“Türkiyə ordusu Naxçıvan üzərindən Qarabağa keçəcəkdi…” – Sensasiyalı açıqlamalar1993-cü ilin aprelində, Kəlbəcər rayonunun işğalından bir həftə sonra Azərbaycanın silahlı bölmələri qədim Zəngəzur torpaqları istiqamətində, müvəqqəti də olsa, qələbə ilə nəticələnmiş bir hücum əməliyyatı keçirib. Ötən həftə Moderator.az saytı bununla bağlı maraqlı bir material tirajladı. Yazıda bildirilirdi ki, Ermənistanın Zəngilan rayonunun kəndlərini işğal etməsinə cavab olaraq, Qafan-Mehri istiqamətində keçirilən uğurlu əməliyyat nəticəsində hətta Naxçıvana dəhliz açılmasına az qalırmış…

Üstəlik, Türkiyənin də əməliyyatda iştirakı məsələsi razılaşdırılıbmış. Lakin Azərbaycan rəhbərliyi, konkret olaraq prezident Əbülfəz Elçibəy xarici təzyiqləri əsas götürüb əməliyyatı dayandırır. Bütün bunlar haqda Elçibəy hakimiyyətində təmsil olunmuş, sabiq milli təhlükəsizlik nazirinin birinci müavini Sülhəddin Əkbər “Yeni Müsavat”a ilginc məlumatlar açıqlayıb. Onunla söhbəti təqdim edirik:

- Sülhəddin bəy, 25 il əvvəl Azərbaycan hərbi bölmələrinin Mehri dəhlizini açmaqla bağlı əməliyyat keçirməsindən xəbəriniz var idimi?

– Mən özüm həmin əməliyyatın hazırlanmasında iştirak etmişəm. Xatırlayırsınızsa, həmin dövrdə Füzuli istiqamətində də ağır vəziyyət yaranmışdı və İsa Qəmbər başda olmaqla bir sıra dövlət rəhbərləri cəbhədə vəziyyəti normallaşdırmaq üçün həmin bölgəyə getmişdilər. O zaman İsa Qəmbərlə bərabər mən də milli təhlükəsizlik nazirinin 1-ci müavini kimi orda olmuşam. Dövlət müşaviri Arif Hacılı da ordaydı. O vaxt biz İsa bəylə ölkədəki həm ictimai-siyasi vəziyyəti, xüsusən də hərbi vəziyyəti geniş müzakirə etdik, vəziyyətdən çıxış yolları haqqında variantları götür-qoy elədik. Bir sıra prinsipial qərarlara gəldik və bu qərarları prezidentlə bölüşmək fikri ortaya çıxdı. Həmin vaxt prezident Elçibəy də Füzuliyə səfər etdi və onunla da fikir mübadiləsi apardıq. Demək istədiyim odur ki, həmin dövrdə biz ölkədə yaranmış ağır hərbi-siyasi və ictimai-siyasi vəziyyəti müzakirə etdik. Ondan sonra bizim İsa bəylə birlikdə bir ideyamız ortaya çıxdı. Biz ölkədə hərbi-siyasi durumu öz lehimizə yenidən dəyişmək üçün hansı addımları ata bilərik, bunun üçün hansı siyasi, hərbi, ya hərbi-siyasi qərarlar lazımdır, təhlükəsizlik sahəsində hansı addımlar atılmalıdır, hətta hansı kadr dəyişiklikləri olmalıdır, bu barədə geniş fikir mübadiləmiz oldu. Həmin dövrdə İsa bəyin müdafiə naziri postuna keçməsi fikri ortaya çıxdı. Bizim İsa bəylə razılaşmamız beləydi ki, əgər Əbülfəz bəy razılıq verərsə, İsa bəy müdafiə naziri olur, kəşfiyyat təhlükəsizlik qüvvələri birləşdirilir, mən də müdafiə nazirinin müavini postuna keçməyi düşünürdüm, daha doğrusu, danışığımız beləydi.

- Hərbi əməliyyat qərarı da orda verildi?

– Həmin dövrdə biz bir sıra hərbi-strateji əməliyyatların keçirilməsi haqqında fikir mübadiləmiz oldu və bu kontekstdə Zəngilanın icra başçısı İlham Hüseynovla görüşdük. Oranın hərbi rəhbərliyi ilə görüşümüz oldu və o zaman biz yoxlama kəşfiyyat yürüşü, hərbi səfəri ideyası ortaya çıxdı. Bu zaman Mehri dəhlizini açmaq ideyası var idi. Təbii ki, biz bu zaman Türkiyənin də dəstəyi haqqında düşünürdük. Biz ora yoxlama hərbi ekspedisiya yürüşünün təşkil olunmasını istədik və çox uğurlu bir hərbi yürüş oldu. Həmin dövrdə hərbi rəhbər polkovnik Şabanov idi, kifayət qədər peşəkar hərbçi, Əfqanıstan təcrübəsi olan alay komandiri idi, hərbi detalları haqqında daha dəqiq məlumat verə bilər. Bizi əsasən məsələnin hərbi-strateji tərəfi maraqlandırırdı. Oradakı erməni qüvvələrinin mövqeləri, nə qədər gücləri var, hərbi əməliyyatın güclənməsi üçün bir yoxlama yürüşü idi. Yəni kəşfiyyatın yoxlama döyüşü idi. Səhv etmirəmsə, bir itki olmuşdu, o da döyüş itkisi deyildi, hərbçilərimizin ehtiyatsızlığı üzündən baş vermişdi. Demək olar ki, heç bir müqavimətə rast gəlməyən əməliyyat uğurla nəticələndi. Ancaq mən indi neçə kilometr irəli getdiyimizi dəqiq deyə bilmərəm.

- Söhbət 1993-cü ilin aprelindəki əməliyyatdan gedir?

– Bəli. Biz ondan sonra Bakıya yüksək əhval-ruhiyyə ilə qayıtdıq ki, deməli, bizim planlarımız reallıqdan uzaq deyil.

- Ancaq uğurlu əməliyyatdan sonra mövqedən geri çəkildi. Burada beynəlxalq güclərin təsiri nə dərəcədə oldu?

– Bu, sadəcə, yoxlama döyüşü idi. Digər tərəfdən, bu hərbi yürüşdən, demək olar ki, heç kəsin xəbəri olmadı.

- Bəs, Elçibəyin bu əməliyyatın dayandırılması və qüvvələrin geri çəkilməsi barədə tapşırıq verməsi barədə iddialar nə dərəcədə əsaslıdır?

– Mən o barədə bir söz deyə bilmərəm. Bunun şahidi olmamışam. Dediyim kimi, məqsədimiz oraya girib, orda mövqe tutmaq deyildi. Bizim məqsədimiz yoxlama idi. Burada hərbi-strateji hədəf gələcəkdə bu dəhlizi açıb Naxçıvan üzərindən Türkiyə ilə fiziki-coğrafi bağlantı qurmaq idi. Yadımda qalan odur ki, bizim qüvvələrimiz nəzərdə tutulduğundan daha irəli getmişdilər.

- Səhv etmiriksə, 1992-ci ildə də Naxçıvan istiqamətindən Mehri əməliyyatının keçirilməsi nəzərdə tutulurdu. O barədə nə deyə bilərsiniz?

– Mən onun iştirakçısı olmamışam.

- Bu əməliyyatda Türkiyənin hansı şəkildə iştirakından söhbət gedirdi?

– Türkiyənin iştirakı olmayıb. Bu, Ərdoğanın termini ilə desək, yerli və milli əməliyyat idi.

- Bəs, əgər savaş qızışacaqdısa, o halda Türkiyənin müdaxiləsi olacaqdı?


– Bu əməliyyat elə birdən-birə ortaya çıxmadı ki. Kəşfiyyat əməliyyatları aparıldıqdan, informasiyanı topladıqdan sonra yoxlamanı dərinləşdirmək məqsədilə keçirilib. Bu dərin yoxlama da bizim ilkin məlumatlarımızı təsdiq edib. Yəni orda nə ermənilərin, nə Rusiyanın ciddi bir qüvvəsinin olmadığı haqqında məlumatımız var idi. Sadəcə birbaşa, praktiki olaraq bunu yoxlamaqla təsdiq etmək istəyirdik. Qeyd etdiyim kimi, məqsədimiz daha ciddi əməliyyat keçirmək, Mehri dəhlizini açmaq, Naxçıvan üzərindən Türkiyə ilə fiziki-coğrafi bağlantı qurmaq idi. Ondan sonra Türkiyə ilə bu istiqamətdə danışıqlar da aparılırdı və Türkiyənin də analoji əməliyyat planı var idi. Amma Türkiyənin əməliyyat planı daha geniş idi. Həm hakimiyyət dövründə bu danışıqlar olub, həm də biz hakimiyyətdən getdikdən sonra Türkiyə rəhbərliyi ilə bununla bağlı müəyyən danışıqlar olub.

- Artıq üstündən xeyli keçdiyi üçün artıq bunun detalları barədə danışmaq olar. Söhbət konkret nələrdən gedirdi?

– Söhbət Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Naxçıvan üzərindən Qarabağa çıxışından gedirdi. Birbaşa Laçın və Şuşaya çıxışından. Orda lap qədim dövrlərdən hərbi yürüş yolları olub, onlar da, yeni yaranmış situasiya da nəzərə alınırdı. Yəni bu, artıq Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının planlaşdırması idi.

- Bu söhbətlər nə vaxt dayandı?

– İyun qiyamından sonra. Həmin dövrdə bizim geniş planlarımız var idi. Təkcə bu istiqamətdə deyildi ki. Eyni zamanda mən iştirakçısı olduğum başqa məsələni də deyə bilərəm. Türkiyə NATO-nun üzvü olduğu, Azərbaycan isə münaqişəsi olan ölkə olduğundan Ankara bizimlə rəsmi şəkildə hərbi əməkdaşlıq müqaviləsi imzalaya bilmirdi. Bizim həm MİT-lə gizli əməkdaşlıq protokolumuz var idi. Eyni belə bir əməkdaşlıq planı Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı ilə həyata keçirmək istəyirdik. Əgər qiyam baş verməsəydi, 6 iyunda mənim Ankara səfərim var idi və 8 iyunda baş qərargah rəisi Doğan Günəşlə görüşüm olacaqdı. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin xüsusi təyinatlılarının hazırlanması haqqında bizim protokol imzalamağımız nəzərdə tutulurdu. Təbii ki, bu protokol gizli olacaqdı.

- Mehridən dəhliz açmaq nə dərəcədə mümkün idi – İran, Rusiya faktorunun olması və bu ərazinin Ermənistan üçün nəfəslik olması halında?

– Bu yoxlamanı etməkdə məqsədimiz bu idi ki, görək biz ölkədə hərbi-siyasi vəziyyətə nəzarəti götürə bilərikmi? O zaman biz belə qərara gəldik ki, milli qüvvələr hakimiyyəti saxlamaq üçün mütləq müharibədə qalib gəlməlidir. Yəni əgər biz müharibədə uğura və qələbəyə nail olmasaq, hakimiyyətdən çəkilməliyik. Biz siyasi hədəfə çatmaq üçün hərbi sahədə bu yoxlamaları aparırdıq. Bu yoxlamalar kəşfiyyat, təhlükəsizlik, hərbi-siyasi sahədə, informasiya siyasəti, kadr siyasəti sahəsində aparılırdı. Yəni hərtərəfli, kompleks tədbirlər planı nəzərdə tuturduq. Ölkədə radikal dəyişiklik nəzərdə tutulurdu.

- Ancaq demədiniz ki, iki böyük qonşu dövlətin bu əməliyyata reaksiyası nəzərə alınmışdımı?

– Həmin dövrdə biz düşünürdük ki, Türkiyənin dəstəyini ala biləriksə, de-fakto durum yarada bilərik. Siz Rusiyanın indiki gücü, təsiri ilə düşünürsünüz. Bir qədər geriyə gedin… Biz həmin dövrdə Rusiya ilə də müəyyən razılığa gələcəyimizi, siyasi danışıqlara gedə biləcəyimizi düşünürdük.

- İran necə?

– İranla da xüsusi problem olacağını düşünmürdük. Həm də bu, gizli nəzərdə tutulan əməliyyat idi. Təbii ki, əməliyyat həyata keçirilərkən Rusiya və İranla, hətta Qərblə də danışıqlar qaçılmazdır. Onun siyasi-diplomatik təminat məsələsi artıq başqa məsələdir. Yəni həmin dövrdə bu, yalnız bizim fikrimiz halındaydı, dövlət siyasəti halına gəlməmişdi. Biz onu dövlət siyasəti halına gətirə bilmədik.

- Bu, faktdır ki, Azərbaycan ərazilərində Ermənistan adlı dövlətin yaradılması əslində Azərbaycanla Türkiyənin əlaqələrini kəsmək niyyətindən irəli gəlirdi. Belə olan təqdirdə beynəlxalq güclərin sizin əməliyyata münasibəti nəzərə alınırdımı?

– Şübhəsiz. Azərbaycan torpaqlarında erməni dövlətinin yaradılması və Zəngəzurun verilməsində başlıca məqsəd bu idi. Sonra da Naxçıvanın alınması nəzərdə tutulurdu. İstəyirdilər bu dəhlizi daha da genişləndirsinlər və Türkiyənin Türk dünyası ilə əlaqəsi tamamilə kəsilsin.

- Vaxtilə Levon Ter-Petrosyan da etiraf etmişdi ki, İran Ermənistan üçün Qarabağ müharibəsi illərində nəfəslik rolunu oynayıb. Elə isə Mehri dəhlizinin açılması real görünürmü? Naxçıvanla Azərbaycanın digər əraziləri arasında birbaşa quru əlaqənin bərpasına nail olmaq mümkündürmü?

– Vallah, indiki halda bu, bir qədər real görünmür. Çünki vəziyyət köklü şəkildə dəyişməyib – həm ölkədə, həm regionda. Eyni zamanda da bunun üçün hakimiyyətdə milli iradə ilə seçilmiş milli hökumət olmalıdır. Həmçinin məqsədyönlü, uzunmüddətli, strateji hazırlıq və plan olmalıdır. Yəni bu, sadəcə, sözlə olan məsələ deyil.

- Xatırladaq ki, Sədərəyin Kərki kəndinin işğal olunması ilə faktiki olaraq Qars müqaviləsinin şərtləri pozulub.

– Yenə deyirəm, milli hökumət olmalıdır və o hökumətin strateji planı olmalıdır, qısa, orta, uzunmüddətli. Bunun siyasi-diplomatik, iqtisadi, sosial, hərbi tərəfləri, kəşfiyyatı, təhlükəsizliyi, kibersiyasət məsələsi var və sair.

