“Mən Bəxtiyar Vahabzadədən min dəfə böyük adamam" - Gənc yazarKəramət Böyükçöl: "Harınları tənqid eləyə bilmirik, acığımızı klassiklərdən çıxırıq”

Son illər Azərbaycan jurnalistikasının parlaq imzalarından sayırlar onu. Fərqli müsahibələri, ənənədən uzaq köşə yazıları ilə xeyli oxucu kütləsi də toplayıb. Amma Kəramət Böyükçöl deyəndə "Çöl” romanından daha çox, vaxtilə ANS-in efirində dediyi açıq-saçıq şeir və ya sosial şəbəkədəki hansısa status yada düşür. Amma yada düşürsə, sitat gətirilirsə və zaman-zaman qıcıq doğurursa, bu gənc adından söz etdirməyi bacarıb, deməkdir. Müzakirə mövzusu olmağa, müzakirələr yaratmağa səbəb olan birisinin hekayəsini, həyata baxışlarını, sevgisini, nifrətini, zəifliklərini və onu güclü edən detalları danışdıq.

Avrasiya.net Musavat.com-a istinadən gənc yazar-jurnalist K.Böyükçölün müsahibəsini təqdim edir:

- Bəs, niyə səni o romanın, povestinlə yox, Elgizin verilişində dediyin şeirlə, qeyri-ciddi statusların və içkili vəziyyətdə Facebook üzərindən etdiyin canlı yayımlarla xatırlayırlar?

- Əvvəla, içkili canlı yayıma çıxmamışam. Amma çıxa da bilərəm. Mənim içib-içməməyimin məsələyə nə dəxli var? Söhbət nə danışdığımdan gedir. Guya içməyənlər çox ağıllı danışır? İkincisi, niyə Azərbycanda Namiq Qaraçuxurlu, Nadir Qafarzadə səviyyəsində müğənnilər, meyxanaçılar bu qədər tanınır və sevilir? Çünki insanların düşüncəsinin, təfəkkürünün qəbul və həzm etdiyi adamlar bunlardır. Çünki bu camaat mahiyyət və potensial etibarilə Namiq Qaraçuxurlu ilə mənəvi qohumdurlar. Onlar məni dilimi necə anlasın, necə başa düşsünlər? Fikir verin, mən 3 roman yazmışam, amma adamlar məni ANS-də gic bir şeirlə tanıyır. Yaxud, hansısa qalmaqallı müsahibəmlə, statsumla tanıyır. Niyə belədir? Axı mən ciddi əsərlər də yazmışam.

- O gic hesab etdiyin şeiri deməyəydin də... Niyə deyirdin? Tanınmağın yolunu bunda görürdün? "Priyom” idi?

- Mən bunu "priyom” kimi etməsəm də, bu cür görünür. Həmin verilişin mövzusu "Müasir ailə modeli necə olmalıdır” idi. Qonaqlardan bir neçəsi molla, bir neçəsi hüquqşünas və başqa-başqa sahənin adamları idi. Hamısı ilk məhəbbətin saflığından, sevənlərin əllləri bir-birinə dəyəndə necə titrəməyindən, beləcə gic-gic müzakirələr aparırdılar. Mən də bu şeiri deyib, sonda bildirmək istəyirdim ki, nə saf məhəbbət, nə təmiz hisslər, nə əl-ələ dəyəndə...?

- Kefli İsgəndərlik etmək istəyirdin?

- Belə çıxır da... Amma dediyim şeir yarımçıq kəsildi deyə mən də studiyanı tərk elədim. Siz Allah, indi hansı qızın əli oğlan əlinə dəyəndə titrəyir? Sevgi çoxdan ölüb gedib. Reallıqdan danışmaq lazımdır. İndi insanlar bir-birinə toxunanda cingilti səsi gəlir, elə bil dəmiri çəkiclə döyəcləyirsən. Adamlar bir-birinə sümük kimi toxunur. İnsanlar sanki, iliksiz gəzirlər. Hiss yox, emosiya yox, duyğu yox... Elə bil hamı vəzifədədir, özlərini robot kimi aparırlar.

"Ortada 5-6 istedad var, onları da dəli eləməyin”

- Sən hansı çevrədə yaşayırsan, belə? Dediklərini təəccüblə dinləyirəm...


- Azərbaycanda yaşayıram. Bu məmləkətdə xeyirlə şər mübarizə aparsaydı, mən birmənalı şəkildə xeyrin yanında dayanardım və bütün çətinliklərə baxmayaraq, haqqın tərəfində olduğuma görə mənəvi rahatlıq tapardım. Amma Azərbaycanda şərlə şər dalaşır deyə mən və mənim kimi qələm adamları ortalıqda gic qalıblar. Deyirəm də, mənim yerim çöldür, ucu-bucağı görünməyən, göz işlədikcə baxdığın çöl...

- Hamının belə arzularını tez-tez eşidirik: bir tənha qəsəbəyə, bir kəndə köçərdim, qoyun-quzu saxlayardım... Konkret sənin qarşını kəsən nədir? Niyə getmirsən?

- Çünki tənha deyiləm. Atam var, anam var, bacı-qardaşım var, ailəm, uşağım var. Yoldaşım dərsə gedir, uşaq məktəbə gedəcək... Mən bir gün evə gəlməyəndə anam ağlayır. Bunları da özümlə aparım çölə?

- Valideynlərinlə birgə yaşayırsan yenə? Bir ara ayrılmışdın onlardan...

- Hə, atamla yola getmirdim, mübahisəmiz düşmüşdü, kirayə evə köçmüşdüm. Amma sonra gördüm ki, evin kirayə haqqı, dolanışıq şərtləri ağırdır. Anam da hər gün məndən ötrü ağlayırdı, darıxırdı. Elə mən də darıxırdım. Alınmırdı, qayıdıb gəldim. Dedim, yenidən birgə yaşayaq, görək necə olur (gülür).

- Macəra axtarırsan...

- Əlbəttə, elədir. Əgər o kənddə yaşamaq da alınmasa başqa yerə köçəcəm. Orda da alınmasa lap uzağa köçəcəm. Belə-belə, özümü aldada-aldada ömrü başa vuracam da. Bəs yazıçı necə olmalıdır? Macəra axtarmalıdır da. Yoxsa Elçin Əfəndiyev kimi ömür boyu kabinetdə oturub, kefi istəyəndə də gedib Yessentukidə roman yazmalıdır? Yazıçı içməli, nəşə çəkməli, səhvlər etməli, ictimai-siyasi proseslərin içinə girib-çıxmalı, bir sözlə, hər şeyin dadına baxmalıdır. Ailəsi dağılmalı, sonra yenidən ailə qurmalıdır. Hətta lazım gəlsə bir daha dağıtmalıdır. Çoxlu sevgililəri olmalıdır. Yazıçının yolu türmələrdən, məhkəmələrdən keçməlidir. Komplekslər içində yazıçı yetişər? Ona görə bizdə böyük yazıçı yoxdur. Biz istəyirik ki, həm yaxşı ailəmiz olsun, həm yaxşı vəzifəmiz olsun, deputat olaq, pulumuz, evimiz-eşiyimiz, fəxri adlarımız olsun, həm də yaxşı yazıçı olaq... Yuxuda!

- O dediyin məşəqqətli yol sonradan əsərə çevriləcəksə maraqlı olar.

- Mənim 30 yaşım var. Bu günə qədər 3 roman yazmışam. Eyni zamanda illərdir mediada yazılarımla, qələmimlə tanınıram. Deməli, yaza bilirəm də! Yoxsa hələ istedadımı sübut etməmişəm? Amma mənim həyatımda maddi rahatlıq olmalıdır. Bu rahatlıq məndə yoxdur. Və məni yazmağa qoymayan yeganə şey maddiyyatdır.

- Maddi rahatlıq baxımdan gözləntilərin nələrdir? Sənə jurnalistlərin binasından ev versinlər, ya hökumət aydan-aya pul ödəsin, ya da bir imkanlı insan gəlsin, sənə biznes qursun? Xəyallarının sərhədi hara qədər gedir?

- Əgər doğurdan layiqəmsə və mənə jurnalistlərin binasından ev verilsə, onu qızıma bağışlayacam. Mənim yaxşı bir roman yazmağım üçün 10 min manat pul lazımdır. Amma kimsə mənə pul verib, sonra nəyisə diqtə edəcəksə ki, filan şeyi filan elə, o pul mənə lazım deyil.

- (Gülərək) Pulu verəndə əvvəldən anons etmirlər ki, sənə sonra nəyisə diqtə edəcəyik. Pulu verirlər, şəraiti yaradırlar, sonra...

- Bu gün Azərbaycanda barmaqla sayılacaq qədər istedad var. Hansısa bir imkanlı adam həmin şəxslərə desə ki, sən istedadlısan, al bu qədər pul, buralarda avaralanma, müsahibə almaqla, köşə yazmaqla özünü öldürmə, şələ-şüləni də yığ və get romanını yaz! O pulun müəyyən hissəsin ailəmə verəcəm ki, dolansın. Qalanına da bahalı içkilər alacam, başlayacam yazmağa. 10 min manat onlar üçün nədir ki? Yenə deyirəm: qarşılıqsız! Bircə çox "sağ ol” deyə bilərəm. Əgər aldığın o pula görə əxlaqını, mənəviyyatını kirlədəcəksənsə bəs romanı hansı içlə, hansı ürəklə yazacaqsan? Məsələ budur.

"Ehtiyatda gül kimi intiharım var. Bəd ayaqda gedib, özümü atacam”

- Dünyanın heç yerində elə şey yoxdur. Heç bir imkanlı adam dünyanın heç yerində yazıçıya pul verib, bahalı içki almır ki, get roman yaz. Nəşriyyatlar sifariş verir, qonarar ödəyir, yazıçı yazır...

- Bura Azərbaycandır e, gözümüzün qabağında əlli iki min hoqqadan çıxırlar. Guya burda baş verən hadisələr dünyanın harasında baş verir ki? Mən bir romana görə 10 min pul istəyəndə deyirsiniz ki, dünyanın heç bir yerində belə şey yoxdur. Azərbaycanda hər şey baş verə bilir, bir yazıçıya 10 min verə bilmirlər ki, get bir romanını yaz? İkincisi, mən bu pulu nəşriyyatdan gözləyirəm. Amma naşirlər verirmi? Yox! Kitab satılırmı? Yox! Mən də məcbur olub bunu hansısa məmurdan, hansısa biznesmendən gözləyirəm ki, bir gecəyə xərclədiyin puldur, ver gedim xalqımız üçün ədəbiyyat yaradım. Heç kəsdən də pul dilənmirəm. Yenə deyirəm, bunu naşir eləməlidir. Etmirsə, belə bir şərait yoxdursa, bəs yazıçı nə etməlidir? Jurnalist işləməlidir?

Bəzən yazıçıları hökuməti müdafiə etdiklərinə görə qınayırlar. Niyə müdafiə etməsin ki? Bu qədər yazıçını hökumət dolandırır da - ev verir, prezident təqaüdü verir, media holdinqlərdə iş verir. Xalq yazıçının nəyindən narazıdır? Yoxsa yazıçını xalq dolandırır? Bəs niyə ondan umur?

- Xalq o yazıçıya, şairə hörmət etmək zorundadır? Axı hörməti olmayan yazarın kitabı da alınmaz, oxunmaz...

- Hörmət eləmir, eləməsin. Bu camaatın hörməti mənə lazım deyil. Guya hörmət elədiklərinin kitabını oxuyurlar? Ola bilər, emosiya hissi ilə danışıram. Amma bütün hallarda bir məsələdə haqlı olduğuma əminəm: ortada 5-6 istedad var, onları dəli eləməyin. Şərait olmalıdır ki, onlar öz yaradıcılıqları ilə məşğul olsunlar, üstəlik də şəxsiyyətini, mənəviyyatlarını qorusunlar.

- Siz də dəli olmayın da... İçinizdə daxili senzura olsun, tamahınızı kontrol edin. Təkcə sənə aid deyil, jurnalistlərə də aiddir. İnsanlara heç nəyi əvəzsiz vermirlər.

- Dəli olmamaq mümkün deyil. Azərbaycanda yasaq mövzular var. Bilirsən ki, kimdən yaza bilərsən, kimdən yox. Balaca bir ölkədir. Bu gün axşam mən gedib Zahid Orucla yeyib-içirəmsə, sabah ondan tənqidi yaza bilmirəm. Yazaram, bir şərtlə ki, gərək şotu özüm verim. (gülür) Məndə başqa cür alınmır. Belə-belə içində daxili senzura yaranır. Qələm adamlarında da hirs, emosiya hardansa vurub çıxmalıdır da. Harınları tənqid eləyə bilmirik, acığımızı klassiklərdən çıxırıq.

- Və Bəxtiyar Vahabzadəni, Əhməd Cavadı, Xəlil Rzanı elə bir üslubda, elə sözlərlə tənqid edirsən ki, avtomatik nifrət obyektinə çevrilirsən.

- Mənim hələ nifrət qazanan vaxtımdır. Üslub da ona görə sərt seçilir ki, hədəfə çatsın. Yüngül desəm, dəyməyəcək.

"Cəmiyyətin nifrəti məni narahat etmir. Əksinə, onlar məni sevəndə narahat oluram ki, görəsən, harda səhv eləmişəm ki, bu adamlar məni sevir?”

- Amma sonra nifrət olaraq sənə qayıdır.


- Mən bu cəmiyyəti yaxşı tanıyıram. Bir qəzet manşeti, bir televiziya verilişi ilə bunların sevgisini də, nifrətini də qazanmaq mümkündür. Bunların nifrəti məni narahat etmir. Əksinə, onlar məni sevəndə narahat oluram ki, görəsən, harda səhv eləmişəm ki, bu adamlar məni sevir? Nə Bəxtiyar Vahabzadə, nə Əhməd Cavad, nə Xəlil Rza, nə də girləri, ümumiyyətlə, heç kim bir insanın özünü azad şəkildə ifadə etmək haqqından ucada dayanmır. Mən bu prinsiplə yaşayıram. Mənə o qədər söyüş, təhqir yazırlar ki... Onları silə, ya da götürüb bloka ata bilərəm. Amma silmirəm. Deyirəm, qoy o da özünü bu şəkildə ifadə etsin. Amma tam əminliklə deyirəm, bu insanlara demokratiya vermək çox təhlükəlidir. İki insanı bir fikir ətrafında birləşdirmək olmur. Bunlar nə bilir demokratiya nədir? Axı sənin düşüncənə, təfəkkürünə demokratiya toxumu hələ səpilməyib.

- Anlamadım, sənin klassikləri tənqid etmən demokratiyadır, sənə verilən cavablar vəhşilik? Sən öz demokratiya hüquqlarından istifadə etmisənsə, qarşı tərəfə də sənə cavab vermək haqqı tanımalısan.

- Mən tənqid edirəm. Klassikə varyox söyüşü söyürəm? (gülür) Bu adam isə yazır ki, nömrəni qoy, gəlirəm başını kəsməyə. Əvvəlcə ayırd etmək lazımdır ki, təhqirlə tənqidin fərqi nədir. Ortada incə bir sərhəd var. Səməd Vurğun Məmməd Əmin Rəsulzadəyə "şarlatan” deyib. Bu, təhqirdir? Mən kimə o səviyyədə söz demişəm?

- Səməd Vurğun Səməd Vurğun olandan sonra belə söz dediyi üçün şimşəkləri öz üzərinə o qədər çəkməmiş ola bilər. Amma nə ədəbiyyatda, nə mətbuatda, nə də həyatda özünü lazımi qədər təsdiq etmiş Kəramətin Xəlil Rzaya dil uzatması getdiyi qonaqlıqda söyüş söyərək, diqqət cəlb etməyə çalışan balaca uşağın hərəkətinə bənzəyir. Söyüş, təhqir hər zaman diqqəti cəlb edir.

