Arzu Nağıyev: “İşğalçılar Qarabağdan çıxmayınca...”“Trend” informasiya agentliyinin baş direktor müavini Arzu Nağıyevin AzNews.az-a müsahibəsi

Dünyada dəngələr dəyişir. Dəyişən dəngələr müqabilində Azərbaycanın yerləşdiyi fiziki və tarixi-siyasi coğrafiyada yeni tendensiyalar müşahidə edilir. Regionda nələr baş verir və baş verənlər qarşısında milli maraqlarımızın maksimum qorunması üçün hansı addımlar atılmalıdır?

Bu əsas sual ətrafında AzNews.az Azərbaycanda strateji düşüncə sahibi olan fiqurlarla “Yaxın plan” rubrikası altında müsahibələr təşkil edir. Məqsədimiz ilk baxışda uzaq görünən məsələləri yaxın plana gətirmək və incələməkdir.
Bu dəfəki müsahibimiz siyasi analitik, “Trend” informasiya agentliyinin baş direktor müavini Arzu Nağıyevdir.

- Cənab Nağıyev, bildiyiniz kimi ABŞ noyabrın 5-də İrana tətbiq olunacaq sanksiyaların ikinci mərhələsinə start verdi. İran rəhbərliyi isə həmin sanksiyalarla bağlı səsləndirdiyi bəyanatlarda qorxmadığını deyir. Sizcə, bu bəyanatlar özünə təsəllidir, yoxsa, İranın güvəndiyi qüvvələr var?


- Trampın seçkiqabağı verdiyi həssas bəyanatlardan biri ondan ibarətdir ki, Şimali Koreya və İran nüvə proqramından əl çəkməsə, eyni zamanda İranın terrorizmi maliyyələşdirmə məsələsi davam etsə, regionda İsrailə qarşı tətbiq olunan hər hansı bir məsələdə onlara sanksiya tətbiq olunacaqdır. Əsas məsələ də nüvə proqramı ilə bağlıdır. Birinci mərhələdə o qədər də ciddi sanksiyalar tətbiq olunmamışdı. Artıq noyabrın 5-dən sanksiyaların ikinci mərhələsi başlayıb. Bu mərhələ, demək olar ki, bütün bank, neft sektorunu, ümumilikdə İranı əhatə edir.

Ruhaninin verdiyi bəyanatlar tam şəkildə problemi həll etmir. Onun əsas güvəndiyi mənbələr Rusiya, Çin və bir sıra başqa dövlətlərlə olan əlaqələridir. Təbii ki, İranın iqtisadi vəziyyətində problemlər olacaq. Çünki artıq rialın dollar və digər valyutalara nisbətdə məzənnəsində kəskin azalma var. Bu bahalaşma, iqtisadi problemlərlə nəticələnə bilər. Təbii ki, İran Hürmüz körfəzini bağlamaq şansını da əldə edə bilər. Lakin bu da hərbi qarşıdurma ilə nəticələnə bilər. Yəni cənab Ruhani bəyanatlar versə də, bu çox ciddi şəkildə iqtisadi, siyasi və hərbi baxımdan İrana təsir edəcək. Hətta bu, vətəndaşlar arasında narazılığa səbəb ola bilər. Sanksiyaların birinci mərhələsi tətbiq olunanda biz belə narazılıqların şahidi olmuşuq.

- Sanksiyalardan söz düşmüşkən, qeyd edim ki, həm də Rusiyanın baş naziri Dimitri Medvedyev Ukrayna tərəfindən tətbiq olunan sanksiyalara cavab olaraq Ukraynaya qarşı sanksiyaların tətbiq olunması üçün sənəd imzalayıb. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bilirsiniz ki, Rusiyanın Ukraynada öz maraqları var. Məlumdur ki, Donbas məsələsinə görə Rusiya Ukraynada müharibə elan edib. Ukraynaya hansı sanksiyaları tətbiq edə bilər ki? Artıq müharibənin elan olunması ən ağır sanksiyalardan daha ağırdır. Ukrayna ilə Rusiyanın demək olar ki, iqtisadi, siyasi əlaqələri yoxdur. Ən böyük problem Donbasla bağlıdır. Bu gün Ukrayna öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün mübarizə aparır. Rusiyanın Krımı ilhaq etməsi məsələsi gündəmdədir. Məhz buna görə də Rusiya Ukrayna qarşıdurması davam edəcək.

Düşünmürəm ki, Ukrayna tam şəkildə Rusiyanın tətbiq etdiyi sanksiyalardan asılıdır. Çünki Rusiyanın özünə də Qərb tərəfindən məhz Ukrayna problemlərinə görə böyük sanksiyalar tətbiq olunub.

- Gürcüstanda keçirilən Prezident seçkilərini necə şərh edərdiniz?

- Mən əvvəllər də belə bir proqnozla çıxış etmişdim ki, üç qrupun namizədi var. Birinci, Salome Zurabişvilidir. Hansı ki, “Gürcü arzusu” partiyası tərəfindən tam şəkildə dəstəklənir.

İkinci, Qriqor Vaşadze, Saakaşvili tərəfdarı olan 10 partiya tərəfindən dəstəklənir. Üçüncü, Baxtadzenin “Avropa Gürcüstanı” partiyasıdır. Salome Zurabişvili və Qriqor Vaşadzenin ikinci tura keçməsi gözlənilən idi. Çünki Gürcüstanda əsas seçki prosesində iki təbəqədən istifadən olunub: varlı təbəqə və kasıb təbəqə. Onların hər biri ayrı-ayrılıqda həm Vaşadzeni, həm də Zurabişvilini təbliğ edən və dəstəkləyən təbəqələrdir. Bu da gözlənilən idi. Düşünürəm ki, dekabrın 2-də keçiriləcək ikinci tura çox ciddi hazırlıqlar gedir.

- Sizcə, hansı namizədin şansı daha çoxdur?

- Məhz hakimiyyətin dəstəklədiyinə görə Zurabişvilinin şansı daha çoxdur.

- Yəqin ki, Ermənistanda gedən proseslərdən də xəbərdarsınız. Paşinyanın baş nazirlikdən imtina etməkdə məqsədi nə idi? O, nə planlaşdırır?


- Hesab edirəm ki, Paşinyan baş nazirlikdən imtina etməklə səlahiyyətlərini saxlayıb. Məhz parlamentdə iki dəfə onun baş nazir seçilməməsi də siyasi gediş idi. İki dəfə seçkidən qalib çıxmadığına görə artıq parlamentin buraxılmasına hazırlıq idi. Bu yeni parlamentin seçilməsi istiqamətində siyasi gediş idi. Məhz buna görə də Paşinyan demək olar ki, öz istəyinə çatdı. Parlamentin buraxılmasına nail oldu. Bundan sonra parlament seçkilərinə gedəcək və çalışacaq ki, öz tərəfdarları hətta mitinq yolu ilə Qarabağ kartından istifadə edərək daha çox səs toplasın və parlamentdə çoxluq təşkil etsin.

- Həmçinin, orada Bələdiyyə seçkiləri keçirildi və Paşinyanın “Mənim addımım” partiyası qalib gəldi. Bu, hakimiyyətə öz tərəfdarlarını yığmaq kimi şərh oluna bilərmi? Ümumiyyətlə, sizcə, seçkilər nə qədər şəffaf keçdi?

- Paşinyan bələdiyyə seçkilərinə getməmişdən öncə özünə uyğun olmayan, siyasi kursunu dəstəkləməyən, Sarkisyan tərəfdarı olan bir sıra qubernatoru işdən azad etmək kimi bir siyasi gediş etdi. Əsas məqsədi ondan ibarət idi ki, yerlərdə onu dəstəkləyən qüvvələr hakimiyyətə gəlsin. Seçkilərin nə qədər şəffaf və ya qeyri-şəffaf keçirilməsi artıq digər qrupların verdiyi bəyanatlarda özünü göstərirdi. Elə yerlər var idi ki, orada heç Paşinyanın dəstəklədiyi adamlar keçmədi. Ancaq demək olar ki, bir çoxlarında Paşinyan öz adamlarının qələbə çalmasına nail oldu. Məlum məsələdir ki, o, bütün yerlərdə öz adamlarını hakimiyyətə gətirməklə parlament seçkilərində mütləq şəkildə dəstəklənməyə çalışır.

- Bəs, Paşinyanın qəfil Qarabağ səfərinin səbəbləri nə idi?

- Dağlıq Qarabağ məsələsi Ermənistanda bir nömrəli prioritet kimi seçki öncəsi oynanılan kartdır. Məhz buna görə Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli də, miqrasiya məsələləri də, əsgərlərin və əsgər analarının narazılığı da – hamısı məhz Dağlıq Qarabağla bağlıdır. Xaçaturovun vəzifədən getməsinə və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı verilən bəyanatlara baxmayaraq, Dağlıq Qarabağ prioritet istiqamət olaraq onun siyasi karyerasında qalmaqdadır.

- ABŞ-ın İrana tətbiq etdiyi sanksiyalar, İrandan əsasən neft alan ölkələrlə ABŞ-ın diplomatik əlaqələrinin kəsilməsini tələb edir. Sizcə, hazırkı vəziyyətdə Ermənistan ABŞ-la münasibətləri bahasına İrandan qazı ala biləcək?

- Bilirsiniz, xarici siyasətdə dostluq, qardaşlıq məfhumu yoxdur, ümumi maraqlar var. Bu gün Ermənistanla İran arasında olan münasibətlər onlara aid məsələlərdir. Təbii ki, əgər ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalara həmin proseslər düşərsə, birmənalı şəkildə həmin sanksiyalar ABŞ tərəfindən Ermənistana qarşı tətbiq olunacaqdır.

- ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrləri BMT Baş Assambleyası çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ilə görüş keçirdi. 3 saatlıq görüşdən sonra hər iki tərəfdən də güzəştlərə gedilməsi tələb olundu. Azərbaycanın güzəştə getməsi kimi bir ehtimal varmı?

- ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri məhz ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə köməkçisi Con Boltonun, Rusiya prezidenti Putinin, Fransa prezidenti Makronun regiona səfərindən sonra bu məsələlərin daha da ciddiləşməsinə çalışırlar. Lakin təəssüf doğuran məqam ondan ibarətdir ki, yenə də gərginliyin azaldılması məsələsi ortalıqdadır. Təəssüflər olsun ki, deklarativ bəyanatlardan bir addım da o tərəfə keçilmir. Məlum məsələdir ki, Azərbaycan birmənalı şəkildə istər Kazan protokolları, istər Vyana protokolları, istərsə də Sankt-Peterburq görüşlərinin nəticələri ilə bağlı bütün məsələlərdə özünə lazım olan dərəcədə güzəşti edib. İlk növbədə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsidir. İşğalçı qoşunlar ərazini tərk etməlidir. Bu proseslər baş verəndən sonra Dağlıq Qarabağla bağlı hər hansı bir güzəşt haqqında danışıla bilər. Azərbaycan mərhələli şəkildə problemin həll edilməsinə hazırdır. Ermənistan tərəfi bizim qoyduğumuz tələblərə cavab verməlidir və unutmamalıdır ki, hərbi yolla öz ərazilərində anti-terror əməliyyatları aparılması hüququ məhz Azərbaycandadır.
Tədqiqatçı Müşfiqlə bağlı ŞOK HƏQİQƏTİ AÇDI: Başına güllə dəyən yerdən ip keçirir və... Rusiyalı milyarder Fərhad Əhmədovun Qaradağ rayonu, Puta qəsəbəsində Mikayıl Müşfiqin qalıqlarını tapması ilə bağlı iddialar son bir aydır ölməz şairlə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Həqiqətən həmin qalıqların Mikayıl Müşfiqə aid olması ilə bağlı suallar yaranıb.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyindən bununla bağlı verilən açıqlamada məsələnin araşdırıldığı bildirilib. Artıq Prezident İlham Əliyev məsələni nəzarətə götürüb.

Prezident məsələnin araşdırılması üçün Milli Elmlər Akademiyası, Səhiyyə, Mədəniyyət nazirlikləri və digər əlaqədar qurumların nümayəndələrindən ibarət işçi qrupun yaradılması barədə göstəriş verib. Tapşırığa əsasən, Mikayıl Müşfiqə məxsus olduğu ehtimal edilən qalıqlar müvafiq qaydada DNT ekspertizasından keçiriləcək. Əgər qalıqların həqiqətən ona məxsus olduğu təsdiqini taparsa, şairin yenidən dəfn olunması ilə bağlı bütün zəruri tədbirlər görüləcək.

Bu araşdırmalar davam edərkən bir-birinin ardınca yeni iddialar gündəmə gəlir. Müşfiqin nəşinin dənizə atılması, diri-diri divara hörülməsi də iddialar arasındadır.

Bu iddialardakı gerçəklik payı ilə bağlı repressiya qurbanları tədqiqatçısı Aslan Kənan Publika.az-ın suallarını cavablandırıb.

- Aslan müəllim, əvvəlcə bu günlərdə Mikayıl Müşfiqlə bağlı gündəmə gələn iddiadan başlayaq. Rusiyalı milyarder Fərhad Əhmədov Mikayıl Müşfiqin qalıqlarının Qaradağ rayonu, Puta qəsəbəsində tapdığını iddia edir. Bununla bağlı komissiya yaradılıb, DNT analizlərindən sonra dəqiq fikir səsləndiriləcək. Sizcə, həmin qalıqlar Müşfiqə aid ola bilərmi?

- Əvvəlcə onu deyim ki, mən DNT analizlərinin nəticəsinə inanmıram. Çünki texnikadır, həm səhv, həm də düzgün nəticə göstərə bilər. Düşünmürəm ki, tapılan qalıqlar Mikayıl Müşfiqindir.

- Şairin ölümü ilə bağlı müxtəlif versiyalar var. Onu vuran şəxsin illər sonra bunu etiraf etməsi ilə bağlı mətbuatda yazılar da verilmişdi.

- 1937-ci ildə Müşfiq doğum gününə bir gün qalmış həbs edilir, 1938-ci ilin yanvarın 5-dən 6-na keçən gecə onu güllələyirlər. Sual olunur: əvvəllər televiziya yox idi, bir neçə qəzet var idi, onu həmin dediyin cəllad necə tanıya bilərdi? Mikayıl Müşfiq cavan şair idi, onu əsasən yazıçı, şairlər tanıyırdı. Bir də şair harada görüşlər keçirirdisə həmin yığıncağda olanlar onu tanıyardı. Cəlladın həmin məclisdə nə işi vardı.

- Müşfiq necə dəfn edilib?


- Düzdür, bu barədə heç bir sənəddə yazılmayıb. Cəsədlərin dəfninə gəldikdə, ehtimal edilir ki, NKVD-nin xüsusi kimsəsizlər yeri olurdu. Orada kütləvi şəkildə bir neçə şəxs dəfn edilirdi. Çünki onları basdırmağa elə bir vaxt da yox idi. Bir güllələnmə hökmü vermək 15-20 dəqiqə çəkirdisə, onları basdırmaq da elə bu şəkildə olurdu. Məsələn, Böyükağa Talıblı ilə Əhməd Cavad bir vaxtda güllələnib. Məgər onların hər birini ayrılıqdamı basdırıblar. Xeyr! Bir neçə güllələnmiş şəxs üçün dərin xəndək qazılır, onları ora atırdılar. Təmtəraqla dəfn etməyəcəkdilər ki... Müşfiq Müsavatın gənclər təşkilatının üzvü olub, onun üzərində 1926-1930-cu illərədə əksinqilabçıları müdafiə etmək nəticəsində bir neçə əksinqilabçılarla əlaqədə olmaq “günahı” var idi. Bir gündə 3-4 nəfəri birdən güllələyirdilər, hər biri üçün ayrıca qəbir qazmayacaqdılar ki? Biz nə qədər Müşfiqi sevsək də, onun belə dəfn edilməsini qəbul etmək istəməsək də, bu reallıqlıdır. Hesab edirəm ki, əlaqədar nazirliklər bütün işlərə kompleks şəkildə yanaşmalıdır. Repressiya qurbanlarına da bir abidə qoyula bilər. Fikrimcə, repressiya olanlar harada dəfn edilibsə, şəhərdə və ya ondan kənarda, qəbirlərə toxunmamaq şərtilə onlar üçün bir abidə ucaldılsın. Onsuz da şəhərimiz o qədər genişlənib, qəşəngləşib ki, 20-30 kilometr məsafə o qədər də uzaq sayılmır. Yollar Allaha şükür şüşə kimi, əvvəlki kimi narahat deyil. Xaricdən gələn qonaqlar da həm repressiya qurbanlarını ziyarət edər, həm də bizim gözəl paytaxtımızın necə dəyişdiyinin şahidi olarlar.

Güllələnənlər, repressiyaya məruz qalanlar arasında haqlılar da, haqsızlar da var idi. Mikayıl Müşfiq kimi şəxslərin üzünə duranların özləri də repressiyaya məruz qalıb. Bəziləri Müsavatın üzvü olub, onu təbliğ etsə də, donos yazmaqla sağ-salamat çıxa biliblər. Elə şəxslər olub ki, həyət evində yaşayıb ayaqqabılarını qapının ağzında qoyub heç kəs bilməsin deyə ayaqyalın donosluq etməyə gedib. Bu zaman qonşu ayaqqabını qapının ağzında görəndə onun evdə olduğunu görüb, onun adam satmağa getmədiyini düşünəcəkdi.

- Söhbət yazıçı, şairlərdən gedir?

- Bəli! Onlar da var. Amma təkcə söhbət onlardan getmir. Təbii ki, aralarında heykəllər qoyduğumuz şair və yazıçılarımız da var. Onlar nə qədər insanın ölümünə səbəb olub. Üstəlik, təkcə repressiya vaxtı yox, sonra da bu cür işlərlə məşğul olublar. Bütün məsələlərdə arxiv sənədlər əsasında danışıram. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi, Milli Arxiv idarəsinin sənədləri əsasında 1937-ci ildən hansı şair, yazıçı bir-birinin üzünə durub hamısı ilə tanışam. NKVD-nin zirzəmisində qələm yoldaşının üzünə duranları günahlandırmıram. Çünki onlara ağlagəlməz işgəncə verirdilər. Bir qrup isə ev almaq, əsərləri çap olunmaq, vəzifə xatirinə dostlarının üzünə dururdular. Onların çoxu tanınmış şəxslərdir.

Hər dəfə kimisə saxlamaq istəyəndə həbsdə olanları onlar haqqında kəskin fikirlər səsləndiməyə məcbur edir və bu səbəblə də həbs edirdilər. Bu barədə sənədlərin hamısı arxivdə var. Müşfiqin ən çox üzünə duran 1937-ci ildə Yazıçılar İttifaqının sədri və katibi olub. Onların ətrafında olan “qulbeçələr” də var idi.