- Bir ölkənin ərazisi məcburi şəkildə digər ərazilərindən ayrılıb. Bu məsələni Qarabağla bağlı aparılan danışıqlar masasına gətirmək mümkündürmü?

– Tamamilə mümkündür. Birincisi, Azərbaycan bu məsələdə haqlıdır, əsas budur. Məsələnin tarixi dərinliyini də gündəmə gətirmək olar. Ən başlıcası isə döyüş meydanında de-fakto durum yaratmaq lazımdır. Əsas odur. Azərbaycan güclü müttəfiqliklər, tərəfdaşlıqlar qurmalıdır, güclü əməkdaşlıq sistemi yaratmalıdır. Yəni bu, çox ciddi, uzunmüddətli bir dövlət siyasəti tələb edən bir məsələdir. Bunun üçün də dövlətin milli strateji siyasəti olmalıdır. O milli strateji siyasət kontekstində də konkret bu məsələnin həlli üçün strateji plan işlənib hazırlanmalıdır.
Məşhur azərbaycanlı general barəsindəki qalmaqallı iddialara aydınlıq gətirdiAzərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Baş İctimai Təhlükəsizlik İdarəsinin sabiq rəisi, polis general-mayoru Cavanşir Məmmədovun haqqında son günlər ayrı-ayrı saytlarda yazılar dərc olunur. Həmin yazılarda iddia olunur ki, general Məmmədov Fransaya köçüb və həmin ölkədə 20 milyon avro miqyasında biznes qurub.
C.Məmmədov bu və digər iddialarla "Musavat"a müsahibəsində aydınlıq gətirib:

- Salam, cənab general. Sizi narahat edən "Yeni Müsavat" qəzetinin əməkdaşıdır. Cavanşir müəllim, Sizin telefonunuzu çox çətinliklə tapdıq. Ona görə də xahiş edirik ki, bizi dinləyin. Bir neçə sualımız var. Onları cavablandırasınız.

— Əlbəttə, olar buyurun.

- Cavanşir müəllim, neçə gündür ki, saytlar sizdən yazır, siz isə susqunluq göstərirsiniz.

— Nə yazırlar ki? Maşallah, o qədər sayt var ki. Hamısını oxumağa vaxtmı var?…

- Yazırlar ki, Avropaya — Fransaya köçüb, orada 20 milyon avro civarında biznes qurmusunuz, doğrudurmu?

— Xeyir, mən Azərbaycanda, Bakıdayam. Heç bir ölkəyə köçməmişəm. Heç bir ölkəyə də köçmək fikrində deyiləm. Nəinki Fransada, ümumiyyətlə, dünyanın heç bir ölkəsində, hətta doğulduğum Gürcüstanda 1 manat da olsa, sərmayə yatırmaq ağlıma belə, gəlməyib. Bir də ki, mən xaricə getmişəm ki, orada da biznes quram?! Bu lap gülməlidir ki!… Xaricə getmək qəbahət deyil. Amma sözlərimin səmimiyyətinə inanın. Bakımız gözəl şəhərdir. Bakı kimi doğma, yaşamalı şəhərmi var?

Mən bütün varlığımla Azərbaycana bağlıyam. 1988-ci ildə Azərbaycanın ağır günlərində mən Rusiyada öz isti iş yerimi qoyub, bir zabit kimi vətənin harayına gəlmişəm. Və bundan da heç vaxt peşman olmamışam. Əksinə, hər zaman qürur duyuram. Bütün varlığımla Azərbaycanımıza layiqli xidmət edib fayda verməyə çalışmışam. Ölkəmizdə ictimai təhlükəsizliyin qorunmasında, stabilliyin təmin olunmasında Daxili İşlər Nazirliyinin gördüyü danılmaz xidmətlərdə təvazökarlıqdan uzaq olsa da, qeyd edim ki, mənim də müəyyən əməyim olub. Azərbaycan dövlətinin varlığı mənim üçün hər şeydir. Və bu dövlət, bu vətən, ulu öndərimiz Heydər Əliyev və bu günkü prezidentimiz İlham Əliyev mənim xidmətlərimi yüksək qiymətləndirib. Mən Azərbaycan generalıyam. Bundan artıq fəxr olunmalı başqa nə var ki?!

- Cavanşir müəllim, başqa bir məlumat da yazıblar ki, Sabunçu rayonunda "Oba market" və digər obyektlər sizə məxsusdur.

— Bəs bayaq deyirdiniz ki, Parisə köçmüşəm. İndi də Sabunçu? İndi də o boyda Parisdən Sabunçudakı hansısa marketəmi qayıtdınız? Sabah yazsalar ki, "Eyfel" qülləsini də mən almışam, heç təəccüblənmərəm. İnanın, bunların hamısı boş və mənasız uydurmalardır.

- Bəs bu söhbətlər nə ilə əlaqədardır?

— Vallah, bilmirəm. Həmişə dedi-qodulardan, yalanlardan, çəkişmələrdən uzaq olmuşam. Və bu sayaq adamlarla əlaqəm olmayıb. Hazırda təqaüddəyəm. Nəvələrimin təhsili ilə məşğulam. Məni tanıyanlar bilirlər ki, həm də yazı-pozu adamıyam. Öz gərgin və qaynar ömrümün sakit baba dövrünü yaşayıram.



Read more: https://sputnik.az/news/20180410/414796572/general-baresinde-deyilenlere-aydinliq-getirib.html
Elçin Əlibəyli: “Səhhəti pisdir, o görüntüləri yaysaq…”Bu dəqiqə də efirə baxsaz görərsiz, çalıb-oynayırlar və elə hesab edirlər ki, artıq, toxunulmazdırlar. İstənilən ziyalını, şairi tapdalayıb, keçə bilərlər. Sözləri bitəndə isə deyirlər ki, siz yaxşı adam olsaydız, sizin də pulunuz olardı. Pulsuzsuz, acsız, qonoror hesabına dolanırsız.

Bu sözləri Teleqraf.com-a müsahibəsində sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, aparıcı Elçin Əlibəyli deyib. Müsahibəni təqdim edirik

- Elçin bəy, son zamanlar sizin verilişi tənqid edənlərin sayı çoxalıb. Səbəb nədir?

- Normaldır. Verilişin hər buraxılışı haqda müəyyən fikirlər səslənə bilər. Hamısının bəyənilməsi mümkün deyil. Tənqidləri də normal qəbul edirəm. Elə verilişlər olur ki, zəif alınır, elə verilişlər də olur, qalmaqal qoparır, insanların narazı qaldığı məqamlar olur. Məsələn, biz Mikayıl Müşfiqin tənqidi ilə bağlı mövzu qoymuşduq, Elşad Barat efirdə üzr istədi, tamaşaçılar zəng edib fikir bildirdilər ki, niyə onu efirə buraxırsız?

Amma mən hesab edirəm ki, bir məsələ sosial şəbəkələrdə yayılıbsa, müzakirə edilibsə, efirə də çıxa bilər. Ona görə də, müxtəlif fikirlərin səslənməsi normaldır. Deməli, veriliş baxımlıdır ki, tənqid hədəfinə də çevrilir. Təhqiri yox, tənqidi normal qəbul edirəm.

- Demək olar ki, bütün verilişlərdə dəvət etdiyiniz qonaqlar mövzuları aqressiyayla müzakirə edirlər… Bu necə, normaldırmı?

- Tok-şou janrı haqqında bizdə təsəvvürlər çox məhduddur. Dünyanın bir çox aparıcı kanallarında bu tip verilişlər var ki, qonaqlar öz fikirlərini kəskin, aqressiv şəkildə bildirirlər. Hər kəs öz həqiqətini çatdırmaq istəyir. Yəni tok-şouların tələbləri budur. Artıq, o dövr keçib ki, sakitcə oturub hansısa mövzunu müzakirə etsinlər. İnsanlar bir-birinin sözünü kəsib, fikir söyləmək istəyirlər. Televiziya üçün bu, çox normal haldır. Bu, televiziya nəzəriyyəsində də var, praktikasında da. Mən sizə mənbələr də göstərə bilərəm ki, tok-şoular necə olmalıdır...

Elə kitablar da var ki, qonaqlara tok-şoularda özlərini necə aparmalı oluqlarını öyrədir. Çünki tok-şounun dramaturji quruluşu var və mütləq orda toqquşma, konflikt olmalıdır.

Belə başa düşülür ki, aqressiv müzakirələr həm bu tip verilişlərin tələblərindən irəli gəlir, həm də siz gərginlik yarada biləcək qonaqları dəvət edirsiz.

- Xeyr, xüsusi adamlar dəvət etmirik. Bu, janrın tələbidir. Siz verilişlərimizə fikir vermisizsə, müxtəlif insanları dəvət edirik. Sadəcə, veriliş elə qurulur ki, insanlar mübahisəyə girşirlər. Bu da aparıcının üzərinə düşən vəzifələrdən biridir.

Yəni mövzuyla bağlı tərəflərin əks-fikirləri səslənməlidir ki, müzakirə də alınsın. Tok-şoular bu xüsusiyyətlərinə görə digər verilişlərdən seçilir.

- Bu cür aqressiv müzakirələrlə müsbət nəticə əldə etmək mümkündürmü?

- Bilirsiz, tok-şoular, verilişlər nəticə əldə etmir, sadəcə, müzakirə edir... Ümumiyyətlə, televiziya böyüdücü şüşədir, cəmiyyətdə baş verən hansısa məsələni böyüdüb göstərir. Orda müxtəlif fikirlər səslənir və artıq tamaşaçılar özləri qərar verməli olur ki, kimin fikri daha dəqiqdir. Aparıcı isə ən sonda yekun vurur və yekunda səslənir ki, əslində həqiqət nədir...

Yəni aparıcının son sözü ona ünvanlanır ki, dəyərlər nədir, hansı dəyərlər qorunmalıdır… Bütün verilişlərin sonunda bu çağırış var: cəmiyyət azad və intellektual olmalıdır. Bir-birimizə və tənqidlərə dözməliyik. Cəmiyyət azad olmalıdır. Azadlıq deyəndə, təkcə siyasi azadlıqdan söhbət getmir, insan həm də məişətdə, sosial həyatda azad olmalıdır. Eyni zamanda bu azadlıq mütləq intellektə söykənməlidir. Yalnız intellektə söykənən azadlıq dəyərli ola bilər. İntellekti olmayan birinin əlinə düşən azadlıq vəhşi heyvana verilmiş silaha bənzəyir.

Biz ərzaqların keyfiyyəti haqqında da müzakirələr apardıq. İnsanları maarifləndirdik ki, ərzaq alanda diqqətli olmalısız, mənşəyi haqda maraqlanmalısız. Bu gün hamı mobil telefondan istifadə edir və bu telefonlarda xüsusi qurğular var ki, istənilən məhsulun ştrix kodunu yoxlayıb, əsl olub-olmadığını bilmək olar. Heç olmasa, bunu etmək lazımdır…

Artıq, 8 ildir ki, toyuq dönəri Azərbaycanda rəsmən qadağan olunub, ancaq hələ də satışda var. Biz verilişdə bunu da səsləndiririk ki, toyuq dönəri almayın... Çünki sağlamlığa ziyanı var. Yəni verilişlərimizdə bu cür fikirlər də səslənir, müxtəlif mövzulara toxunulur. Kitab haqqında da danışırıq, təhsil haqqında da, hətta qayınana-gəlin münasibətlərindən də… Hər birində də çalışırıq ki, insanların maariflənməsinə kömək edək.

- Baloğlan Əşrəfovla baş verən qalmaqal zamanı demişdiz ki, onun Üzeyir bəy haqqında səsləndirdiyi fikirlərin görüntüləri var. Bu görüntüləri əldə etmək mümkündürmü, yoxsa özünüz nə zamansa üzə çıxaracaqsız?

- O görüntülər ATV kanalının arxivində də var, məndə də. Amma mən həmin görüntülərin üzə çıxmasına ehtiyac duymuram. Həmin verilişdə çox kəskin müzakirələr olmuşdu və o görüntülər üzə çıxsa, bu, qarşı tərəf üçün heç də yaxşı nəticə verməyəcək. Çünki orda hamı Baloğlan bəyi çox sərt tənqid etdi. İndi yaşını, xəstəliyini nəzərə alıb, bu görüntülərin bir daha üzə çıxmasını istəmirəm. Cəmiyyətin də ona qarşı fikri dəyişə bilər.

Həmin verilişin canlı şahidləri də var. Sosial şəbəkələrdə həmin adamlar da yazdılar ki, biz o verilişə baxmışdıq, orda iştirak etmişdik. Onların arasında xalq artistləri də var. Bu məsələni yenidən qabartmağa ehtiyac yoxdur. Baloğlan bəy də fikirlərini dəyişib. Hiss etdi ki, düzgün danışmayıb.

İndi fikrini belə ifadə edir ki, guya Üzeyir bəyi silah gücüylə məcbur ediblər, həmin “çetvert ton”ları Azərbaycan musiqisindən çıxarsın. Təbii ki, bu, çox yanlış fikirdir. Üzeyir bəy elə ilk gündən çalışırdı ki, öz əsərlərində Avropa musiqisinə yaxın bir musiqi yaratsın və Azərbaycan musiqisini dünya musiqisinə inteqrasiya etdirsin.

- Ünvanınıza tənqidlər, təhqirlər davam edirmi və davam edəcəyi halda hansı addımları atmağı düşünürsüz?

- Sosial şəbəkələrdə və telefon zənglərində mənə qarşı çox ciddi təhdidlər və təhqirlər səslənir. Hesab edirəm ki, bunların çoxu quramadır. Qəribədir ki, bu məsələni regional məsələyə çeviriblər. Ancaq mənim heç bir regionla işim yoxdur. Burda söhbət Üzeyir bəy Hacıbəyovdan gedir. Üzeyir bəyin toxunulmaz olduğunu da demirəm, tənqid etmək olar, ancaq onu günahlandırmaq və xəyanətkar adlandırmaq olmaz. Mən bunun müdafiəsinə qalxmışam.

Kamran Həsənlinin verilişində də dedim ki, sizi tənqid edəndən sonra məni ölümlə hədələdilər. Yəni siz tənqidə dözümlü deyilsiz. Bundan sonra o özündən çıxdı və canlı yayımda “sənin başını kəsərəm” dedi. Bu, onun aqressiyasıdır. Bu, Azərbaycan müğənnilərinin bir çoxunun xəstəliyidir. Onlar çox böyüyüblər. Cəmiyyətə, cəmiyyətin ziyalısına, professoruna, yazıçısına, şairinə yuxarıdan aşağı baxırlar. Bu da məni çox narahat edir.