- Görünür, biz bir-birimizi anlamırıq. Onda siz deyən olsun, bəli, istəyirəm, diqqət cəlb edim, insanlar məni söysünlər, müzakirə etsinlər, ona görə də klassiklər haqqında sərt sözlər yazıram. Ay balam, əhəmiyyət verməsinlər, baş qoşmasınlar da. Desinlər ki, ağlı yoxdur. Görürsən ki, vəziyyət pisdir, üzr istəyirsən. Onda da deyirlər ki, peşman olacaqdınsa bunu niyə deyirdin? Nə edim? Sənlə əlbəyaxaya çıxım? Peşman olmadım e, peşman elədiniz! Guya mən üzr istəməklə anladım ki, Xəlil Rza böyük şair imiş? Bəxtiyar Vahabzadə 17 cild şeir yazıb. Qardaş, 17 cild şeir olar? Bütün dərslikləri də onun şeirləri ilə doldurmusuz. Mən Bəxtiyar Vahabzadədən min dəfə böyük adamam. Onun 17 cildlik kitabında cəmi 17 şeir yoxdur. Əgər bu oxucu mənim hekayələrimi, romanımı oxumayıbsa, məni ANS-də dediyim gic bir şeirimlə tanıyıbsa günah məndədir?

"Azərbaycanda şərlə şər dalaşır deyə mən və mənim kimi qələm adamları ortalıqda gic qalıblar”

- Kimin günahıdır?

- Avropadan Azərbaycana söyüş söyən adamlar bilirsiz niyə tez tanındı, tez məşhurlaşdı? Çünki o adamlar cəmiyyətin səviyyəsinə bələddilər. Fikirlərini əllərində pivə butulkası, oynaya-oynaya, söyü-söyə deyirlər. Gətir Şirməmməd Hüseynovu, Rafiq Əliyevi çıxar, bu camaata bir-iki kəlmə söz desin, deyəcəklər ki, alə, bu kimdir, nə danışır? Ağıllı söz başa düşmürlər axı. Gətir pivə butulkası ilə oynaya-oynaya, bambılılıq edə-edə söz de, hamı deyəcək ki, afərin.

Bayaq Rauf Arifoğlu mənə dedi ki, sənin ən böyük üstünlüyün gəncliyindir. Bəli, biz də gəncliyimizdən istifadə edərək, müəyyən manevrlər edirik. Cavanıq, vaxtımız çatanda, vəzifəmiz olanda biz də müdrikləşəcəyik. Daha ucuz kafelərdə içməyəcəyik ki, bizi heç kim görməsin. Bahalı, lüks otellərdə vuracağıq.

- Atanla mübahisələrini elə sənin yazılarından, statuslarından izləyirik. Sənə elə gəlmirmi ki, bir müddət sonra elə sən də fikirlərini, yanaşmasını qəbul etmədiyin Qəşəm Nəcəfzadəyə dönüşəcəksən? Ən azı həyat səni ona dönüşdürəcək...

- Bəli, hələ cavanam, emosional danışıram. Amma əminəm ki, bu cəmiyyətdə sənin övladın, qızın, ailən varsa, əvvəl-axır mütləq məğlub olacaqsan. Çünki sən bu həyatda özündən ibarət deyilsən. Təkcə özümdən ibarət olsam, deyərəm ki, ehtiyatda gül kimi intiharım var. Bəd ayaqda gedib özümü atacam. Qəşəm isə mənim haqqımda heç vaxt ədəbiyyat adamı kimi danışmır. Ancaq ata kimi danışır.

- Sənin əvəzinə üzr istəyir...

- Bu, onun ata mövqeyidir də, şair mövqeyi deyil ki... Bəlkə də adamlara deyir ki, mənim oğlumdur, ona güzəşt edin, keçin. Əslində bilir ki, mən düz edirəm. Azərbaycanda heç vaxt Qəşəm Nəcəfzadə ilə mənim kimi səmimi ikinci ata-oğul olmayıb. Nə ədəbiyyatda, nə də həyatda. Atamla bir-birimizə siqaret veririk çəkməyə, dostlarımla necəyəmsə elə. Heç onu şair kimi qəbul eləmirəm də. Ata kimi daha gözəldir.

"Yazıçı içməli, nəşə çəkməli, səhvlər etməli, ictimai-siyasi proseslərin içinə girib-çıxmalı, bir sözlə, hər şeyin dadına baxmalıdır. Ailəsi dağılmalı, sonra yenidən ailə qurmalıdır. Hətta lazım gəlsə, bir daha dağıtmalıdır. Çoxlu sevgililəri olmalıdır. Yazıçının yolu türmələrdən, məhkəmələrdən keçməlidir. Komplekslər içində yazıçı yetişər?

- O gün yazmışdın ki, atamı siqaret almağa göndərmişəm, gəlib çıxmaq bilmir. Bunun adı səmimilikdir?

- Onu zarafatla yazmışdım. Atamla zarafatımız var. Çöpəgülən cəmiyyətdir də... Ən çox gülməli statuslara layk gəlir deyə elə yazmışdım. Bunların damarını bilirəm. İkincisi, öz atamdır, özüm bilərəm. İncimir, küsmür. Atam mənə heç vaxt tərbiyə verməyib. Məni o qədər azad, rahat buraxıb ki... Atam mənə tərbiyə versəydi, indi qarşınızda oturan Kəramət olmazdım. Bir də görürsən, haqqımda yazırlar ki, Kəramət ailə tərbiyəsi görməyib. Nədir bu ailə tərbiyəsi? Sən bilirsən ki, siqareti çəkib yerə atmaq olmaz, tumu çıtlayıb parka tökmək olmaz, avtobusda, qocaya, əlilə yer vermək lazımdır və s. Xəlil Rzanı, Bəxtiyar Vahabzadəni tənqid eləmək və qəbul eləmək üçün ailə tərbiyəsi görmək lazımdır?

Məsələn, mən əminəm ki, gələcəkdə imkanım da olsa, atamın cild-cild kitablarını dərc etməyəcəm, ona yekə-yükə yubileylər keçirməyəcəm.Tərbiyə budur. Atam yaxşı şairdirsə, şeirləri onsuz da yaşayacaq. Oğul kimi onun yaradıcılığının yaşaması üçün canfəşanlıq göstərməyi düşüklük hesab edirəm. Tutaq ki, sən yoxsan, bəs atan şair kimi necə yaşayacaqdı?

Ümumiyyətlə, mən bu insanları maarifləndirmək kimi bir missiyanı öz çiyinlərimdə hiss etmirəm. Bunları maarifləndirmək mənə qalıb? Ürəkləri necə istəyir, elə də yaşasınlar. Mən sadəcə, narahatam ki, kitabımı alsaydılar, bir az pulum olardı, gedib yeyib-içərdim, sonra yenə əsər yazardım.

"Mən bu pulu nəşriyyatdan gözləyirəm. Amma naşirlər verirmi? Yox! Kitab satılırmı? Yox! Mən də məcbur olub, bunu hansısa məmurdan, hansısa biznesmendən gözləyirəm ki, bir gecəyə xərclədiyin puldur, ver gedim, xalqımız üçün ədəbiyyat yaradım”

- Çox səmimisən...

- Çox səyəm (gülür). Yox axı, mən romanı ona görə yazmışam ki, pul qazanım. Mənim nəyimə lazımdır bunları tərbiyələndirim, bunları maarifləndirim? Dünyada nə qədər oxunmalı kitablar, gedib oxusunlar da. Həm də bunları tərbiyələndirmək qeyri-mümkündür. Mirzə Cəlil, Sabir bunların əlindən vərəmlədi öldü. Heç nə dəyişməyib. Mirzə Cəlilin qoyub getdiyi xalqdır. Şeyx Nəsrullah da var, Xudayar bəyi də, Məhəmmədhəsən əmisi də, Kefli İsgəndər də...

- Gələn il bu vaxt özünü harda görürsən? Hesab edək ki, bir dövlət idarəsindən yaxşı bir vəzifə təklifi gəldi – yüksək məvacib, şərait, yüksək şərtlər... Kiməsə müsahibə üçün müraciət etmək, o müsahibəni diktofondan çıxarıb, onun özünə oxutmaq dərdi yox... O təklifi qəbul edərsən?

- Aynur xanım öz media holdinqində mənə o qədər yüksək məvacib verir ki, inanmıram, hansısa vəzifədə o qədər maaş verilsin. Amma zəhmətimlə qazanıram. İşləməsəm verməz. Özü də Aynur xanımla işçi-müdir münsibətlərimiz yoxdur. Biz dostuq. Amma inanın, işləməkdən, qonarar üçün yazı yazmaqdan o qədər yorulmuşam, o qədər bezmişəm ki... Allaha and olsun, müsahibə köçürməkdən adamların səsi qulağımda bir-birinə qarışıb, elə bil, Milli Məclisdir. Beynim yara olub. İnsana bu qədər əzab verməzlər. Bu uşaq yazı yazmağı bacarır da! Şərait yaradın, gedib yaradıcılığı ilə məşğul olsun. Yaratmırsınız da, özünüz bilin!

- Üsyanın kimədir?


- Hamıya!
Bakı hərbi zərbəyə hazırlaşır - Sabiq nazirin şərhiAzərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarovun Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən gün Konqres tərəfindən daha əvvəl bəyənilmiş büdcə layihəsini imzalayıb. Gürcüstandan və Ukraynadan fərqli olaraq, Ermənistan maliyyə yardımı almayacaq. Bu, nədən qaynaqlanır?

- Tramp seçkiqabağı da belə bir bəyanatla çıxış edirdi ki, ABŞ daxili məsələlərlə məşğul olmalıdır və xarici yardım proqramları ciddi şəkildə azaldılmalıdır. ABŞ hökuməti təkcə Ermənistana deyil, böyük siyahıda yer alan digər ölkələrə də yardımı ya tamamilə dayandırır, ya da xeyli azaldır. Bu baxımdan Ermənistana xüsusi münasibət barədə fikirlər səsləndirmək hələ tezdir. Hadisələrin bundan sonrakı inkişafını gözləməliyik. Yalnız onda əsas rəy bildirməyə imkan olacaq.

- Tofiq müəllim, ABŞ-da milli təhlükəsizlik müşaviri vəzifəsinə Makmasterin əvəzinə bu ölkənin BMT-dəki keçmiş nümayəndəsi, müharibə tərəfdarı və İran əleyhdarı Con Boltonun gətirilməsi gözlənilir. Bu, Azərbaycana Qarabağ və digər siyasi məsələlərdə hansı üstünlükləri qazandıra bilər?

- Bu barədə uzunmüddətli proqnozlar vermək çətindir. Bolton antirusiya və antiiran mövqeyi ilə xüsusilə seçilir və o, Yuqoslaviyadakı proseslərdə çox fəal olub. Ümumiyyətlə, Boltonun təyinatı fonunda ABŞ-da antiiran meyilləri daha da güclənəcək. Bu baxımdan, müxtəlif amillərin, o cümlədən Azərbaycan faktorunun istifadəsi istisna olunmur. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bu qarşıdurmada balanslaşdırılmış siyasət aparmalı, heç bir düşərgəyə yaxın olmamalı və neytral qalmalıdır. Bu siyasət ölkəmizin xeyrinə daha uğurlu olacaq. Yəni xoşməramlı bu və ya digər xidmətlər “düşərli” ola bilər. Ancaq qarşıdurmada fəal bir iştirakçıya çevrilmək düzgün olmazdı.

- Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, ordu generalı Valeri Gerasimovun bu yaxınlarda Qarabağ müharibəsinin anonsunu verdi. Azərbaycan Ordusunun bir müddət öncə 25 minlik heyətdən ibarət irimiqyaslı hərbi təlimlərini nəzərə alsaq, son baş verənlər Qarabağ ətrafında vəziyyətin dəyişəcəyindən xəbər verir?

- Artıq Rusiyada kiminsə, hansısa fikri söyləməsinə ehtiyac yoxdur. Çünki indi Azərbaycan ictimaiyyəti də çox yaxşı başa düşür ki, danışıqlar mənasız və əsilsiz bir şəkildə qurulub. Bu fonda həmsədrlərin fəaliyyəti barədə tənqidlər həmişə səsləndirilib. Təbii ki, danışıqlar olmayan yerdə hərbi əməliyyatların bərpasının məntiqi bir davamı olacaq. Bu həqiqəti hamı başa düşür. Əgər danışıqlara ciddi şəkildə getməsə və Ermənistan qısa müddət ərzində ərazilərimizi boşaltmasa, müharibə qaçılmaz olacaq. Azərbaycan artıq bu siyasətini heç gizlətmək də istəmir. Keçirilən genişmiqyaslı hərbi təlimlər və son zamanlar alınan müasir silahlar məhz Azərbaycanın müdafiə imkanlarının daha da genişlənməsinə hesablanıb.

- Bu arada, Müdafiə naziri Zakir Həsənov ötən gün Türkiyədə səfərdə oldu və bir sıra görüşlər keçirdi. Bu səfərin əhəmiyyəti barədə fikirləriniz maraqlı olardı.

- Zakir Həsənovun Azərbaycanın əsas siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik tərəfdaşı olan qardaş ölkəyə səfəri çox vacib bir hadisədir. Azərbaycan müdafiə sahəsində Türkiyə ilə əməkdaşlıq üçün bütün imkanlarını istifadə etmək niyyətindədir ki, öz təhlükəsizlik və müdafiə imkanlarını, potensialını artırsın. Türkiyə bu proseslərdə hər zaman Azərbaycanın yanındadır. Bu baxımdan sözügedən əməkdaşlıq təbii prosesdir. O ki qaldı Türkiyənin Ermənistan-Azərbaycan konflikti ilə bağlı mövqeyinə, son zamanlar çox faydalı, əsaslı və qəti bəyanatlar səslənir. Bu, Azərbaycan və dünya ictimaiyyəti üçün bir siqnaldır. Ona görə də bu səfəri çox müsbət qiymətləndirirəm. Hesab edirəm ki, bu səfərin yüksək dəyərini hamı yekdilliklə anlayır.

- Tofiq müəllim, Skripal olayına görə ittiham olunan Rusiya hazırda ABŞ və Qərb dövlətləri tərəfindən təklənib. Bu təcridolunma aksiyası Moskvanı münaqişəli məsələlərlə bağlı korrektələrə məcbur edə bilərmi?

- Birincisi, SSRİ-nin çöküşündən sonra Rusiyanın bir dövlət kimi dünyada yeni mövqeyinin və rolunun müəyyənləşməsi prosesləri gedirdi. Rusiya öz nüfuzunu genişləndirməyə çalışırdı. Ancaq Rusiya rəhbərliyinin ikinci fövqəl-dövlət olmaqla bağlı ambisiyaları digər iqtisadi, siyasi və hərbi güc dairələri tərəfindən qəbul olunmadı. Nəhayət, Qərbin bu siyasətə qarşı mənfi reaksiyası fonunda Rusiyanın xarici siyasətində düzəlişlər qaçılmazdır. Bu dəyişikliklərin hansı səpkidə olacağı və Qərbi qane edib-etməyəcəyi hələ sual altındadır. Bu proses yeni başlayıb və indiki mərhələdə Gürcüstanın probleminə, Qarabağ, Dnestryanı və ya Krım məsələsinə, yaxud da onların bir hissəsinə təsir göstərəcəyi barədə konkret fikir söyləmək çətindir. Qərb istəyir ki, Rusiya öz qonşularına təsirini azaltsın. Bu da istər-istəməz bu və ya digər şəkildə Rusiya tərəfindən Ermənistana dəstəyin birmənalı azalmasına gətirib çıxaracaq. Bundan sonra ölkədə hansı vəziyyətin yaranacağını dəqiq demək çətindir. Ancaq hər halda bu proseslər və tendensiyalar mövcuddur, çünki onların predmetləri artıq görünür.

