İran tarixində 12 Fərvərdin (1 aprel)

İran tarixində 12 Fərvərdin (1 aprel)Q.Əli. Purmərcan
İİR-in Azərbaycandakı Səfirliyinin
Mədəniyyət Mərkəzinin sədri


12 Fərvərdin nə günüdür?

On iki Fərvərdin İran İslam tarixində mühüm günlərdən biridir. Bu gün xalqın əksəriyyətinin qəti rəyi ilə 2500 illik səltənət rejimi İslam Respublikası ilə əvəz olmuşdur. 1979 cu ilin 1 aprel tarixində istiqlal, azadlıq, İslam Respublikası şüarları ilə ilə səltənət əleyhinə olan mübarizə nəticə verdi və İslam Respublikası qruluşu quruldu.

Bu gündə İran milləti 98.2 faiz səslə İranın siyasi və ictimai quruluşunu dəyişdi və İslam Respublikası quruldu. Buna görə də bu mübarək gün “İslam Respublikası” günü adlandırıldı.

Əsrlər boyu dinin siyasətdən ayrı olması nəzəriyyəsi və laik hökumətlərin dünyaya hakim olduğu bir zamanda İlahi qanunlar insanların həyatını dəyişdi. 1979 cu ilin 1 aprel tarixində iyirminci əsrdə olan nəzəriyyələri batil edən quruluş meydana gəldi və dini buyuruqlar əsasında islam hökuməti quruldu.

İslam Respublikası İlahi qanunlardan və nicat verici təlimlərdən ilhamlanaraq islam həyat tərzi nümunəsini bugünkü bəşəriyyətə göstərməyə çalışır. Respublika “xalqın xalqa” hakim olması kimi məna edilir və “Respublika” xalqın hökumətin təşkil edilməsində və davamında rolunu göstərir. Beləki, xalq müxtəlif səhnələrdə olmaqla və öz taleyini təyin etməklə öz istəklərini hökumətdən tələb edir.

“Respublika” sözünün mənası xalq içindən çıxan hökumət və ya demokratiya. Baxmayaraq ki, bir çox şərhçilər və siyasətçilər bu fikirdə olsalar da hökumət quruluşları onun xüsusi mənası barədə yekdil fikrə malik deyillər.

Şahlıq səltənətinin dağılmasından sonra ölkənin siyasi quruluşunun dəyişməsi zamanı “Demokratik Respublika”, “Respublika”, “İslam Hökuməti” və s.. ortaya çıxan məslələr idi ancaq rəhmətlik İmam elə ilk günlərdən İslam Respublikası hökumətinin olmasını təkid edirdi. Beləki İslam Respublikası nə bir kəlmə az və nə bir kəlmə çox olmasına təkid edirdilər.

Bu təkid xalqın şahlıq əleyhinə mübarizə apardığı günlərdən olan istəyi idi və bu şüarlar hər yerdə var idi. Xalq mitinqlərdə azadlıq, istiqlal və islam respublikası şüarı verirdi.

Respublika və islamiyyət İran quruluşunun əsas ayrılmaz hissələridir və bu yolda çoxları şəhid olmşlar.
“Azadlıq” inqilab zamanında İran xalqının şüarlarından və istəkləridnən biri idi və bu İslam Respublikasının qurulması ilə həyata keçdi. Xalqın müxtəlif təbəqələri bütün səhnələrdə olmaqla öz istəklərinə çatdılar və öz talelərinin həyata keçməsində şərik oldular.

Baxmayaraq ki azadlıq sözü də digər kəlmələr kimi bu gün məzlum olmşdur və istismar quruluşunda müsadirə olunur və azadlıq adı ilə bir çoxlarının haqqı tapdalanır ancaq bu kəlmənin islamda ali bir mənası vardır. Buna əsasən xalq özlərinin kamla çatmalarına görə qanuna əsasən seçmək və azad bəyan etmək hüququna malikdirlər və kimsə bu haqqı xalqdan ala bilməz. Bu məktəbdə azadlıq və seçmək hüququnu almaq zülm sayılır.

“İstiqlal”İran İslam Respublikasının digər formasıdır və onun olması ilə İran milləti şərqə və qərbə bağlılıqdan qurtardı və beynəlxalq arenada öz haqlarını qorumağa başladı.

İranda İslam Respublikasının qurulması və Pəhləvi şahlıq səltənətinin dağılmasından sonra daxili dəyişiklərdən əlavə beynəlxalq quruluşda da dəyişiklər meydana gəldi, xüsusilədə Orta Şərqdə dəyişikliklər baş verdi və bu istismarçıların hədəfləri ilə uyğun deyildi və bu da onların İran xalqı ilə düşmən olmalarını başlatdı.
Bu üzdən istiqlalın qorunmasının çətinlikləri oldu və düşmənlər məcburi müharibə,siyasi şəxslərin terror edilməsi, iqtisadi sanksiyalar və sülh məqsədli nümə əldə olunmasına mane olmaq kimi müxtəlif hiylələr planlamaqla əziz İran xalqınının sitiqlalını zədələmək istəyirlər.