Artıq Elza Seyidcahan özünü ciddi şair hesab edir və bütün şairləri məsxərəyə qoyur. Bu, ciddi siqnaldır. Müğənnilərin cəmiyyətdə bu qədər hökmranlıq etməsinin, ziyalılardan önə keçməsinin günahkarı televiziyalar və KİV-lərdir. Çünki onları çox şişirtdilər, qoltuqlarına qarpız verdilər. Bu dəqiqə də efirə baxsaz, görərsiz ki, onlar çalıb-oynayırlar və elə hesab edirlər ki, artıq, toxunulmazdırlar. İstənilən ziyalını, şairi tapdalayıb keçə bilərlər. Sözləri bitəndə isə deyirlər ki, siz yaxşı adam olsaydız, sizin də pulunuz olardı. Pulsuzsuz, acsız, qonorar hesabına dolanırsız. Təsəvvür edin ki, bu sözləri Murad Köhnəqalanın, Kəramət Böyükçölün üzünə deyirlər.

Deyirlər ki, siz yaxşı yazıçı olsaydınız, qonorarın hesabına yaşamazdız. İstedadı şübhə altında olan adamların istedadlı adamlar haqqında bu cür danışmağı şəxsən məndə qıcıq yaradır. Bu, düzgün deyil. Hər kəsin cəmiyyətdə öz yeri var.

- Neçə illərdir ki, televiziyadasız. Müxtəlif illərdə, müxtəlif verilişlərdə dediyiniz müğənnilərlə verilişləriniz olub. Sizcə, artıq zamanı deyilmi ki, elə müğənnilərin siyahısı hazırlanıb, efirə girişləri qadağan edilsin?

- Mümkün deyil… O cür mexanizmin tətbiqi mümkün deyil. Bu məsələdə birinci növbədə avanqard rolunu dövlət televiziyası oynamalıdır. Yəni nümunəvi olmalıdır, diktə etməlidir. Dünyada bu belədir. Məsələn, Böyük Britaniyada BBC kanalı bütün televiziyaların menyusunu diktə edir. Çünki ölkənin 49 faiz tamaşaçısı məhz BBC kanalını izləyir. Orda da hər yoldan keçən efirə çıxa bilməz. Hətta əyləncəli kanallara belə.

Ona görə də, digər əyləncəli kanallar da öz reputasiyasını qorumaq üçün çalışırlar ki, həmin balansı qorusunlar. Türkiyədə də belədir. Hər yoldan keçən müğənni efirə çıxa bilməz. Bizdə isə dövlət və İctimai Televiziyada da ara müğənniləri efirə çıxmağa yol tapırlarsa, özəl televiziyalardan nəsə tələb etmək çox çətindir.

Tutaq ki, bu mexanizm formalaşdı. Bəs meyarı kim müəyyənləşdirəcək? Kim seçəcək ki, bu yaxşı müğənnidir, yoxsa, pis? Bunun üçün musiqili redaksiya olmalıdır. O redaksiyanın başında isə gözü tox, kifayət qədər yüksək maaş alan, müğənnidən asılı olmayan, zövqlü adam olmalıdır ki, say-seçmə müğənniləri efirə çıxarsın.

Başqa bir məsələ də budur ki, say-seçmə müğənnilər də efirə çıxanda tamaşaçılar az baxırlar. Ara müğənniləri efirə çıxan kimi reytiqnlər dağılır. Təsəvvür edin, şəxsən mənim bəyənməyib tənqid etdiyim Damla, Üzeyir Mehdizadə kimi müğənnilər artıq, bəyənib televiziyalara gəlmirlər. İndi reytinq naminə televiziyalar onlara yalvarır. Görün televiziyalarda vəziyyət nə gündədir...

Zaur Əmiraslanov, Samir Cəfərov kimi müğənnilər efirə dəvət olunanda tamaşaçılar baxmır. Çünki son 20-25 il ərzində tamaşaçıların zövqünü o qədər korlamışıq, o qədər toyxananı efirə gətirmişik ki, nəticə etibarilə elə bir nəsil yetişib. Bu nəsil efirdə Damla, Üzeyir kimi müğənniləri görmək istəyir.
“İrəvanın mərkəzini vurmaq iqtidarındayıq!” – General Azərbaycan Ordusunun Birlik komandiri, 3 günlük aprel döyüşlərinin qəhrəmanlarından olan general-mayor Mayis Bərxudarov Ordu.az saytına müsahibə verib. Avrasiya.net generalla maraqlı müsahibəni təqdim edir:

- Cənab general, Aprel döyüşlərindən öncəki vəziyyəti oxucularımız üçün yığcam şəkildə də olsa, təsvir etməyinizi istərdim. Yəni düşmən Cəbrayıl, yaxud Fizuli istiqamətlərində nə kimi möhkəmləndirmə tədbirləri həyata keçirmişdi?

– Ümumiyyətlə, bilirsiniz ki, hər bir döyüş əməliyyatından öncə düşmən tərəfdə hansısa tədbirlər həyata keçirilir. Bu dəfə də düşmənin hazırlıq tədbirlərini, müəyyən texnikaların gətirilməsi və düzəldilməsini, özləri üçün müşahidələrin artmasını – fəallığı hiss eləmişdik. Biz öz hazırlığımızı istənilən halda hər zaman görürük. Bunu öncədən aşkar etmişdik, ona görə də bütün hazılıqları görmüşdük. Belə deyək, düşmənin hər fəaliyyətini izləmək üçün yetəri qədər avadanlığımız var. İstər gecə, istərsə də gündüz – günün istənilən saatında düşməni izləməyə qadirik. Ümumilikdə, öncədən ermənilərin hücuma keçəcəyini hiss etmişdik, bu səbəbdən tamamilə hazır idik.

Əlbəttə, bizim də hər istiqamətdə istədiymiz anda tətbiq edəcəyimiz döyüş texnikamız, şəxsi heyətimiz, qüvvəmiz, silahımız da var idi. Biz bunu əsas tutaraq arxayın şəkildə onları qarşılamağa hazır olduq. Əslində, düşmən özü bizə qarşı gəlməyə başladı və biz də ona yetəri qədər cavab verdik.

- Ümumiyyətlə, bu istiqamətdə ordumuzun daha öncə əks-hücum əməliyatları həyata keçirilib. Təbii ki, sualım Horadiz əməliyyatından sonra baş verənlərə aiddir. Maraqlıdır, aprel döyüşlərindən öncəki dövrdə düşmənin təxribatçı hücumlarının qarşısını almaq üçün hansı əks-hücum əməliyyatları həyata keçirilib?

– Horadiz əməliyyatından sonra, genişmiqyaslı hücumlar olmayıb. Düşmən bir neçə dəfə bizim postlara soxulmağa çalışıb. Snayper fəaliyyəti, bir anda bir neçə nöqtədən iriçaplı pulemyotların atışı, artilleriya atəşi ilə qarşılıqlı müəyyən döyüşlərmiz olub, amma bu, o deyildi. Bu dəfə onların niyyəti tamam başqa idi. Bu dəfə düşmənin niyyəti, bəlkə də, bizim gözümüzü qorxutmaq idi. Lakin tam əksinə oldu.

- Düşmən təxribatlara əl atarkən ilkin döyüş faliyyətiniz, planlaşdırmanız hansı isdiqamətdə olub? Ümumiyyətlə, cənub istiqamətində döyüşün planlı şəkildə mərhələlərini təsvir edə bilərsinizmi?

– Belə deyək, əlbəttə ki, bir neçə gün öncə onların fəaliyyətini, hazırlıqlarını görəndə müəyyən mənada hücum gözləyirdik, lakin düşmən hücumunun belə qəfil olacağını gözləmirdik. Onların qəfil fəaliyyətini hiss edən kimi biz də onlara qarşı öz tədbirlərimizi görməyə başladıq.

Söz yox ki, birinci gələn düşməni məhv etmək lazımdır. Onu məhv edəndən sonra isə hücumların qarşısını almaq və düşmənin məhv edilməsi prosesini davam etdirmək labüddür. Bunun üçün orada xüsusi qruplaşma yaratdıq. Elə bölmələrin özündə. Xüsusi olaraq başqa bir qüvvə aparmadıq. Elə orada həmin an mövcud olan qüvvələrdən qruplar yaratdıq və onları yerinə oturtduqdan sonra düşmənin gözləmədiyi anda hücuma keçərək səngərlərinə girdik. Səngərdə eyni vaxtda bütün bu qarışıqlıq içərisində fəaliyyət göstərə bilmək üçün çox yüksək peşəkarlıq tələb olunur. Burada tapşırıqlar yerinə siqnalla yetirilir. Eyni vaxtda düşmənin səngərini ələ keçirməymiz və onların səngərdə olan bütün qüvvələrini məhv etməyimiz, onların geri çəkilməyə çalışan qüvvələrini məhv etməyimiz və qısa bir vaxtda Lələtəpə yüksəkliyi ilə onun ətrafındakı yüksəkliklərdə artıq bizim bölmələrimizin olması düşmənin döyüş əzmini tamamilə qırdı. Paralel olaraq digər istiqamətdə, belə deyək, cəbhənin sağ cinahından döyüş texnikasının çox az miqdarının irəli yürüdülməsi ilə düşmənin artıq beli qırıldı. Ermənilər qaçmağa üz qoydular. Doğrudur, biz geri çəkilməyə çalışan düşmənə qarşı lazım olan bütün tədbirləri həyata keçirdik. Nəticədə əlverişli həddi ələ keçirdik, sübut elədik ki, bu döyüş belə aparılır – bunu hansı mərhələlərlə yerinə yetirmək olar. Hazırlaşdıq, göstərdik və lazım olan yerə çıxdıq.

- Düşmənin həmin gün bütün cəbhə boyu təxribatçı hücuma keçməsi nəyə hesablanmışdı? Yəni düşmən sadəcə hücum həyata keçirib geri qayıtmaq istəyirdi, yoxsa psixoloji təzyiq yaratmaq onlar üçün daha vacib idi?

– Düşmənin hücuma keçdiyi ərazi elə bir xüsusiyyətə malikdir ki, onlar öz niyyətlərinə nail ola bilsəydilər, artıq bu gün bizim Cocuq Mərcanlı kəndində yaşayış ola bilməzdi. Qazaxlar kəndində yaşayış ola bilməzdi. Horadiz qəsəbəsi tam şəkildə atəş altında ola bilərdi. Ümumiyyətlə, düşmənə görə, sağ cinahda onların irəliləməsi bizim çox böyük ərazimizin düşmənin nəzarəti altında qalması ilə nəticələnə bilərdi. Lakin bunun tam əksi oldu. Biz Lələtəpəni azad etdik. Bu gün həm Cocuq Mərcanlıda insanlar rahat yaşaya bilir, həm əkin sahələrində əkin əkə bilir, maldarlıqla məşğul olur, həm də uşaqlar rahat şəkildə məktəbə gedə bilirlər. Artıq düşmənin daha öncə dinc sakinlərə atəş açmaq imkanı olduğu yerlər bizdədir.

Bu əməliyyat çox böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Düşmənin niyyəti böyük idi. Yəni sadəcə bir neçə əsgərimizi öldürüb geri çəkilməyi planlaşdırmırdı. Onlar bir sıra yüksəklikləri tutmaq istəyirdilər.

- Lələtəpə istiqamətində baş verən döyüşlər qısa müddətli görsənsə də, təbii ki, Lələtəpənin mahiyyəti bu şəkildə xarakterizə edilməməlidir. Sizin fikrinizcə, Lələtəpənin azad edilməsi ilə ön cəbhə üçün nə kimi imkanlar açıldı?

– Düşmənin Lələtəpə yüksəkliyinə qədər gəlib çıxdığı Birinci Qarabağ Müharibəsindən bəri bir neçə dəfə Lələtəpə, bizim ordu tərəfindən azad edilsə də, orada möhkəmlənə bilmədik. Çünki düşmən cinahlardan daha əlverişli mövqelərə sahib idi və onlar məhz bir hadisə əsasında mif yaratmışdılar ki, guya müdafiə zolaqları yarılmazdır. “Ohanyan müdafiəsi” – ermənilər onu arxadan da, sağdan da, soldan da qoruyurdu. Elə bir mif yaratmışdılar ki, özləri də buna inanmışdılar və belə deyək, ətrafı da öz rəvayətlərinə inandırmağa çalışırdılar. Biz Lələtəpəni və sol cinahı azad etdikdən, mövqelərimizi möhkəmləndirdikdən sonra düşmən bu əraziləri bir də qaytaracağını düşünürdü.

Onlar təlaş içərisində yenidən növbəti hücuma keçdikdə qüvvələrimiz qarşısında tab gətirə bilmədilər. Əvvəlcə onların döyüş texnikasını döyüş meydanında məhv edib sıradan çıxardıq, sonra isə canlı qüvvəsini məhv elədik. Artıq bundan sonra düşmən ayıldı ki, yüksəkliyi növbəti dəfə geri qaytarmaq mümkünsüzdür.

Qısa bir vaxtda orada bərkidik, möhkəmləndik, bütün ərazini nəzarətə gətirdik. Döyüşlərdən öncə digər istiqamətdə Lələtəpə yüksəkliyinə qədər olan ərazini görürdük, lakin geri bölgəni görə bilmirdik. Amma bu gün Lələtəpədən duraraq Cəbrayıl rayonunu, Qubadlının bəzi dağlarını, hətta Zəngilana gedən yolu – böyük əməliyyat sahəsini – atəşin təsir edə biləcəyi sahəni nəzarətimizdə saxlaya bilirik. Bu isə ondan xəbər verir ki, gələcək əməliyyatlarda düşmənin hansısa fəaliyyəti olacaqsa, artıq düşmən dərinlikdən irəliləməyə başlayarsa, biz onu zamanında aşkar edib təsir göstərə biləcəyik.

- Bu gün cəmiyyət həqiqətən də, dediyiniz kimi, Lələtəpənin azad edilməsini Füzuliyə, yaxud Cəbrayıla açılan qapı kimi dəyərləndirir. Sizin fikrinizcə, növbəti əməliyyatlar zamanı düşmən nə kimi itkilər verə bilər? Yəni cənub istiqamətində təxribat əməliyyatlarının keçiriləcəyi təqdirdə ümumi olaraq onlar hansı itkilərə məruz qalacaq?

