Gecikmiş ədalətin bərpası

31 Mart: Qan yaddaşını, ağrını unutmayıb, bunu gücə çevirməyi bacaran XALQ

Tarix bəzən sadəcə keçmişin xronologiyası deyil. Tarix həm də millətin yaddaşı, kimliyi, taleyidir. Və bu yaddaşın ən ağrılı, ən sarsıdıcı səhifələrindən biri də 31 Mart- qanla yazılmış, göz yaşı ilə möhürlənmiş gündür.
Bu gün biz 31 mart soyqırımı qurbanlarını artıq tamam fərqli bir reallıqda anırıq. Dövlət suverenliyimizin bərqərar olduğu, torpaqlarımızın azad edildiyi, didərgin düşmüş insanların doğma yurdlarına qayıtdığı bir dövrdə… Bu reallıq keçmişin acısını azaltmır, amma ona yeni məna verir. Çünki bu günün qələbəsi yalnız siyasi və hərbi uğur deyil – bu, gecikmiş ədalətin bərpasıdır.
1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verənlər təsadüf deyildi. Bu, planlı, məqsədli və sistemli bir siyasətin nəticəsi idi. Bakıdan Şamaxıya, Qubadan Qarabağa, Zəngəzurdan Naxçıvana qədər uzanan geniş coğrafiyada minlərlə günahsız insan yalnız kimliyinə görə məhv edildi. Yandırılan evlər, viran qoyulan kəndlər, dağıdılan məscidlər… Bunlar sadəcə maddi itkilər deyildi – bu, bir xalqın ruhuna vurulan zərbə idi.
O günlərdə öldürülən yalnız insanlar deyildi. Bir millətin xatirələri, ümidləri, gələcəyi hədəfə alınmışdı. Tarixi abidələrin məhv edilməsi, dini məkanların dağıdılması, yaşayış məntəqələrinin xəritədən silinməsi bir həqiqəti açıq göstərirdi: məqsəd təkcə torpaq deyil, yaddaşı silmək idi.

Amma tarix sübut etdi ki, yaddaşı məhv etmək mümkün deyil.

İllər keçdi, faciələr təkrarlandı, acılar dərinləşdi. Lakin bu xalq sınmadı. Əksinə, hər zərbədən sonra daha da möhkəmləndi. 1998-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən imzalanan fərman bu qanlı tarixə verilən ilk böyük siyasi-hüquqi qiymət oldu. Bu, təkcə keçmişi tanımaq deyildi – bu, həqiqətin bərpası uğrunda başlanmış mübarizə idi.

Qubada aşkarlanan kütləvi məzarlıq isə bu həqiqətin susdurula bilməyən səsi oldu. Bu gün Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi həmin səsin daşlaşmış yaddaşıdır. Orada hər bir eksponat, hər bir sənəd bir sual verir: insanlıq bu həqiqəti nə zaman tam anlayacaq?

Bu gün isə tarix yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Prezident İlham Əliyev rəhbərliyi ilə Azərbaycan xalqı təkcə torpaqlarını deyil, həm də tarixi ədalətini geri qaytardı. 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin hadisələri göstərdi ki, xalqın iradəsi qırılmazdır.
Azad olunmuş torpaqlarda yenidən həyat başlayır. Dağıdılmış şəhərlərin yerində yeni şəhərlər qurulur. Vaxtilə susdurulan o torpaqlarda indi uşaqların gülüşü eşidilir. Bu, sadəcə quruculuq deyil – bu, tarixin cavabıdır.

31 Mart bizə bir həqiqəti hər il yenidən xatırladır:
unutmaq məğlubiyyətdir, xatırlamaq isə güc.
Əgər tarix unudularsa, o yenidən təkrarlanır. Əgər yaddaş qorunarsa, gələcək təhlükəsiz olur. Məhz buna görə də 31 Mart yalnız matəm günü deyil, bu, həm də məsuliyyət günüdür.

Bu gün hər bir azərbaycanlı üçün bu faciəni bilmək, anmaq və onu gələcək nəsillərə çatdırmaq bir borcdur. Çünki tarix yalnız keçmişdə qalmır – o, bizimlə yaşayır, bizimlə danışır və bizi xəbərdar edir.

Və bu yaddaşın içində bir həqiqət əbədi yaşayır:
Azərbaycan xalqı ağrını unutmadı, amma o ağrını gücə çevirməyi bacardı.

Ülvi Quliyev
Milli Məclisin deputatı