- Niyə Mikayıl Müşfiq...

- Həmin dövrdə kim parlayırdısa, ona qarşı çıxırdılar.

- Mircəfər Bağırovun özünün Müşfiqi güllələməsi barədə iddialar var. Hətta birinci gülləni onun atdığı, sonra isə başqasının iki dəfə atəş açdığı deyilir.

- Bu iddia ilə razı deyiləm. Biri yazır ki, Müşfiqə birinci Mir Cəfər Bağırov güllə atıb və sonra yanındakı iki güllə vurub. Biri yazır ki, Müşfiqi üç güllə ilə mən vurmuşam bu da gilizlər, biri yazır ki, suda boğublar. Deyirlər ki, Müşfiqi öldürən şəxs üç gilizi illərdir evində saxlayıb. Bunlar inandırıcı variant deyil. Birincisi, kimin cürəti çatar ki, Bağırovdan sonra tapançaya əl atsın. Bağırovun adı gələndə tük salırdılar. İkincisi, o dövrdə kim cürət edib Bağırovdan sonra güllə ata bilərdi? Sənədlərdə bu barədə heç bir məlumat verilmir. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi o adam necə bilib ki, güllələdiyi şəxs Mikayıl Müşfiqdir? Bir də onun nə ixtiyarı var idi ki, gilizi gizli olaraq özündə saxlasın. Axı həmin gilizləri təhvil verirlər. Sovet dövründə kiminsə üstündə kiçik bir bıçaq tutanda beş il həbs edirdilər. Necə ola bilər ki, həmin adam gilizləri saxlasın? Bu yalandır, fantaziyadır, həmin şəxs gündəmə gəlmək məqsədilə belə bir iddia qaldırır. Bir də kim öldürdüyü adam haqqında belə fikir söyləyər. O, çalışar ki, onun cəllad olduğun heç kəs bilməsin.

Bundan başqa, güllələnmə küçədə yox, bağlı qapı arxasında baş verirdi. Atəş açılan qapının üzərində dəlik olurdu, həmin dəlikdən də güllə atılırdı. Güllələnən şəxs öldürüləcəyini bilsə də, hökmün nə vaxt yerinə yetiriləcəyindən xəbəri olmurdu. Güllələnən şəxsi həmin qapıdan ötürürdülər və ona başqa bir istiqamətə gedəcəyini bildirirdilər. Sonra özü də bilmədən gedəcəyi istiqamətin arxa tərəfindən qeyd etdiyimiz dəlikdən atəş açılırdı. Güllə həmin şəxsin alnının arxa tərəfdən dəyirdi. Ölümü dəqiq olsun deyə bir-iki güllə də əlavə atəş açırdılar. Eyni zamanda, güllələyən şəxs də kimə atəş açdığını bilmirdi. Həmin gün güllənməni icra edən şöbənin rəisi tərəfindən hökmün yerinə yetirilməsi haqqında rəhbərliyə arayış yazılırdı. Həmin sənəddə çox zaman ölən şəxsin fotosu da verilirdi.

Deyilənlərdən və oxuduqlarımdan mənə məlumdur ki, bəzən öldürülən şəxsin başında güllə girən yerinə xaç şəklində sap salırdılar. Bununla da həmin şəxsin həqiqətən öldüyü sübut olunurdu.

Müşfiqin dənizə atılması iddiası da yalandır. Təsəvvür edin, bir neçə şəxsi kütləvi basdırmaq üçün aparanda nə üçün yolda dayanıb, onları dənizə atsınlar. Haradan bilirdilər ki, apardıqları şəxs Müşfiqdir? Üstəlik, dəniz qəbiristanlıq deyil ki, ora atılsın.

- Müşfiqlə Bağırovun üzbəüz ünsiyyəti olub?

- İnanmıram belə ünsiyyət olsun. Müşfiq gənc şair idi, onlar arasında necə münasibət ola bilərdi?

- Belə versiyalar var ki, müəllim işləyəndə bir neçə dəfə şagirdlərdən biri pəncərəni örtüb hər dəfə pəncərə açılır. Müşfiq sovetin pəncərəsi belə olar da... Yaxud da Stalinlə bağlı kəskin fikirlər səsləndirdiyi deyilir. Onun bu fiklirləri “yuxarılar”a çatdırılıb...

- Bu cür fikirlər təkcə Müşfiq yox başqaları haqqında da səsləndirilib. Belə replikaların olmasını inkar etmirəm. Lakin düşünmürəm ki, Müşfiq bu fikirlərinə görə repressiyaya məruz qalsın. Üstəlik, Stalin haqqında Müşfiqin əsəri var idi. Müşfiq həm də Hüseyn Cavid, Əhməd Cavad ətrafında olduğu üçün öldürüldü. Cavid deyirdi ki, “Müşfiq bir oddur ki, özünü yandıracaq”.

- Müşfiqlə bağlı arxiv sənədlərdə hansı materiallar var?

- Qurultay, pleniumlarda Müşfiqə qarşı və onun özünün çıxışları var. Müşfiq haqqında Yazıçılar İttifaqında sərt çıxışlar olub, onu təhqir ediblər. Sonra həmin adamlar Müşfiq haqqında müsbət fikirlər səsləndiriblər. Bəziləri özünü qorumaq üçün belə addım atdığını deyirdi.

- Müşfiq özünü qorumaq üçün nə edib?

- Müşfiq kimə nə deyə bilərdi? Şeirlərini yazırdı. Həmin yazıçılar da onun şeirlərindən cümlələri Sovet hakimiyyətinə qarşı fikirlər kimi təqdim edirdilər.

- Bu yaxınlarda Mikayıl Müşfiqin əmisi nəvəsinin onunla bağlı bir müsahibəsi yayımlandı. Müsahibədə deyilir ki, müşfiqin dayısı oğlu Əlihüseyn Dağlı komissar olub. O, Beriyadan xahiş edib ki, Bağırovla danışsın. Bağırov isə deyib ki, “uje pozdna”...

- O müsahibəni oxudum. Tamamilə yanlış fikirlərdir. “Pozdna” deyibsə, demək Müşfiq artıq güllələnmişdi. Müşfiq 1938-ci ildə yanvarın 5-dən 6-na keçən gecə öldürülüb. “Pozdna” deyəndə məlum olur ki, artıq gecdir, Müşfiq güllələnib. Bəs Əlihüseyn Dağlı harada idi? Qeyd edim ki, Əlihüseyn Dağlı “umac ova” bilirdisə bunu elə özünə edəydi də. O zaman niyə həbs olunurdu. Müşfiq həbs olunandan bir neçə ay sonra, 1937-ci il oktyabrın 17-də Dağlı ilə bağlı order yazılır və həmin ayın 29-da həbsə atılır. Həmin vaxt Müşfiq sağ idi. Əlihüseyn Dağlı həbsdə ola-ola necə Müşfiqlə bağlı xahiş edə bilərdi? Üstəlik, bunu deyən Müşfiqin qohumudur. Bu işi bilmədən necə danışa bilərlər?

- Müşfiqin diri-diri divara hörülməsi iddiası da var. Ümumiyyətlə, repressiya vaxtı belə hallar olub?

- Təkcə Müşfiq yox, repressiya dövründə kiminsə diri-diri divara hörülməsi barədə nə oxumuşam, nə də eşitmişəm. Axı nə üçün belə bir addım atılmalı idi? Bu cür ifadələr səsləndirənlər danışmaq xətrinə söz deyənlərdir. Eşitdiyimə görə, “Qorxulu Tehran” kitabının müəllifi Kazımini bu əsərinə görə divara hörüblər. Amma bu məlumatın da nə qədər doğru olduğunu deyə bilmərəm.

- Sizcə, bu qədər versiyaların səsləndirilməsinin səbəbi nədir? Faktlar yoxdur, yoxsa yetərincə açıqlanmayıb?

- Bilmirəm, repressiyaları daha da şişirtmək üçünmü, yoxsa danışmaq xatirinəmi bu cür fikirlər səsləndirilir? Lakin əvvəl-axır tarix gerçəkləri üzə çıxaracaq.

- Güllələnmə ilə bağlı arxiv sənədlərdə hansı məlumatlar var?

- Arxivdə bu barədə konkret yazılar yoxdur. Mən uşaq olanda məhəlləmizdə güllələnməni yerinə yetirən bir adam olubmuş. Bunu ailəsi açıq şəkildə deməmişdi, Amma məhəllədə söz yayılmışdı Həmin kişinin çox pis vəziyyətdə can verdiyindən danışırdılar. Uşaqları da ona “Ata, sən normal iş tapa bilmədin, bu işlə məşğul oldun. İndi də belə əzab çəkirsən?”, deyə soruşurlar. Onlar vurduqları adamı haqlı və ya haqsız yerdə öldürdüklərinin fərqində deyildilər.

- Müşfiqin ailəsi ilə bağlı da iddialar var. Onu apararkən bacısının özünü yandırması və s...

- Müşfiqin özündən böyük bir qardaşı olub. O, tutulandan sonra qardaşı Masallıda yaşayıb. Heç kim onun Müşfiqin qardaşı olduğunu bilməyib. Əvvəl qorxduğundan, Müşfiq bəraət alandan sonra isə nəsə almaq istədiyini düşünərlər deyə üzə çıxmayıb. Hər cür rə­za­lə­tə əl atan re­jim Müşfiqin kiçik bacısı Ba­laca­хa­nım müəl­li­mə­ni məhz qar­da­şı­na gö­rə iş­dən хa­ric edib.