– Bir söz deyə bilərəm ki, növbəti döyüş əməliyyatlarında düşmən canlı qüvvə də itirəcək, texnika da və biz torpaqları qeri qaytaracağıq. Bunu mən əminliklə deyə bilərəm. Cənab Prezidentin qayğısı Aprel döyüşlərindən sonra bölgədə bir neçə dəfə üstünlüyə malik olmağımız və gələcək döyüş üçün vacib olacaq bütün silah-sursatın, texnikanın bizə verilməsi ondan xəbər verir ki, biz hər dəqiqə, hər an bunu müəvəffəqiyyətlə yerinə yetirməyə qadirik.

Düşmən bu gün bizimlə heç cür müqayisə olunacaq səviyyədə deyil. İstər canlı qüvvəsi, istər texnikası, istərsə də silah-sursatı müqayisə olunacaq səviyyəyə malik deyil. Onların resursları yoxdur. Özləri də bunu hiss edirlər və ilk səhv addımı atacaqları təqdirdə başlarına hansı oyunun gələcəyini çox yaxşı bilirlər.

berxudarov03

- Cəmiyyətədə ümumi şəkildə bir çox fikirlər səsləndirilir. İstərdim ki, bu fikirlərə, suallara bir cavab vərəsiniz. Cəmiyyət daxilində mənfi fikirli şəxslər var ki, bu gün Lələtəpənin azad edilməsini bir təpənin ələ keçilirməsi kimi qələmə verməyə çalışır. Ümumiyyətlə, belə şəxslərə hansı tutarlı cavabı verərdiniz?

– Bu, düzgün fikir deyil. Bu fikri səsləndirənlər dövləti, ordunu, cəmiyyəti sevməyən insanlardır. Bizim orada – Lələtəpənin azad edilməsində şəhidlərimiz olub. Bu kimi fikirlər şəhidlərin ruhuna toxunur, onların ailələrinə qarşı hörmətsizlik əlamətidir.

Bizim orada qazilərimiz olub. Bizim üçün torpağın hər qarışı qızıldır və biz orada geniş bir ərazini düşmən tapdağından azad etmişik. Daha öncə qeyd etdiyim kimi, ora elə bir ərazidir ki, gələcək döyüş əməliyyatları üçün geniş bir səhə açır. Bu bir. İkinci tərəfdən biz bu müddət – 25 il ərzində elə bir uğur əldə etmişik ki, inanın bu, uşaqdan tutmuş bütün yaşlı insanlara qədər, qadınlara qədər qürurla yaşamağımıza səbəb olub. Cənab Prezident səbəbsiz yerə demir ki, aprel döyüşləri bizim şanlı qələbəmizdir.

Aprel döyüşlərini dərsliklərə salırlar. Bizim övladlarımız bundan istifadə edəcəklər, buradakı qəhrəmanları tanıyacaqlar. Buradakı şəhidlərin fədakarlığını görəcəklər. Digər tərəfdən isə bu, müharibədir. Bu gün biz Lələtəpə və onun ətrafını azad etmişik, növbəti dəfə ondan da böyük yüksəklikləri azad edəcəyik. Artıq Lələtəpə tarixə çevriləcək. Bir başqa gün isə biz bu torpaqları işğaldan azad edəcəyik. Bunun başqa yolu yoxdur. Başqa çıxış yolu yoxdur. Cənab Prezidentin komandanlığı ilə biz bu tapşırıqları müvəffəqiyyətlə yerinə yetirəcəyik. Lakin Lələtəpənin geri qaytarılmasını uğur kimi qiymətləndirməsək, buna sevinməsək, bunu dəyərləndirməsək, növbəti döyüşə neçə hazırlaşa bilərik?

Bu uğuru qiymətləndirməyən insanları o təpə uğrunda döyüşən 18 yaşlı əsgərlə qarşılaşdırmaq, söhbətlərini təmin etmək lazımdır. Qoy onların hansı hisslər keçirdiklərini eşitsinlər, duymağa çalışsınlar. Bundan sonra yenə eyni mövqedə qalmaq artıq mümkün olmayacaq, axı həqiqətən də Lələtəpədə nəzarətin ələ keçirilməsi kiçik qələbə deyil.

- Bir çox analitik mərkəzlər yayda Qarabağda müharibənin yenidən qızışacağını bildirir. Düşmən də öz cəmiyyəti daxilində bu tipli psixoloji imformasiyalar formalaşdırır. Sizcə, yayda – artıq saylı aylardan sonra həqiqətən belə bir əməliyyatalar yetişə bilərmi? Bu, mümkündürmü?

– Biz hər an, hər dəqiqə hazırıq. Bunun yaya, qışa heç bir dəxli yoxdur. Təbii, müharibə iki tərəflidir. Hər fəslin müəyyən çətinlikləri var. O cümlədən, əgər hücum üçün çətinlik varsa, müdafiə üçün də çətinlik var. Yəni bu, tərəflərdən biri üçün deyil, hər iki tərəf üçün çətinliklər yaradır.

Öncə də qeyd etdiyim kimi, hər şey Ali Baş Komandanımızın verdiyi qərardan asılıdır. Əsas odur ki, bizim ordu bu dəqiqə hər an qızıl quş kimi irəli doğru şığımağa hazırdır. Önəmli olan bu deyilmi?! Hansı saniyə, hansı an desələr, biz bunu yerinə yetirəcəyik. Bunu əminliklə deyə bilərəm.

- Cənab general, danışıqlar çərçivəsində düşmənin istər hərbi, istər siyasi kadrları, məsələn, Serj Sarkisyan müdafiə naziri olarkən “Ağdam bizim torpağımız deyil” kimi ifadələr işlədib. Yəni düşmən cənubdan daha çox şimala köklənib. Onlar Dağlıq Qarabağın tanınması fonunda, kompensasiya kimi cənub bölgələrin qaytarılması üzərində düşünürlər. Bu, bir neçə dəfə rəsmi şəkildə səsləndirilib. Təbii ki, bu, qəbuledilməzdir. Sizcə, düşmənin cənub istiqamətindən şimal istiqamətinə daha çox artilleriya və texnika yerləşdirməsi nəyə hesablanıb? Ümumilikdə, düşmənin yeni strategiyası nədən ibarətdir?

– Belə deyək, ümumiyyətlə onların bir neçə dəfə bu fikri səsləndirmələrinə baxmayaraq, biz hərbi yöndən bu siyasətə müdaxilə etmirik. Yalnız bundan əminəm ki, bu, bir faktdır, tarix də bunu göstərir: Qarabağ tarixən Azərbaycanındır, Azərbaycana məxsusdur. Biz onu cənuba, şimala bölmürük. Ola bilər ki, düşmən öz fikrində Dağlıq Qarabağın keçmiş SSRİ-də olan sərhədlərini nəzərdə tutur və ən azından həmin ərazini son anda əlində saxlamaq barədə düşünür. Bu isə qorxaqlıqdır. Amma düşmən bilsin ki, biz bununla barışmayacağıq, bizim üçün köhnə Sovet İttifaqı xəritəsində olan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisi belə mövcud deyil. Bizim sərhədimiz, Qarabağ da daxil olmaqla, ona bitişik olan bütün rayonlardır. Bütün bu torpaqlar Azərbaycandır, Azərbaycanındır.

- Hazırda ordumuzun döyüş hazırlığı çox yüksək səviyyədədir. Buna şübhə yoxdur. Lakin düşmən tərəf öz cəmiyyətini sakitləşdirmək üçün miflər formalaşdırır. Məsələn, “Xalq-ordu” layihəsi, “Mənəm” layihəsi tipli hərbi layihələr bunun bariz nümunəsidir. Belə deyək, hərbi-kriminal rejim tərəfindən Ermənistanın hərbiləşdirilməsi, hər şəxsin orduya kömək etməsi və sairə kimi layihələr irəli sürülür. Təbii ki, erməni cəmiyyətinin bir çox hissəsi buna qarşıdır və etirazlar edir. Çünki onların əmək haqlarından ordunun xeyrinə icbari ödənişlər tutulur. Bu prizmadan baxsaq, düşmən ordusunu Azərbaycan Ordusunun qarşısında hansı şəkildə qiymətləndirirsiniz?

– Ermənilərin də içərisində ağıllı fikir söyləyənlər var. Əslində bu ağıllı fikirlər bütün hallarda bizim xeyrimizədir. Onlar özləri də deyirlər ki, biz Azərbaycanın qarşısında heç bir şəkildə dura bilmərik. İnanırsınız, bu gün İrəvanın mərkəzinə qədər vurmağa qadir ağır artilleriyamız var. Xankəndini də vura bilirik, Şuşanı da – düşməndə olan torpaqların hər nöqtəsinə zərbə endirə bilərik. Düşmənin yalnız “İsgəndər”i var. Hərçənd heç onun da ona məxsus olub-olmaması bəlli deyil. Düşmən ordusunun ondan istifadə etməyi bacarıb-bacarmaması da ayrı sualdır. Amma düşmən elə sürpriz silahlarla qarşılaşacaq, Azərbaycanın elə gücü ilə qarşılaşacaq ki, inanın, o həmin ağıllı adamlar qalxıb nə vaxtsa bu barədə xəbərdarlıq etdiklərini dilə gətirəcəklər.

Cənab Prezidentin birinci komandasında onlar tamamilə başqa, sürpriz silahlarla qarşılaşacaqlar. Onda düşmən artıq nəinki Qarabağdan, İrəvandan da qaçmağa üz tutacaq. Bunun başqa bir alternativi mövcud deyil.

- Cənab general, bu gün Qarabağ münaqişəsi çox fərqli mərhələyə qədəm qoyub. Ermənistan Rusiyadan aldığı silahları psixoloji faktor kimi öz cəmiyyəti daxilində reklam edir və bu kimi vasitələrdən Azərbaycana qarşı istifadə edir. Ümumiyyətlə, Qarabağda, əslində, psixoloji müharibə anlayışı yaranıb…

– Düşmən ordusu ilə bağlı maraqlı faktlar var. Onlar üçün utandırıcı haldır ki, bu gün erməni lobbisi onlara sanitar maşınlar göndərir – köhnə tipli maşınlar – QAZ 66-lar göndərirlər, sonra da onlar bunu bütün cəmiyyətə təqdim edərək iddia edir ki, bizim ordumuzun gücü var. Amma biz artıq bunlardan isdifadə etmirik. Bizim ordumuz ən müasir vasitələrlə təchiz edilib. Bu gün onlar 10-20 ədəd avtomobil texnikası almaqla bunu bütün Ermənistana reklam edirlər ki, ordumuz güclənir.

Düşmən bizim hansı gücə, hansı silahlara malik olduğumuzu da bilir. Sadəcə düşmənin rəhbərliyi xalqı sakitləşdirmək üçün bu siyasəti həyata keçirmək məcburiyyətindədir, hərçənd heç bu da həmişə uğurlu olmur.

Gəlin adi bir faktı götürək. Azərbaycanda hərbi xidmətə hərbçinin yola salındığı hər evdə toy-bayram olur. Lakin Ermənistanda bütün analar, bütün valideynlər uşaqlarını ordudan yayındırmağa çalışırlar. Heç kim övladının gedib Qarabağda xidmət etməsini istəmir. Ya xidmətə qədər əsgəri aradan çıxarırlar, ya da xidmətdən sonra hansı yolla olur olsun, onu Ermənistandan uzaqlaşdırırlar. Çünki bilirlər, gec-tez Azərbaycan ordusu öz sözünü deyəcək. Azərbaycan ordusu onları Qarabağda başqasının torpağında qurduqları evlərində qarşılayacaq. Bu, reallıqdır.

- Mən, şəxsən sizin Lələtəpə istiqamətində tankın üzərinə çıxmaqla ordunu irəliyə apardığınızı eşitmişəm. Bəs gələcək əməliyyatlarda hansı ruhlandırıcı tədbirlər görməyi fikirləşirsiniz? Sirr deyil ki, həmin anda sizin tankın üzərində ordunu döyüşə aparmağınız həm sıravi əsgəri, həm də zabitləri daha da ruhlandırıb. Bu, qürurverici addımdır.

– Bu bir qədər də bizim 25 il böyük həsrətlə müharibə gözləməyimizlə bağlıdır. Müharibənin başlaması ilə mən və tabeliyimdə olan bütün əsgərlər üçün çoxdandır gözlədiyimiz anın yetişdiyini anladıq. Biz həmin anda torpağı işğaldan azad etmək, düşməni məhv etmək barədə düşünürdük.

Çünki biz artıq canımızı dişimizə tutmuşduq. Səbirsizliklə bu anı gözləyirdik. Bu, illərin həsrəti idi. Sevindiricidir ki, biz bunu edirik. Əlbəttə, əsgər öz komandirini yanında görəndə daha da ruhlanır, daha da urəklənir.

Sizi əmin edirəm, növbəti döyüşlərdə bizim zabitlər daha böyük qəhrəmanlıqlar nümayiş etdirəcəklər. Azərbaycan Ordusu bu gün elə bir səviyyədədir ki, hər bir əsgər birbaşa Cənab Prezidentin, Müdafiə nazirinin ona qayğısını görür, hiss edir. Əsgərlər unutmurlar ki, hətta şəhid olsalar belə, onların qiyməti var, dəyəri var, Azərbaycan üçün onların gələcəyi var. Ona görə də əsgərlər bizə inanır, biz isə əsgərlərimizə inanırıq və hamımız birlikdə Cənab Prezidentə və müdafiə nazirinə inanırıq.

Birinci komanda ilə döyüş tapşırığını yerinə yetirməyə hazırıq. Biz şəhidlərimizin qisasını almalıyıq. Bu qanlar yerdə qalmamalıdır. Torpaqlarımızı işğaldan azad edəcəyimiz günü görməyə ümidvarıq.

Belə deyək, ünvanladığınız bütün sualların cavabı o anlardadır. Bu gün düşmən hakimiyyətində olan mafiya nümayəndələri imkan vermirlər ki, Azərbaycan öz torpaqlarını azad edib, azad, firavan yaşasın. Biz bunu qısa bir vaxtda həyata keçirəcəyik. Bundan əminəm. Əsgərlərimizin də, zabitlərimizin də, komandirlərmizin də psixoloji hazırlığı yüksəkdir. Hətta cəmiyyət belə bu gün ordunu o qədər sevir, o qədər orduya yaxındır ki, biz onlardan daima mənəvi dəstək alırıq.

“Əməkdar artist küçədə 20 manat borc axtarır” - “Azdrama”da söz-söhbət bitmir...Son günlər Akademik Milli Dram Teatrı yenidən gündəmə gəlib. Mətbuatda müxtəlif yazılar dərc olunur və hər bir müəllif baş verənlərə görə teatrın direktoru və baş rejissoru, xalq artisti Azər Paşa Nemətovu ittiham edir.

