. Onu da deyim ki, dəmir yolu xətləri ermənilər tərəfindən dağıdılmış, relslər çıxarılaraq talan edilmişdir. Avtomobil yolu isə müasir tələblərə cavab vermir. Hesab edirəm ki, bütün bu yollar tamamilə yenidən qurulacaqdır. İlkin olaraq belə mülahizə irəli sürmək olar ki, öncədən mövcud olan dəmir yolu xətti və avtomobil yolları yenidən qurulacaq və dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırılacaqdır. Lakin bəzi ekspertlər Ermənistan-İran sərhəd zolağı-yəni öncəki yol-nəqliyyat xətləri ilə üst-üstə düşməyən yeni yolların çəkilməsi barədə danışırlar. Mən özüm o bölgədən olan bir şəxs kimi deyə bilərəm ki, bölgənin coğrafi quruluşu, relyefi, su və torpaq quruluşu onu göstərir ki, yeni yolların çəkilməsi ilə bağlı qərarın verilməsi əlavə çətinliklərin yaranmasına, vaxtın uzanmasına, külli miqdarda maliyyə vəsaitinin ayrılmasına gətirib çıxaracaqdır. Yeri gəlmişkən, bunu da deyim ki, Naxçıvan ilə koridorun açılması bu bəyanatın ən ali və strateji hissəsi hesab edilməlidir.

- Paşinyan öz hakimiyyətini qoruya bilsə, sizcə o Azərbaycan və Türkiyə ilə yaxşı münasibətlər qura bilərmi? Çünki nəticədə o da bölgədən rus faktorunun çıxarılmasında maraqlıdır.

- Nikol Paşinyanın uzaqgörən bir siyasətçi və dövlət adamı olduğunu düşünmək üçün heç bir əsasımız yoxdur. Əgər o həqiqətən də verdiyiniz sualda göstərildiyi kimi sərhəd qonşuları olan Türkiyə və Azərbaycanla xoş bir münasibət qurmaq istəyirdisə bunu minlərlə erməni əsgərininin ölümünə bais olmadan etməli idi. Bu məqamda onu vurğulamaq istərdim ki, hansısa bir dövlətlə xoş münasibətlər yaradaraq digər dövlətlərə arxa çevirmək feodalizm dövrünün diplomatiyasının prinsipləridir. Paşinyan daha dərin düşünərək bölgənin bütün dövlətləri ilə xoş münasibət yarada bilərdi. Lakin o bu tarixi şansı əldən verdi. 45 günlük müharibənin Ermənistana bütün sahələrdə vurduğu zərbənin nəticələrini 45 ilə belə aradan qaldırmaq çətin olacaq.

- Bu məğlubiyyətdən sonra sizcə Paşinyan öz taxtını rusyönümlü yeni rejimə buraxacaqmı?

- Nikol Paşinyan küçədən gəlmiş bir “lider”dir. Ona bundan sonra da etimad göstərmək və ya mühakimə etmək erməni xalqının daxili işidir. Fakt isə budur ki, Ermənistan müxalifəti və eləcə də digər siyasi qüvvələr rasional davranmadılar və şəraitə düzgün qiymət vermədilər. Bu məğlubiyyətdə onlar ən azı Paşinyan qədər rol oynayıblar. Doğrusu, düşünmürəm ki, Nikol Paşinyan hakimiyyəti əldən versin. Bilirsiniz ki, o özünü demokrat hesab etsə də artıq ölkəsində siyasi plüralizm demək olar ki, məhv edilib və kütləvi həbslər indi də davam edir. Bundan sonra da, Paşinyan dövlət hakimiyyətinin verdiyi bütün imkanlardan istifadə edərək opponentlərini sıradan çıxarıb hakimiyyətdə qalmağa çalışacaqdır. Yəni, qarşıdakı illərdə Ermənistanda siyasi sabitliyin baş tutması da heç real görünmür.

- Deyilir ki, Kəlbəcər boşaldılır. Hansı Kəlbəcər? 1992-ci ildə Ağdərə rayonunun bölünməsi ilə Kəlbəcər rayonunun ərazisi daha da böyüdü. İndi "Kəlbəcər boşaldılır" deyiləndə həmin hissə də nəzərdə tutulur?