İş­dən azad ol­duğu­nu bi­lən Ba­laca­хa­nım hə­min gün Voroşilov rayon (indiki Səbail) хalq maa­rif şö­bə­si­nin müdi­rinə müraciət edir. La­kin on­dan bir müsbət ca­vab ala bil­məy­ən müəl­li­mə Vo­ro­şi­lov ray­on par­tiya ko­­m­i­­tə­­sinin ka­ti­binə müraciət ünvanlayır. Katib mü­ə­l­­li­mənin Mikayıl Müşfi­qin bacı­sı ol­duğu­nu bi­lib, onu хalq düş­məni, ək­sin­qi­lab­çı, an­ti­so­vet­çi ki­mi təh­qir edib, ka­bi­net­indən qo­vur. Bu az­mış ki­mi bir qrup öy­rə­dil­miş şəхsi ya­nı­na çağı­rıb Balacaхa­nıma qar­şı akt tər­tib etdirir. Hə­min şəхs­lər tərəfindən ray­on po­lis şö­bə­si­nə mü­­­əl­li­mənin “хu­li­qan­lığı” ba­rə­də müraciət edi­lir.

Ak­ta ray­on Xalq Maa­rif şö­bə­si­nin müdi­ri və özündən başqa yeddi nəfər imza atır. Hə­min ha­di­sə­nin bi­la­va­si­tə iş­ti­rak­çı­sı olan katib nə­dən­sə ak­ta im­za at­mır. La­kin bu ha­di­sə­dən heç хə­bə­ri ol­­­m­ay­an­ları ak­ta im­za at­mağa cəlb edir­lər.

Su­al olu­nur: hə­min ha­di­sə baş ve­rən za­man ay­rı-ay­rı iş sahibi olan bu sək­kiz nə­fər ray­on par­tiya ko­mi­tə­si­nin kabineti­ndə nə edir­di­lər? Bəl­kə, on­lar Ba­laca­хa­nım müəllim­ə­nin ka­ti­bin ka­bi­ne­ti­nə gə­ləcəy­i­nə duy­uq düşüb bu qa­tı “ci­na­­­y­ət­karı” zə­rər­siz­ləş­dir­mək­dən ötrü bir ye­rə yığışıb təd­bir görürmü­şlər?

13 sentyabr 1937-ci il­də po­lis şöb­ə­si be­lə bir nə­ticəyə gə­lir ki, doğru­dan da Ba­laca­хa­nım Qə­dir qı­zı Aхun­do­va katibi təh­qir edib, ək­sin­qi­la­bi, an­ti­so­vet söz­lər de­mək­lə kifayətlənmə­yib, mürək­kəb­qa­bı­nı on­la­ra tə­rəf atıb. Bunu nəzərə alaraq qə­ra­ra alı­nır ki, Ba­laca­хa­nım İs­mayıl­za­də həb­sə olunsun.

Məhz “it­ti­ham­na­mə”də də onun əv­­vəl­cə “se­st­roy ra­zo­bla­çen­no­qo vra­qa na­ro­da İs­mai­lo­va Mika­i­la” yaz­maq­la B.İs­mayıl­za­də­ni хu­li­qan­lıq üstünə yoх, məhz хalq düşmə­ni Mi­kayıl İs­mayıl­za­də­nin bacı­sı ol­duğu­na gö­rə həbs edil­diyi bir da­ha ay­dın olur. O, həbsdən çıxandan sonra Müşfiqin həyat yoldaşı Dilbər xanım evdə qalan əşyaları tələb edib. Amma Balacaxanım qoymayıb. Özü əşyalardan imtina edib, dövlətə verib, Amma Dilbər xanımın aparmağına imkan verməyib.

- Dilbərin taleyi necə olur, Müşfiqdən sonra?


- Dilbərə də çox əziyyət veriblər. Həmin dövrdə güllələnməyə məhkum olanların hamısının arvadını beş-səkkiz il həbs edirdilər. Dilbərin də Müşfiqin həyat yoldaşı kimi 1937-ci ilin noyabr ayının 2-də həbsi üçün order yazılır. O, həbs edilərək işgəncələrə məruz qalır. Dil­bər хanım iki ay­lıq əzab-əziy­yə­t­li ing­ənc­ə­lə­rə döz­məy­ə­rək psi­хi gə­rg­in­lik ke­çi­rir. O, 28 fev­ral 1938-ci il­də əsəb хəs­tə­­li­k­­ləri хəs­tə­хa­na­sı­na müa­licəyə gön­­d­ər­ilir.

Hə­min хəs­tə­хa­na­nın baş hə­ki­mi və qa­dın şö­bə­­s­i­nin müdirinin 19 fev­ral 1939-cu il ta­riх­də tər­tib et­diyi ak­tda Dil­bər Aхund­za­də­nin müa­licə olun­duğu za­man gəl­dik­lə­ri nə­ticə­dən ay­dın olur ki, onun da­nı­şığı, su­al­la­ra ca­va­bı ba­şa dü­şülməzdir. Onun heç nə ilə ma­raq­lan­ma­dığı, su­al­la­ra ötə­ri ca­vab ver­diyi qeyd olu­nur. 1938-ci ilin oktyabr ayın­dan o sa­kit­lə­şən­dən so­nra hal­lü­s­in­asiya (qa­ra­bas­ma, gözəgörünmə) hal­la­rı ke­çi­rir. 7 mart 1939-cu il­də Res­pub­li­ka prokuror­luğu­nun хüsu­si iş­lər şö­bə­si Dilbər Aхund­za­də­nin həbsdən azad olun­ma­sı üçün tə­qdi­mat ya­zır.
“Girovlarla bağlı ATƏT PA-nın komitə sədrindən cavab gözləyirəm”Avrasiya.net ATƏT PA-nın vitse-prezidenti, Milli Məclisin deputatı Azay Quliyevin Trend-ə müsahibəsini təqdim edir:

- Azay müəllim, Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının son iclasında Ermənistanla əsir və girovların "hamının-hamıya" prinsipi ilə azad edilməsi və bundan sonra saxlanılacaq şəxslərin qısa müddət ərzində tərəflərə təhvil verilməsi təklifi səsləndirilib. Həmin komissiyanın üzvü kimi bunu nə dərəcədə real hesab edirsiniz?

- Bildiyiniz kimi, Prezident İlham Əliyev əsir və girovların azad edilməsi məsələsini daim diqqət mərkəzində saxlayır və belə bir ağrılı, mürəkkəb məsələnin həlli üçün qətiyyətli addımlar ataraq bir sıra vətəndaşlarımızın azad olunmasına və ya nəşinin geri qaytarılmasına nail olub. Komissiyanın noyabrın 1-də keçirilən sonuncu iclasında da qurumun sədri Mədət Quliyev bu barədə ətraflı danışdı, görülmüş işlər və yeniliklər barədə ictimaiyyətə məlumat verdi. Mədət Quliyev iclasda Azərbaycanın əsir və girovların “hamının-hamıya” prinsipi ilə dəyişdirilməsiin tərəfdarı olduğunu diqqətə çatdırdı. Hesab edirəm ki, bu, əsir və girovların dəyişdirilməsi baxımından təkcə uğurlu bir təklif deyil, eyni zamanda problemin həllinə çox humanist bir yanaşmadır.

Onu da deyim ki, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndəsi də iclasda iştirak edirdi və ümid edirik ki, o, komissyanın sədrinin bu təklifini Ermənistan tərəfinə yazılı şəkildə bir daha çatdıracaq. Baxmayaraq ki, hələ 2016-cı ildə Dövlət Komissiyası BQXK-ya müraciət edərək əsir və girovluqda saxlanılan Azərbaycan və Ermənistan vətəndaşlarının "hamının-hamıya" prinsipi ilə azad edilməsi təklifini irəli sürmüşdü.

O ki qaldı, məsələnin həllinin reallıq dərəcəsinə, əgər Ermənistanın hazırkı rəhbərliyi az da olsa konstruktivlik nümayiş etdirsə və öz vətəndaşlarının taleyinə laqeyd yanaşmasa, komissiyanın irəli sürdüyü təklifin reallaşması istiqamətində ciddi bir problem görmürəm.

Düşünürəm ki, Azərbaycanın belə bir humanist təklifi haqqında bütün beynəlxalq qurumları, xüsusilə ATƏT-in müvafiq institutlarını məlumatlandırmaq lazımdır ki, beynəlxalq ictimaiyyət kimin bu cür humanitar məsələdə necə davrandığının fərqinə varsın.

- O zaman vitse-prezidenti olduğunuz ATƏT Parlament Assambleyasının bu prosesdə iştirakını görə bilərikmi?

- Şübhəsiz ki, ATƏT PA bu məsələ ilə bağlı öz mövqeyini bildirməlidir. Məlumat üçün deyim ki, bizim nümayəndə heyəti əsir və girovlarla bağlı məsələni müntəzəm olaraq ATƏT PA-nın sessiya və iclaslarında qaldırır. ATƏT PA-nın 3-6 oktyabr 2018-ci il tarixlərində Bişkekdə keçirilən sonuncu payız sessiyasında qurumun Demokratiya, İnsan haqları və humanitar məsələlər komitəsinin sədri Marqareta Kiner Nellenlə Ermənistanın qanunsuz olaraq girov götürdüyü Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin məsələsini ayrıca müzakirə etdim. Oktyabrın 15-də isə komitə sədrinə rəsmi məktubla müraciət edərək bu məsələyə ayrıca diqqət ayırmağı və onların azad olunması üçün səlahiyyətləri çərçivəsində müvafiq addımlar atmağı xahiş etdim.