- Tofiq müəllim, Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi fonunda gedən son siyasi proseslərə baxışınız necədir?

- Ermənistanda hazırkı dəstə hakimiyyətdə qaldı. Sadəcə, prezident postunun səlahiyyətləri baş nazirə veriləcək. Yeni baş nazir prezidentin səlahiyyətlərini üzərinə götürdükdən sonra Ermənistanda real hakimiyyət yenə də Qarabağ klanının əlinə keçəcək və siyasi mənzərə dəyişməz olaraq qalacaq. Bu da siyasətdə ciddi dəyişiklikləri mümkünsüz edir.

- Skripal olayı fonunda Qərbin Rusiyaya qarşı getdikcə daha da artan aqressiyasını haqlı sayırsınız?

- Hazırkı böhran onu göstərir ki, artıq qırmızı xətt keçilib və ciddi şəkildə xəbərdarlıq verilir ki, Rusiya öz nüfuzunu bundan artıq genişləndirə bilməz. Rus diplomatlarının qovulması və Rusiyaya qarşı sərt sanksiyaların tətbiqi isə onu göstərir ki, Qərb öz mövqeyini kifayət qədər açıq və ciddi şəkildə Rusiya rəhbərliyinə çatdırır. Qısa müddətdə biz bunun nəticəsini görəcəyik. Çünki bəllidir ki, Rusiya Qərbə alternativ yarada bilməz. Yəni Rusiyanın rəqabət üçün nə iqtisadi, nə hərbi, nə də demoqrafik potensialı yetərlidir. Əgər Sovet İttifaqı soyuq müharibəni uduzubsa, deməli, Rusiya gec-tez, daha doğrusu, qısa bir müddətdə öz siyasətini dəyişməli olacaq.

- Yəni Rusiya dünyanın bölüşdürülməsi uğrunda apardığı savaşdan geri çəkiləcək?

- Bəli. Çünki bu bölüşmə üçün güc gərəkdir. Rusiyanın indiki vəziyyətdə iqtisadi imkanları İspaniyaya bərabərdir. Təbii ki, dünya da Rusiyanın ikinci fövqəldövlət olmaq ambisiyalarını qəbul etmir. O ki qaldı silah məsələsi və müdafiə imkanları ilə bağlı Rusiya rəhbərliyinin verdiyi bəyanata, hesab edirəm ki, bu, ilk növbədə daxili auditoriyaya ünvanlanıb. Çünki ABŞ və digər ölkələr Rusiyada hansı silahların olduğunu dəqiqliklə bilirlər. Yəni indiki dünyada hər şey bəllidir və nəyisə gizlətmək, kimisə qorxutmaq, sadəcə, başqa məsələlərə xidmət edir. Seçkilərin nəticələrindən sonra Rusiyanın siyasətində ciddi düzəlişlərə gedəcəyini istisna etmirəm.

- Tofiq müəllim, siyasət kluarlarında prezident seçkilərindən sonra Azərbaycanın Ermənistan və Qarabağla bağlı hücum siyasətinin sərtləşəcəyi barədə fikirlər dolaşır. Buna bir qədər aydınlıq gətirməyinizi xahiş edirik.

- Bu bəyanatları çox məntiqli sayıram. Çünki problemin sülh yolu ilə həllinə ümidlər var idi. Məqsəd itki vermədən həqiqəti və ədaləti bərpa etmək idi. Ancaq ermənilərin siyasəti buna imkan yaratmır. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağı yaddan çıxaracağını və ya torpaqlarını kiməsə bağışlayacağını gözləyənlər yanılırlar. Azərbaycan güclənib, yeri, zamanı gələndə və əlverişli şərait yarananda güc tətbiq edərək ərazi bütövlüyünü təmin edəcək.
“Maliyyə çatışmır, maaşlar vaxtlı-vaxtında verilmir” – Ərbil vilayət məclisinin sədr müaviniİraqın Kürdüstan muxtariyyətində iki il əvvəl olmuşam. O zaman ölkəni bürüyən İŞİD terroru insanların evdən bayıra çıxmasına belə təhlükə törədirdi. Amma hər halda həyat davam edirdi. Xüsusilə də Ərbilin mərkəzində - qədim qala divarlarının əhatəsindəki özü kimi qədim türkmən məhəlləsinin sakinləri gələcəyə nikbin baxırdılar. Amma sonradan, məlum olduğu kimi, Kürdüstanın müstəqilliyi barəsində referendum keçirildi və İraqla əlaqələr demək olar ki, kəsildi. İki il əvvəl Ərbildə qoyub gəldiyim dərzili, tacirli, ustalı, siyasətçili – gülər üzlü, istiqanlı türkmən qardaşlarımızın vəziyyəti bu gün necədir? Ərbil vilayət məclisinin sədr müavini, milliyətcə türkmən olan Azad Kürəci ilə söhbətim zamanı elə bu nigarançılığımı bölüşdüm.

- İşlərimiz ürəyimiz istəyən kimi getmir. Çünki bizim məclisin büdcəsi və hesab sistemi yoxdur. Bu azmış kimi, İŞİD bəlası da bölgəmizə çox böyük ziyanlar vurdu. Bu yandan da yerli hökumətdə yaranmış problemlər, onun məlum referendumdan sonra Bağdadla yaşadığı anlaşılmazlıqlar daxili böhranı bir az da qəlizləşdirdi. Amma şəxsən mənim yerli hökumətlə əlaqələrim yüksək səviyyədədir. Bunun sayəsində bir sıra işlər gördüm və hazırda bəzi planlarımı həyata keçirməyə çalışıram.

- Kürdüstan əhalisinin sosial vəziyyəti necədir, bir ara Bağdad büdcənizi kəsmişdi, maliyyəni hardan tapırsınız, maaşlar vaxtlı-vaxtında verilirmi, bazar-dükanlarınızda bolluqdurmu? Bunu bilirsiniz niyə soruşuram, referendumdan sonra axı Kürdüstan muxtariyyəti embarqolarla üzləşmişdi...

- Bağdad hökuməti Kürdüstana büdcə vermir. Düzdür, bir dəfə müəyyən miqdarda vəsait ayırmışdı, amma o da çoz az idi, maaşların ödənilməsinə çatmadı. Kürdüstanda insanların maaşları vaxtlı-vaxtında verilmir. O ki qaldı bazar-dükanlara, vəziyyət heç də ürəkaçan deyil.

- Bildiyim qədər, təxminən altı ay ərzində Ərbilin hava limanı qapalı qaldı, bunun Kürdüstan xalqına nə kimi təsiri oldu və ziyanlar necə aradan qaldırıldı?

- Ziyanı hədsiz böyük olub. İnsanlar səfər edə bimədilər, uçuşlar olmadığı üçün məhsul idxal-ixracı dayandı, iqtisadiyyatda durğunluq yarandı. Bu bazarlarda məhsul qıtlığı ilə özünü göstərdi. Hava limanının uçuşlara bağlanılması xüsusilə ağır xəstələrimizə zərbə vurdu. Çünki onlar müalicə üçün xaricə gedə bilmirdilər və təbii ki, dava-dərman da gəirilmirdi Ərbilə.

- Amma bu günlərdə təkrarən Ərbilə uçuşlara icazə verildi. Nə baş verdi, uçuşlar niyə dayandırılmışdı, niyə yenidən başladı? Bəlkə rəsmi Ərbil hansısa istəklərini güzəştə gedib?

- Düzdür, uçuşlar başlayıb, amma bir çox problem hələ də həllini gözləyir. Güzəştə gəlincə, Ərbil yerli hökuməti Bağdadı razı salacaq addımlar atır. Amma görünən budur ki, İraq hökuməti bu addımlardan məmnun qalmayıb. Yəni Kürdüstandan daha çox güzəştlər gözləyir, muxtariyyət üzərində nəzarətini artırmağa çalışır.

- Türkmən partiyaların Kərküklə əlaqəsi necədir?

- Türkmən partiyaların işləri əvvəlki kimi rahatlıqla davam edir. Düzdür, maddi sıxıntılar var və bu da partiyaların bir sıra proqramları həyata keçirməsinə mane olur. Amma hər halda işlər gedir. Hazırda iş müstəvisində Kərküklə bağlantımız yoxdur. Çünki referendumdan sonra Kərkük Bağdadın idarəçiliyi altında qaldığı üçün, sanki Ərbillə Kərkük arasında uçurum yarandı.

- Kürdüstanda yaşayan türkmən əhalinin yaşayışı necədir, onlara qarşı hər hansı mənfi münasibət hiss olunurmu? İki il əvvəl Kürdüstanda olarkən orada bir çox türkmənin milli kimliyini gizlətdiyini eşitdim. Referendumdan sonra vəziyyət hansı səmtdə inkişaf edib: həmin türkmənlər öz kimliklərinə qayıdırlar, yoxsa əksinə?..

- Kürdlərdən türkmənlərə qarşı hər hansı pis rəftar filan görmürük. Amma düz deyirsiniz ki, Ərbildə bir çox türkmən mənşəli ailə öz ana dilindən, soyundan və milli mədəniyyətindən imtina edib. Onlar bacardıqca çalışırlar ki, türkmən olduqları bilinməsin. Bu gün Ərbilə baxan yoxdur, tam yiyəsizlikdir. Bizə nə Türkiyədən, nə digər türk ölkələrindən, nə də Bağdaddan dəstək gəlir – tək-yalqızıq. Ona görə də Ərbil türkməninin vəziyyəti hər yerdə yaşayan türkmənlərinkindən ağırdır.

- İraqda tanınan siyasi partiyaların, məsələn, mərkəzi iqamətgahı Bağdadda və ya Kərkükdə olan, hansı ki, bu İraq Türkmən Cəbhəsi də ola bilər, Türkməneli Partiyası da, siyasi təşkilatların Ərbildəki ofislərinin işində bir axsama-filan oldumu, onların işinə yerli hökumət tərəfindən əngəl törədildimi?

- Heç bir əngəl-filan yoxdur. Amma İraqda və bölgəmizdə sabitliyin pozulması, təhlükə risqinin yüksək olması, inamsızlıq və maddi imakansızlıq iş prosesinə təsirsiz ötüşməyib. Kərkükdəki partiyalarla aramızda qopuqluq var.

- Partiyalardan söz düşmüşkən, Kürdüstan yerli parlamentində təmsil olunan beş türkmən partiyasının işi necə gedir? Türkmənlər olaraq bu partiyaların liderləri ilə ara-sıra toplaşıb milli- etnik problemlərinizi müzakirə edirsinizmi?

- Dediyiniz həmin beş partiya indi də yerli parlamentdə təmsil olunur. Amma işlər heç də ümumi müstəvidə getmir. Kərküklə də əlaqələrimiz qırılıb, bu da təsirini göstərir.

- Təxminən bir ay sonra İraqda parlament seçkiləri keçiriləcək. Seçki prosesi Kürdüstan ərazisində də baş tutacaqmı və ümumiyyətlə, bu məsələdə Ərbilin siyasi mövqeyi necədir?

- Əlbəttə, İraqda keçiriləcək parlament seçkiləri çox önəmlidir. Ehtimal edirik və hətta əminik ki, bölgəmizin problemlərini Bağdadla danışaraq həll etmək mümkündür. Yeni parlamentdən də çox şey gözləyirik.

Vüsal Tağıbəyli
Söyüşləri ölkə daxilindən kim idarə edir? – Şok açıqlamaSon vaxtlar xaricdə yaşayan və artıq adları hamıya bəlli olan dəstə üzvlərinin sosial şəbəkələr vasitəsiylə “söyüş layihəsi” adı altında başlatdığı antiazərbaycan kampaniyası, sözügedən layihənin məqsədləri ilə bağlı hüquq müdafiəçisi, Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqasının sədri Sahib Məmmədovun Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- Sahib müəllim, “söyüş layihəsi” adı altında başlayan çirkin kampaniyanın arxasında dayanan məqsədlərlə bağlı ictimai mesajlarınız diqqət çəkir. Bu kampaniyanın arxasında kimlər və nələr dayanır?

- Əslində, sosial şəbəkələr vasitəsiylə Avropadakı bəzi mənəviyyatsız 5-6 insanın “söyüş layihəsi” adı altında həyata keçirdiyi kampaniyalar antiazərbaycan xarakteri daşıyır və dövlət əleyhinə yönələn çirkin prosesin bir elementidir. Mən bu prosesə ayrı-ayrı görkəmli şəxsləri, dövlət xadimləri və prezidenti təhqiretmə kampaniyası kimi deyil, daha geniş kontekstdə baxıram. Bu proses əslində böyük kampaniyanın tərkib hissəsidir və bu gün başlamayıb, sözügedən kampaniya məqsədli şəkildə təşkil olunmuş və müxtəlif mərkəzlərdən, o cümlədən ermənilərə bağlı olan müəyyən qüvvələr tərəfindən idarə olunur. Bu şəbəkənin üzvləri hələ bir neçə il öncə Avropaya saxta sənədlərlə gedən insanları səfərbər etməyə başladılar. Ümumiyyətlə, çoxməqsədli bu layihənin əhəmiyyətli hissəsi isə Azərbaycanda hazırlanmışdı. Xaricdə yaradılan şəbəkənin tərkibinin çox hissəsi azərbaycanlılardan ibarət olsa da, onların bir hissəsi hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərir. Bu da əlbəttə ki, həmin şəbəkənin bir layihəsidir. Bu şəbəkənin “görkəmli” nümayəndələrinin kimlərdən ibarət olduğu bəllidir. Şəbəkəni idarə edənlərin bir hissəsi hazırda Moskvada, digər bir hissəsi Haaqa, Praqa və Almaniyada, başqa bir bir hissəsi isə Avropa İttifaqında, Avropa Şurasında, ATƏT strukturlarında və BMT-də keçirilən tədbirlərdə təmsil olunurlar. “Daha elit” hissə isə ermənilərin təşkil etdiyi əlavə tədbirlərdə Azərbaycan əleyhinə çıxış edir. Bir qism isə müxtəlif ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının yaratdığı “araşdırıcı” mərkəzlərlə əməkdaşlıq edir, yalan laboratoriyalarında antiazərbaycan materilaları hazırlamaqla məşğul olur. Nəhayət, başqa bir qism ideoloji təxribatla məşğul olaraq, Avropada və başqa yerlərdə KİV-lər yaradıb. İrəvanda separatçı radio, Meydan TV, Obyektiv TV və müxtəlif KİV-lər bu hissənin fəaliyyətinin bariz nümunəsidir. “Söyüş layihəsi” də bu gün həmin şəbəkənin fəaliyyətinin bir növüdür. Ona görə də məsələyə sadə prizmadan yanaşmağın tərəfdarı deyiləm ki, onlar yalnız öyrədilmiş müəyyən adamlardır və belə bir çirkli işlə məşğuldurlar. Çünki bu layihə bitsə də, yeniləri ortaya çıxacaq.

- Bəs, Azərbaycana qarşı başladılan bu kampaniyanın məqsədi nədən ibarətdir?