- İmzalanan bəyanatda bütünlüklə Kəlbəcərin ermənilərdən boşaldılması göstərilib. Ümid edirik ki, 45 günlük müharibənin qalibi olan Azərbaycanın heç bir sualı cavabsız qalmayacaq və dövlətimizin maraqları tam təmin ediləcəkdir. Hesab edirəm ki, Ermənistan silahlı qüvvələri tez bir zamanda Azərbaycan ərazisini birmənalı şəkildə tərk etməlidir. Bundan başqa separatçı ünsürlər ölkəmizə təhvil verilməlidir və onlar Azərbaycan qanunvericiliyi ilə mühakimə edilməlidir. Biz münaqişə bölgəsində yaşayan erməniləri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı kimi qəbul etməyə hazırıq. Kim Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmağa razılıq verəcəksə buyuracaq, istəməyən də yəqin ki, özünə pasport ala biləcəyi dövlət axtaracaq. Bunlar baş verdikdən sonra Azərbaycan Respublikası özü müəyyən edəcək ki, erməni əsilli vətəndaşlarımıza hansısa əlavə hüquq və imtiyazlar verilsin ya yox!
Tərəflərindən biri istəyərsə, Rusiya tərk edəcək - GeneralAvrasiya.net Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Hərbi məsələlər şöbəsinin müdiri Məhərrəm Əliyevin SİA-ya müsahibəsini təqdim edir:

- Məhərrəm müəllim, Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin, eləcə də Ermənistanın baş nazirinin imzaladıqları atəşkəslə bağlı razılaşma bəyannaməsindən sonra bəzi sosial şəbəkə istifadəçiləri qeyri-ciddi və əsassız fikirləri ilə ictimai rəydə çaşqınlıq yaradırlar. Sizin bu məsələ ilə bağlı fikirləriniz necədir?

- Mən ilk növbədə Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev cənabları başda olmaqla bütün Azərbaycan xalqını qazanılan böyük qələbəmiz münasibəti ilə təbrik edirəm. Bu zəfərin əldə edilməsində fədakarlıq göstərən bütün əsgər və zabitlərimizə fəaliyyətlərində uğurlar arzulayır, yaralanmış hərbçilərimizə şəfa, Vətən uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərimizə və onların ailələrinə, yaxınlarına Allahdan rəhmət diləyirəm. Onların hər biri Azərbaycanımızın fəxrləridir, biz onların və valideynlərinin qarşısında baş əyirik. Şəhidlərimizin xatirələri daim, tarixlər boyu hər bir azərbaycanlının qəlbində əziz olaraq tutulacaq.

Artıq kimsəyə sirr deyil ki, Azərbaycan Ordusu Qarabağın işğaldan azad edilməsi uğrunda şücaətlər göstərdi və düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməklə onu sülhə, işğal edilmiş ərazilərin qaytarılması üzrə razılaşma bəyannaməsini imzalamağa məcbur etdi. İşğalçı Ermənistan rəhbərliyinin təslimçiliyə imza atması faktı artıq özü-özülüyündə bütün gerçəkləri ortaya qoyur və bu kontekstdən çıxış edərək, xüsusilə, qeyd etmək istərdim ki, sentyabrın 27-dən başlayaraq 44 gün davam edən müharibə dövründə bir çox ölkələr əks-hücum əməliyyatlarının dayandırılması üçün cənab Prezident İlham Əliyevə telefon zəngləri etdilər, münaqişənin danışıqlar yolu ilə siyasi müstəviyə keçməsini xahiş etdilər. Əlbəttə, Azərbaycan tərəfi bütün hallarda sülhün tərəfdarı olduğunu hər dəfə bəyan edib və son 27-28 ildə ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində dəfələrlə danışıqlar masasına oturub, müəyyən şərtlərini irəli sürüb, hətta şərti razılaşmalar ətrafında da müzakirələr aparılıb. Lakin Ermənistan tərəfi istər əvvəlki hakimiyyətləri dövründə, istərsə də hazırkı hakimiyyəti vasitəsi ilə sülhə tərəfdar olmadıqlarını fəaliyyətləri ilə göstərdilər.