Ümid edirəm ki, yaxın günlərdə komitə sədrinin bu mövzu ilə bağlı mövqeyi və atacağı mümkün addımlar haqqında məlumatımız olacaq. Mən komitə sədri Marqareta Nellendən cavab gözləyirəm. Bundan başqa, bu il dekabrın 4-8-də Milanda keçirilən ATƏT PA-nın Büro iclasında da bu məsələni ətraflı müzakirə etmək imkanı olacaq. Hesab edirəm ki, ATƏT PA-nın əsir və girovların “hamının-hamıya” prinsipi əsasında dəyişdirilməsi haqqında Azərbaycanın təklifinə dəstək verməsi üçün kifayət qədər əsaslar var və mən də öz səlahiyyətlərim və imkanlarım çərçivəsində bu dəstəyin əldə olunmasına çalışacağam.

Mübariz Mənsimov necə milyarder oldu? - Özü danışdıAxar.az “Sia Nyus” (“SeaNews”) beynəlxalq gəmiçilik jurnalının neft daşımalarından liman idarəçiliyi, futbol klubu sahibliyindən inşaatçılığa qədər bir çox işlə məşğul olan Mübariz Mənsimovla müsahibəsini təqdim edir:

– Hörmətli Mübariz Mənsimov sizi tanıya bilərik?

– 1968-ci ildə Bakıda anadan olmuşam. Anam evdar xanım, atam liman işçisi idi. Mən 9 qardaşın dördüncüsüyəm. Məndən böyük 3 bacım var. Xəzər bəziləri üçün göl, bizim üçün isə dənizdir və Bakı bildiyiniz kimi, Xəzər dənizi sahilində yerləşir… Bundan ilhamlanaraq uşaqlığımda kapitan və ya dənizçi olmaq istəyirdim, lakin ailəm məni təəssüf ki, hərbi məktəbə göndərdi. Uşaq bağçası və orta məktəbi Azərbaycanda oxudum. Mən Azərbaycanda uzun müddət qalmadım. 12 yaşım olanda hərbi məktəbə getdim, hərbi kariyeram oldu. 1990-cı ilin əvvəlində ordudan ayrıldım. 1989-cu ilin sonu 1990-cı illərin əvvəllərində Sovet İttifaqı dağıldı. O illərdə ordudan ayrıldım və uşaqlıq arzularımın ardınca – dənizə geri döndüm. İlk növbədə dənizçiliyi öyrənməyə başladım. Gəmilərdə qısa bir müddət çalışdım. Əvvəlcə aşpaz kimi işləyirdim, amma yemək bişirməkdə yaxşı olmadığımı anlayıb göyərtəyə qalxdım. İlk gəmimi 1991-1992-ci illərdə 3 ortaq birgə aldıq. Kiçik bir balıqçı gəmisi idi… Sonra bir yük gəmisini aldıq və yük daşıma işinə başladıq. Həyatımın böyük bir hissəsi Rusiyada keçdi. 12 yaşımdan sonra Moskvada və Sankt-Peterburqda yaşadım. İlk şirkətlərimi də elə bu şəhərlərdə qurdum. O dövrdə Türkiyəyə də gəlirdim. 1993-cü ildə “Acente 34”ə ortaq oldum. Suat Dinçelek mənim sevimli qardaşım, dostumdur. Onunla tanış olduq. Öncə “Acente 34” şirkətini, daha sonra “Samed Xarici Ticarət”, ən sonda isə “Palmali” şirkətini qurduq. O zamanlar Rusiyada “Lena Liner” adlı bir şirkətim vardı. Oradan da ayrıldım və 1993-94-cü illərdən sonra demək olar ki, həmişə Türkiyədə olurdum. Ticari mərkəz olaraq Türkiyəni seçdim. Mənim ilk şirkətim 1992-ci ildə Rostovda, “Palmali” isə 1997-ci ildə yaradılıb. Daha doğrusu, şirkətimin adı dəyişərək “Palmali” oldu. 1997-ci ildə “Palmali” şirkətinin 17 gəmisi var idi. Yavaş-yavaş, böyüyə-böyüyə bu sayı 200-ə qədər artırdıq.

– “Palmali” adı haradan gəlir?


– Mənimlə 20 ildən artıq işləyən Nuray xanım var. Rusiyadan ona zəng elədim. “Mərkəzi İstanbula keçirəcəyəm, şirkət qur” dedim. “Nə şirkət?” deyə soruşdu və mən də dənizçilik şirkəti deyə cavabladım. 1997-ci ilin oktyabr ayı idi. İşdən yorğun gəlib yatdım. Səhər oyananda qapı döyüldü. Açdım ki, Nuray xanımdır. “Hər şey hazırdır, qalx imza atmağa gedək” dedi. “Nə imzası?” deyə soruşdum. “Dediyin şirkəti qururuq” dedi. Televiziyanın yanında Robinson Kruzo filminin diski var idi. Onun kimi mən də möcüzə ilə üzləşmişdim. Robinson adaya düşdüyü zaman “Mən haradayam?” deyə özünə sual edir və başı palma ağacına dəyir. Bu səbəblə harada oyandığını fərq etmir və adanın adını palmali qoyacağını deyir. Bilirsiniz palma ağacı dözümlü bir ağacdır, dəniz suyuna qarşı dayanıqlıdır, tənhalığı sevir. “Palmali” adı da oradan gəlir. Yəni ad sadəcə bu filmdən gəlir. Başqa heç bir səbəb yoxdur.

– Türkiyəyə olan sevginizi hər fürsətdə dilə gətirirsiniz. Bu sevgi necə başladı?


– Bəziləri bunu xoşlamır, amma mən irqçiyəm, türkçüyəm, türk oğlu türkəm. Mərhum babam Məcid həmişə sandıqdan bayraq çıxarar və mənə göstərib deyərdi: “Bizim əsl torpaqlarımız bu dağları aşdıqdan sonra başlayır. Biz türkük, türk”. Bax beləcə, babam mənə türkçülük sevdasını aşıladı. O, həmişə Atatürkdən danışardı. Babamın boyu çox uzun idi. Deyərdi ki, Atatürkün boyu ondan da uzundur. Bizim də xəyalımızda Atatürk boyu 2 metrdən uzun bir pəhləvan kimi qalmışdı.

– Sizin Azərbaycanla olan biznes və digər münasibətləriniz necədir?

– Azərbaycana investisiyalar yatırmağa davam edirəm. Oradakı bütün işlərimi kiçik qardaşım idarə edir. Azərbaycan mənim evimdir. Mən Azərbaycan türküyəm. Müxtəlif sahələrdə də ticarət fəaliyyətləri davam edir və davam edəcək.

– Ortaqlarınızla işbirliyinin pozulduğu deyilir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

– “Palmali”nin heç vaxt ortağı olmayıb. “Palmali”nin sadəcə hər hansı fərqli layihələrdə ortaqlıqları var. ARDNŞ ilə tərəfdaşlığımız olub. Onlarla da fikir birliyi ilə ortaqlığı ləğv elədik. Onlar Azərbaycan neft şirkəti olaraq köhnədən həmişə FOB (Free On Board) satırdılar, CIF (Cost Insurance and Freight) biznesinə başlamaqları üçün kömək etdim. CİF hər zaman FOB-dan daha effektiv və daha sərfəli olduğundan əlimdən gələn köməyi etdim. Peşman deyiləm, çox gözəl bir iş gördüm. Vətənimə kömək etdim. Ümumilikdə 14 gəmimiz var idi. Mən şirkətdə 35 faiz paya sahib idim. Ayrıldım.

– Biz əsasən neft və neft məhsulları daşınmasını həyata keçirdiyinizi bilirik. Çeşitləndimi?

– Bizim əsas işimiz dənizçilik, gəmiçilik, göndərmə və lojistikadır. Limanlarda təşkilatlarımız da var. Biz yalnız öz gəmilərimizlə deyil, həm də kirayəyə götürdüyümüz gəmilərlə də daşınmaları həyata keçiririk. “Palmali Group” dünyanın ən böyük donanmalarından biridir. Xam neft daşınmasından başqa bütün daşınma işləri ilə məşğul oluruq. Qida və içki sənayesində daha çox maye yük daşıyırıq. Bütün tankerlərimiz minimum İMO II sinfinə aiddir. Qara dənizdən gələn neftin 75%-ini daşıyırıq. O bazarda da çox yaxşıyıq.

– Yeni müqavilələr varmı?

– Biz “Total”, “Shell”, BP, “Statoil”, “Vitol” ilə, dünyanın ən böyük xammal şirkəti “Glencore” kimi şirkətlərlə işləyirik. Yeni müqavilələr imzaladıq. “Tin Treyk”, “Repsol”, “İntoil”, “Nikoil”, “Yuq Rusi” və s. kimi şirkətlərlə uzun müddətli müqavilələrimiz var. Avropanın ən böyük şirkətlərindən olan “Tin Treyk” ilə münasibətlərimiz çox yaxşı səviyyədədir.

– Böyük bir donanmanız var. Bir müsahibədə dediyiniz kimi yeniliklər gözlənilir. Bu yeniliklər donanmada zəruri dəyişikliklərə səbəb olacaqmı?