Teatrın aktyoru Elçin Əfəndi AzNews.az-a müsahibəsində bildirib ki, yıxılan, haqqı tapdanan sənət adamlarını müdafiə etmək aktyorların borcudur:

- Teatr haqqında çox yazırlar. Hər bir fikrə hörmətlə yanaşıram, amma yazanda bir az ədalətə söykənmək lazımdır. Mən içimdəki vicdana söykənəcəm. Yıxılanı baltalamaq asandır. Amma bir adamı baltalayanda azca düşünmək lazımdır. Teatrın direktoru Azər Paşa Nemətov sənətini bilən, insanı başa düşən adamdır, elə həmin tənqid edənlərə yaxşılıqları da az olmayıb. Bundan əvvəlki rejissorlar, direktorlar kimi kobud deyil. Yıxılanı müdafiə etmək də biz aktyorların borcudur. Bəlkə Azər Paşa Nemətovun mənim müdafiəmə ehtiyacı yoxdur, amma yenə də həqiqəti deməliyik.

- Teatrın adla tanınan aktyorları var, hansı ki, tamaşalarda böyük obrazların müəllifidirlər. Bəs onların niyə səsi çıxmır?

- Yoxdurlar! Susurlar... yeri gəlmişkən, burdan onlara səslənirəm: Bu susqunluq nədir? Azər Paşa Nemətov dəhlizdə gələndə onun qarşısında 3 qat əyilirsiniz, arxasınca qaçırsınız. İndi nə oldu? Azər Paşa Nemətovun qarşısında 7-8 qat olanlar var. Mənə çatmır, hanı onlar? Aktyor kimi məni 10 adam tanıyırsa, onları 1000 adam tanıyır. Biri çıxsın o yazanların qarşısına, desin ki, sən böyük səhv edirsən... yoxdur... heç gözləməyək də. “Axırıncı aşırım”da deyir ey, “Kərbalayı, hamı qırılıb, tək qalmışıq”. Bax, hazırda teatr o gündədir. Azər Paşa Nemətovla birlikdə gülənlər, təəsüflənənlər, az qalsın siqaretini belə yandıranlar hanı?

- Azər Paşa Nemətovu nədə ittiham edirlər?

- Düzdür, Azər Paşa Nemətovun da çatışmayan səhv cəhətləri var. O, bizim rəhbərimizdir. Onun əsas çatışmayan çəhətlərindən biri özündən başqa teatra başqa rejissor dəvət etməməsidir. Teatrda iki gənc rejissor var, onlar da öyrənməli, püxtələşməlidir. Direktor teatra başqa rejissor dəvət edib onlarla işləməlidir. Birlik olanda qeybət deyil, iş olur. Yoxsa “burda mənəm Bağdadda kör xəlifə”... olmur belə.

- Azər Paşa Nemətov “Azdrama”ya gələndən ora başqa rejissor dəvət olunmayıb?

- Xalq artisti Mərahim Fərzəlibəyov bir tamaşaya quruluş verib. O, da gözün açandan bu teatrın işçisi olub, indi də gəlib-gedir. İkinci tamaşa quran rejissor da Firuddin Məhərrəmov olub, vəssalam. Bununla olmaz, kənardan yenə rejissorlar gəlməlidir, tamaşalar qurulmalıdır. Azər müəllim həm rəhbərdir, həm də rejissor, çatdıra da bilmir. Sözün əsl mənasında tək qalıb. Ona görə kənardan gələcək rejissorlara çox ehtiyac var. Teatr bir xətlə gedə bilməz. Çətindir.

- Azər Paşa Nemətov hansı rejissorları dəvət edə bilər?

- Namiq Ağayev, Əsgər Əsgərov, Bəhram Osmanov, Rövşən Almuradlı... niyə bunlara səhnə verməyək? Gəlsinlər, tamaşa qursunlar, işləsinlər... biz azərbaycanlıyıq. Bakı balaca şəhərdir. Kimi dəvət etsə gəlməz ki? Canla-başla gələrlər. Niyə bu rejissorlar teatrdan kənarda qalsınlar ki? Bunlardan birinə deyirəm ki, niyə gəlib tamaşa qurmursan? Cavab verir ki, “birdən gələrəm, Azər Paşa qəbul eləməz”. Nə qədər deyirəm mənasız... Teatrda başqa rejissorlar da olmalıdır. Heç kəs inciməsin.

- Akademik Milli Dram Teatrında ən böyük haqsızlığa uğrayan əməkdar artist Əli Nurdur. Amma bununla belə, o, Azər Paşa Nemətovu müdafiə edir...

- Əli Nur talantlı aktyordur, özü də haqqın yanındadır. Bu gün cəmiyyət dəyişib, kim haqqını müdafiə edirsə sənə dəli adı verirlər. Bu, bizim bədbəxtliyimizdir. Belə düşünə-düşünə qabağa gedə bilmərik. O, xalq artisti fəxri adına layiqdir. O, gəlib bizim qarşımızda böynunu büküb oturanda mənim ürəyim ağrıyır. Elə şeylər var ki, Azər müəllimlik deyil.

- Əməkdar artist İlham Hüseynovun teatrdan çıxarılması ona qarşı haqsızlıq idi?

- Düşmənim də olsa, aktyorun teatrdan çıxarılmasına pis baxıram. Bu, aktyoru evindən çıxatmaqdır. Olmaz. Teatr aktyorun evidir. Onu evindən çıxatmaq - məhv etməkdir. İlham xəstədir. Gərək Azər müəllim İlhamı teatrdan çıxartmayaydı. Bəlkə də bu, onun səhvi oldu. Aktyora səhnə və maaş lazımdır. Bir 10 gün bundan əvvəl, əməkdar artist adını daşıyan aktyor küçədə 20 manat borc pul axtarırdı. Elə ad mənim nəyimə lazım?

- İndi İlham Hüseynovu teatra qaytarmaq mümkün deyil?

- Əlbəttə, mümkündü. Bunun üçün böyüklər yığılıb müzakirə etməli və qərar verməlidirlər. Mən deyə bilmərəm ki, İlham hardasa səhv edib. Bilmirəm. Bir-birini başa düşüb, əl-ələ verib işləsinlər. Buna görə Azər müəllimi ittiham eləmək olmaz. O, aktyora olan diqqətini əsirgəməyib. İsrafil müəllimin adamlarına deyirəm ki, heç nəyə nail ola bilməyəcəksiz.
"Ümid qalır iqtidarın ölkədə aparacağı siyasi islahatlara"Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili, prezidentliyə namizəd Qüdrət Həsənquliyev Moderator.az-ın bir neçə sualını cavablandırıb, onunla söhbətimizi oxuculara təqdim edirik:

- Qüdrət bəy, Az.Tv ilə yayımlanan son rəy sorğuları göstərir ki, bu seçkilərdən də sonra Azərbaycanda nəinki güclü, hətta minimal standartlara cavab verən müxalifət formalaşmayacaq, bu, Sizi narahat etmirmi?

- Əlbətdə narahat edir, amma bu reallıq məndən çox ölkənin gələcəyinə görə daha çox məsuliyyət daşıyan iqtidarı narahat etməlidir. Qərb demokratiyasını mənimsəmiş heç bir ölkədə heç bir siyasi lider bizdəki qədər çox səs toplaya bilməz. Yaxud 3-4%-lə olmuş olsa da yalnız iqtidarı yalançılıqda, talançılıqda və hər cür cinayətlərdə suclayan və indikindən daha güclü və ədalətli cəmiyyəti necə quracağı barədə bir söz belə deməyən namizəd ana müxalifət statusu qazana bilməz. Beynəlxalq Bankda baş vermiş dəhşətli talançılığın, MTN-də baş vermiş rəzalətin və s. bu kimi cinəyətlərin baş verməsinin əsas səbəbi ölkədə güclü müxalifətin olmamasıdır. Görünür, insanlar hələ bunun fərqində deyil.

- Vəziyyətdən çıxış yolunu nədə görürsünüz?

- Vəziyyəti ya seçicilər seçki məntəqələrinə gəlib, ölkənin gələcəyini düşünərək səs verməklə, ya da iqtidar ölkənin gələcəyini düşünərək siyasi islahatlar aparmaqla dəyişə bilər. Sonuncu rəy sorğusu da bundan əvvəlki prezident seçkilərinin nəticələri də göstərir ki, xalqdan bunu gözləməyə dəyməz. Narazı elektorat iqtidara real alternativ kimi iqtidarı daha ağır ittiham edənləri qəbul edir. Fərq etməz onlar hakimiyyət dəyişərsə indikindən daha yaxşı cəmiyyət qura bilər, ya yox. Ümid qalır iqtidarın ölkədə aparacağı siyasi islahatlara. Bu da az inandırıcıdır. Belə görsənir ki, xalqımızla bərabər iqtidarı da mövcud vəziyyət tam qane edir.

- Onda Sizin məntiqinizlə dalana dirənmişik?

- Yox, zaman itirsək də cəmiyyət inkişaf edir, gec də olsa nəticələr özünü göstərəcək. Biz ruhdan düşməməli, səbrli olmalı, əldə olunanları itirməmək üçün ölkədə sabitliyi qorumalıyıq. İqtidarda olanlar da xalqımızın nümayəndələri olduğundan ,ölkəmizi inkişafın yeni mərhələsinə keçirmək üçün seçicilərlə işləməyə davam etməliyik. Digər variantlar ölkəmizi məhv edər.
“Mən Bəxtiyar Vahabzadədən min dəfə böyük adamam" - Gənc yazarKəramət Böyükçöl: "Harınları tənqid eləyə bilmirik, acığımızı klassiklərdən çıxırıq”

Son illər Azərbaycan jurnalistikasının parlaq imzalarından sayırlar onu. Fərqli müsahibələri, ənənədən uzaq köşə yazıları ilə xeyli oxucu kütləsi də toplayıb. Amma Kəramət Böyükçöl deyəndə "Çöl” romanından daha çox, vaxtilə ANS-in efirində dediyi açıq-saçıq şeir və ya sosial şəbəkədəki hansısa status yada düşür. Amma yada düşürsə, sitat gətirilirsə və zaman-zaman qıcıq doğurursa, bu gənc adından söz etdirməyi bacarıb, deməkdir. Müzakirə mövzusu olmağa, müzakirələr yaratmağa səbəb olan birisinin hekayəsini, həyata baxışlarını, sevgisini, nifrətini, zəifliklərini və onu güclü edən detalları danışdıq.

Avrasiya.net Musavat.com-a istinadən gənc yazar-jurnalist K.Böyükçölün müsahibəsini təqdim edir:

- Bəs, niyə səni o romanın, povestinlə yox, Elgizin verilişində dediyin şeirlə, qeyri-ciddi statusların və içkili vəziyyətdə Facebook üzərindən etdiyin canlı yayımlarla xatırlayırlar?

- Əvvəla, içkili canlı yayıma çıxmamışam. Amma çıxa da bilərəm. Mənim içib-içməməyimin məsələyə nə dəxli var? Söhbət nə danışdığımdan gedir. Guya içməyənlər çox ağıllı danışır? İkincisi, niyə Azərbycanda Namiq Qaraçuxurlu, Nadir Qafarzadə səviyyəsində müğənnilər, meyxanaçılar bu qədər tanınır və sevilir? Çünki insanların düşüncəsinin, təfəkkürünün qəbul və həzm etdiyi adamlar bunlardır. Çünki bu camaat mahiyyət və potensial etibarilə Namiq Qaraçuxurlu ilə mənəvi qohumdurlar. Onlar məni dilimi necə anlasın, necə başa düşsünlər? Fikir verin, mən 3 roman yazmışam, amma adamlar məni ANS-də gic bir şeirlə tanıyır. Yaxud, hansısa qalmaqallı müsahibəmlə, statsumla tanıyır. Niyə belədir? Axı mən ciddi əsərlər də yazmışam.

- O gic hesab etdiyin şeiri deməyəydin də... Niyə deyirdin? Tanınmağın yolunu bunda görürdün? "Priyom” idi?

- Mən bunu "priyom” kimi etməsəm də, bu cür görünür. Həmin verilişin mövzusu "Müasir ailə modeli necə olmalıdır” idi. Qonaqlardan bir neçəsi molla, bir neçəsi hüquqşünas və başqa-başqa sahənin adamları idi. Hamısı ilk məhəbbətin saflığından, sevənlərin əllləri bir-birinə dəyəndə necə titrəməyindən, beləcə gic-gic müzakirələr aparırdılar. Mən də bu şeiri deyib, sonda bildirmək istəyirdim ki, nə saf məhəbbət, nə təmiz hisslər, nə əl-ələ dəyəndə...?

- Kefli İsgəndərlik etmək istəyirdin?

- Belə çıxır da... Amma dediyim şeir yarımçıq kəsildi deyə mən də studiyanı tərk elədim. Siz Allah, indi hansı qızın əli oğlan əlinə dəyəndə titrəyir? Sevgi çoxdan ölüb gedib. Reallıqdan danışmaq lazımdır. İndi insanlar bir-birinə toxunanda cingilti səsi gəlir, elə bil dəmiri çəkiclə döyəcləyirsən. Adamlar bir-birinə sümük kimi toxunur. İnsanlar sanki, iliksiz gəzirlər. Hiss yox, emosiya yox, duyğu yox... Elə bil hamı vəzifədədir, özlərini robot kimi aparırlar.

"Ortada 5-6 istedad var, onları da dəli eləməyin”

- Sən hansı çevrədə yaşayırsan, belə? Dediklərini təəccüblə dinləyirəm...


- Azərbaycanda yaşayıram. Bu məmləkətdə xeyirlə şər mübarizə aparsaydı, mən birmənalı şəkildə xeyrin yanında dayanardım və bütün çətinliklərə baxmayaraq, haqqın tərəfində olduğuma görə mənəvi rahatlıq tapardım. Amma Azərbaycanda şərlə şər dalaşır deyə mən və mənim kimi qələm adamları ortalıqda gic qalıblar. Deyirəm də, mənim yerim çöldür, ucu-bucağı görünməyən, göz işlədikcə baxdığın çöl...

- Hamının belə arzularını tez-tez eşidirik: bir tənha qəsəbəyə, bir kəndə köçərdim, qoyun-quzu saxlayardım... Konkret sənin qarşını kəsən nədir? Niyə getmirsən?

- Çünki tənha deyiləm. Atam var, anam var, bacı-qardaşım var, ailəm, uşağım var. Yoldaşım dərsə gedir, uşaq məktəbə gedəcək... Mən bir gün evə gəlməyəndə anam ağlayır. Bunları da özümlə aparım çölə?