İyul ayından başlayaraq, dövlət sərhədlərimizdə silahlı təxribatların törədilməsi, üstəlik dinc əhalimizin atəşə məruz qoyulması, eyni zamanda, Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin daha irəliyə gedərək, əlavə ərazilərimizi də zəbt edəcəkləri kimi bəyanatlar səsləndirmələri artıq onların məqsədlərini açıq-aşkar məlum edirdi. Bu məqsəd özünü sentyabrın 27-də Qarabağ cəbhəsində sübuta yetirdi. Nəticədə düşmənin işğalçılıq addımlarının cavabı çox sərt şəkildə verildi və demək olar ki, hər gün kəndlərimiz, qəsəbələrimiz, şəhərlərimiz işğaldan azad olundu. İşğalçılar böyük itkilər verərək sadəcə silah-sursatlarını, hərbi texnikalarını atıb-qaçmağa çalışırdı ki, bu da Ermənistan ictimaiyyətində ciddi təlaşlar doğururdu. Erməni xalqı artıq anlayırdı ki, onların övladları boş yerə başqasına mənsub olan torpaqlarda döyüşür. Bu vəziyyət istər-istəməz düşmən ölkənin hərbi-siyasi dairələrinin vəziyyətlərini daha da ağırlaşdırırdı. O cümlədən, şanlı Silahlı Qüvvələrimizin qeyrət qalamız hesab edilən və milli-mədəniyət ocağımız kimi dəyərləndirilən Şuşa şəhərini düşmən işğalından azad etməsindən sonra onların hakimiyyətləri Qarabağ cəbhəsində daha ağır xaos yaşayacaqlarının fərqinə varmağa başladılar. Halbuki, cənab Ali Baş Komandan İlham Əliyev dəfələrlə istər xarici mətbuat vasitələrinə verdiyi müsahibələrində, istərsə də xalqa müraciətlərində düşmən tərəfə öz mesajlarını çatdırırdı. İşğal etdikləri bütün torpaqlarımızdan qeyd-şərtsiz çıxmaq və bunun üçün çıxış qrafikini təqdim etmək tələbini irəli sürən dövlət başçımız müharibənin yalnız bu üsulla dayandırılması mümkünlüyünü vurğulayırdı. Nəticədə məğlub və çıxılmaz vəziyyətə düşən Ermənistan rəhbərliyi sülhə məcbur edildi.

Qeyd edim ki, məhz Rusiya və Türkiyə ali rəhbərliklərinin davamlı rabitəsi, onların Azərbaycan Prezidenti ilə də məsləhətləşmələr aparmalarından sonra ədalətli tələb qəbul edildi və göründüyü kimi, artıq rəsmi bəyannamə sənədi Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçıları tərəfindən imzalanıb, qüvvəyə minib.

Söz yox ki, atəşkəsin əldə olunması üçün ən çox fəaliyyət göstərən tərəflərdən biri də Rusiya rəhbərliyi idi və qəbul olunmuş sənədə əsasən düşmən işğal olunmuş əraziləri bəlli olan, ictimiyyətə də elan edilən qrafik əsasında tərk etməlidir. Çünki o da bəlli idi ki, artıq Rusiya münaqişədə neytral tərəf tutdu. Onu da unutmamalıyıq ki, Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətləri strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə əsaslanır, iki dövlət arasında səmimi dostluq amili mövduluğunu qoruyub-saxlayır. Eyni zamanda, Rusiya ilə Azərbaycan arasında bir çox regional layihələr ikitərəfli iqtisadi-siyasi münasibətlərdə möhkəm əsaslara söykənir.

Beləliklə, bütün bu kimi məsələlər, etibarlılıq prisnispləri də nəzərə alınmaqla Rusiyaya məxsus sülhməramlı qüvvələr təmas xəttində fəaliyyət göstərəcəklər, o cümlədən bu fəaliyyətin müddəti də 5 ildir. Yəni 5 ildən sonra münaqişə tərəflərindən biri sülhməramlıların xidmət apardıqları təmas xəttini tərk etməsini istəyərsə, həmin qərar dərhal icra olunacaq. Bu, həmin sənədin tərkib hissəsində yer alan mühüm müddəadır.

Artıq öz doğma yurd-yuvalarından qaçqın düşmüş bütün vətəndaşlarımız azad olunmuş torpaqlarına geri dönəcəklər və həmin ərazilərdə üçrəngli bayrağımız dalğalanacaq, Azərbaycanın qanunları icra ediləcək, milli valyutamız dövriyyəyə buraxılacaq və bu birmənalıdır. Hər kəs bilməlidir ki, artıq Qarabağımıza heç bir status verilmir. Əvvəllər olduğu kimi “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti” adlı ərazi adı yoxdur, tamamilə süquta uğrayıb. Bütöv bir Qarabağ var ki, o da digər rayonlarımız kimi Azərbaycanın tərkibində olan ayrılmaz ərazimizdir. Ona görə də bəzi sosial şəbəkə istifadəçilərinin əsassız, qeyri-dəqiq məlumatlarla, heç bir hərbi-siyasi bilgilərə sahib olmadan, müxətlif yanlış məlumatları ictimailəşdirmələrini doğru hesab etmirəm. Fikrimcə bu kimi addımlar həmin “internet qəhrəmanlarının” Azərbaycan Ordusuna, Şəhidlərinə və bütünlükdə Azərbaycanımıza qarşı hörmətsizliyidir.