– Yaxşı ki, bu məsələyə toxundunuz. Eşitdiyimə görə, “Palmali”nin gəmilərinin batdığı və satıldığı haqda yalan məlumatlar yayırlarmış. Belə deyil. “Palmali” sadəcə yaşı 15-dən çox olan gəmiləri əldən çıxarır. Yeni sistemlər, enerji qaz sistemi, SOx emissiyaları sistemi gəlir. Bununla əlaqədar hansı gəmilər bu sistemə uyğun gəlmirsə, onları satırıq. Bu da təxminən 15 gəmi deməkdir. İnşallah, yanvar ayında tender keçirəcəyik. Çox gözəl bir layihə başlayır. Türkiyə və Rusiyadakı limanlarında bu gəmiləri inşa etdirməyi planlaşdırırıq.

– Dəniz turizmində da varsınız? Yalıkavak Marina davam edir?

– Dəniz turizmində varıq və olacağıq. Biz öz mal varlıqlarımızı vermirik və verməyəcəyik də. Müəyyən bir haqsızlıq var idi. Köhnə işçilərlə yollarımızı ayırdıq. Hüquqi proses davam edir. İndi bu barədə danışmaq doğru deyil.

– Türkiyədəki son iqtisadi vəziyyət, tədbirlər, valyutalardakı dəyişikliklər sizə necə təsir edəcək? Bu kontekstdə, Türk dənizçiliyinin gələcəyini necə qiymətləndirərdiniz?

– Daha əvvəl bunu bir çox görüşdə demişəm. Türk dənizçilik sektoru güclənməlidir. Təəssüf ki, Türkiyədə iki tip dənizçi var; bir qeyri-peşəkarlar, iki gəmi sahibləri. Qeyri-peşəkarlar bazardan çıxarılmalı, gəmi sahibləri qalmalıdır. Bu işə müvəqqəti investisiya olaraq baxmayanlar, işi bilənlər… Türkiyə 3 tərəfi dənizlə əhatə olunmuş, dəniz sevdalısı xalqa sahib bir ölkədir. Dənizçilikdə yunanlılar və ruslardan daha yaxşı olmalıyıq. Bunun üçün həm güc, həm də irqi potensialmız var. Yalnız və yalnız hüququ investisiyaların düzgün həyata keçirilməsi lazımdır. Hazırda valyutalarda artım Türk gəmi sahibləri üçün bir şansdır. Çünki daşınmalar beynəlxalq valyutalarla edilir. Amma əksinə, buradakı təmir işləri, daha ucuz, əmək, tikinti xərcləri azdır. Türkiyə lirəsinin dəyər itirməsi çox üzücü bir hal olsa da, gəmi sahibləri üçün zərərlərə səbəb deyil. Avropalı bankların Türk gəmi sahiblərinə tərs münasibəti müvəqqətidir. Bu vəziyyətdən də istifadə etmək lazımdır. Daha az kredit götürüb biznesə qoymaq effektiv olacaq. Bilirsiniz, son 15 ildə gəmi sahibləri böhran içindədirlər. Həmişə eyni şeyi söyləyirəm; bir çox lazımsız donanma var idi. Keçmişdə qiymət və təhlükəsizlik baxımından ən uyğun, alternativsiz dəniz daşınması idi. Artıq belə deyil. Dəmiryolları var, boru kəmərləri var. Biz daha çox müştəri əldə etmək üçün yük sahiblərinə əminlik verməliyik. Yük sahibi qiymətləndirmə apararkən dəniz marşrutunu daha təhlükəsiz, daha sürətli və daha sərfəli bilməlidir.

– Xəyallarınızda qurduğunuz nöqtədəsiz?

– “Palmali”ni nə qədər qaralasalar da, dünya dənizində var və olacaq. “Palmali” sadəcə mənim uğurum deyil, “Palmali” böyük bir ailədir. Biz dənizçidən, dənizdən, kapitandan, aşbazdan fəhləsinə qədər bütöv bir komandayıq. İnsanın ən böyük var-dövləti şirkət deyil, şirkətin içindəki insanlardır. “Palmali” komandası çox peşəkardır. Dünyada 21 ofisimiz var. Onların hamısından məmnunam. Mən özünə inamlı biriyəm. Savaşmağı sevirəm. Adımın mənası da savaşçı deməkdir. İşi hədəfləyirəm, pulu deyil. Məqsədə çatdığım anda yerimdə dayanmıram, dərhal bir sonrakı hədəfimi müəyyənləşdirirəm.

– Hobbiniz nədir?

– Kitabları, üzməyi, atları çox sevirəm. Çox yaxşı silah kolleksiyam da var. Bəlkə də, silah sevgim babamdan gələn bir zövqdür, amma bəlkə də əsgərlik illərinin də buna təsiri var. Köhnə antik silahlarım var və bunlardan bəziləri Türkiyədə hərbi muzeylərdə sərgidə nümayiş etdirilib. Atatürkün əlinə dəymiş bir bayrağı isə “Harbiye”dəki hərbi muzeyə hədiyyə etmişəm. Antik maşınlarla da maraqlanıram. Koç muzeyində sərgidə bir çox antik maşınım var. Qızılları xoşlamıram, istifadə edə bilmirəm. Heyvanları sevirəm. Evdə 100-dən çox it saxlayıram. Övladlarım da itləri sevir.

– Neçə uşağınız var? Aralarında dənizçiliyə maraqlı olan varmı?


– Dörd uşağım var. Mən uşaqlarıma təzyiq göstərmirəm. Onlar öz sahələrini azad seçəcəklər. Amma istəyərdim onlar dənizçiliyi sevsinlər. Mən uşaqlara təzyiq etməkdən daha çox dost olmaqdan yanayam. Çünki vaxtında mənə də təzyiqlər edildi, əsgər oldum, sonra isə dənizə geri döndüm. Hər şeyin bir bədəli var. Valideynlərim həyatdakı ən böyük varlığımdır, şansımdır. Əgər atam məni intizamlı bir yerə – hərbi mühitə yollamasaydı, bəlkə də bu gün bu yerlərə qədər yüksələ bilməzdim.

– Bizə vaxt ayırdığınız üçün təşəkkür edirəm.
"Prezidentin etimadını doğrultmadım" - Xaləddin İsgəndərovBinəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı Xaləddin İsgəndərov A24.az-a müsahibə verib. O, işdən çıxarılandan sonra qaranlıq qalan bir sıra məqamlara aydınlıq gətirib.

– Xaləddin müəllim, hazırda nə işlə məşğulsunuz?

– Hələ ki, istirahət edirəm.

– Səhhətiniz necədir?

– Şükür Allaha, sağlamlığımda heç bir problem yoxdur. Yaxşıdır hər şey. Şükür bu günümüzə. Amma yazmasanız, yaxşı olar da (Red: gülür).

– Hələ ki, heç bir yerdə işləmirsiniz, eləmi?

– Hələ ki, yox. İşləmirəm. Hazırda Bakıdayam. Əsasən, paytaxtda və Goranboyda oluram. Atam bir az xəstədir, ona görə də onu tək qoymaq istəmirəm. Bu məsələlərə görə işlə bağlı hələ ki, heç nə düşünmürəm.

-Sosial şəbəkələrdən istifadə edirsinizmi?

– Bəli, sosial şəbəkələrdən istifadə edirəm. Hər gün olmasa da, istifadə etdiyim günlər olur. Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı Vaqif Abdullayevin də sosial şəbəkədən istifadə etdiyini oxudum.

– Bundan sonra biznes fəaliyyəti ilə məşğul olmağı düşünürsünüzmü?

– Mən təbii ki, elmi fəaliyyətlə məşğul olmayacam. Baxaq da, biznes fəaliyyəti ilə, yaxud hər hansı bir işlə məşğul olmağı düşünürəm. Hələ ki, baxıram, təhlil edim, görüm nə işlə məşğul ola bilərəm.

– Xaləddin müəllim, bəzən mətbuatda məlumatlar yayılır ki, sizin “kadrlarınız vurulur” və s. Ümumiyyətlə, sizin kadrınız varmı?

– Kadr dövlətə məxsusdur. Xaləddin İsgəndərov kimdir ki, onun kadrı da ola?. İşdən çıxarılan şəxslər Xaləddin İsgəndərovun qohumu, əqrəbası, yaxını deyil ki, kimsə onun kadrı olsun. Yenə də deyirəm ki, kadr dövlətə məxsusdur. Adam gəlir, baxırıq və münasib bilinirsə, işləyir. Mənim özümün heç bir zaman şəxsi kadrım olmayıb. Mən heç kimi də hardansa öz yanıma gətirməmişəm. Sadəcə olaraq, baxmışıq ki, gənc, perspektivlidir, ondan sonra işə götürülüb. Həmin kadrlardan demək olar ki, hamısı hələ də çalışır. Bir-ikisini çıxmaq şərtilə. Çünki onlar Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) fəallarıdır. Doğrudan da, savadlı şəxslər idi hamısı.

– Siz işdən çıxarılandan sonra qohumlarınızın da işdən çıxarıldığı deyilirdi…

– Təbii ki, haqqımda yazırlar. Mən isə onlara heç nə demirəm. Mənim yüksək vəzifədə olan heç bir qohumum işdən çıxarılmayıb. Haqqımda çox söz deyə bilərlər. Hamısı yalan sözlərdir.

– İşdən çıxarılmağınız sizi narahat edirmi?


– Mənim işdən çıxmağım məni narahat etmir. Hər bir kəs həyatda da müvəqqətidir, vəzifədə də. Məni narahat edən, mənə təsir edən, məni incidən odur ki, cənab Prezidentin etimadını doğrultmadım. Yoxsa, vəzifə müvəqqəti bir şeydir. Burda nə var ki?

Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev bu ilin mayında Xaləddin İsgəndərovun Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.
“Ölkəmizin gələcəyi barədə çox nikbinəm”Qüdrət Həsənquliyev: “Xalqımız yaxşı başa düşür ki, siyasi böhran yaradıb antikontitusion yollarla hakimiyyətə gəlmək istəyənlər Azərbaycanın düşmənləridir”

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibəsi

- Qüdrət bəy, sosial şəbəkələrdə keçmiş cəbhəçilərin və iqtidarın sabiq təmsilçilərinin əsl müxalifət kimdir mövzusunda apardıqları debatları, qarşılıqlı ifşa və ittihamları izləmək imkanlarınız olurmu və Sizcə hansı tərəf haqlıdır?

- Bəzən partiya üzvləri tövsiyyə edəndə nəyəsə baxıram, amma mənə mətbuatda və sosial şəbəkələrdə deyilənlər və yazılanlar barədə məlumat verilir. Tərəflərin xarakterindən və tərbiyəsindən asılı olaraq, 10-15% açıq görünən böhtanlara yol verilsə də, ümumən bir-birilərini düzgün xarakterizə edirlər. Bir-birinə qardaş deyib, amma gizlincə səslərini yazıb mətbuta ötürən adamlardan bundan artıq nə gözləmək olar ki? Xalq bunların tərbiyəsiz danışıqlarını eşitdikcə iqtidardakıların ölənlərinə min dəfə rəhmət oxuyur.

- Həmin debatlar zamanı sanki yarışırmışlar kimi iqtidarın ünvanına ağır ittihamlar da irəli sürülür. Bu ittihamlara münasibətiniz necədir?

- Müxalifət ona görədir ki, iqtidarın buraxdığı səhvləri göstərsin və özünün iqtidara daha hazırlıqlı olduğunu nümayiş etdirsin. Bunların isə hələ ki, göstərdikləri əsasən tərbiyəsiklikdir. Əlbəttə iqtidarın fəaliyyətində ciddi çatışmamazlıqlar var və onlar ədəb-ərkan çərçivəsində deyilməli və göstərilməlidir. Hansı ki, biz bunu edirik. Artıq haqq dünyasına qovuşmuş, boğazlarını Surət Hüseynovun kəndirindən çıxarmış, Azərbaycanı dağılmaqdan qorumuş, təkidlə hakimiyyətə dəvət etdiyimiz rəhmətlik Heydər Əliyev haqqında bu adamların əxlaqsız davranışını gərəndə insanlar dəhşətə gəlir. Heydər Əliyev iqtidarda olanda onun tənqid olunması normal idi. Hər bir iqtidarın müxalifəti olmalıdır, amma O dünyasını dəyişəndən sonra ona böyük ehtiram göstərilməlidir və xalqımız da bunu edir. Heydər Əliyev Elçibəy dünyasını dəyişəndə ona münasibətdə bu nümunəni yaratmışdı. İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinə görə Heydər Əliyevin təhqir olunması isə ikiqat əxlaqsızlıqdır.

- Bu adamların kimlərsə tərəfindən idarə olunması fikrini necə qəbul edirsiniz və ölkəmizin gələcəyini necə görürsünüz?

- Söyüş söyənlərin kənardan idarə olunması açıq-aydın görünür. Bəziləri özləri barədə həm daxildə, həm də xaricdə saxta bir imic yaradıblar. Pulları var, düşünürlər ki, ölkədə həm iqtidarı, həm müxalifəti gözdən salmaqla, Prezidentin ətrafındakı güclü figurların istefaya göndərilməsinə nail olmaqla böhran yaradılsa xaricdəki himayədarları “xalq” adı ilə onları hakimiyyətə dəvət edə bilər. Amma unudurlar ki, hər dədəsinin gözünü çıxarana Koroğlu demirlər. İndi 90-cı illər deyil.

Hakimiyyətdə də kifayət qədər təcrübəli, ciddi beynəlxalq dəstəyi olan İlham Əliyevdir. Onun yanında Mehriban Əliyeva kimi ağıllı silahdaşı, hökumətdə bacarıqlı sadiq dostları, ölkədə sabitliyi və təhlükəsizliyi yüksək səviyyədə təmin edən DİN və DTX var. Xalqımız da 93-cü ilin təcrübəsindən çıxış edərək başa düşür ki, siyasi böhran yaradıb antikontitusion yollarla hakimiyyətə gəlmək istəyənlər Azərbaycanın düşmənləridir.

Ölkəmizin gələcəyi barədə isə çox nikbinəm. Əminəm ki, iqtidar siyasi və iqtisadi islahatların dərinləşdirilməsinin alternativinin olmadığının fərqindədir. Bu islahatlar zamanla həyata keçiriləcək.

Ölkənin neftdən asılılığına son qoyulmalı, elm, təhsil inkişaf etdirilməli, itisadiyyat liberallaşdırılmalı, böyük özəlləşdirilməyə gedilməlidir. Qarabağın işğaldan azad olunması üçün Rusiya ilə danışıqlar intensivləşdirilməli, daha cəsarətli xarici siyasət yürüdülməlidir.
Qurban Qurbanov: Mahir Mədətov paltardəyişmə otağında ağlayırdı46 yaşlı mütəxəssis jurnalistlərin suallarını cavablandırıb.

"Futbolçularıma təşəkkür edirəm. Qələbə qazanmasaq da, meydanda bunun üçün əllərindən gələni etdilər. Sadəcə, xeyli sayda qol epizodundan istifadə edə bilmədik. Bu, normaldır. Bu cür oyunla hətta məğlub olsaydıq da, razı qalacaqdım”.

Bu fikirləri Azərbaycan yığmasının baş məşqçisi Qurban Qurbanov evdə Malta ilə 1:1 hesablı heç-heçə etdikləri UEFA Millətlər Liqasının IV tur matçından sonra mətbuat konfransında deyib. 46 yaşlı mütəxəssis daha sonra jurnalistlərin suallarını cavablandırıb:

- Qalibiyyət üçün nə çatmadı?

- Qol çatmadı. Gərginlik var idi. Deməzdim ki, bacarıqları yoxdur. Hər epizodda düzgün oynayırdılar. Epizodlara görə irad bildirmədim.

- Farer adalarındakı oyundan sonra heyət eyni qaldı. Azərbaycanlı oyunçular 3 gündən bir belə matçlarda çatdırmırlar. Hansısa dəyişikliklə bunu rahatlaşdıra bilərdinizmi?

- Farer adalarındakı heyətdən 1 nəfəri dəyişmək fikrində idim. O da Təmkin Xəlilzadə idi. Ona görə yox ki, Rahil Məmmədli zəifdir. Sadəcə, matçdan əvvəl Təmkinin qızdırması var idi. Oyunda da ehtiyat edərək meydana buraxdım. Futbolçuların fiziki durumundan razı qaldım. Oyun sürətli getdi, sürətli hücumlar oldu. Amma futbolçuların çoxu bu rejimə öyrəşirlər. Sadəcə, bəziləri uyğunlaşa bilmir. Onlar da bunu dərk etməlidirlər.

- Oyunun sonuna yaxın bəzi oyunçular çatdırmırdı. 3-cü əvəzetməni etməməyinizin səbəbi nə idi?

- Məni 13 saatlıq yol yox, ordan bura dönmək narahat edirdi. Çünki oyunçuların tez bərpasına ehtiyac var. Təəssüf ki, oyundan sonra gündüz saat 12-də Bakıya çatdıq. Bundan narahat idim. Belə hallarda bəzən çox dəyişiklik etdikdə, xüsusən də, rəqib meydanında oyun quranda istədiyin alınmaya bilər. Bir-birilərini yaxşı başa düşürdülər. Oyunu tam əldən verə bilərdik, bu üzdən 3-cü əvəzetməni etmədim.

- Rəqib həmkarınız Rey Farruciya Azərbaycan millisini fantastik komanda adlandırdı. Burada kinayə var, yoxsa bunu doğru ifadə sayırsınız?

- Bilmirəm, bunu hansı fikirlə deyib. Amma bugünkü oyuna görə komandamız rəğbətə layiq idi.

- Kamran Ağayev kapitan olmağa layiq idimi, qapıda Səlahət Ağayevə niyə şans vermədiniz?


- Biz təcrübəyə daha çox önəm veririk. Kamran millidə ən çox oyun keçirənlərdən biridir və əsas qapıçımızdır. Kamranın çox yaxşı oyunları olub. Sadəcə, bu gün və səfərdəki matçlarda texniki səhvlərə yol verdi. Səlahəti oynatmaq olardı. Bəzən belə oyunlarda milli komanda təcrübəsinə daha çox ehtiyac olur.

- Fitə basılan Mahir Mədətovun yerinə başqa oyunçunu meydana buraxa bilməzdiniz?

- Mahirə azarkeşlər tərəfindən həddən artıq təzyiq var. Mən sosial şəbəkələrdə olmuram, amma eşidirəm. Mahir ən hərəkətli oyunçularımızdan biri idi. Biz futbolçunu mütləq qazanmalıyıq. Bu gün qol ötürməsini də o verdi. Bu futbolçulara xalq olaraq ehtiyacımız var. Mahir oyundan sonra paltardəyişmə otağında oturub ağlayırdı. Həmişə öz futbolçularımın yanındayam. Onların nələr keçirdiklərini məndən yaxşı heç kim bilməz. Ötən tur Mahirin, bu gün isə Pavel Paşayevin qaşı partladı. Bu futbolçulara güvənmək lazımdır. Başqa oyunçularımız yoxdur. Onları itirmək istəmirəm. Əksinə, daha yaxşı futbolçu etmək, peşəkar etmək istəyirəm. Onların hər biri həddən artıq məsuliyyətlidirlər. Bəzən soyuqqanlı olmaq gərəkən epizodlarda çətinlik çəkirdilər. Bizim futbolda çatışmayan cəhətlər çoxdur. Amma istəyirik ki, onları itirməyək. Nə qədər onlara ehtiyacımız var, daha çox yapışmalıyıq.