- Valideynlərinlə birgə yaşayırsan yenə? Bir ara ayrılmışdın onlardan...

- Hə, atamla yola getmirdim, mübahisəmiz düşmüşdü, kirayə evə köçmüşdüm. Amma sonra gördüm ki, evin kirayə haqqı, dolanışıq şərtləri ağırdır. Anam da hər gün məndən ötrü ağlayırdı, darıxırdı. Elə mən də darıxırdım. Alınmırdı, qayıdıb gəldim. Dedim, yenidən birgə yaşayaq, görək necə olur (gülür).

- Macəra axtarırsan...

- Əlbəttə, elədir. Əgər o kənddə yaşamaq da alınmasa başqa yerə köçəcəm. Orda da alınmasa lap uzağa köçəcəm. Belə-belə, özümü aldada-aldada ömrü başa vuracam da. Bəs yazıçı necə olmalıdır? Macəra axtarmalıdır da. Yoxsa Elçin Əfəndiyev kimi ömür boyu kabinetdə oturub, kefi istəyəndə də gedib Yessentukidə roman yazmalıdır? Yazıçı içməli, nəşə çəkməli, səhvlər etməli, ictimai-siyasi proseslərin içinə girib-çıxmalı, bir sözlə, hər şeyin dadına baxmalıdır. Ailəsi dağılmalı, sonra yenidən ailə qurmalıdır. Hətta lazım gəlsə bir daha dağıtmalıdır. Çoxlu sevgililəri olmalıdır. Yazıçının yolu türmələrdən, məhkəmələrdən keçməlidir. Komplekslər içində yazıçı yetişər? Ona görə bizdə böyük yazıçı yoxdur. Biz istəyirik ki, həm yaxşı ailəmiz olsun, həm yaxşı vəzifəmiz olsun, deputat olaq, pulumuz, evimiz-eşiyimiz, fəxri adlarımız olsun, həm də yaxşı yazıçı olaq... Yuxuda!

- O dediyin məşəqqətli yol sonradan əsərə çevriləcəksə maraqlı olar.

- Mənim 30 yaşım var. Bu günə qədər 3 roman yazmışam. Eyni zamanda illərdir mediada yazılarımla, qələmimlə tanınıram. Deməli, yaza bilirəm də! Yoxsa hələ istedadımı sübut etməmişəm? Amma mənim həyatımda maddi rahatlıq olmalıdır. Bu rahatlıq məndə yoxdur. Və məni yazmağa qoymayan yeganə şey maddiyyatdır.

- Maddi rahatlıq baxımdan gözləntilərin nələrdir? Sənə jurnalistlərin binasından ev versinlər, ya hökumət aydan-aya pul ödəsin, ya da bir imkanlı insan gəlsin, sənə biznes qursun? Xəyallarının sərhədi hara qədər gedir?

- Əgər doğurdan layiqəmsə və mənə jurnalistlərin binasından ev verilsə, onu qızıma bağışlayacam. Mənim yaxşı bir roman yazmağım üçün 10 min manat pul lazımdır. Amma kimsə mənə pul verib, sonra nəyisə diqtə edəcəksə ki, filan şeyi filan elə, o pul mənə lazım deyil.

- (Gülərək) Pulu verəndə əvvəldən anons etmirlər ki, sənə sonra nəyisə diqtə edəcəyik. Pulu verirlər, şəraiti yaradırlar, sonra...

- Bu gün Azərbaycanda barmaqla sayılacaq qədər istedad var. Hansısa bir imkanlı adam həmin şəxslərə desə ki, sən istedadlısan, al bu qədər pul, buralarda avaralanma, müsahibə almaqla, köşə yazmaqla özünü öldürmə, şələ-şüləni də yığ və get romanını yaz! O pulun müəyyən hissəsin ailəmə verəcəm ki, dolansın. Qalanına da bahalı içkilər alacam, başlayacam yazmağa. 10 min manat onlar üçün nədir ki? Yenə deyirəm: qarşılıqsız! Bircə çox "sağ ol” deyə bilərəm. Əgər aldığın o pula görə əxlaqını, mənəviyyatını kirlədəcəksənsə bəs romanı hansı içlə, hansı ürəklə yazacaqsan? Məsələ budur.

"Ehtiyatda gül kimi intiharım var. Bəd ayaqda gedib, özümü atacam”

- Dünyanın heç yerində elə şey yoxdur. Heç bir imkanlı adam dünyanın heç yerində yazıçıya pul verib, bahalı içki almır ki, get roman yaz. Nəşriyyatlar sifariş verir, qonarar ödəyir, yazıçı yazır...

- Bura Azərbaycandır e, gözümüzün qabağında əlli iki min hoqqadan çıxırlar. Guya burda baş verən hadisələr dünyanın harasında baş verir ki? Mən bir romana görə 10 min pul istəyəndə deyirsiniz ki, dünyanın heç bir yerində belə şey yoxdur. Azərbaycanda hər şey baş verə bilir, bir yazıçıya 10 min verə bilmirlər ki, get bir romanını yaz? İkincisi, mən bu pulu nəşriyyatdan gözləyirəm. Amma naşirlər verirmi? Yox! Kitab satılırmı? Yox! Mən də məcbur olub bunu hansısa məmurdan, hansısa biznesmendən gözləyirəm ki, bir gecəyə xərclədiyin puldur, ver gedim xalqımız üçün ədəbiyyat yaradım. Heç kəsdən də pul dilənmirəm. Yenə deyirəm, bunu naşir eləməlidir. Etmirsə, belə bir şərait yoxdursa, bəs yazıçı nə etməlidir? Jurnalist işləməlidir?

Bəzən yazıçıları hökuməti müdafiə etdiklərinə görə qınayırlar. Niyə müdafiə etməsin ki? Bu qədər yazıçını hökumət dolandırır da - ev verir, prezident təqaüdü verir, media holdinqlərdə iş verir. Xalq yazıçının nəyindən narazıdır? Yoxsa yazıçını xalq dolandırır? Bəs niyə ondan umur?

- Xalq o yazıçıya, şairə hörmət etmək zorundadır? Axı hörməti olmayan yazarın kitabı da alınmaz, oxunmaz...

- Hörmət eləmir, eləməsin. Bu camaatın hörməti mənə lazım deyil. Guya hörmət elədiklərinin kitabını oxuyurlar? Ola bilər, emosiya hissi ilə danışıram. Amma bütün hallarda bir məsələdə haqlı olduğuma əminəm: ortada 5-6 istedad var, onları dəli eləməyin. Şərait olmalıdır ki, onlar öz yaradıcılıqları ilə məşğul olsunlar, üstəlik də şəxsiyyətini, mənəviyyatlarını qorusunlar.

- Siz də dəli olmayın da... İçinizdə daxili senzura olsun, tamahınızı kontrol edin. Təkcə sənə aid deyil, jurnalistlərə də aiddir. İnsanlara heç nəyi əvəzsiz vermirlər.

- Dəli olmamaq mümkün deyil. Azərbaycanda yasaq mövzular var. Bilirsən ki, kimdən yaza bilərsən, kimdən yox. Balaca bir ölkədir. Bu gün axşam mən gedib Zahid Orucla yeyib-içirəmsə, sabah ondan tənqidi yaza bilmirəm. Yazaram, bir şərtlə ki, gərək şotu özüm verim. (gülür) Məndə başqa cür alınmır. Belə-belə içində daxili senzura yaranır. Qələm adamlarında da hirs, emosiya hardansa vurub çıxmalıdır da. Harınları tənqid eləyə bilmirik, acığımızı klassiklərdən çıxırıq.

- Və Bəxtiyar Vahabzadəni, Əhməd Cavadı, Xəlil Rzanı elə bir üslubda, elə sözlərlə tənqid edirsən ki, avtomatik nifrət obyektinə çevrilirsən.

- Mənim hələ nifrət qazanan vaxtımdır. Üslub da ona görə sərt seçilir ki, hədəfə çatsın. Yüngül desəm, dəyməyəcək.

"Cəmiyyətin nifrəti məni narahat etmir. Əksinə, onlar məni sevəndə narahat oluram ki, görəsən, harda səhv eləmişəm ki, bu adamlar məni sevir?”

- Amma sonra nifrət olaraq sənə qayıdır.


- Mən bu cəmiyyəti yaxşı tanıyıram. Bir qəzet manşeti, bir televiziya verilişi ilə bunların sevgisini də, nifrətini də qazanmaq mümkündür. Bunların nifrəti məni narahat etmir. Əksinə, onlar məni sevəndə narahat oluram ki, görəsən, harda səhv eləmişəm ki, bu adamlar məni sevir? Nə Bəxtiyar Vahabzadə, nə Əhməd Cavad, nə Xəlil Rza, nə də girləri, ümumiyyətlə, heç kim bir insanın özünü azad şəkildə ifadə etmək haqqından ucada dayanmır. Mən bu prinsiplə yaşayıram. Mənə o qədər söyüş, təhqir yazırlar ki... Onları silə, ya da götürüb bloka ata bilərəm. Amma silmirəm. Deyirəm, qoy o da özünü bu şəkildə ifadə etsin. Amma tam əminliklə deyirəm, bu insanlara demokratiya vermək çox təhlükəlidir. İki insanı bir fikir ətrafında birləşdirmək olmur. Bunlar nə bilir demokratiya nədir? Axı sənin düşüncənə, təfəkkürünə demokratiya toxumu hələ səpilməyib.

- Anlamadım, sənin klassikləri tənqid etmən demokratiyadır, sənə verilən cavablar vəhşilik? Sən öz demokratiya hüquqlarından istifadə etmisənsə, qarşı tərəfə də sənə cavab vermək haqqı tanımalısan.

- Mən tənqid edirəm. Klassikə varyox söyüşü söyürəm? (gülür) Bu adam isə yazır ki, nömrəni qoy, gəlirəm başını kəsməyə. Əvvəlcə ayırd etmək lazımdır ki, təhqirlə tənqidin fərqi nədir. Ortada incə bir sərhəd var. Səməd Vurğun Məmməd Əmin Rəsulzadəyə "şarlatan” deyib. Bu, təhqirdir? Mən kimə o səviyyədə söz demişəm?

- Səməd Vurğun Səməd Vurğun olandan sonra belə söz dediyi üçün şimşəkləri öz üzərinə o qədər çəkməmiş ola bilər. Amma nə ədəbiyyatda, nə mətbuatda, nə də həyatda özünü lazımi qədər təsdiq etmiş Kəramətin Xəlil Rzaya dil uzatması getdiyi qonaqlıqda söyüş söyərək, diqqət cəlb etməyə çalışan balaca uşağın hərəkətinə bənzəyir. Söyüş, təhqir hər zaman diqqəti cəlb edir.

- Görünür, biz bir-birimizi anlamırıq. Onda siz deyən olsun, bəli, istəyirəm, diqqət cəlb edim, insanlar məni söysünlər, müzakirə etsinlər, ona görə də klassiklər haqqında sərt sözlər yazıram. Ay balam, əhəmiyyət verməsinlər, baş qoşmasınlar da. Desinlər ki, ağlı yoxdur. Görürsən ki, vəziyyət pisdir, üzr istəyirsən. Onda da deyirlər ki, peşman olacaqdınsa bunu niyə deyirdin? Nə edim? Sənlə əlbəyaxaya çıxım? Peşman olmadım e, peşman elədiniz! Guya mən üzr istəməklə anladım ki, Xəlil Rza böyük şair imiş? Bəxtiyar Vahabzadə 17 cild şeir yazıb. Qardaş, 17 cild şeir olar? Bütün dərslikləri də onun şeirləri ilə doldurmusuz. Mən Bəxtiyar Vahabzadədən min dəfə böyük adamam. Onun 17 cildlik kitabında cəmi 17 şeir yoxdur. Əgər bu oxucu mənim hekayələrimi, romanımı oxumayıbsa, məni ANS-də dediyim gic bir şeirimlə tanıyıbsa günah məndədir?

"Azərbaycanda şərlə şər dalaşır deyə mən və mənim kimi qələm adamları ortalıqda gic qalıblar”

- Kimin günahıdır?

- Avropadan Azərbaycana söyüş söyən adamlar bilirsiz niyə tez tanındı, tez məşhurlaşdı? Çünki o adamlar cəmiyyətin səviyyəsinə bələddilər. Fikirlərini əllərində pivə butulkası, oynaya-oynaya, söyü-söyə deyirlər. Gətir Şirməmməd Hüseynovu, Rafiq Əliyevi çıxar, bu camaata bir-iki kəlmə söz desin, deyəcəklər ki, alə, bu kimdir, nə danışır? Ağıllı söz başa düşmürlər axı. Gətir pivə butulkası ilə oynaya-oynaya, bambılılıq edə-edə söz de, hamı deyəcək ki, afərin.

Bayaq Rauf Arifoğlu mənə dedi ki, sənin ən böyük üstünlüyün gəncliyindir. Bəli, biz də gəncliyimizdən istifadə edərək, müəyyən manevrlər edirik. Cavanıq, vaxtımız çatanda, vəzifəmiz olanda biz də müdrikləşəcəyik. Daha ucuz kafelərdə içməyəcəyik ki, bizi heç kim görməsin. Bahalı, lüks otellərdə vuracağıq.

- Atanla mübahisələrini elə sənin yazılarından, statuslarından izləyirik. Sənə elə gəlmirmi ki, bir müddət sonra elə sən də fikirlərini, yanaşmasını qəbul etmədiyin Qəşəm Nəcəfzadəyə dönüşəcəksən? Ən azı həyat səni ona dönüşdürəcək...

- Bəli, hələ cavanam, emosional danışıram. Amma əminəm ki, bu cəmiyyətdə sənin övladın, qızın, ailən varsa, əvvəl-axır mütləq məğlub olacaqsan. Çünki sən bu həyatda özündən ibarət deyilsən. Təkcə özümdən ibarət olsam, deyərəm ki, ehtiyatda gül kimi intiharım var. Bəd ayaqda gedib özümü atacam. Qəşəm isə mənim haqqımda heç vaxt ədəbiyyat adamı kimi danışmır. Ancaq ata kimi danışır.

- Sənin əvəzinə üzr istəyir...

- Bu, onun ata mövqeyidir də, şair mövqeyi deyil ki... Bəlkə də adamlara deyir ki, mənim oğlumdur, ona güzəşt edin, keçin. Əslində bilir ki, mən düz edirəm. Azərbaycanda heç vaxt Qəşəm Nəcəfzadə ilə mənim kimi səmimi ikinci ata-oğul olmayıb. Nə ədəbiyyatda, nə də həyatda. Atamla bir-birimizə siqaret veririk çəkməyə, dostlarımla necəyəmsə elə. Heç onu şair kimi qəbul eləmirəm də. Ata kimi daha gözəldir.