- Cənab general-poklovnik, bir daha Türkiyə amilinə qayıtmaq istərdim. Qardaş ölkənin formalaşdırılan Monitorinq Mərkəzindəki iştirakı hansı nəticələri verəcək?

- Əlbəttə, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı sarsılmaz qardaşlıq telləri ən möhkəm təməllərə söykənir və biz bunu əvvəllər də, münaqişənin ən qızğın vaxtında da gördük, bu gün də şahidi olmaqdayıq. Ümumiyyətlə, ölkələrimiz arasındakı hərbi-strateji əməkdaşlıq və o cümlədən, illərdən bəri formalaşan təməlli prinsiplər qardaş ölkənin bizə olan dəstəyini davamlı edir. Yaxın bir neçə gün ərzində Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyinin və Baş Qərargahının rəhbərləri Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevlə görüşlər keçirdilər. Türkiyənin Prezidenti cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğan dəfələrlə cənab Prezident İlham Əliyevlə əlaqə saxladı, prosesləri yaxından izləyərək, daim qardaş dövlətin yanında olduğunu vurğuladı. Həmçinin, bugünlərdə Türkiyə Respublikasının Milli Müdafiə Naziri cənab Hulisi Akar Azərbaycanda səfərdə oldu və Monitorinq Mərkəzinin formalaşdırılması istiqamətində əldə edilən qərarlar, qarşıda dayanan planlar dəqiqliklə müzakirə edildi. Bütün bunlar onu göstərir ki, Türkiyə dövləti bu gün də bizim yanımızdadır və qrafikə uyğun şəkildə işğaldan azad ediləcək digər ərazilərimizə nəzarət funksiyasını Rusiya ilə birlikdə həyata keçirəcəkdir.

- Məhərrəm müəllim, Azərbaycanın qələbə nəticəsində əldə etdiyi daha hansı uğurlar barədə danışa bilərdiniz?

- Vətən müharibəsindəki şanlı qələbəmizdən sonra əldə etdiyimiz daha bir zəfər faktoruna toxunmaq istərdim. Bilirsiniz ki, Naxçıvan uzun illərdir blokada şəraitində qalmışdı və bu, həmin bölgənin iqtisadi, ticari və s. maraqlarının qarşısını alırdı. Buna baxmayaraq, Naxçıvan Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olaraq inkişaf edirdi, mübarizə aparırdı və naxçıvanlıların mübarizliyi, qətiyyəti sayəsində ölkəmizin ən gözəl diyarlarından birinə çevrilib.

Lakin təsəvvür etsək ki, Naxçıvan blokada şəraitində olmasaydı daha hansı uğurlara imza atardı, bax bu məsələdə deyərdim ki, əldə olunmuş sülh razılaşması qələbəmizin danılmaz qalibiyyət prinsiplərindən biridir. Çünki sənədə əsasən, artıq Azərbaycandan Naxçıvana Ermənistan ərazisi daxil olmaqla nəqliyyat dəhlizi açılır. Bu dəhlizin açılması muxtar respublikanı belə desək, “materik” Azərbaycanla birləşdirir. Məhz bu uğur yaxın gələcəkdə bütöv bir strateji əhəmiyyəti əhatə edəcək ki, bundan da əlbəttə ki, Azərbaycan xalqı yararlanacaq. Bir sözlə, qeyd etmək istərdim ki, sülh, yaxud atəşkəs sazişi bütün tərəflərdən ölkəmizin, xalqımızın səmərəsinə hesablanmış müddəalardan ibarətdir. Düşünürəm ki, qısa müddət ərzində Azərbaycan dövləti işğaldan azad olunmuş bölgələrimizin inkişafı istiqamətində kifayət qədər nəhəng layihələrin icrasına başlayacaq, kommunikasiya və s. imkanlar genişləndiriləcək.

- Son olaraq, sonrakı proseslərdə vətənpərvərlik ruhunun təbliğini necə görürsünüz?

