GELENKSEL KURUMLARIYLA KERKÜK
Araştırmacı Necat Kevseroğlu’ndan Yeni Bir Tarihi Eser
Hazırlayan: Nebil KÜZECİ
Kerkük , IRAK
Kerkük şehrinin köklü kültürel mirasını belgelemek adına atılan dikkat çekici bir adımla, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), değerli araştırmacı ve tarihçi Necat Kevseroğlu tarafından kaleme alınan "GELENKSEL KURUMLARIYLA KERKÜK" adlı kapsamlı eseri Türkçe olarak yayımladı.
Kerkük'ün tarihi çehresini koruyan bir belge niteliğindeki bu eser, taşıdığı olağanüstü önem nedeniyle üst düzey resmi ilgi gördü. Kitabın takdim yazısı Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy tarafından kaleme alınırken, önsözü ise TİKA Başkanı Sayın Serkan Kayalar tarafından yazıldı. Bu durum, çalışmanın akademik ve siyasi ağırlığını bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Büyük boy olarak basılan ve 516 sayfadan oluşan kitap, on dokuz ayrıntılı bölümden meydana geliyor. Yazar, bu bölümlerde Kerkük'ün altyapısını, mimarisini ve sosyal dokusunu incelerken, çağlar boyunca şehrin kültürel kimliğini şekillendiren kurumlara ışık tutuyor.
Araştırmacı Necat Kevseroğlu, bu başarısı hakkında yaptığı açıklamada şunları ifade etti:
( Kerkük, dünyanın en eski ve uygar şehirlerinden biri olarak tarih boyunca birçok medeniyete, devlete ev sahipliği yapmıştır. Medeniyetler tarihi boyunca önemli bir konumda yer almış ve insanlık tarihinde gerçek bir ilerlemeye vesile olmuştur.
16. yüzyıldan itibaren Kuzey Irak'ın en büyük pazarı konumuna yüksel- miştir. Özellikle kalenin aşağı kesiminde doğu ve güneydoğu yönünde ticaret merkezleri kurulmuş, bunların çevresinde yeni mahalleler ve kurumlar oluşmuş böylece 19. yüzyılın başlarında önemli bir ticari merkeze dönüşmüştür.
Kerküklüler kale dışına yerleşince ilk olarak memleketin iktisadi teşki- latına büyük önem verdiler. Ticaret son derece gelişti, kamu yararına kurumlar kuruldu. Bölgeye zaman içinde han adı verilen yapılar ilave edildi. Bu misafirhanelerin giriş kapısı yanında bir kahvehane, araba tamir işleri yapan bir demirci, atları nallayan bir nalbant bulunurdu. Ayrıca tica- ret eşyaları konan odalar yapıldı. Ardı sıra kamuya hizmet veren camiler, medreseler, kütüphaneler, hamamlar, değirmenler, palancılar, kazancılar, neccârlar, marangozlar, çarkçı ustaları, yemeniciler, yorgancılar, pambı- ğcılar (pamukçular)... yanında diğer kültürel kurumlar da kuruldu.
'1800 lü yıllarda inşa edildiği sanılan ve günümüze ulaşan Kerkük Kayseri Kapalı Çarşısı, bu bölgede inşa edilen yapıların en ilgi çekici olanıdır. Kerkük Kayseri Kapalı Çarşısı'nın doğusunda yer alan Nakışlı Minare Camii de önemli yapılardan biridir.
Yukarıda söz ettiğimiz yapılar Kerkük'ün kültürel tarihini, geleneğini ve mimari gelişimini yansıtmaktadır. Ama ne yazık ki bu konu günümüze kadar ele alınmamıştır. Buradan hareketle Kerkük'ün kültürel zenginlik- lerini, tarihî kurumların kuruluşunu ve zaman içinde ekonomik, sosyal gelişimini inceleyen kapsamlı bir kitap yazmaya ihtiyaç duydum.
"Geleneksel Kurumlarıyla Kerkük" adı altında kitaplaştırılan bu çalışma Kerkük'ün monografisi diyebileceğimiz bu çalışmada tarih boyunca varlık Kerkük'ün tarihini, geleneksel kurumlarını ilmî metotlarla anlatmaktadır. gösteren kültürel mirasımızın belgelenip tanıtılması hedeflenmiştir. Çalışmanın hedefe ulaşması için her türlü gayret gösterildi. Zor şart- lar altında çalışmamı hazırladım, ama bu zorluklar beni caydırmadı. Konuyla ilgili eski ve modern tarih kitaplarına, biyografilere, çevirilere, seyyahların, seçkin bilim insanlarının çalışmalarına başvurdum. Araştırıp ulaştığım tüm bilgileri ve belgeleri inceledikten sonra bu mütevazı kitabın sayfalarında akademik araştırma ve incelemenin gereklerine göre planlı, tertipli bir şekilde okuyucularıma sundum.
Eserimizde geçen her konu bütün detaylarıyla açıklandığı için Kerkük'te çağlar boyu kamuya hizmet veren kurumlar ve kuruluşları en güzel şekilde tanıtacaktır.
Akademik bir bakış ve anlayış içinde belgelerle ele alınan çalışma 19 bölüme ayrılmıştır.
1. Bölüm: Tarihte Kerkük,
2. Bölüm: Kerkük Mahalle- leri,
3. Bölüm: Kerkük Köyleri,
4. Bölüm: Kerkük'te Neft ve Petrol,
5. Bölüm: Kerkük Mezarlıkları,
6. Bölüm: Tarihî Kerkük Camileri,
7. Bölüm: Kerkük Çarşıları,
8. Bölüm: Kerkük Değirmenleri,
9. Bölüm: Kerkük'te Kahvehane Kültürü,
10. Bölüm: Kerkük'te Sinema,
11. Bölüm: Kerkük Divanhaneleri,
12. Bölüm: Kerkük Kütüphaneleri,
13. Bölüm: Kerkük Medreseleri,
14. Bölüm: Kerkük Basımevleri,
15. Bölüm: Kerkük'te Hastane,
16. Bölüm: Kerkük Hamamları ve Geleneği,
17. Bölüm: Kerkük Kışlası,
18. Bölüm: Kerkük Hanları,
19. Bölüm: Kerkük'te Yıktırılan Türkmen Eserleri adlı konuları içine almaktadır.
Bu inceleme ve araştırmalar hakkında geniş ve genel bilgiler, ilk el kaynaklara dayanarak belgelerle verilmiştir.
Bu kitap, Kerkük'ün kültürel mirası ve tarihî geleneksel kurumları ile ilgili ilk çalışma olma özeliğini taşımaktadır. Kerkük'te Türkmen kültü- rünün tarihî mirasını, sanatını, el işlerini, kurduğu kurumları, milli kültürünün değerlerini, zenginliğini, tarihe ışık tutan eserlerimizi tanıtan, bunların kaybolmamasını ve unutulmamasını hedefleyen bu çalışmayı oldukça önemli bulmaktayız.
Türkmen kültür özelliğini hâlâ koruyan Kerkük'ü gelecek nesillere tanıtmak ve yararlı bir kaynak ortaya çıkarmak amacıyla hazırladığım bu çalışmada üzerime düşen yurtsal görevin küçük bir bölümünü üstlenmek- ten kıvanç duymaktayım ve okuyucuların istifadesine sunma imkânını bana bahşeden Rabbime şükrederim).