- Məqsəd təbii ki, Azərbaycanın Avropa İttifaqı və dünyanın digər aparıcı ölkələri ilə əməkdaşlığına mane olmaqdır. Bilirsiniz ki, iri transmilli layihələr yalnız Azərbaycanın iradəsi ilə gerçəkləşmir, burada başqa dövlətlər də iştirak etməli və bəzən xarici banklar da maliyyələşməni həyata keçirməlidirlər. Əsl məqsəd məhz bunların qarşısını almaq, ölkəmizin beynəlxalq təşkilatlardakı nüfuzunu aşağı salmaq və Azərbaycanın oradakı təmsilçiliyinə mümkün hallarda xitam vermək, beləliklə də Ermənistanın Dağlıq Qarabağı işğal faktını “legitimləşdirmək” siyasəti həyata keçirməkdir. Yəni beynəlxalq aləmdə süni surətdə Azərbaycanın nüfuzu aşağı salındıqca, işğalçı Ermənistanın şansları genişlənir. Həmin “azərbaycanlılar” da məhz bu məqsədlə səfərbər ediliblər. Bu, uzağa gedən bir layihədir və “söyüş aksiyası” da onun bir tərkib hissəsidir. Bu kampaniya Azərbaycan dövlətinin simvollarına və ölkənin siyasi rəhbərliyinə qarşı aksiyadan da geniş bir məqsəd güdür. Təəssüf ki, belə bir geniş şəbəkənin yaranmasına ölkə daxilində şərait yaradanlar var. Onlar nəinki xaricdə, hazırda ölkə daxilində də bu çirkin fəaliyyətlərindən əl çəkmirlər. Təəssüf doğuran həm də odur ki, bəzən bu şəbəkəyə bilmədən də qoşulanlar olur. Kimsə hakimiyyətdən qisas almaq üçün şəbəkənin üzvü olmaya-olmaya oraya qoşulur və dəstək verir. Məsələn, siyasi məhbus “müdafiəsi” altında aksiyalar keçirilir və bunu da eyni şəbəkə təşkil edir. Bəzi insanlar isə bilməyərəkdən həmin aksiyalarda iştirak edirlər. Ona görə də hesab edirəm ki, bu sarıdan məlumatlandırma aparanda şəbəkəni, onun nüvəsini və onun başında duranları ifşa etmək lazımdır, nəinki 5-6 məsuliyyətsiz gədə-güdəni.
"AntiAzərbaycan şəbəkənin niyyətini puça çıxaracağıq"Artıq prezident seçkilərinə az bir müddət qalıb. Təxminən iki həftə sonra ölkənin siyasi həyatında mühüm əhəmiyyət kəsb edən hadisə, prezident seçkiləri keçiriləcək. Ölkədə seçkiöncəsi keçirilən rəy sorğuları, eləcə də aparılan dəyərləndirmələr onu deməyə əsas verir ki, prezidentliyə namizədlər içərisində ən çox dəstək qazanan və etimad göstərilən şəxs hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi, Cənab İlham Əliyevdir. Cəmiyyətin demək olar ki, bütün kateqoriyalarından olan vətəndaşlar birmənalı olaraq Cənab llham Əliyevi dəstəkləyir və 11 aprel tarixində İlham Əliyevə səs verəcəklərini ifadə edirlər. Elə ölkə əhalisinin təxminən 30 faizinə qədərini təşkil edən Azərbaycan gənclərinin də seçimi məhz Cənab İlham Əliyevdir desək yanılmarıq. Yeni Azərbaycan Partiyasının Xaçmaz rayon təşkilatının üzvü, gənc ictimai-siyasi fəal Aygün Osmanova da deyir ki, ölkənin gənclər ordusunun seçimi məhz Cənab İlham Əliyevdir. Aygün Osmanovu deyib ki, gənclərin Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi, hazırkı dövlət başçısı İlham Əliyevi dəstəkləməsini şərtləndirən amillər kifayət qədərdir.

"OLAYLAR"-a verdiyi müsahibədə Aygün Osmanova əminliklə bildirib ki, aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinin qalibi məhz Cənab İlham Əliyev olacaq. O, seçkiöncəsi bir sıra Avropa ölkələrində Azərbaycan əleyhinə təşkil olunan kampaniyalara da münasibət bildirib və belə xoşagəlməz halları qətiyyətlə pisləyib.

-Aygün xanım, bildiyimiz kimi aprelin 11-də ölkədə növbəti dəfə prezident seçkiləri keçiriləcək. Seçkilərdən gözləntiləriniz nədən ibarətdir?

-Əvvəla qeyd edim ki, Azərbaycan vətəndaşları bu seçkilərə yüksək əhval-ruhiyyə, xoş ovqatla gedir. Seçkiqabağı təbliğat-təşviqat mərhələsində seçicilərlə keçirilən görüşlər, cəmiyyətin ayrı-ayrı təbəqələrindən olan insanların həmin görüşlərə göstərdiyi böyük maraq onu deməyə əsas verir ki, vətəndaşların prezident seçkilərinə olan marağı kifayət qədər böyükdür. Məlumat üçün qeyd edim ki, bu günlərdə seçkilərin təbliğat-təşviqat mərhələsi çərçivəsidə Xaçmaz rayonunun Müqtədir və Nabran qəsəbələrində seçicilərlə keçirilən görüşdə mən də iştirak edirdim və həmin görüşdən gəldiyim qənaət, seçicilərin keçirilən bu kimi görüşlərə göstərdikləri maraq da onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan vətəndaşları 11 aprel seçkilərində aktiv iştirak edərək etibar etdikləri, güvəndikləri ən layiqli namizədə səs verəcəklər. Heç şübhəsiz ki, bu namizəd də Cənab İlham Əliyevdir.

-Gənclər hər zaman cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi hesab edilib və ictimai-siyasi proseslərdə aktiv iştirak ediblər. Bu mənada 11 aprel seçkilərində də ölkə gənclərinin fəal iştirak edəcəklərini söyləyə bilərikmi?


-Tamamilə doğru buyurursunuz ki, gənclər tarixin bütün dövrlərində cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi hesab edilib. Məlum olduğu kimi Azərbaycan əhalisinin təxminən 30 faizindən çoxunu gənclər təşkil edir. Günümüzdə gənclər ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında fəal rol oynayır, cəmiyyət həyatında yaxından iştirak edirlər ki, bu da dövlətin, əsas etibarilə də dövlət başçısının gənclərə diqqət və qayğı ilə yanaşmasının məntiqi nəticəsidir.

Ümumiyyətlə, bu gün Azərbaycan gənci hərtərəfli şəkildə dövlət qayğısı ilə əhatələnib desək yanılmarıq. Gənclərin təkcə ictimai-siyasi həyatımızda deyil, eləcə də idman, elm, təhsil, mədəniyyət sahələrində uğurlar əldə etməsi, öz istedadlarını nümayiş etdirməsi üçün dövlət tərəfindən hər bir şərait yaradılıb. Paytaxt və regionlarda inşa edilən onlarla Olimpiya İdman Kompleksləri gənclərimizi pis vərdişlərdən uzaqlaşdırmaq, onların sağlam ruhda böyüməsi ilə yanaşı, bu sahədə uğurlar əldə etmək, Azərbaycanın adına medallar qazandırmağı da şərtləndirib. Məhz bu sahədə həyata keçirilən uğurlu siyasətin nəticəsində Azərbaycan idmançıları dünya və Avropa çempionatlarında, eləcə də digər mötəbər yarışlarda yüzlərlə qızıl medallar qazanaraq Azərbaycanın bayrağını yüksəklərə qaldırıb, onu idman ölkəsinə çeviriblər. Ən son İslam Həmrəyliyi Oyunlarında, eləcə də 2015-ci ildə baş titan İlk Avropa Oyunları zamanı bizlər bunun əyani şahidinə çevrildik. Paralel olaraq gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili istiqamətində də ölkədə məqsədyönlü addımlar atılır, müvafiq işlər görülür. Paytaxt Bakıda və regionlarda çoxsaylı Gənclər Evlərinin acılması, gənc istedadların üzə çıxarılması, gənclərin bilik və bacarıqlarının artırılması məqsədilə səmərəli təşəbbüslərin reallaşdırılması, ölkədə keçirilən beynəlxalq tədbirlərə, yarışlara gənclərin könüllü olaraq cəlb edilməsi bütün bunların əyani sübutudur. Bir sözlə ölkə başçısı gənclərimizin ölkənin bütün sahələrində fəal istirakının təmin olunması üçün məqsədyönlü addımlar atır, lazımı tədbirlər həyata keçirir. Bütün bunlar dövlət başçısının gənclərə diqqət və qayğısı ilə yanaşı, həm də biz gənclərə etibar etdiyinin göstəricisi, əyani sübutudur.

-Bəs ölkə gəncləri dövlətin, dövlət başçısının bu etimadını nə dərəcədə doğruldurlar?


-Əlbəttə ki, ölkə gənclərinin böyük bir qismi dövlətin və dövlət başçısının onlara göstərdiyi diqqət və qayğını yüksək dəyərləndirir, öz fəallıqlarını, aktivliklərini ortaya qoyur, nümayiş etdirirlər. Bu baxımdan dövlətimiz üçün mühüm siyasi hadisə, prezident seçkiləri ərəfəsində olan Azərbaycanda bu gün gənclər siyasi proseslərin aktiv iştirakçısı kimi çıxış edirlər. Artıq əminliklə deyə bilərik ki, Azərbaycan gəncləri öz seçimlərini edərək aprelin 11-də baş tutacaq prezident seçkilərində səs verəcəkləri namizədi tam müəyyənləşdiriblər və bu Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi Cənab İlham Əliyevdir.

-Bu arada bəzi Avropa ölkələrində yaşayan gənclərin seçkilər ərəfəsində pozuculuq əməlləri ilə məşğul olması, bir sıra rəsmi şəxslərə qarşı qeyri-etik ifadələr işlətməsini necə dəyərləndirərdiniz?

-Təəəsüf hissi ilə qeyd edirəm ki, belə gənclərimiz də var. Ancaq sevindirici haldır ki, bu kimi şəxslər məhdud sayda, barmaqla sayıla biləcək qədərdirlər. Sadəcə həmin şəxslər erməni lobbisi və Azərbaycanı sevməyən dairələrin təsiri altına düşən, onların maddi dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən bir qrup xəyanətkarlardır. Mən deyərdim ki, onlar bu kimi pozuculuq, qeyri-etik əməlləri ilə ermənilər qədər, hətta onlardan artıq şəkildə dövlətə, dövlətçiliyimizə zərbə vururlar. Ancaq müsbət qeyd edilməli məqam ondan ibarətdir ki, bir qrup xəyanətkarın yol verdiyi bu qeyri-etik hərəkətlər cəmiyyət, xüsusilə gənclər tərəfindən dəstəklənmir və onların bu əməlləri qəti şəkildə pislənilir. Əminliklə deyə bilərik ki, Azərbaycanın gənclər ordusu Prezidentimizi dəstəkləməklə ölkədə sabitliyi pozmağa cəhd göstərən qüvvələrin, antiAzərbaycan şəbəkənin niyyətini puça çıxaracaq.
Dünyanın tanınmış siması olan Antonio Reguera Azərbaycanda Antonio Reguera: "Azərbaycanda əcnəbilərə əməkdaşlıq üçün yaradılan imkanlar məni bura daha da cəlb edir"

“Azərbaycan düşündüyümdən qat-qat yüksək dərəcədə inkişaf etmiş ölkədir”


Diaspor Jurnalistləri Birliyinin "Azərbaycanın əcnəbi dostları" layihəsi çərçivəsində beynəlxalq aləmdə yüksək nüfuza malik olan Antonio Reguera ilə müsahibəni təqdim edirik. Tanınmış "R&M Lubrication" kampaniyasının rəhbəri olan Antonio Reguera İspaniya, xüsusən də Latın Amerikası ölkələrində böyük biznes şəbəklərinə sahibdir. Nəzərə çatdıraq ki, ispan əsilli Antonio Reguera, həmçinin dünyanın ən reytinqli ovçularının siyahında yer alır. Sevindirici haldır ki, Antonio Reguera həmyerlimiz, 80-dan çox ölkədə ov edən peşəkar ovçu Faiq Babanlının yaxın dostudur. Elə məhz Faiq Babanlının dəvəti ilə Antonio Reguera Azərbaycana gəlib.

-Azərbaycana ilk dəfədirmi gəlirsiz?

-Xeyir. Mən 5 il əvvəl Azərbaycanda ilk dəfə olmuşam. Artıq ikinci gəlişimdir. Bu 5 il ərzində Azərbaycan çox inkişaf edib. Bakının görünüşü tamamilə dəyişib. Hündür, müasir binalar Bakını Avropa şəhərlərinə oxşadır.

Eşitdiyimə görə, Azərbaycanda Novruz bayramı ərəfəsidir. Fürsətdən istifadə edib Azərbaycan xalqını Novruz bayramı münasibətilə təbrik edirəm.

-Azərbaycanı kimin vasitəsilə tanıyıbsız?

-Mənim Azərbaycanla əlaqələrimin yaranmasına səbəb peşəkar ovçu Faiq Babanlıdır. Biz onunla Boliviyada tanış olmuşuq.Mən Azərbaycan haqqında ilk dəfə ondan eşitmişəm. Azərbaycanı mənə tanıdan və sevdirən də odur.

Düzü, mən fikirləşrdim ki, Azərbaycan zəif inkişaf etmiş ölkədir. Amma bura gələndən sonra düşüncələrim tamam dəyişdi. Azərbaycan düşündüyümdən qat-

qat yüksək dərəcədə inkişaf etmiş ölkədir. Azərbaycanda əcnəbilərə əməkdaşlıq üçün yaradılan imkanlar məni bura daha da cəlb edir.

-Azərbaycanda sizə maraqlı olan nədir?


-Mənim bir çox ölkələrdə dostlarım var. O cümlədən Azərbaycanda da Faiq Babanlı, Asif İlyasov kimi dostlara sahibəm. Mən dostlarımı necə sevirəmsə, onların ölklərini də o cür sevirəm. Sizin ölkədə əməkdaşlıq, biznes əlaqələrinin qurulmasl üçün geniş imkanlar var. Bu üzdən biz də

"R&M Lubrication" kompaniyasının Azərbaycanda nümayəndəliyini açmağı planlayırıq. Bu, bizim Qafqazda və MDB ölkələrində ilk ofisimiz olacaq. Biz bir çox ölkədə biznes şəbəkəmizi qurmuşuq. Ayrıca beynəlxalq sularda üzən gəmilərimiz var. Azərbaycana isə texnika və neft yağları ilə bağlı təkliflər verəcəyik. Bunlardan yararlandıqda məsrəflər xeyli dərəcədə azalır. Ümid edirəm ki, bizim kompaniyanın məhsulları aidiyyəti qurumlar tərəfindən bəyəniləcək.

-Bilirik ki, siz həm də ov həvəskarısız. Azərbaycanda ov edibsizmi?

-Ovçuluq mənim üçün hobbidir. Mən saysız ölkədə ov etmişəm. Elə Azərbaycana da ilk dəfə ov üçün gəlmişdim. Onu da deyim ki, Azərbaycanda ovçuluq turizimi üçün unikal şərait var. Burada ovçuluq turizimini peşəkar səviyyədə inkişaf etdirmək olar. Əslində, ovçuluq bir imicdir. Dünyanın tanınmış simlarının Azərbaycana gəlməsi üçün ovçuluq turizimini inkişaf etdirmək əhəmiyyətlidir.
Dünyanın tanınmış siması olan Antonio Reguera Azərbaycanda
Şir ürəyi yeyən azərbaycanlı ovçuAzərbaycanlı ovçu Yeni Qvineyada adamyeyən qəbilələr arasında ov edəcək

“Dünyada mənim kimi vəhşi heyvan ovu edən çox azdır”

Faiq Babanlı: “Ovçunun öncə güclü hissiyyatı və enerjisi, həmçinin ətrafdakı təhlükəyə ani reaksiyası olmalıdır”


"Azərbaycan brendi" layihəsini təqdim edirik. Devizi "Azərbaycanın brendi onun insanıdır" olan layihənin ilk insan kapitalı peşəkar ovçu kimi dünyanı fəth edən Faiq Babanlıdır. 41 yaşlı Faiq Babanlı ilə söhbət edərkən onun ruhən qat-qat yaşlı və həyat təcrübəsinin olduğu görünür. O, vaxtilə güləş və qaydasız döyüşlə məşğul olaraq böyük uğurlar qazanıb. 15 ildir ki, Safari Ov Klubu Azərbaycanın rəhbəridir. Həmyerlimiz ekstremal ovçu kimi dünyada nömrə birlər siyahısına düşüb və buna görə də dünyanın ən tanınmış ovçuları arasında onun da adı çəkilir. 80-dən çox ölkədə ov edən Faiq Babanlı daima Azərbaycanın təbliğatını da aparır.