"Yazıçı içməli, nəşə çəkməli, səhvlər etməli, ictimai-siyasi proseslərin içinə girib-çıxmalı, bir sözlə, hər şeyin dadına baxmalıdır. Ailəsi dağılmalı, sonra yenidən ailə qurmalıdır. Hətta lazım gəlsə, bir daha dağıtmalıdır. Çoxlu sevgililəri olmalıdır. Yazıçının yolu türmələrdən, məhkəmələrdən keçməlidir. Komplekslər içində yazıçı yetişər?

- O gün yazmışdın ki, atamı siqaret almağa göndərmişəm, gəlib çıxmaq bilmir. Bunun adı səmimilikdir?

- Onu zarafatla yazmışdım. Atamla zarafatımız var. Çöpəgülən cəmiyyətdir də... Ən çox gülməli statuslara layk gəlir deyə elə yazmışdım. Bunların damarını bilirəm. İkincisi, öz atamdır, özüm bilərəm. İncimir, küsmür. Atam mənə heç vaxt tərbiyə verməyib. Məni o qədər azad, rahat buraxıb ki... Atam mənə tərbiyə versəydi, indi qarşınızda oturan Kəramət olmazdım. Bir də görürsən, haqqımda yazırlar ki, Kəramət ailə tərbiyəsi görməyib. Nədir bu ailə tərbiyəsi? Sən bilirsən ki, siqareti çəkib yerə atmaq olmaz, tumu çıtlayıb parka tökmək olmaz, avtobusda, qocaya, əlilə yer vermək lazımdır və s. Xəlil Rzanı, Bəxtiyar Vahabzadəni tənqid eləmək və qəbul eləmək üçün ailə tərbiyəsi görmək lazımdır?

Məsələn, mən əminəm ki, gələcəkdə imkanım da olsa, atamın cild-cild kitablarını dərc etməyəcəm, ona yekə-yükə yubileylər keçirməyəcəm.Tərbiyə budur. Atam yaxşı şairdirsə, şeirləri onsuz da yaşayacaq. Oğul kimi onun yaradıcılığının yaşaması üçün canfəşanlıq göstərməyi düşüklük hesab edirəm. Tutaq ki, sən yoxsan, bəs atan şair kimi necə yaşayacaqdı?

Ümumiyyətlə, mən bu insanları maarifləndirmək kimi bir missiyanı öz çiyinlərimdə hiss etmirəm. Bunları maarifləndirmək mənə qalıb? Ürəkləri necə istəyir, elə də yaşasınlar. Mən sadəcə, narahatam ki, kitabımı alsaydılar, bir az pulum olardı, gedib yeyib-içərdim, sonra yenə əsər yazardım.

"Mən bu pulu nəşriyyatdan gözləyirəm. Amma naşirlər verirmi? Yox! Kitab satılırmı? Yox! Mən də məcbur olub, bunu hansısa məmurdan, hansısa biznesmendən gözləyirəm ki, bir gecəyə xərclədiyin puldur, ver gedim, xalqımız üçün ədəbiyyat yaradım”

- Çox səmimisən...

- Çox səyəm (gülür). Yox axı, mən romanı ona görə yazmışam ki, pul qazanım. Mənim nəyimə lazımdır bunları tərbiyələndirim, bunları maarifləndirim? Dünyada nə qədər oxunmalı kitablar, gedib oxusunlar da. Həm də bunları tərbiyələndirmək qeyri-mümkündür. Mirzə Cəlil, Sabir bunların əlindən vərəmlədi öldü. Heç nə dəyişməyib. Mirzə Cəlilin qoyub getdiyi xalqdır. Şeyx Nəsrullah da var, Xudayar bəyi də, Məhəmmədhəsən əmisi də, Kefli İsgəndər də...

- Gələn il bu vaxt özünü harda görürsən? Hesab edək ki, bir dövlət idarəsindən yaxşı bir vəzifə təklifi gəldi – yüksək məvacib, şərait, yüksək şərtlər... Kiməsə müsahibə üçün müraciət etmək, o müsahibəni diktofondan çıxarıb, onun özünə oxutmaq dərdi yox... O təklifi qəbul edərsən?

- Aynur xanım öz media holdinqində mənə o qədər yüksək məvacib verir ki, inanmıram, hansısa vəzifədə o qədər maaş verilsin. Amma zəhmətimlə qazanıram. İşləməsəm verməz. Özü də Aynur xanımla işçi-müdir münsibətlərimiz yoxdur. Biz dostuq. Amma inanın, işləməkdən, qonarar üçün yazı yazmaqdan o qədər yorulmuşam, o qədər bezmişəm ki... Allaha and olsun, müsahibə köçürməkdən adamların səsi qulağımda bir-birinə qarışıb, elə bil, Milli Məclisdir. Beynim yara olub. İnsana bu qədər əzab verməzlər. Bu uşaq yazı yazmağı bacarır da! Şərait yaradın, gedib yaradıcılığı ilə məşğul olsun. Yaratmırsınız da, özünüz bilin!

- Üsyanın kimədir?


- Hamıya!
Bakı hərbi zərbəyə hazırlaşır - Sabiq nazirin şərhiAzərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarovun Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən gün Konqres tərəfindən daha əvvəl bəyənilmiş büdcə layihəsini imzalayıb. Gürcüstandan və Ukraynadan fərqli olaraq, Ermənistan maliyyə yardımı almayacaq. Bu, nədən qaynaqlanır?

- Tramp seçkiqabağı da belə bir bəyanatla çıxış edirdi ki, ABŞ daxili məsələlərlə məşğul olmalıdır və xarici yardım proqramları ciddi şəkildə azaldılmalıdır. ABŞ hökuməti təkcə Ermənistana deyil, böyük siyahıda yer alan digər ölkələrə də yardımı ya tamamilə dayandırır, ya da xeyli azaldır. Bu baxımdan Ermənistana xüsusi münasibət barədə fikirlər səsləndirmək hələ tezdir. Hadisələrin bundan sonrakı inkişafını gözləməliyik. Yalnız onda əsas rəy bildirməyə imkan olacaq.

- Tofiq müəllim, ABŞ-da milli təhlükəsizlik müşaviri vəzifəsinə Makmasterin əvəzinə bu ölkənin BMT-dəki keçmiş nümayəndəsi, müharibə tərəfdarı və İran əleyhdarı Con Boltonun gətirilməsi gözlənilir. Bu, Azərbaycana Qarabağ və digər siyasi məsələlərdə hansı üstünlükləri qazandıra bilər?

- Bu barədə uzunmüddətli proqnozlar vermək çətindir. Bolton antirusiya və antiiran mövqeyi ilə xüsusilə seçilir və o, Yuqoslaviyadakı proseslərdə çox fəal olub. Ümumiyyətlə, Boltonun təyinatı fonunda ABŞ-da antiiran meyilləri daha da güclənəcək. Bu baxımdan, müxtəlif amillərin, o cümlədən Azərbaycan faktorunun istifadəsi istisna olunmur. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bu qarşıdurmada balanslaşdırılmış siyasət aparmalı, heç bir düşərgəyə yaxın olmamalı və neytral qalmalıdır. Bu siyasət ölkəmizin xeyrinə daha uğurlu olacaq. Yəni xoşməramlı bu və ya digər xidmətlər “düşərli” ola bilər. Ancaq qarşıdurmada fəal bir iştirakçıya çevrilmək düzgün olmazdı.

- Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, ordu generalı Valeri Gerasimovun bu yaxınlarda Qarabağ müharibəsinin anonsunu verdi. Azərbaycan Ordusunun bir müddət öncə 25 minlik heyətdən ibarət irimiqyaslı hərbi təlimlərini nəzərə alsaq, son baş verənlər Qarabağ ətrafında vəziyyətin dəyişəcəyindən xəbər verir?

- Artıq Rusiyada kiminsə, hansısa fikri söyləməsinə ehtiyac yoxdur. Çünki indi Azərbaycan ictimaiyyəti də çox yaxşı başa düşür ki, danışıqlar mənasız və əsilsiz bir şəkildə qurulub. Bu fonda həmsədrlərin fəaliyyəti barədə tənqidlər həmişə səsləndirilib. Təbii ki, danışıqlar olmayan yerdə hərbi əməliyyatların bərpasının məntiqi bir davamı olacaq. Bu həqiqəti hamı başa düşür. Əgər danışıqlara ciddi şəkildə getməsə və Ermənistan qısa müddət ərzində ərazilərimizi boşaltmasa, müharibə qaçılmaz olacaq. Azərbaycan artıq bu siyasətini heç gizlətmək də istəmir. Keçirilən genişmiqyaslı hərbi təlimlər və son zamanlar alınan müasir silahlar məhz Azərbaycanın müdafiə imkanlarının daha da genişlənməsinə hesablanıb.

- Bu arada, Müdafiə naziri Zakir Həsənov ötən gün Türkiyədə səfərdə oldu və bir sıra görüşlər keçirdi. Bu səfərin əhəmiyyəti barədə fikirləriniz maraqlı olardı.

- Zakir Həsənovun Azərbaycanın əsas siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik tərəfdaşı olan qardaş ölkəyə səfəri çox vacib bir hadisədir. Azərbaycan müdafiə sahəsində Türkiyə ilə əməkdaşlıq üçün bütün imkanlarını istifadə etmək niyyətindədir ki, öz təhlükəsizlik və müdafiə imkanlarını, potensialını artırsın. Türkiyə bu proseslərdə hər zaman Azərbaycanın yanındadır. Bu baxımdan sözügedən əməkdaşlıq təbii prosesdir. O ki qaldı Türkiyənin Ermənistan-Azərbaycan konflikti ilə bağlı mövqeyinə, son zamanlar çox faydalı, əsaslı və qəti bəyanatlar səslənir. Bu, Azərbaycan və dünya ictimaiyyəti üçün bir siqnaldır. Ona görə də bu səfəri çox müsbət qiymətləndirirəm. Hesab edirəm ki, bu səfərin yüksək dəyərini hamı yekdilliklə anlayır.

- Tofiq müəllim, Skripal olayına görə ittiham olunan Rusiya hazırda ABŞ və Qərb dövlətləri tərəfindən təklənib. Bu təcridolunma aksiyası Moskvanı münaqişəli məsələlərlə bağlı korrektələrə məcbur edə bilərmi?

- Birincisi, SSRİ-nin çöküşündən sonra Rusiyanın bir dövlət kimi dünyada yeni mövqeyinin və rolunun müəyyənləşməsi prosesləri gedirdi. Rusiya öz nüfuzunu genişləndirməyə çalışırdı. Ancaq Rusiya rəhbərliyinin ikinci fövqəl-dövlət olmaqla bağlı ambisiyaları digər iqtisadi, siyasi və hərbi güc dairələri tərəfindən qəbul olunmadı. Nəhayət, Qərbin bu siyasətə qarşı mənfi reaksiyası fonunda Rusiyanın xarici siyasətində düzəlişlər qaçılmazdır. Bu dəyişikliklərin hansı səpkidə olacağı və Qərbi qane edib-etməyəcəyi hələ sual altındadır. Bu proses yeni başlayıb və indiki mərhələdə Gürcüstanın probleminə, Qarabağ, Dnestryanı və ya Krım məsələsinə, yaxud da onların bir hissəsinə təsir göstərəcəyi barədə konkret fikir söyləmək çətindir. Qərb istəyir ki, Rusiya öz qonşularına təsirini azaltsın. Bu da istər-istəməz bu və ya digər şəkildə Rusiya tərəfindən Ermənistana dəstəyin birmənalı azalmasına gətirib çıxaracaq. Bundan sonra ölkədə hansı vəziyyətin yaranacağını dəqiq demək çətindir. Ancaq hər halda bu proseslər və tendensiyalar mövcuddur, çünki onların predmetləri artıq görünür.

- Tofiq müəllim, Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi fonunda gedən son siyasi proseslərə baxışınız necədir?

- Ermənistanda hazırkı dəstə hakimiyyətdə qaldı. Sadəcə, prezident postunun səlahiyyətləri baş nazirə veriləcək. Yeni baş nazir prezidentin səlahiyyətlərini üzərinə götürdükdən sonra Ermənistanda real hakimiyyət yenə də Qarabağ klanının əlinə keçəcək və siyasi mənzərə dəyişməz olaraq qalacaq. Bu da siyasətdə ciddi dəyişiklikləri mümkünsüz edir.

- Skripal olayı fonunda Qərbin Rusiyaya qarşı getdikcə daha da artan aqressiyasını haqlı sayırsınız?

- Hazırkı böhran onu göstərir ki, artıq qırmızı xətt keçilib və ciddi şəkildə xəbərdarlıq verilir ki, Rusiya öz nüfuzunu bundan artıq genişləndirə bilməz. Rus diplomatlarının qovulması və Rusiyaya qarşı sərt sanksiyaların tətbiqi isə onu göstərir ki, Qərb öz mövqeyini kifayət qədər açıq və ciddi şəkildə Rusiya rəhbərliyinə çatdırır. Qısa müddətdə biz bunun nəticəsini görəcəyik. Çünki bəllidir ki, Rusiya Qərbə alternativ yarada bilməz. Yəni Rusiyanın rəqabət üçün nə iqtisadi, nə hərbi, nə də demoqrafik potensialı yetərlidir. Əgər Sovet İttifaqı soyuq müharibəni uduzubsa, deməli, Rusiya gec-tez, daha doğrusu, qısa bir müddətdə öz siyasətini dəyişməli olacaq.

- Yəni Rusiya dünyanın bölüşdürülməsi uğrunda apardığı savaşdan geri çəkiləcək?

- Bəli. Çünki bu bölüşmə üçün güc gərəkdir. Rusiyanın indiki vəziyyətdə iqtisadi imkanları İspaniyaya bərabərdir. Təbii ki, dünya da Rusiyanın ikinci fövqəldövlət olmaq ambisiyalarını qəbul etmir. O ki qaldı silah məsələsi və müdafiə imkanları ilə bağlı Rusiya rəhbərliyinin verdiyi bəyanata, hesab edirəm ki, bu, ilk növbədə daxili auditoriyaya ünvanlanıb. Çünki ABŞ və digər ölkələr Rusiyada hansı silahların olduğunu dəqiqliklə bilirlər. Yəni indiki dünyada hər şey bəllidir və nəyisə gizlətmək, kimisə qorxutmaq, sadəcə, başqa məsələlərə xidmət edir. Seçkilərin nəticələrindən sonra Rusiyanın siyasətində ciddi düzəlişlərə gedəcəyini istisna etmirəm.