- Zəfər salnaməsi, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə müzəffər Ordumuzun qəhrəmanlıq izləri gələcək nəsillərimiz üçün and yeri olacaq. Həmçinin həmin əraziləri ziyarət edərkən Silahlı Qüvvələrimizin şücaətini sübut edən reallıqlar, elementlər orada qalacaq və bu gün qələbəmizin canlı şahidləri olan uşaq və yeniyetmələr, eləcə də bütün yaş dövrlərini əhatə edən insanlarımız döyüşlərin baş verdiyi əraziləri öz gözləri ilə görüb, oraları açıq muzey kimi seyr edəcəklər. Bax, budur gələcəyə vətənpərvərlik ideyalarını aşılamaq siyasəti.

Bütün bunlar isə, qazanılan zəfərimizin başlıca məqsədləridir və Azərbaycan xalqı, Azərbaycan əsgəri və zabiti Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu şanlı qələbəni qazandı. Sözümü isə cənab Prezidentimizin təqribən bir il əvvəl bəyan etdiyi və hər kəsin dillər əzbəri olmuş “Qarabağ Azərbaycandır!” nidası ilə yekunlaşdırıram.
Ordumuz niyə bütün ərazimizi döyüşlə almadı?Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini oxucularımıza təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşin və bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması” barədə imzaladığı birgə Bəyanat barədə fikrinizi bilmək istərdik.

- Adından da göründüyü kimi, bu, Ermənistanla imzalanmış sülh sazişi deyil. Atəşkəs haqqında növbəti razılaşmadır. Mən bunu Azərbaycanın qələbəsi kimi qəbul edirəm. İlk növbədə ona görə ki, tərəflər kimi Azərbaycan və Ermənistan tanınır. Ermənistan dekabrın 1-ə qədər bütün işğal olunmuş ərazilərdən qoşunlarını çıxarmalıdır. Rusiya Federasiyasının 1960 nəfərlik sülhməramlı kontingenti Dağlıq Qarabağda təmas xətti və Laçın dəhlizi boyunca 5 il müddətinə yerləşdiriləcək. Atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz yaradılacaqdır. Naxşıvan Muxtar Respublikası ilə nəqliyyat dəhlizi yaradılacaq və təhlükəsizliyə Rusiya Federasiyası cavabdeh olacaqdır. Razılaşmanın 7-ci maddəsinə görə, qaçqınlar Dağlıq Qarabağın ərazisinə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ofisinin nəzarəti altında qaytarılacaq, o cümlədən Xocalıya. Atəşkəs üzrə saziş ona görə imzalandı ki, erməni silahlı qüvvələri Sazişin 4-cü maddəsinə əsasən, müəyyən olunmuş qrafik üzrə Azərbaycandan çıxarılacaq. Həmin erməni silahlı qüvvələri Dağlıq Qarabağda saxlanıla bilməz. Statusu dəqiq müəyyən olunmasa da razılaşmaya nəzarətin səmərəliliyinə nəzarət etməli olan “atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz” buna (maddə 4) cavabdeh olacaq. Həmin mərkəzdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri Rusiya ilə birlikdə təmsil olunacaq. Bunu saziş imzalanarkən Putinin iştirakı ilə Prezident Əliyev rəsmən elan etdi. Razılaşmanın mətnindən çıxan məntiqi nəticə odur ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Belə olmasaydı, Ermənistan qondarma “dqr”in müstəqilliyini hətta müharibəyə qədər olan dövrdə, yaxud hərbi əməliyyatların keçirildiyi zaman tanıyardı. Hərbi əməliyyatlar zamanı Putin də müharibənin Azərbaycanın ərazisində aparıldığını bir neçə dəfə bəyan etdi. Rusiya sülhməramlılarının olduğu dövrdə Dağlıq Qarabağın erməni sakinləri Azərbaycan pasportu ilə təmin olunacaq, milli valyutamız yeganə tədavül vasitəsi kimi tətbiq ediləcək. Dağlıq Qarabağda mövcud olmuş cinayətkar rejimin tanınmasından, yaxud müvəqqəti də olsa ona hansısa statusun verilməsindən söhbət belə getmir. Dağlıq Qarabağdakı yaşayış məntəqələrində yerli idarəetməni Azərbaycan dövləti təşkil edəcək. Azərbaycan və Türkiyə yaxın bir-iki ildə Ermənistanla diplomatik əlaqələrin yaradılması, sülh və əməkdaşlıq haqqında sazişin imzalanmasına çalışmalıdır. Ermənistan bundan yayınarsa, bu o demək olacaqdır ki, İrəvan yenə də hansısa çirkin məqsədlərlə münaqişəni uzatmaq istəyir. O halda sülhməramlıların qalma müddəti uzadılmamalıdır və Azərbaycan dövləti vətəndaşlarının təhlükəsizliyinə görə bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürməlidır.