-Peşəkar ovçudan əsas nə tələb olunur? Yəni ovçu ova gedərkən özünün ovlanmaması üçün nəyə diqqət etməlidir?
- Ovçunun öncə güclü hissiyyatı və enerjisi, həmçinin ətrafdakı təhlükəyə ani reaksiyası olmalıdır. Bunlar ovçunun cəngəllikdə ovlanmaması üçün ən vacib faktordur. Onun ərazisinə düşəndə heyvan dəqiq bilir ki, sən haradasan. Çünki buralar onun arealıdır. Mən hər şeyi hissiyyatla görürəm. Əgər mən nəyi isə hiss etdimsə, heç kim mənim fikrimi dəyişə bilməz.
İkincisi, peşəkar ovçuda böyük ürək olmalıdır. Ən vacibi də odur ki, ölüm mələyini tanımalısan. Dünyada mənim kimi vəhşi heyvan ovu edən çox azdır. Çünki ölüm qorxusu var.
Mən o etapı çoxdan keçmişəm. Mən atıcılıqda seçilirəm, yəni hədəfi nəzərdə tutmuram. Heyvana atmaq tam başqadır, vəhşiyə atmaq tam başqa, cəngəllikdə isə atmaq tamam başqadır. Məsələn, dağda çox uzaq məsafədən bucaq altında atırsan.
Peşəkar ovçu tək güllə atmaqla fəxr etməməlidir. Əvvəla, hər heyvana eyni güllə ilə atəş açmaq olmaz. Məsələn, filin gülləsi ayrıdır, şirin gülləsi ayrıdır və s. Hər heyvanın növünə görə gülləsi var.

-Siz peşəkar ovçu olaraq hansı cəhətinizə görə dünyada özünüzü nömrə bir hesab edirsiniz?

-Mən özümü nömrə bir hesab etmirəm. Mənə belə deyirlər.

-Bəs nömrə birlərin arasında...
- Mən insan ayağı dəyməyən ən təhlükəli nöqtələrdə ov edirəm. Nömrə bir varsa da, hamısı o dərəcədə deyil. Dünyada tanınmış ovçular var. Cəngəlliyə isə ov üçün ancaq mən gedirəm. Çünki cəngəlliyə adam girmir. Orada sözün əsl mənasında həyat təhlükəsi var.
Şir ürəyi yeyən azərbaycanlı ovçu
-Dünyada ovçuların reytinq siyahısı var. Onlar nəyə əsasən o siyahıya salınır?
- Orda müəyyən şlemlər var; qızıl şlem, brilyant şlem. Məsələn, hansısa ovçu dağkeçilərinin kolleksiyasını yığır. Onunla reytinq siyahısına alınır.
Bununla yanaşı, ovçuluqda "Dangerous game" var. Hansı ovçu Afrikanın 5 (leopard, fil, vəhşi camış, kərgədan, şir) heyvanından bir neçəsini vursa, o, dünya ovçuları arasında seçilir.

-Bəs siz hansı cəhətinizə görə həmin reytinqə düşübsünüz?

- Mən ekstremal ovçu olduğuma görə o siyahıya düşmüşəm. Həmçinin mən dediyim 5 heyvandan 4-nü ovlamışam. Təkcə qalır kərgədan. Qeyd edim ki, bu heyvanları ovlamaq üçün hər birinə görə dövlətə müəyyən məbləğdə ödəniş etməlisən.
Mənim ovlarımın çoxu dünyada göstərilmir. Mən cəngəllikdə vəhşi heyvanlarla üz-üzə gəlirəm. Bunu məndən başqa heç bir ovçu etmir. Hər kəs ovdan bir cür adrenalin alır. Mən də ekstremal şəraitdəki ovlarımdan adrenalin alıram...

- Adətən, sizin kimi ölümün gözünə dik baxan insanlara deyirlər ki, şir ürəyi yeyib. Baxıram ovladığınız heyvanların arasında şir də var. Siz ovladığınız hansısa şirin ürəyini yeyibsizizmi?
- Əlbəttə, çox yemişəm. Həqiqətən, şirin yeyiləsi bir yeri varsa, bu da ürək əzələsidir. Yəni mən onu yeməmişəm ki, özümə güc gəlsin. Sadəcə, dadlı olduğuna görə yemişəm.

-Ümumiyyətlə, şir ürəyi yeyəndən sonra insan, həqiqətən də özündə hansısa güc hiss edirmi?
-Mən hiss etmirəm (gülür). Amma mən ölümdən qorxmayaraq şirlə qarşılaşıb onu ovlayarkən özümdə bu gücü hiss edirəm.
Şir ürəyi yeyən azərbaycanlı ovçu
-Dünyada vəhşi heyvanları sizin kimi cəngəllikdə ov edən təxmini neçə ovçu var?
- Ora gedən adamları mən görürəm və onları bütün dünya tanıyır. Amma onların hamısı bir dəfə gedir. Mən isə onların getdiyindən daha da dərinliklərə, təhlükələrin olduğu yerlərə gedirəm. Məni daha çox özünə çəkən Amazon cəngəlliyidir. Mən ruhən ora çox bağlıyam. Mənə lazımdır ki, cəngəlliyin içərisində nə olduğunu görüm. Mən dünyanın ən ucqar və çətin keçidləri olan yerlərində ov etmişəm. Amma Amazon cəngəlliyi tamam başqa bir aləmdir.

- Amazonda ov etməyin nə kimi özəlliyi var?
-Ölüm qorxusunun olması. Oranın özünəməxsus atmosferi var. Ölüm qorxusunun olması insanda yüksək məsuliyyət tələb edir. Bunu hər an hiss edirsən. Hiss edirsən ki, təbiət səni sıxıb çıxartmaq istəyir. Orada ovun vaxt məhdudiyyəti yoxdur. Cəngəllikdə yatmaq olmaz. Hər an ovlanmayasan deyə, daim ayıq olmalısan. Məsələn, mən ora gedəndə bəzən elə olur ki, 4-5 sutka yatmıram.

-Bəs Azərbaycanın təbliğatını necə aparırsınız?
-Hər bir ölkədə ov aləmində tanımmış şəxsiyyətlər var. Mən onlarla görüşəndə Azərbaycan haqqında da danışıram. Azərbaycanın xaricdə təbliğatı mənim üçün vacibdir. Mən ova gedəndə hər kəsə üzərində Azərbaycanla bağlı yazılar olan köynəklər geyindirirəm. Ayrıca mən hara ova gedirəmsə, ora Azərbaycanın bayrağını sancıram. Mənə deyirlər ki, bura gələn yoxdur deyə, bayrağı görən olmayacaq. Mən də deyirəm ki, vertolyotla uçanların görməsi üçün bayrağı burada sancıram. Yəni dünyanın ən tanınmış insanlarının ov üçün gəlib gedə bilmədiyi əlçatmaz yerə məhz azərbaycanlı gedir və orada Azərbaycanın Dövlət bayrağı dalğalanır. Bununla yanaşı, kampımın üzərində də hər zaman Azərbaycan bayrağı asılır.

-Dünya şöhrətli ovçuları Azərbaycana gətirə bilirsinizmi?

-15 ildən artıqdır ki, dünya şöhrətli insanlar mənim dəvətimlə Azərbaycana leqal ova gəlir və qonağım olurlar. Elə son gələnlərdən biri İsveç futbolçusu Zlatan İbrahimoviç idi. Yəni dünyada başqa tanınmış çox insanlar var ki, Azərbaycanda gəlib ov edirlər. Bu insanlar bizi sayıb gəlirlər. O adam keyfiyyətlidir ki, onun çoxlu əlaqələri var.
Hər insan harasa gedəndə bilməlidir ki, kimin yanına gedir. Əgər onun kalibri dəvət edən adamla eynidirsə, bu dəvəti qəbul edir. Biz özümüz də xaricdə harasa dəvət ediləndə bu kimi məsələlərə xüsusi diqqət edirik. Yəni bizi dəvət edən dünya şöhrətli adamdırsa, onun beynəlxalq arenada xüsusi çəkisi varsa, onun dəvətini qəbul edib gedirik.
Şir ürəyi yeyən azərbaycanlı ovçu
-Bildiyimiz kimi, Azərbaycana turist axını gücləndikcə, turizm sahəsi üzrə yeni istiqamətlərin yaranması zərurətə çevrilir. Azərbaycanda ovçuluq turizmini inkişaf etdirmək üçün əlverişli şərait varmı?
- Ölkəyə turist axınını artırmaq üçün ov birinci vasitədir. Azərbaycanda ovçuluq turizmini inkişaf etdirmək olar, amma bu iş hökmən dövlət nəzarəti altında olmalıdır. Çünki ov hər hansı heyvanın qırılıb yox olmasına gətirib çıxara bilər. Keniyanı misal çəkim. Keniyada ov etməyə icazə verilmir. Heyvan çoxdur, amma ov yoxdur.
Peşəkar ovçu hər qarşısına çıxan heyvanı vurmur. O seçib heyvanın ən qocasına güllə atır. Xaricdən gəlib ev etmək istəyən qonağı biz müşayiət edirik. Biz ona istiqamət veririk ki, hansı heyvanı vurmaq olar və ya olmaz. Biz özümüz də hansısa ölkəyə gedəndə ov üçün hər heyvan növündən asılı olaraq rəsmi lisenziya alaraq ödəniş edirik.

-Elə heyvanlar var ki, onların sayı lazım olandan daha çoxdur və ovlanması vacibdir. Azərbaycanda təbiətə ziyan verən belə heyvanlar varmı?

- Buna misal olaraq deyim ki, canavarların Azərbaycanda təhlükəsi var. Eyni zamanda çaqqalların və yenotların da azaldılması mütləqdir.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin işçilərinin verdiyi məlumata görə, canavarlar maralları və dağkeçilərini yeyirlər. Bu da həmin heyvanların təbii artımının qarşısını alır. Canavarları da tələ qurmaq və ya zəhərli dərmanlarla yox, ancaq ov üsulu ilə azaltmaq olar. Çünki ovçu gözlə görüb vurur.

-Azərbaycanda ovçuların peşəkarlaşmasına nə dərəcədə ehtiyac var?
- Azərbaycanda ovçuluq tam dövlət nəzarəti altında olmalıdır.Bizim əsas məqsədimiz Azərbaycanda pərakəndə ovçuluq məsələsini aradan qaldırmaqdır. Buna görə də Azərbaycanda ovçuların peşəkarlaşmasına çalışırıq. Həmçinin Azərbaycandan xaricə ov təşkil edirik. Həmkarım Asif İlyasovla birgə real ov filmləri çəkib dünyaya yayırıq. Bütün dünya bizi Safari Ov Klubu Azərbaycan (safari.az) adı ilə tanıyır.
Biz müxtəlif beynəlxalq ov cəmiyyətlərinin tədbirlərində iştirak edirik. Fəaliyyətimiz dəfələrlə qiymətləndirilib. Elə bu günlərdə ABŞ-da Beynəlxalq Ov Cəmiyyəti tərəfindən təltif edildik.

-Sizin ovçuluq sahəsində müəlliminiz olubmu?

- Mənim bir müəllimim olub, o da həyatdır. O məni möhkəm döyüb. Şəxsi mənafe və şöhrəti düşünmədən həyatımı sürmüşəm. Etdiyim işlərin nəticəsində dünyanın müəyyən dairələrinin diqqətini çəkmişəm. Buna görə də dünya məni tanıyıb.
Bilirisiz, bizim daxilimizdə hər şey var. Biz, sadəcə, ondan tam istifadə edə bilmirik. Ona görə də gərək insan adlı mexanizmi işlətməyin ustası olasan. Allah insanı ideal yaradıb. Buna görə də insan çox böyük məxluqdur. Hər şey insanın anlamından asılıdır. Mənim üçün insanın əsas şəxsiyyəti önəmlidir.

-Siz ovçuluqdan nə kimi mənəvi zövq alırsınız?
-Ovçuluq mənim daxili qidamdır. Mən əsas vaxtımı daxilimi nizam-intizama salmağa və enerji balansımı qorumağa sərf edirəm. Mən vaxtdan istifadə edib öz daxilimi enerji ilə yükləyirəm. Bütün bunları mən ovçuluqla edirəm.

-Sizin üçün əlçatmaz olanı edibsinizmi? Yəni ovçu olaraq öz istəyinizə çatıbsınızmı?
- Mən hər zaman qarşıma ən çətin hədəflər qoymuşam və bu hədəflərin maksimum dərəcədə yerinə yetirilməsinə can atıram. Bəli, mənim üçün əlçatmaz olanı çoxdan etmişəm. Və mənim etdiyimi hər ovçu edə bilməz…

-Növbəti ovunuzu harada etməyi planlaşdırırsınız?
-Ov edilməyən yerlərə dəvət almışıq. Planımız Yeni Qvineyaya getməkdir. Mən oxla da yaxşı atıram. Yeni Qvineyada adamyeyən qəbilələr var. Onlarla ov edəcəm.
Şir ürəyi yeyən azərbaycanlı ovçu
-Dünyanın Azərbaycana marağını artırmaq üçün nə etmək lazımdır?
- Dünyanın Azərbaycana marağını artırmaq üçün insan faktoru məsələsi önə çəkilməlidir. Yəni azərbaycanlılar öz qəhrəmanlıqlarını ölkə daxilində deyil, xaricdə göstərməlidirlər. Çünki ölkə daxilində onu kimsə görmür. Xaricdə bütün sahələrdə tanınmış şəxslərin sayı artmalıdır. Ölkənin qiyməti onun şəxsiyyətlərinə görə verilir.
Mən 80-dən çox ölkədə olmuşam və bütün qitələrdə ov etmişəm. Ovladığım heyvanların vətənimdə yaratdığım şou-rumda canlı obrazlaşdırılmış kolleksiyasını etmişəm. Biz bu işə bir neçə ölkənin mütəxəssislərini cəlb edirik. Bununla cəngəlliklərin reallığını göstərirəm. Bura gələnlər gördüklərinə heyran olurlar.
Nəzərə alın ki, ovçuluq yüksək sferadır. Dünyaya göstərmək istəyirik ki, Azərbaycanda da bu sahəyə uyğun şəxsiyyət var. Xaricdə soydaşlarımız Azərbaycanda da belə işlərin görülməsi haqqında fəxrlə danışa bilərlər. Demək, bütün iş həll olunub. Yəni artıq biz varıq. Bir günə 10 ilin işini görürük. Çünki biz Azərbaycan üçün yetişmişik. Bir ölkənin hər hansı sahəsi üzrə insanının tanınması, bu ölkənin dünyada tanınması deməkdir.

Qeyd: İnsan kapitalı üzərində brendləşməyə xidmət edən “Azərbaycan brendi” (Brand of Azerbaijan) layihəsi Prezident yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının üzvü, katibi Nərgiz Xələf və Diaspor Jurnalistləri Birliyinin sədri Fuad Hüseynzadə tərəfindən könüllü olaraq icra edilir. Layihənin məqsədi insan kapitalı faktorunu önə çəkmək, müxtəlif sahələrdə uğur əldə edib dünyaya səs salan azərbaycanlıları yerli və xarici ictimaiyyətin nəzərinə çatdırmaqdır.
Hakimiyyətə qarşı iyrənc kampaniya: onu kim aparır?BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyevlə bu dəfəki söhbətimizdə prezident seçkiləri və son zamanlar ortaya çıxan söyüş kampaniyaları ətrafında danışdıq.

Avrasiya.net Ovqat.com-a istinadən millət vəkilinin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, seçki prosesi başladı və siz də seçkidə namizəd kimi iştirak etməyə qərar verdiniz. Amma seçkini boykot edənlər də var. Niyə hesab edirsiniz ki, seçkidə iştirak cəmiyyətimiz üçün daha faydalıdır?