- Tofiq müəllim, siyasət kluarlarında prezident seçkilərindən sonra Azərbaycanın Ermənistan və Qarabağla bağlı hücum siyasətinin sərtləşəcəyi barədə fikirlər dolaşır. Buna bir qədər aydınlıq gətirməyinizi xahiş edirik.

- Bu bəyanatları çox məntiqli sayıram. Çünki problemin sülh yolu ilə həllinə ümidlər var idi. Məqsəd itki vermədən həqiqəti və ədaləti bərpa etmək idi. Ancaq ermənilərin siyasəti buna imkan yaratmır. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağı yaddan çıxaracağını və ya torpaqlarını kiməsə bağışlayacağını gözləyənlər yanılırlar. Azərbaycan güclənib, yeri, zamanı gələndə və əlverişli şərait yarananda güc tətbiq edərək ərazi bütövlüyünü təmin edəcək.
“Maliyyə çatışmır, maaşlar vaxtlı-vaxtında verilmir” – Ərbil vilayət məclisinin sədr müaviniİraqın Kürdüstan muxtariyyətində iki il əvvəl olmuşam. O zaman ölkəni bürüyən İŞİD terroru insanların evdən bayıra çıxmasına belə təhlükə törədirdi. Amma hər halda həyat davam edirdi. Xüsusilə də Ərbilin mərkəzində - qədim qala divarlarının əhatəsindəki özü kimi qədim türkmən məhəlləsinin sakinləri gələcəyə nikbin baxırdılar. Amma sonradan, məlum olduğu kimi, Kürdüstanın müstəqilliyi barəsində referendum keçirildi və İraqla əlaqələr demək olar ki, kəsildi. İki il əvvəl Ərbildə qoyub gəldiyim dərzili, tacirli, ustalı, siyasətçili – gülər üzlü, istiqanlı türkmən qardaşlarımızın vəziyyəti bu gün necədir? Ərbil vilayət məclisinin sədr müavini, milliyətcə türkmən olan Azad Kürəci ilə söhbətim zamanı elə bu nigarançılığımı bölüşdüm.

- İşlərimiz ürəyimiz istəyən kimi getmir. Çünki bizim məclisin büdcəsi və hesab sistemi yoxdur. Bu azmış kimi, İŞİD bəlası da bölgəmizə çox böyük ziyanlar vurdu. Bu yandan da yerli hökumətdə yaranmış problemlər, onun məlum referendumdan sonra Bağdadla yaşadığı anlaşılmazlıqlar daxili böhranı bir az da qəlizləşdirdi. Amma şəxsən mənim yerli hökumətlə əlaqələrim yüksək səviyyədədir. Bunun sayəsində bir sıra işlər gördüm və hazırda bəzi planlarımı həyata keçirməyə çalışıram.

- Kürdüstan əhalisinin sosial vəziyyəti necədir, bir ara Bağdad büdcənizi kəsmişdi, maliyyəni hardan tapırsınız, maaşlar vaxtlı-vaxtında verilirmi, bazar-dükanlarınızda bolluqdurmu? Bunu bilirsiniz niyə soruşuram, referendumdan sonra axı Kürdüstan muxtariyyəti embarqolarla üzləşmişdi...

- Bağdad hökuməti Kürdüstana büdcə vermir. Düzdür, bir dəfə müəyyən miqdarda vəsait ayırmışdı, amma o da çoz az idi, maaşların ödənilməsinə çatmadı. Kürdüstanda insanların maaşları vaxtlı-vaxtında verilmir. O ki qaldı bazar-dükanlara, vəziyyət heç də ürəkaçan deyil.

- Bildiyim qədər, təxminən altı ay ərzində Ərbilin hava limanı qapalı qaldı, bunun Kürdüstan xalqına nə kimi təsiri oldu və ziyanlar necə aradan qaldırıldı?

- Ziyanı hədsiz böyük olub. İnsanlar səfər edə bimədilər, uçuşlar olmadığı üçün məhsul idxal-ixracı dayandı, iqtisadiyyatda durğunluq yarandı. Bu bazarlarda məhsul qıtlığı ilə özünü göstərdi. Hava limanının uçuşlara bağlanılması xüsusilə ağır xəstələrimizə zərbə vurdu. Çünki onlar müalicə üçün xaricə gedə bilmirdilər və təbii ki, dava-dərman da gəirilmirdi Ərbilə.

- Amma bu günlərdə təkrarən Ərbilə uçuşlara icazə verildi. Nə baş verdi, uçuşlar niyə dayandırılmışdı, niyə yenidən başladı? Bəlkə rəsmi Ərbil hansısa istəklərini güzəştə gedib?

- Düzdür, uçuşlar başlayıb, amma bir çox problem hələ də həllini gözləyir. Güzəştə gəlincə, Ərbil yerli hökuməti Bağdadı razı salacaq addımlar atır. Amma görünən budur ki, İraq hökuməti bu addımlardan məmnun qalmayıb. Yəni Kürdüstandan daha çox güzəştlər gözləyir, muxtariyyət üzərində nəzarətini artırmağa çalışır.

- Türkmən partiyaların Kərküklə əlaqəsi necədir?

- Türkmən partiyaların işləri əvvəlki kimi rahatlıqla davam edir. Düzdür, maddi sıxıntılar var və bu da partiyaların bir sıra proqramları həyata keçirməsinə mane olur. Amma hər halda işlər gedir. Hazırda iş müstəvisində Kərküklə bağlantımız yoxdur. Çünki referendumdan sonra Kərkük Bağdadın idarəçiliyi altında qaldığı üçün, sanki Ərbillə Kərkük arasında uçurum yarandı.

- Kürdüstanda yaşayan türkmən əhalinin yaşayışı necədir, onlara qarşı hər hansı mənfi münasibət hiss olunurmu? İki il əvvəl Kürdüstanda olarkən orada bir çox türkmənin milli kimliyini gizlətdiyini eşitdim. Referendumdan sonra vəziyyət hansı səmtdə inkişaf edib: həmin türkmənlər öz kimliklərinə qayıdırlar, yoxsa əksinə?..

- Kürdlərdən türkmənlərə qarşı hər hansı pis rəftar filan görmürük. Amma düz deyirsiniz ki, Ərbildə bir çox türkmən mənşəli ailə öz ana dilindən, soyundan və milli mədəniyyətindən imtina edib. Onlar bacardıqca çalışırlar ki, türkmən olduqları bilinməsin. Bu gün Ərbilə baxan yoxdur, tam yiyəsizlikdir. Bizə nə Türkiyədən, nə digər türk ölkələrindən, nə də Bağdaddan dəstək gəlir – tək-yalqızıq. Ona görə də Ərbil türkməninin vəziyyəti hər yerdə yaşayan türkmənlərinkindən ağırdır.

- İraqda tanınan siyasi partiyaların, məsələn, mərkəzi iqamətgahı Bağdadda və ya Kərkükdə olan, hansı ki, bu İraq Türkmən Cəbhəsi də ola bilər, Türkməneli Partiyası da, siyasi təşkilatların Ərbildəki ofislərinin işində bir axsama-filan oldumu, onların işinə yerli hökumət tərəfindən əngəl törədildimi?

- Heç bir əngəl-filan yoxdur. Amma İraqda və bölgəmizdə sabitliyin pozulması, təhlükə risqinin yüksək olması, inamsızlıq və maddi imakansızlıq iş prosesinə təsirsiz ötüşməyib. Kərkükdəki partiyalarla aramızda qopuqluq var.

- Partiyalardan söz düşmüşkən, Kürdüstan yerli parlamentində təmsil olunan beş türkmən partiyasının işi necə gedir? Türkmənlər olaraq bu partiyaların liderləri ilə ara-sıra toplaşıb milli- etnik problemlərinizi müzakirə edirsinizmi?

- Dediyiniz həmin beş partiya indi də yerli parlamentdə təmsil olunur. Amma işlər heç də ümumi müstəvidə getmir. Kərküklə də əlaqələrimiz qırılıb, bu da təsirini göstərir.

- Təxminən bir ay sonra İraqda parlament seçkiləri keçiriləcək. Seçki prosesi Kürdüstan ərazisində də baş tutacaqmı və ümumiyyətlə, bu məsələdə Ərbilin siyasi mövqeyi necədir?

- Əlbəttə, İraqda keçiriləcək parlament seçkiləri çox önəmlidir. Ehtimal edirik və hətta əminik ki, bölgəmizin problemlərini Bağdadla danışaraq həll etmək mümkündür. Yeni parlamentdən də çox şey gözləyirik.

Vüsal Tağıbəyli
Söyüşləri ölkə daxilindən kim idarə edir? – Şok açıqlamaSon vaxtlar xaricdə yaşayan və artıq adları hamıya bəlli olan dəstə üzvlərinin sosial şəbəkələr vasitəsiylə “söyüş layihəsi” adı altında başlatdığı antiazərbaycan kampaniyası, sözügedən layihənin məqsədləri ilə bağlı hüquq müdafiəçisi, Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqasının sədri Sahib Məmmədovun Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- Sahib müəllim, “söyüş layihəsi” adı altında başlayan çirkin kampaniyanın arxasında dayanan məqsədlərlə bağlı ictimai mesajlarınız diqqət çəkir. Bu kampaniyanın arxasında kimlər və nələr dayanır?

- Əslində, sosial şəbəkələr vasitəsiylə Avropadakı bəzi mənəviyyatsız 5-6 insanın “söyüş layihəsi” adı altında həyata keçirdiyi kampaniyalar antiazərbaycan xarakteri daşıyır və dövlət əleyhinə yönələn çirkin prosesin bir elementidir. Mən bu prosesə ayrı-ayrı görkəmli şəxsləri, dövlət xadimləri və prezidenti təhqiretmə kampaniyası kimi deyil, daha geniş kontekstdə baxıram. Bu proses əslində böyük kampaniyanın tərkib hissəsidir və bu gün başlamayıb, sözügedən kampaniya məqsədli şəkildə təşkil olunmuş və müxtəlif mərkəzlərdən, o cümlədən ermənilərə bağlı olan müəyyən qüvvələr tərəfindən idarə olunur. Bu şəbəkənin üzvləri hələ bir neçə il öncə Avropaya saxta sənədlərlə gedən insanları səfərbər etməyə başladılar. Ümumiyyətlə, çoxməqsədli bu layihənin əhəmiyyətli hissəsi isə Azərbaycanda hazırlanmışdı. Xaricdə yaradılan şəbəkənin tərkibinin çox hissəsi azərbaycanlılardan ibarət olsa da, onların bir hissəsi hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərir. Bu da əlbəttə ki, həmin şəbəkənin bir layihəsidir. Bu şəbəkənin “görkəmli” nümayəndələrinin kimlərdən ibarət olduğu bəllidir. Şəbəkəni idarə edənlərin bir hissəsi hazırda Moskvada, digər bir hissəsi Haaqa, Praqa və Almaniyada, başqa bir bir hissəsi isə Avropa İttifaqında, Avropa Şurasında, ATƏT strukturlarında və BMT-də keçirilən tədbirlərdə təmsil olunurlar. “Daha elit” hissə isə ermənilərin təşkil etdiyi əlavə tədbirlərdə Azərbaycan əleyhinə çıxış edir. Bir qism isə müxtəlif ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının yaratdığı “araşdırıcı” mərkəzlərlə əməkdaşlıq edir, yalan laboratoriyalarında antiazərbaycan materilaları hazırlamaqla məşğul olur. Nəhayət, başqa bir qism ideoloji təxribatla məşğul olaraq, Avropada və başqa yerlərdə KİV-lər yaradıb. İrəvanda separatçı radio, Meydan TV, Obyektiv TV və müxtəlif KİV-lər bu hissənin fəaliyyətinin bariz nümunəsidir. “Söyüş layihəsi” də bu gün həmin şəbəkənin fəaliyyətinin bir növüdür. Ona görə də məsələyə sadə prizmadan yanaşmağın tərəfdarı deyiləm ki, onlar yalnız öyrədilmiş müəyyən adamlardır və belə bir çirkli işlə məşğuldurlar. Çünki bu layihə bitsə də, yeniləri ortaya çıxacaq.

- Bəs, Azərbaycana qarşı başladılan bu kampaniyanın məqsədi nədən ibarətdir?

- Məqsəd təbii ki, Azərbaycanın Avropa İttifaqı və dünyanın digər aparıcı ölkələri ilə əməkdaşlığına mane olmaqdır. Bilirsiniz ki, iri transmilli layihələr yalnız Azərbaycanın iradəsi ilə gerçəkləşmir, burada başqa dövlətlər də iştirak etməli və bəzən xarici banklar da maliyyələşməni həyata keçirməlidirlər. Əsl məqsəd məhz bunların qarşısını almaq, ölkəmizin beynəlxalq təşkilatlardakı nüfuzunu aşağı salmaq və Azərbaycanın oradakı təmsilçiliyinə mümkün hallarda xitam vermək, beləliklə də Ermənistanın Dağlıq Qarabağı işğal faktını “legitimləşdirmək” siyasəti həyata keçirməkdir. Yəni beynəlxalq aləmdə süni surətdə Azərbaycanın nüfuzu aşağı salındıqca, işğalçı Ermənistanın şansları genişlənir. Həmin “azərbaycanlılar” da məhz bu məqsədlə səfərbər ediliblər. Bu, uzağa gedən bir layihədir və “söyüş aksiyası” da onun bir tərkib hissəsidir. Bu kampaniya Azərbaycan dövlətinin simvollarına və ölkənin siyasi rəhbərliyinə qarşı aksiyadan da geniş bir məqsəd güdür. Təəssüf ki, belə bir geniş şəbəkənin yaranmasına ölkə daxilində şərait yaradanlar var. Onlar nəinki xaricdə, hazırda ölkə daxilində də bu çirkin fəaliyyətlərindən əl çəkmirlər. Təəssüf doğuran həm də odur ki, bəzən bu şəbəkəyə bilmədən də qoşulanlar olur. Kimsə hakimiyyətdən qisas almaq üçün şəbəkənin üzvü olmaya-olmaya oraya qoşulur və dəstək verir. Məsələn, siyasi məhbus “müdafiəsi” altında aksiyalar keçirilir və bunu da eyni şəbəkə təşkil edir. Bəzi insanlar isə bilməyərəkdən həmin aksiyalarda iştirak edirlər. Ona görə də hesab edirəm ki, bu sarıdan məlumatlandırma aparanda şəbəkəni, onun nüvəsini və onun başında duranları ifşa etmək lazımdır, nəinki 5-6 məsuliyyətsiz gədə-güdəni.