- Ordumuzun Dağlıq Qarabağı tamamilə işğalçılardan təmizləməməsinə nə mane oldu? Hamı gözləyirdi ki, 5-10 günə Qarabağ tamamilə işğaldan azad olunacaq və sülhməramlılara da ehtiyac olmayacaq.

- Prezident apardığı böyük diplomatik işin nəticəsi olaraq əks-hücum əmri vermişdi. Azərbaycana olan hörmət həm də Prezidentin sözünü tutmasına və öhdəliklərə sadiq qalmasına görədir. Bundan başqa biz dünyadan təcrid olunmuş vəziyyətdə və sanksiyalar altında yaşaya, regionu böyük dövlətlərin qatıldığı döyüş alanına və beləliklə də xarabazarlığa çevirə bilmərik. Nə də nüvə silahına sahib Rusiya deyilik ki, onun Çeçenistanda etdiyini biz Dağlıq Qarabağda edə bilək və dünya bizə ciddi sanksiyalar tətbiq edib döyüş meydanında vəziyyəti dəyişə bilməsin.1992-ci ildə Azərbaycan Ordusu Dağlıq Qarabağda uğurlu əməliyyatlar həyata keçirərkən Boris Yeltsin tərəfindən AXC hakimiyyətinə təklif olundu ki, Dağlıq Qarabağın muxtar vilayət statusunu bərpa edək, bununla da problemə son qoyulsun. Amma həmin ərəfədə hamı fikirləşirdi ki, biz Xankəndini tutub bu problemi birdəfəlik həll edə bilərik. Ona görə də təklif rədd edildi. Sonrasını hamımız bilirik. ABŞ bizə sanksiya tətbiq etdi, döyüş meydanında məğlubiyyətlər başladı. Ölkə böyük siyasi böhrana girdi, çoxlu əlavə rayonlar itirdik, bir milyon qaçqın qazandıq. Ermənilər kimi maksimalist olmaq lazım deyil, onlar Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonları da qaytarmaq istəmirdi. Hazırda biz mümkün olan maksimum nəticə əldə etmişik. Bu böyük qələbədir. Əgər belə olmasaydı “Azərbaycanın ərazi bütövlüyü mənim üçün keçilməz xətddir. Babamın oğlu olsa belə, keçməm” deyən Ərdoğan, Azərbaycanı Türkiyə qədər sevən Hulusi Akar, Çavuşoğlu bunu Qələbə kimi qəbul edib bizi yalandan təbrik etməzdi. Çünki bu həm özlərinə, həm bizə xəyanət olardı. Yaxud razılaşma səbəbindən Ermənistanda hakimiyyət böhranı yaranmazdı. Ən başlıcası, Prezident diplomatik uğura imza atmaqla görün nə qədər gəncin həyatını xilas etdi. Prezidentin “Qarabağ bizimdir!” şüarına heç kim şübhə etməsin. Yaxın zamanlarda hamı bunu əyani olaraq görəcək.

Sonda üzümü bir qrup vətəndaşımıza tutub deyirəm ki, fərqli fikir söyləmək konstitusion hüququnuz olsa da, Rusiyanı Azərbaycan xalqına düşmən kimi təqdim etməyi dayandırın. Ermənilər Türkiyəni, indi isə həm də Rusiyanı düşmən kimi təqdim və qəbul edib heç nə qazanmadıqları kimi, siz də heç nə qazanmayıb ölkəmizə ziyan vurursunuz. İkincisi, siyasi məqsədləriniz naminə razılaşmanı uğursuzluq kimi təqdim edib şəhid ailələrinin yaralarına duz basmayın. İmkan verin onlar qələbə ilə təsəlli tapsınlar, xalqımız qələbənin sevincini yaşasın. Biz bu razılaşmaya şəhidlərimizin qanı hesabına nail olmuşuq. Gələcəyə baxmaq lazımdır. Bölgənin inkişafı Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya və İranın dostluq və əməkdaşlığından keçir.