- Ümumiyyətlə, siyasi partiyalar seçkidə iştirak etməlidir, hətta şərtlər onun üçün əlverişli olmasa belə… Ona görə ki, seçki kampaniyasından istifadə edib seçicilərlə daha sıx əlaqələr yarada, platformanı, fikirlərini insanlara çatdıra bilirsən. Bəzilərinin fikrincə, qalib gəlmək şansın yoxdursa, seçkilərə qatılmaq da mənasızdır. Mən isə belə düşünmürəm. Seçkilərdə iştirakı idman yarışına bənzədirəm. Hansısa bir çempionatda zəif, imkanları məhdud komandalar yarışı tərk etmədiyi kimi, siyasi partiyalar da seçkilərdən yayınmamalıdır. Bəzi siyasilər bu arqumentlə də razılaşmır, hakimi ədalətsiz olan bir yarışa qatılmağın faydasızlığına inanırlar. Bu mülahizədən də eyni məntiq ortaya çıxır: bir komanda hakimin ədalətsizliyini düşünüb yarışdan imtina edirsə, deməli, bəri başdan məğlubiyyətlə razılaşır.

Üstəlik, hakimin ədalətsiz və ya ədalətli olacağı yarış prosesi zamanı müəyyənləşir. Hətta hakimin ədalətsizliyinə yüz faiz əmin olsan belə, yenə də yarışıa qatılmaq lazımdır.

Seçkiyə qatılmaq üçün vacib deyil ki, öz namizədinlə iştirak edəsən. Başqa namizədi də dəstəkləyə bilərsən. Partiyalar bütün hallarda seçkilərdə iştirak etməlidir. Çünki seçkilərdə iştirak çoxpartiyalı sistemin inkişafına, siyasi mədəniyyətin, demokratik ənənələrin formalaşmasına töhfə verir. Bu baxımdan, düşünmürəm ki, seçkiləri boykot cəmiyyət üçün daha faydalıdır. Əksinə, boykot taktikası siyasi mübarizəni dinc müstəvidən ayırıb hansısa qarşıdurmalara aparmaq cəhdindən başqa bir şey deyil. Baxmayaraq ki, Azərbaycanın indiki reallığında bu cür gərginliklər yaratmaq da mümkünsüzdür.

- Səhv etmirəmsə, boykot taktikasına üstünlük verənlərin məqsədlərindən biri də Azərbaycan hakimiyyətinin beynəlxalq arenada qeyri-demokratik imicini möhkəmləndirmək istəyindən qaynaqlanır. Bununla da hakimiyyətin xarici dəstəyinin kəsiləcəyinə və nəticə etibarilə zəifləyəcəyinə inanılır. Necə fikirləşirsiniz, bu taktika uğur qazana bilməzmi?

- Bu taktikadan ermənilər də istifadə edirlər. Onlar da düşünürlər ki, Azərbaycan hakimiyyətinin qeyir-demokratik imici formalaşdırılsa, Dağlıq Qarabağ problemini öz xeyirlərinə həll edə bilərlər. Ermənilərin zənnincə, rəsmi Bakının bu imici möhkəmlənərsə, beynəlxalq birlik Dağlıq Qarabağ üzərində Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpasına imkan verməyəcək. Sözdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyündən danışılsa da, real adımlar atılmayacaq. Uzun illərdən bəri ermənilər məhz bu prinsipi əllərində rəhbər tutublar. Bizim hakimiyyət ehtirası ilə alışıb yanan bəzi insanlarımız isə öz səhv siyasi taktikalarıyla bu arqumentə haqq qazandırırlar.

Mən, əlbəttə, bu fikirlərimlə "biz problemlərimiz barədə danışmamalıyıq" da demək istəmirəm. Fikrimcə, bu vəziyyətdə ən optimal yol problemləri ölkə daxilində çözməyə çalışmalıyıq.İnsanları marifləndirməklə,demokratik cəmiyyət üçün hazırlamaqla. Bu çox vaxt aparsa belə... Seçkilərin verdiyi imkanlardan faydalanıb problemləri ictimailəşdirərək, həllinə nail olmaq özü-özlüyündə bir qələbədir. Siyasi partiyaların qələbəsi təkcə qazandığı mandatlarla ölçülmür. Həm də həll edə bildiyi problemlərlə ölçülür. Bəzən bu nailiyyətlər əsl siyasi dividentə çevrilib partiyalara yaxın gələcəkdə hakimiyyət də qazandırır. Seçkilərdən kənarda dayanıb xarici qüvvələrə bundan istifadə imkanı vermək isə ölkənin milli maraqlarına zidd olduğu üçün siyasi partiyaları da xalqın gözündən sala bilər.

Bir də açığını deyim ki, seçkilərin önə çəkilməsi özlərini barışmaz adlandıran qüvvələr üçün göydəndüşmə oldu. Çünki payızda keçiriləcəyi gözlənilən seçkilərdə çox ağır məğlubiyyətə uğrayacaq və öz tərəfdarları qarşısında bunun hesabatını verəcəkdilər. Amma indi əllərində yaxşı bəhanələri var. "Seçkilərin vaxtı 6 ay önə çəkildiyi üçün boykot yolunu seçdik" deyib indiki statuslarını qoruya biləcəklər. İndiki statusları isə onları, yaxınlarını və ailələrini tam qane edir.

- Elədirsə, sual yaranır; hökumət niyə o zaman radikal müxalifətin əlinə oynadı?

- Hökumətin bu qərarı verərkən radikal müxalifətə nə qazandırıb nə qazandırmayacağını hesaba qatdığını düşünmürəm. Bu addımın atılması tamamilə başqa problemlərdən qaynaqlanırdı və kifayət qədər incə düşünülmüş, ağıllı qərar idi. Bizim partiya üçün əlverişli olmamasına baxmayaraq, ölkənin maraqları baxımından bu addım atılmalıydı. Ona görə ki, biz hələ bilmirik, qarşıdakı 6 ayda qonşu ölkələrdə hansı proseslər baş verə və Azərbaycana necə təsir edə bilər. Yaxud payızda hansı dövlətin Azərbaycanla bağlı nə kimi planları var.

Azərbaycan elə bir coğrafi mövqedə yerləşir ki, həm Qərb dövlətlərinin, həm də regional güclərin burada maraqları toqquşur. Belə bir mürəkkəb vəziyyətdə hökumətin bir nömrəli vəzifəsi stabilliyi qorumaqdır. Bəzi müxalifət nümayəndələri deyirlər: nə baş vermişdi ki, hökumət növbədənkənar seçkilərə getdi? Məncə isə, hökumətin borcu nəyinsə baş verməsini gözləmədən ölkəni mümkün təhlükələrdən sığortalamaq üçün önləyici qərarlar qəbul etməkdir. Növbədənkənar seçkilər də bu cür qərarlardan biridir.

Fikrimcə, növbədənkənar seçkilərin Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlar prosesiylə də ciddi əlaqəsi ola bilər. Bilirsiniz ki, Ermənistanda və Rusiyada seçkilər yazda keçiriləcək. Onlarda yeni hökumət təsdiqlənən kimi, Azərbaycanda seçki prosesinə start veriləcəkdi. Payızda seçki olacaq, seçkidən sonra isə yeni hökumət qurulacaqdı. Həm Rusiya və Ermənistanın, həm də Azərbaycanın başı tam bir il seçki prosesinə qarışacaqdı və Dağlıq Qarabağ probleminin müzakirəsində 2018-ci il tamamilə itirilmiş dövr kimi tarixə düşəcəkdi. İndisə seçkilər Ermənistan və Rusiya ilə təxminən, eyni vaxtda keçiriləcək. Bu isə imkan verəcək ki, seçkilərdən sonra Azərbaycan Dağlıq Qarabağ məsələsində özünün qəti tələb və şərtlərini ortaya qoysun.

Düşünürəm ki, seçkiləri önə çəkməklə Azərbaycan hökuməti həm də ciddi islahatlara start verə biləcək...

- Seçkilərdən sonra nə kimi islahatlar gözləyirsiniz?

- Seçkilərdən sonra həm siyasi, həm iqtisadi, həm hüquqi, həm də kadr islahatları gözlənilən və arzuolunandır.

Bilirsiniz ki, Azərbaycan müxalifəti parlamentin idarə olunmasında heç bir şəkildə iştirak etmir, hər hansı fraksiya yarada biləcək gücdə deyil və bu xüsusiyyətimizlə Qafqazda yeganə ölkəyik. İlk növbədə bu problemin aradan qaldırılması istiqamətində ciddi işlər görülməlidir.

Eyni zamanda hökumət yenidən formalaşdırılacaq. Zənnimcə, bəzi kadr dəyişikliklərinə çox ciddi ehtiyac var və yəqin ki, yeni hökumətin qurulması zamanı bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılacaq. Növbədənkənar seçki prosesi də bu islahatların 6 ay əvvəl başlamasına imkan verəcək. Müəyyən sahələrdəki problemlərin həlli xeyli dərəcədə kadrlardan asılı olduğundan hökumətin zaman məsələsinə bu cür həssas yanaşması başadüşüləndir.

Hər halda seçkilərin tamamlanmasına o qədər də uzun zaman qalmayıb və nələrin baş verəcəyini seçkidən sonra daha aydın görəcəyik.

- Bayaq maraqlı bir məqama toxundunuz. Dediniz ki, xaricdən də Azərbaycana hansısa təhlükə gözlənilirdi. Yəni, təhlükə o qədər ciddi idi ki, hökumət seçkilərin zamanını 6 ay qabağa çəkdi?

- Bəli. Siz fikir vermişdinizsə, keçən seçki öncəsi Rusiyada "Milyarderlər İttifaqı" adlı qurum yaradıldı. Hamı da bilirdi ki, o qurumda təmsil olunan insanların əksəriyyətinin bizim Prezidentlə şəxsi münasibətləri vardı. Onlardan bəzilərinin, ümumiyyətlə, ictimai-siyasi fəaliyyəti yox idi. O adamlar könüllü olaraq heç vaxt eyni qurum ətrafında birləşməzdilər.

Üstəlik, həmin qurum, guya, Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların problemləriylə məşğul olmağı qarşısına məqsəd qoymuşdu. Halbuki, o adamların əksəriyyətinin indiyə qədər elə bir qayğılarının olmadığı da bəlli idi. Aydın şəkildə görsənirdi ki, bu qruplaşmanın arxasında başqa niyyətlər var. Məqsəd onlar vasitəsilə Azərbaycana təzyiq etmək idi.

Soruşa bilərsiniz ki, bənzər proseslərin bu seçki ərəfəsində də baş verəcəyini hardan bilirsiniz?

Bu suala cavab olaraq, adicə bir misal çəkim; son zamanlar, xüsusilə növbədənkənar seçki elanının ardınca sosial şəbəkələrdə necə iyrənc bir kampaniyanın başladıldığından, yəqin ki, sizin də xəbəriniz var. Hökumət nümayəndələrinə, onlar kimi düşünməyən ayrı-ayrı şəxslərə qarşı təhqiramiz söyüş kampaniyası aparılır. Çox aydın sezilir ki, bu iyrənc kampaniya vahid bir mərkəzdən idarə olunur. Üstəlik, bu iyrənc kampaniyanı aparanların da ümumiyyətlə siyasətə dəxli yoxdur. Yəni biri var, Azərbaycanda siyasətlə məşğul olub, təzyiqlərə məruz qalasan, istədiklərini ala bilməyəsən, biri də var, ümumiyyətlə təsadüfi adam olasan. Bu iyrənc kampaniyanı aparanların böyük əksəriyyəti təsadüfi adamlardır. Və bu adamlar birdən-birə xaricdən ləyaqətsiz formada hücum kampaniyası aparırlar. Hesab edirəm ki, seçkilər payızda keçirilsəydi, bu hücumlar daha kəskin xarakter alacaqdı. Hətta bəlkə başqa təxribatlar da, planlar da hazırlanmışdı. Azərbaycan hakimiyyəti növbədənkənar seçkilərə getməklə faktiki olaraq, bu təxribatçıları da hazırlıqsız yaxaladı. Xarici kəşfiyyat orqanlarının hazırladıqları təxribatların bir çoxunun qarşısı alındı. Onların da təhqir kampaniyasından başqa heç bir imkanları qalmadı.

Qaldı ki xarici kəşfiyyatın əlində maşaya çevrilən ləyaqətsiz adamların fəaliyyətinə, hesab edirəm ki, bu əxlaqsız kampaniya, xüsusilə siyasi mübarizənin ailə müstəvisinə keçirilməsi Azərbaycanın siyasi atmosferini eybəcərləşdirmək istəyən düşmənlərin işinə yarayır. Qərbdə də ölkəmizi istəməyən xeyli qüvvələr var və onlar yaxşı anlayırlar ki, Azərbaycan nə qədər Avropaya inteqrasiya xətti tutsa da, Şərq mentalitetinin daşıyıcısıdır. İslam dinin müqəddəs dəyərləri bizim mentalitetimizin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Bu mentalitetdə ailə dəyərlərinə böyük əhəmiyyət verilir. Xarici kəşfiyyat orqanları da məhz bu damarımızdan istifadə edərək, Azərbaycan siyasi hakimiyyətini çətin vəziyyətdə qoymaq, nüfuzdan salmaq istəyirlər. Onların bu siyasətinin alətinə çevrilənlər isə öz ləyaqətsiz davranışlarıyla düşmən dəyirmanına su tökürlər. Nəticədə Azərbaycanda siyasi atmosferi korlanmaqla yanaşı, həm də mənəvi dəyərləri dağıtmaq istəyirlər.

- Haqlısınız. Amma gəlin razılaşaq ki, bu təhqir kampaniyasını yürüdənlər təkcə hakimiyyətdən narazı qüvvələr də deyil. Hakimiyyətin özü də zaman-zaman müxaliflərinə qarşı eyni metoddan istifadə edir. Sizə elə gəlmir ki, Sizin kimi orta yol tutan siyasilərdən biri çıxıb bütün tərəfləri ləyaqətli mübarizə müstəvisinə dəvət etməli və bu istiqamətdə bütün səylərini əsirgəməməlidir?

- Mən dəfələrlə bu təşəbbüslə çıxış etmişəm. Məsələn, bu yaxınlarda verdiyim müsahibələrimdən birində demişdim ki, hazırda əxlaqlı siyasətdən danışan insanlar həmin o söyüş söyən, ləyaqətsiz yol tutan, cəmiyyətin “tualet böcəkləri” adlandırdığı ünsürlərlə aralarına məsafə qoymalıdırlar. Mən sizin də saytınız vasitəsilə bir daha bəyan edirəm ki, heç vaxt ən rəzil və şərəfini itirmiş birisinin belə ailəsi üzərindən siyasi mübarizədə iştirak etməmişəm və bu cür ləyaqətsiz yol tutanların mənim yanımda yeri olmayıb və olmayacaq da – nə dünən, nə indi, nə də gələcəkdə. İstərdim ki, bu sözü Əli Kərimli, İsa Qəmbər və digərləri də bəyan etsinlər. Məhz bu zaman həmin söyüş kampaniyası aparanları cəmiyyətdən təcrid edə bilərik. Onlar ictimai qınaqla üzləşdiklərindən islah olunarlar. Anlayarlar ki, hətta hakimiyyət dəyişilsə belə, onların yeni iqtidar komandasında yeri olmayacaq və ləyaqətsiz adamları heç bir düşərgə qəbul etməyəcək.

Amma gördüyünüz kimi, heç biri açıq şəkildə bu cür bəyanat vermirlər, “tualet böcəkləri ilə arada heç bir məsafə saxlamırlar. Niyə? Çünki rəqiblərinə qarşı aparılan bu mübarizəni özlərinin maraqlarına uyğun hesab edirlər. Bu ləyaqətsiz qarşıdurmalardan faydalanmaq istəyənlərə üzümü tutub deyirəm ki, cəmiyyətdə mənəvi abu-hava çirklənərsə, bundan hamı zərər görər. Çirkli cəmiyyətdə sən təmiz gəzə bilməzsən. Hamı kimi, sən də bu çirkaba bulaşacaqsan. Bu həm də hakimiyyətin daha sərt siyasət yürütməsinə gətirib çıxaracaq. Əhali də bu sərt dəsti-xətti dəstəkləyəcək. Bunu da sizin saytınız vasitəsilə bəyan etmək istəyirəm. Təhqiramiz kampaniyalar demokratiyaya heç bir töhfə verə bilməz. Çünki demokartik mühitin formalaşması üçün alternativ fikirlər səsləndirilməlidir.Bütün keyfiyyətlərin ilə rəqiblərindən üstün olduğunu göstərməlisən. Ləyaqətsiz kampaniya aparanlar isə heç bir alternativ düşüncə ortaya qoymur, ancaq söyüş yağdırırlar. Normal insanlar da düşünürlər ki, ilahi, bu əxlaqsız insanlar, “tualet böcəkləri” hakimiyyət orqanlarına doluşsalar, Azərbaycanın axırı necə olacaq.

Sən bu hökumətdən narazı ola bilərsən, haqsızlıqlarını, qanunsuzluqlarını da görə bilərsən. Amma bu sənə o haqqı vermir ki, etiraz etmək əvəzinə təhqir yağdırasan. Siz uzun illər ölkənin ictimai-siyasi həyatında yer almış jurnalistsiniz, sizdən soruşuram: harda görünüb ki, qanunsuzluğa qarşı əxlaqsız mübarizə aparasan və qalib gələsən?

- Təbii, əxlaqsız mübarizə metodu siyasi yol deyil. Hər yol öz hədəfinə doğru gedərsə mənzilə aparıb çıxarar. Siyasi mübarizə də siyasi müstəvidə olmalıdır. Amma bir məsələ də var. Hakimiyyət də gərək müxaliflərə qarşı mübarizədə nəzakət çərçivəsini qorusun. Zaman-zaman müxaliflərin, o cümlədən Əli Kərimlinin də üzərinə ailə müstəvisindən hücuma keçilir…

- Mən heç kimə qarşı əxlaqsız kampaniyanı müdafiə etməmişəm və etmirəm. Amma qarşı tərəfdən hansısa qanunsuzluq baş verirsə, bu sənin də eyni qanunsuzluğu ondan da kobud formada davam etdirməyinə əsas ola bilməz. Belə deyək, bir adam sənin ailə üzvlərini ağır şəkildə təhqir edib. Sən də onun səviyyəsinə düşüb heç bir günahı olmayan qadınlar haqqında əxlaqsız sözlər danışmalısan?

- Təbii, olmaz.

- Söhbət bundan gedir. Söhbət həm də ondan gedir ki, bu ləyaqətsiz mübarizə metodu casusluq fəaliyyətilə əlaqədar ola bilər. Ölkənin hüquq-mühafizə orqanları ilə yanaşı, ictimai xadimləri də bu fəaliyyətə qarşı mövqelərini ortaya qoymalıdırlar. Çünki, söhbət təkcə hansısa hakim zümrəyə mənsub insanların şəxsindən yox, həm də dövlətimizin təhlükəsizliyindən gedir. Açıq deyəcəyəm; məncə, bu ləyaqətsiz mübarizə metodunu seçənlər bəlkə də xarici xüsusi xidmət orqanları tərəfindən əməkdaşlığa elə pis formada cəlb olunublar ki, ailələrini düşünmədən bu addımı atmağa məhkumdurlar. Bəlkə də haqlarında elə materiallar var ki, yayımlansa, başlarına güllə sıxmalıdırlar. Görünür, onlar da ölümdənsə, şərəfsiz yaşamağa üstünlük verirlər.

Düşünürəm ki, istər hökumət içərisindən olsun, istərsə də müxalifət düşərgəsindən, kimlər ki bu kampaniyaya dəstək verirlərsə, bir daha cəmiyyətimizin hara getdiyi barədə oturub ciddi-ciddi düşünməlidirlər. Bu kampaniyaya son verilməlidir. Siyasi mübarizə siyasi metodlarla aparılmalıdır. Kimlərsə, mümkündür ki, bu metodlarla ədalətli, demokratik cəmiyyət qurula biləcəyini düşünürlər. Ancaq bu kampaniya cəmiyyətimizi əks istiqamətə sürükləyir. Bizi hədəflərdən daha da yayındırır, hakimiyyətin sərt siyasi xətt yürütməsinin önünü açır, ən əsası isə bu siyasətə xalqın dəstəyini təmin edir.

Fikrimcə, hökumət üzvləri də bu cür əxlaqsız mübarizə metoduna eyni qaydada cavab verməməlidir. Çörçilin məşhur bir sözü var, deyir ki, “dayanıb yol kənarından sənə hürən hər itə daş atsan , mənzil başına gedib çata bilməzsən”. Çünki başın it qovalamağa qarışar.

- Qüdrət bəy, bu çirkin kampaniya ilə bərabər cəmiyyətimizdə ortaya çıxan bir tendensiya da narahatlıq doğurur. Bəzən görürsən ki, “tualet böcəkləri” adlandırılan adamların bu hərəkətlərinə görə valideynləri, qohum-əqrəbaları məsuliyyətə cəlb edilirlər. Bəs, bu nə dərəcədə qanunidir?

Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, cəza fərdi xarakter daşıyır. Heç kim ailə üzvünün qanunsuz əməllərinə hüquq müstəvisində cavabdeh deyil. Amma onun mənəvi məsuliyyətini də inkar edə bilmərik. Hər kəsin ailəsinin hər hansı üzvü ailəni rüsvay edən, ona başucalığı gətirməyən bir əməl törətsə, ailə üzvləri ona adekvat addımlar atır və o ləkəni yumaq istəyir. Görürsən ki, bu əməli törədənlərin yaxınları baş verənlərə görə öz qohumlarından imtina edirlər. Bəzi müxaliflər isə bunu başqa amillərlə, hakimiyyətin təzyiqiylə əsaslandırır. Nəticədə ləyaqətsiz adamlara sanki qahmar çıxılır. Zənnimcə, bu məsələyə də diqqət yetirilməli, öz vicdanlarının səsinə qulaq asanlara ictimai təzyiq göstərilməməlidir. Eyni zamanda onların hüquqi cəhətdən günahkar olmadıqları da qəbul edilməlidir.
”Azəbaycan mənim ürəyimdə yaşayır”Bu gün elə bir insanla müsahibə elədim ki, o, şəxsən mənim həyatımda heç vaxt unudulmayacaq. O, uzun illər əvvəl Azərbaycanda səfir olub və biz jurnalistləri özündən ayırmayıb, səmimi və qayğıkeşliyi ilə hamımıza mənəvi kömək olub. Bu insan Rumıniyanın Azərbaycandakı keçmiş səfiri, professor Tahsin Cəmildir.

Tahsin Cəmil bu gün də öz vətənində - Rumıniyada yaşayır, Avropanın ən məşhur universitetlərindən birində dərs deyir. Hətta Azərbaycana sevgisinin sübutu olaraq çalışdığı universitetin nəzdində Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin açılmasına da nail olub. Nə isə, gəlin bu böyük elm adamı və keçmiş diplomatın bu günki həyat və fəaliyyəti ilə elə öz dediklərini oxuyaraq tanış olaq…

- Həmişəki kimi, həyat yoldaşım Nafiyə xanımla birlikdə Buxarestdə yaşayıram. Qızım Edis yoldaşı Decanla birlikdə İsveçdədirlər və artıq 11 ildir ki, ordadırlar. Hər ikisi həkimdir, orda böyük bir xəstəxanada çalışırlar. Nəvəm Denis Buxarestdəki “Carol Davila” adında Tıbb Universitetinin ikinci kurs tələbsidir. Onu da deyim ki, onun ata-anası da həmin universietin yetirmələridir. Nəvəm çox fəal tələbədir, hər dəfə imtahanlarda yüksək uğurlar qazanır. Hamımız onun nailiyyətlərinə görə çox sevinirik. Bir baba kimi nə arzu edə bilərəm: Allah ömür versin, şərdən-bəladan qorusun onları - elə siz azərbaycanlı qardaşlarımı da.

- Yenə universitetdə çalışırsınız, yoxsa başqa bir sahədə fəaliyyət göstərirsiniz?

- Artıq 10 ildir ki, Kluj-Napoka Universitetində işləyirəm. Çox qədim, həm də verdiyi təhsili ilə məşhur olan universitetdir. Mən bu ali təhsil müəssisəsinin professoruyam. Allaha çox şükürlər, verdiyim dərslərdən və elmdən başqa heç bir işim yoxdur.

- Yadımdadır ki, «Babeş-Bolyai» Universitetində Türkologiya və Orta Asiya Araşdırmaları İnstitutu qurmuşdunuz və o vaxt böyük məqsədləriniz vardı - Rumıniya ilə türk xalqları arasında elmi körpü qurmaq istəyirdiniz. Bu müstəvidə işləriniz davam edirmi və ümumiyyətlə, məqsədlərinizi davam etdirəcək yetirmələriniz varmı?

- Əlbəttə, 2009-cu il oktyabrın 30-da, o zamankı rektorumuz, keçmiş təhsil, sonra isə xarici işlər naziri olmuş professor Andrey Marga və o vaxtlar əziz dostum və qardaşım, Azərbaycanın Rumıniyadakı keçmiş səfiri Eldar Həsənovun da iştirakıyla Türkologiya və Orta Asiya Araşdırmaları İnstitutuun rəsmi açılışı olmuşdu. Həmin institut mənim təşəbbüsümlə qurulduğu üçün hörmətli rektorumuz elə məni ora direktor təyin elədi. Ondan sonra təyin olunan və hələ də rektor vəzifəsində çalışan məşhur tarixçi alim, akademik İoan-Aurel Pop da mənim həmin instituyun direktoru vəzifəsində saxladı. Yəni bu gün də Türkologiya İnstitutunun direktoruyam. Onu da deyim ki, 2017-ci ilin dekabr ayından etibarən institutumuzun adı rəsmən dəyişdirilərək indiki kimi – Türkologiya İnstitutu adlandırılıb. Hər il yayımladığımız “Studia et Documenta Turcologica” adlı dərgimizin bu il 5-ci sayı çap olunmaq üzrədir.

- Dərgilərinizdə nələr yazılır, nədən bəhs olunur?

- Məsələn, ötən il yayımlanan 4-cü sayımızda təxminən yüz səhifəlik bir bölümü çox mötəbər dostum, məşhur şair, rəhmətlik Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 90-cı dönümünə həsr olunmuşdu.

- Türkdilli ölkələrin və onların elm-təhsil müəssisələrinin institutunuza münasibəti necədir, əlaqə saxlayırsınızmı?


- Təəssüf ki, Türkiyə, Azərbaycan və Tatarıstandan başqa heç bir ölkə institutumuza və dərgimizə maraq göstərmir. Biz Qazaxıstan və Türkmənistanın Rumıniyadakı səfirliklərinə dəfələrlə müraciət etdik, Astanaya və Aşqabata məktublar, hətta nümayəndələr göndərdik, təəssüf ki, heç bir cavab ala bilmədik. Ona görə də artıq Qazaxıstan və Türkmənistandan, eləcə də onlar kimi biganə davranan digər ölkələrdən cavab gözləməkdən vaz keçmişik. Ulu dostum, rəhmətlik Əbülfəz Elçibəy son nəfəsindək inanırdı ki, türk dünyası birləşəcək. Amma nə edək, Nikolay İlminskinin bölücü metotları indinin özündə də dağıdıcı təsirini göstərir.

- İnstitutunuzun məqsədi-qayəsi nədir, konkret nə kimi işlər görür?

- Türk ölkələri arasında, xüsusilə yuxarıda da adlarını çəkdiyim ölkələr – Türkiyə, Azərbaycan və Tatarıstan arasında körpü rolunu oynayırıq. Buna baxmayaraq, elmi araşdırmalarımız, dərs və konfranslarımız bütün türk dünyasını əhatə etməkdədir və gələcək də belə olacaq. Yəni məqsədimiz türk dünyasını ümumilikdə, həm də fərdi şəkildə Rumıniyaya və bütün elm aləminə tanıtmaqdır.

- Məqsədlərinizi davam etdirəcək davamçılar yetişdirmisiniz?

- Yanımda iki könüllü əməkdaşım var: doktor Adina Fodor vədoktor Marqarita Aslan. İkisi də türk dilində əla danışır. Hətta doktor Adina Fodor keçən il Türkiyədə səkkiz aylıq kurs keçərək türk dilini mükəmməl şəkildə mənimsəyib. Təbii ki, uzun illər öncədən dostum olan professor Kalin Felezeu ilə də əməkdaşlıq etməkdəyik. Demək istəyirəm ki, gələcək üçün mütəxəssislər hazırlayırıq. Amma iş yalnız bununla yekunlaşmır. Türk dünyasının maraqlı dövlət və ayrı-ayrı təşkilatları bu müəssisəyə sahib çıxmalı, onun yaşaması və inkişafına hərtərəfli dəstək verməlidirlər. İsmayıl Qaspıralının yaxşı bir sözü var: Dağıtmaq asandır, qurmaq çətin.

- Bir zamanlar Azəerbaycanda səfir olaraq çalışdınız. Maraqlıdır ki, bu gün xatirinizdə ölkəmizlə bağlı nələr yaşadırsınız? Ümumiyyətlə, sonradan Bakıya yolunuz düşdümü, yaxud Rumıniyada yaşayan və işləyən azərbaycanlılarla hər hansı təmasınız varmı? Yadımdadır, bir vaxtlar müsahibələrinizdə deyirdiniz ki, hətta Bakıya səfir göndərilməzdən öncə də Musa Qasımlı, Nəsib Nəsibli, Hadı Rəcəbli və sair kimi dostlarınız olub...

- Azəbaycan yaddaşımda deyil, ürəyimdə yaşayır. Ona görə də Azərbaycan və azərbaycanlılar hər zaman və harda oluramsa olum, mənimlədir. Bakıda sonuncu dəfə 3-4 il əvvəl olmuşam.Ora bir beynəlxalq forumda iştirak eləmək üçün dəvət olunmuşdum. Təəssüf ki, azərbaycanlı köhnə dostlarımdan bir çoxunu görə bilmədim və sonrakı illərdə də heç vaxt qarşılaşmadıq. Buna baxmayaraq, əminamanlıqda olduqlarını bilirəm və bu məni sevindirir.

- Azərbaycanın Rumıniyadakı səfirliyinin tədbirlərində iştirak edirsiniz?

- Əlbəttə edirəm. Azərbaycanın Buxarestdəki səfiri ilə çox yaxşı münasibətlərim var. Çünki onunla çoxdan tanışıq. Amma səfirlyin yeni əməkdaşlarını tanımıram. Yeri gəlmişkən, bu yaxınlarda cənab səfir mənə təşəkkür məktubu da göndərib, çox sevindim, sağ olsun.

- Çoxdan bir dissertant tələbəniz vardı – Fəxri Kərimli, əlaqələriniz davam edirmi? Yəqin bilirsiniz, o, hazırda Çexiyada yaşayır...

- Fəxri mənim sevimli doktor tələbəm, hətta deyim ki, mənəvi övladımdır. Onunla və digər azəbaycanlı doktor tələbələrim olan İqbal Hacıyev və Jalə İsmayılla da fəxr edirəm. Fəxri keçən həftə Praqadan zəng eləmişdi, xeyli söhbətləşdik. Jalə ilə email vasitəsilə məktublaşırıq, İqballa isə burada – Buxarestdə görüşürük.

- Son müsahibəmizdə demişdiniz ki, köhnə xatirələrinizdən ibarət kitab yazmağa başlamısınız. Kitab çap olundumu və orada Azərbaycanla bağlı nələr yazdınız?

- Hələ yazıb bitirməmişəm. Amma inşallah ki, bu uğurlu təsadüfdür – məhz bu gün kitabın Azərbaycanla bağlı bölümünü yazıb tamamladım. Azərbaycanla bağlı hissə tam 87 səhifədir. Bütövlükdə kitab 15 hissədən ibarətdir. Təxminən 500 səhifəsini yazmışam, əlavə 80-100 səhifə də yazmağı planlaşdırıram. Kitab “Tarixin yollarında” adlanır. Ona görə ki, həm özüm tarixçiyəm, həm də xüsusilə son otuz ildə tarixdə iz qoyanlar arasında keçirdiyim günlərdən qalan xatirələr toplanıb. İnşallah bu yay onu çap etdirəcəyəm.

Vüsal Tağıbəyli
Ceyhun Ələkbərov: “Efiopiya ilə Azərbaycanın ən böyük oxşar cəhəti qədim sivilizasiyaya malik olmalarıdır”Efiopiya Federal Demokratik Respublikasının Azərbaycandakı fəxri konsulu Ceyhun Ələkbərov Modern.az saytına müsahibə verib. Müsahibədə Efiopiya-Azərbaycan arasında iqtisadi-siyasi əlaqələrindən tutmuş, konsulun Xocalı soyqırımı ilə bağlı fikirləri yer alıb.

- Ceyhun müəllim, 2017-ci ilin sonunda Efiopiyanın Azərbaycandakı fəxri konsulu təyin olundunuz. Fəxri konsulların təyinatında əsas məqsəd nədir?

- Öncə onu vurğulayım ki, fəxri konsulların əsas rolu iki ölkə arasında iqtisadi, mədəni, ictimai, elmi münasibətlərin qurulmasında fəal iştirak etməkdir. Bu post konsul fəaliyyətinin sahələrindən biridir. Bir ölkənin digər ölkədəki fəxri konsulu həm onu təyin edən ölkənin, həm də təyin edildiyi ölkənin vətəndaşı ola bilər. Əgər təmsil olunan ölkənin burda diplomatik korpusu yoxdursa, münasibətləri daha da yaxınlaşdırmaq üçün fəxri konsulun üzərinə daha böyük məsuliyyət düşür. Zaman-zaman qarşılıqlı səfərlərlə bu əməkdaşlıq daha genişlənir.

- Konsul təyinatınızdan danışaq. Necə oldu ki, fəxri konsul oldunuz? O vaxta qədər səfirlikdə çalışmışdınızmı?


- Əvvəla, fəxri konsul təyinatına qədər səfirlikdə çalışmamışam. Bu təyinata qədər QHT rəhbəri, eyni zamanda iş adamı kimi fəaliyyətim var idi.

- Həm ictimai, həm də iqtisadi sahələrdə çalışmaq bir qədər sərbəst qərarlar verilməsinə imkan verir. Amma diplomatik sektorda çalışmaq sərbəst qərarları bir növ buxovlayır. İlk günlər çətinlik hiss etdinizmi?

- Düzünü desəm, hər bir insan yeni bir işə başlayanda həyəcansız olmur. Lakin işimə məsuliyyətlə yanaşan birisi kimi deyə bilərəm ki, qısa müddətdə özümü bu prosesə də adaptasiya edə bildim. Çalışıram ki, hər bir işimizdə qaydalar əsas rol oynasın. Əgər bir iş həvalə olunubsa, onu idarə etməyə hobbi kimi yanaşmağa çalışıram. Fəxri konsul da bir vəzifədir. Özü də elə bir vəzifədir ki, 2 dövlət arasında iqtisadi, mədəni, müəyyən mənada siyasi əlaqələrin qurulmasına xidmət edir. Mən də Efiopiyanın Azərbaycandakı fəxri konsulu olaraq bu ölkəni təmsil etdiyim üçün ikitərəfli əlaqələrə öz töhfələrimi verməyi hədəfləmişəm. Həm də Azərbaycan vətəndaşı olaraq gördüyüm işlər dövlətimizin, ümumi mənafeyimizin xeyrinədir. Düşünürəm ki, bu həm məsuliyyətli, həm də şərəfli bir vəzifədir.

- Dediniz ki, təyinata qədər iqtisadi işlərlə məşğul olurdunuz və bu baxımdan prosesləri daha yaxşı analiz etməyi bacarırsız. Həm də iqtisadçı olaraq suala cavab verməyiniz maraqlı olardı: Azərbaycandakı iş adamlarının yerini necə görürsünüz ?

- İqtisadiyyat sahəsi Azərbaycanda hər gün əvvəlkindən də irəli gedir və iş adamlarının daha da çoxalmasına, iş imkanlarının artmasına böyük təsir edir. Xalqımızın sosial-rifahı üçün bu, ilk şərtlərdən biridir.

- Həyat yolunuzda vacib və eyni zamanda müxtəlif sahələrdə fəaliyyətiniz sizə ilk öncə nəyi təlqin etdi?


- Nədənsə uşaq vaxtlarımda hüquqşünas olmağı çox arzulayırdım. Qismət elə gətirdi ki, iqtisadiyyat sahəsi üzrə təhsil aldım və iqtisadçı oldum. Sonra Azərbaycan həqiqətlərini təbliğ edən QHT yaratdım. Amma hər şey bir tərəfə, kimliyindən asılı olmayaraq ilk növbədə keyfiyyətli insan olmaq vacibdir deyə düşünürəm. Əlbəttə, bunun içində tapşırılan işi layiqincə yerinə yetirməklə yanaşı, çətin məqamlarda mövqe bildirmək, nəciblik göstərmək kimi hisslər də var.

- Adətən region ölkələri ilə daha sıx iqtisadi, siyasi əlaqələr qurmağa çalışırıq. Rusiya, İran, Türkiyə, Gürcüstan kimi ölkələrlə hərtərəfli qarşılıqlı əlaqələr mövcuddur. Amma Efiopiya, Cibuti, Nigeriya kimi uzaq ölkələrlə hər hansı əlaqələrin qurulması bizə əlavə divident qazandıra bilirmi?

- İndi inkişaf o qədər sürətlə gedir ki, dünya ölkələri ilə əlaqələr güclənir. Bu gün dünya ölkələri ilə bir araya gəlmək, əlaqələr qurmaq o qədər də mürəkkəb proses deyil. Digər tərəfdən isə məsələyə bu cür yanaşaq. Qonşu ölkələrin sayı bəllidir. Həmçinin, qonşu ölkələr seçilmir. Şübhəsiz ki, Ermənistan kimi ölkə ilə qonşu olmağı heç istəməzdik. Amma region ölkələriyik. Adlarını sadaladığınız Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan kimi dövlətlərlə isə maraqlarımız üst-üstə düşür. Düşünürəm ki, dövlətlərin yaxını-uzağı anlayışı doğru deyil. Əgər maraqlar üst-üstə düşürsə, iqtisadi- siyasi əlaqələr təmin olunursa, Afrikanın ən ucqar yerində yerləşən dövlət mənim üçün daha yaxındır, nəinki hansısa yaxında olub maraqlarımızı təmin etməyən və ya zidd gedən dövlət. Bu gün Efiopiya ilə Azərbaycan arasında əlaqələr həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən inkişaf edir və bu münasibətlər getdikcə dərinləşəcək. Bu sahə ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin müvafiq qərarları var. Afrika ölkələri bizim üçün bir açılımdır. Düşünürəm ki, Afrika ölkələri ilə əlaqələri nə qədər yaxşı qursaq, həm resurs, həm də gələcək baxımından bizə lazım olan bir çox işləri gerçəkləşdirə bilərik. Efiopiya Afrikanın mərkəzində yerləşməklə yanaşı, ən qədim və böyük dövlətlərindən biridir. 90 milyonluq bir ölkədir. Efiopiya ilə Azərbaycanın ən böyük oxşar cəhəti qədim sivilizasiyaya malik olmalarıdır.

İstər Efiopiyada, istərsə də Azərbaycanda olsun, insanlar bir-birlərinin təmsil olunduğu ölkələrə həmişə maraq göstərir. Vaxtilə Sovet hakimiyyəti dövründə Efiopiyadan Azərbaycana oxumaq üçün gələn böyük tələbə dəstəsi vardı. Onlar elə müstəqillikdən əvvəl də Azərbaycanı yaxşı tanıyıblar. İndi isə Azərbaycan dövləti artıq hər yerdə tanınır. Azərbaycanın Efiopiyadakı səfirliyi bu işdə xüsusi fəallıq göstərir. Azərbaycan artıq oturuşmuş, dayanıqlı inkişafa malik, sabit bir ölkədir. Dünyanın əksər ölkələri bizimlə dost olmaqdan məmnundurlar. Niyə olmasın ki?! Biz hər bir xalqa, hər bir dövlətə münasibətdə yoldaşlıq, dostluq prinsiplərini əsas tuturuq.

- Qarabağ münaqişəsi Afrika ölkələrində necə tanınır?

- Azərbaycan dövləti Qarabağ münaqişəsini yetərincə dünyaya tanıda bilib. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva bu yolda çox işlər görüb. Efiopiyada da Azərbaycan tərəfi olaraq bu sahədə işlərimizi davam etdiririk.
Həm fəxri konsul kimi, həm də Xocalıdan olan birisi kimi deyə bilərəm ki, soyqırımının tanıdılması istiqamətində üzərimizə düşən məsuliyyəti yaxşı dərk edirik.

- Əslində, bu cür vəzifələrdə köçkün taleyi yaşayan insanların olması təqdirəlayiq hal olduğu kimi, həm də dünyaya bir mesajdır. Qayıdaq 1992-ci ilin fevralına. Məlum Xocalı faciəsini necə xatırlayırsınız?

- “Necə xatırlayırsınız” deyəndə, biz o günləri heç unutmadıq. Xocalı soyqırımı mənim yeniyetməlik dövrümə təsadüf etdi. Ən yaxın qohumlarımın içində şəhidlər və itkin düşənlər var. Bu, bir ayrı acıdır bizim üçün. Əlbəttə, xocalıların hamısı mənim ailəmdir. Çünki bu itkiləri biz bərabər yaşamışıq. Qarabağ münaqişəsini bu baxımdan hər zaman ictimai fəaliyyətimdə diqqətdə saxlamışam. Bu, mənim üçün mənəviyyat məsələsidir.

- Xocalıdan olan şahidlərin sözlərinə görə, insanlar günlərlə ac qalırdı. Ərzaq çatışmazlığı yaranmışdı.

- Ayda 2 dəfə vertolyotla ərzaq gətirirdilər. Təsəvvür edin, göydən kisə ilə unu atırdılar. İnsanlar öz arasında unu bölüb çörək bişirirdilər ki, uşaqlar acından ölməsin. Həmin dövrün insanları ölməmək üçün nə tapırdılarsa, onunla da qidalanırdılar. Biz bunları yaşamışıq. Bütün yaşananlara baxmayaraq, əminəm ki, tezliklə torpaqlarımız geri qaytarılacaq və şəhidlərimizin qanı yerdə qalmayacaq. Hər bir xocalılı ömrünü öz ata-baba torpağında başa vurmaq istəyir. Soyqırımına məruz qalmış bu şəhərin sakinləri öz doğma yurd-yuvalarına qovuşmaqlarını səbrsizliklə gözləyirlər. Üstəlik düşmənlərin - ermənilərin güclü olduğuna heç vaxt inanmamışam.

- “Soyqırım Həqiqətlərinin Tanıdılması” ictimai birliyinin sədrisiniz. Bu sahədə fəaliyyətiniz nədən ibarət olub? Hazırda həmin ictimai birlik fəaliyyət göstərirmi?

- Bəli, birliyimiz fəaliyyət göstərir. Soyqırımı ilə bağlı Avropada bir çox tədbirlər həyata keçirmişik. Əsasən, Türkiyə, Macarıstan, Almaniya, İsveç, Belçika və Niderlandda tədbirlərimiz baş tutub. İctimai sferada bu işlərin görülməsi üçün həmişə əmək sərf etməyə hazıram. Hazırda bu təşkilatın həyata keçirilməli xeyli layihəsi və planları var.

- Təşkilatın hansı gələcək planları var?

- Düzünü desəm, istəyirik ki, soyqırımı məsələsində Azərbaycanla yanaşı, dünyanın bir sıra ölkələrində baş verən belə dəhşətli aktlar barədə tədbirlər planlaşdıraq. Çünki dünyada çox soyqırımları baş verib. İstər yəhudilərin, istərsə də Afrikada gerçəkləşdirilən soyqırımı siyasəti çox ağrılıdır. Biz başqa xalqların faciələrini qabartmaqla öz problemimizi onun yanında paralel şəkildə aparmalıyıq. Ümumiyyətlə, Qarabağ həqiqətlərini, ermənilərin soyqırımı siyasətini təkcə üzərində qanlı şəkillər olan broşürlərlə deyil, daha təsirli üsullarla xalqımızın tarixi ilə mədəniyyətinin təbliği ilə birgə təbliğ etməliyik. Dövlətimiz nə qədər güclü olsa, səsimiz bir o qədər eşidiləcək. İstər bölgədə, istərsə də dünyanın digər hissələrində gedən proseslər bəllidir. Qlobal güclərin, böyük dövlətlərin regionlarda möhkəmlənmək uğrunda amansız mübarizələri davam edir. Sadəcə olaraq bu, elan olunmamış bir savaşdır. Suriya, Liviya, İraqda baş verənlərə baxanda insanın içi sızıldayır. Terror dünyanı başına alıb. Bəzilərinə bu cür hadisələr bir film kimi görünə bilər. Amma işğalı, deportasiyanı, soyqırımını yaşamış insanların içində həmişə acı nisgil olur.

- Bəzən düşünürük ki, bizdən sonra gələn nəsillər Qarabağı xatırlaya bilməyəcək. Onların görmədikləri torpaqların təəssübünü çəkə bilməmələri sizi narahat edirmi?

- Düşünürəm ki, ailədəki tərbiyədən çox şey asılıdır. Övladlarımı dövlətimə, millətimə, torpağıma bağlı böyüdürəm. Sabah bilmirəm bu uşaqların fikirləri nə olacaq? Amma mən valideyn olaraq üzərimə düşənləri yerinə yetirirəm. Övladıma Qarabağı, onun tarixi keçmişini anladıram. Uşaq beyni ağ kağızdır. Nəyi necə anlatsan, o cür də davam edəcək.
Bir daha qeyd edirəm ki, Xocalını tərk edən hər bir kəs o torpaqlara qayıtmaq arzusu ilə yaşayır. Gənclər müəyyən qədər belə desək, başlarını səmərəli nələrləsə qatırlar. Amma yaşlı, xüsusilə ahıl insanlar üçün torpaq həsrəti çox çətindir. Onlar daha tez pessimistliyə qapılırlar. Bu, reallıqdır. Hətta mənim yeniyetmə, gənc yaşlarımda torpaqla bağlı hisslərim bu dərəcədə qabarıq deyildi. Hiss edirəm ki, yaş artdıqca, daha həssas oluram. Bilirsiniz, hər bir kişi həyatının sonuna kimi vətəninin əsgəri olmalıdır. Çox istərdik ki, torpaqlarımız sülh yolu ilə geri qaytarılsın. Bəzən deyirlər ki, qanla alınan torpaqlar qanla da geri alınmalıdır. Bu fikirlərlə razı deyiləm. Sülh yolu ilə torpaqları geri qaytarmaq mümkündür, sadəcə olaraq bunun üçün güclü iqtisadiyyat, düşünülmüş siyasət vacibdir. Lakin bu mümkün olmadıqda müharibə variantı ön plana keçəcək. Dövlət başçımızın da qeyd etdiyi kimi, biz Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin tərəfdarıyıq, lakin öz doğma torpaqlarımızdan da heç bir vəchlə imtina edəsi deyilik.