Futbolçularımı yaxşı tanıyıram. Bütün iradları öz üzərimə götürməyə razıyam ki, futbolçular oyunlara rahat hazırlaşsınlar. Bu gün böyük xarakter göstərdilər.

- Gözəl futbola baxmayaraq, Azərbaycan yığması xal itirir. Bəlkə Cəbəllütariq kimi, baxımsız oynayaraq xal qazanmaq daha yaxşıdır?

- Nadir halda belə oynadığın zaman xal alarsan. Gözəl futbolla qalib gəlmək daha yaxşı olar. Yaxşı komanda yaratmağı bacarmalıyıq. Yaradıcı oyuna üstünlük verməliyik. Bəzən rəqib buna imkan vermir. 3-4 matçdan bir rəqib yaxşı oynamağına imkan vermir.

- Qrupda 2 oyun qalıb və heyət də məlumdur. Bu komandanın play-off-a çıxmağa gücü çatacaq?

- Mən komandaya inanıram. Hamımızın gözü bu turnirdədir. Amma əvvəl də bildirmişdim: Desək ki, qrupdan çıxa bilməyəcəyik, Avropa və dünya çempionatında iştirak etməyəcəyik, futbol oynamağa ehtiyac yoxdur. Bəzən gözləmədiyin halda daha yaxşı nəticə verirsən. Ola bilər ki, qarşıdakı matçlarda 1-2 dəyişiklik olsun. Bu gün istədiyim xarakteri oyunçularda gördüm. Oyundan-oyuna daha güclü kollektiv olacağıq. Qarşıdakı oyunlara da uduzmaq üçün çıxmayacağıq. Futbolçular bunu dərk edirlər. Texniki səhvlərə görə alınmaya bilər. Amma oyunçularıma güvənirəm.

- Azarkeşlər sonda millinin oyununu fitə basdı. Sizcə, bu, normaldır?

- Ola bilər, normaldır. Qalib gəlməyimizi istəyirdilər. Azarkeşlərə həmişə hörmətlə yanaşmışıq. Hər oyunumuzu dəstəkləməyə gəlirlərsə, bəzən onların buna haqqı var. Amma oyuna görə futbolçular buna layiq deyildilər. Bəlkə məni fitə basırdılar? Futbolçulara mən bu gün irad bildirmədim. Hər bir fikrə də hörmətlə yanaşırıq.

- Milli rahat epizodlarda qol vurmağa çətinlik çəkir. Bunun səbəbi nədir?

- Ustalıq deməzdim. Bu gün Avropa futbolçuları ilə ustalıq baxımdan fərqimiz var. Əvvəlki matçda 3 qol vurduq. Həmin oyunçular bu gün qol vura bilmədilər, hansı ki, buna bacarıqları var. Yenə də xal qazandıq və rəqibimiz də heç-heçə edib. Futbolçularıma "Peşəkar deyillər, ustalıq səviyyələri aşağıdır" demək istəmirəm. Bu gün olmadı, qarşıdakı matçlarda alınacaq.

- Farer adalarında hesabın 1:1 olduğu elan edildikdə hansı hissləri keçirdiniz?

- İnanın ki, eşitmədim. Mən ümumiyyətlə, belə şeylərə fikir vermirəm.

- Premyer Liqada elə futbolçu varmı ki, onun milliləşdirilməsini istərdiniz?

- Ehtiyac olsaydı, qanunlara uyğun olaraq milliləşdirərdik. Hazırda belə bir fikrim yoxdur.

- Heyətdə "Neftçi”nin futbolçularına şans verməməyiniz bu klubun azarkeşlərinin narazılığına səbəb olur...

- Azarkeşləri bilir ki, "Neftçi”yə həmişə rəğbətim olub və olacaq da. Çünki futbolçu kimi ən yaxşı karyeram "Neftçi”də olub. Peşəkar futbola orada başlamışam və legioner həyatına da "Neftçi”dən yollanmışam. İnanmıram ki, bu klubun azarkeşləri belə fikir bildirsinlər. Çağırdığımız oyunçular klubda əsas heyətdə oynamırlar. Rəhman Hacıyev, Namiq Ələsgərov oynamır. Emin Mahmudovu əvvəlki iki görüşdə əsas heyətdə oynatmışdım. Məni tanıyan belə fikir söyləməz. Təkcə "Neftçi” yox, digər klublar da deyə bilərlər ki, oyunçumu çağırıb, oynatmırlar. Amma klubların özləri məndən az şans verirlər. Bəlkə sabah yenə "Qarabağ” oyunçularına daha çox şans verəcəyəm. Amma bu, o demək deyil ki, hansısa oyunçunu kənara atıram. İnanmıram ki, millidə hansısa futbolçu qərarımdan narazıdır. Çalışıram ki, hamının haqqını verim. (Report)
“Hazırda Azərbaycanda mənim heç bir siyasi komandam yoxdur”Azərbaycanın sabiq prezidenti Ayaz Mütəllibov ovqat.com-a müsahibə verib.

Eks-prezident müsahibəsində Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinə, Qarabağ məsələsinə və hakimiyyəti dövründə baş vermiş hadisələrə münasibətini açıqlayıb.

Strateq.az müsahibəni oxucularına təqdim edir:

-Son zamanlar Dağlıq Qarabağ mövzusunda müzakirələrin qızışdığını görürük. Xüsusilə Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra Ermənistan tərəfinin müharibəpərəst ritorikası güclənib. Atəşkəsin pozulması və müharibənin yenidən başlaması perspektivi nə qədər realdır?

– Ermənistan hakimiyyətində kimlərin təmsil olunmasından asılı olmayaraq, onların öz iddialarından əl çəkməməsi artıq ənənə halını alıb. Eyni səhnəni Paşınyan rəhbərliyi də nümayış etdirir. Onun daxili auditoriyaya hesablanmış çıxışlarında torpaq iddiasından əl çəkməməsi Ermənistan hakimiyyətinin işğalçılıq siyasətinin davam etməsindən xəbər verir. Müharibə hələ bitməyib ki, yenidən başlansın, bu cür gərgin vəziyyətin davam etməsi, sülh müqaviləsinin imzalanmaması, Ermənistanın nəinki Qarabağı, hətta ətraf rayonları azad etməməsi, əlbəttə ki, olduqca kövrək atəşkəsin hər zaman pozulmasına, regional təhlükəyə çevriləcək lokal hərbi əməliyyatların başlanmasına səbəb ola bilər.

-Azərbaycanda da bir çox siyasi qurumlar müharibə tərəfdarı kimi çıxış edirlər. Sözsüz ki, ərazisi işğala məruz qalan bir ölkənin siyasi partiyalarının bu cür tələblərlə çıxış etməsi gözləniləndir. Sizcə, Azərbaycan Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatlara başlayarsa, uğur qazana bilərmi?

– Azərbaycan ərazi işğalına məruz qalmadığından bu konfliktin haqlı olan bir tərəfdir. Bütün dünya Ermənistanı aqressor kimi tanıyıb, BMT-nin məlum qətnamələri erməni tərəfi qeyd-şərtsiz işğal etdiyi əraziləri boşaltmağı tələb edir. Bu, bizə haqq verir ki, öz torpaqlarımızı qeri qaytaraq. Sırf müharibəyə gəldikdəŞ təbii ki, biz yalnız və yalnız qələbə gətirəcək əməliyatlara getməliyik. Bunun üçün bütün siyasi vasitələrdən istifadə olunmalıdır. Hesab edirəm ki, hal-hazırda ordumuz bütün əraziləri çox qısa zaman ərzində azad etmək iqtidarındadır. Hərbi potensialımızın güclü olmasını soz zamanlar keçirilmış hərbi paradlar da nümayış etdirir

-Amma gəlin, razılaşaq ki, istər Rusiya, istərsə də Qərb ölkələri birmənalı şəkildə ermənipərəst mövqe sərgiləyirlər. Münaqişənin sülh yoluyla həlli variantı da birbaşa onlardan asılıdır. ATƏT Minsk qrupunda təmsil olunan dövlətlər isə açıq şəkildə Ermənistanın tərəfində dayanırlar. Həm sülh, həm müharibə qapılarının bağlandığı indiki şəraitdə biz nə etməliyik?

-Rusiya ilə ATƏT-in Azərbaycan-Ermənistan müharibəsinə münasibətini eyniləşdirmək olmaz. Birincisi, ona görə ki, Rusiya bizim tarixi qonşumuzdur, bizim şimal qonşumuzla coğrafi, iqtisadi, siyasi bağlılığımız Qərbdən çox-çox güclüdür. Bircə onu misal çəkmək yetər ki, milyonlarla soydaşımız Rusiyada ailələrinə çörək pulu qazanır. Hesab etmirəm ki, Rusiya tam şəkildə Ermənistanın maraqlarından çıxış edir. Bəli, Ermənistan bütünlüklə Rusiyadan asılı vəziyyətdədir, hətta sərhədlərini də rus hərbçiləri qoruyur. Lakin son zamanlar Erevanda baş verən hadisələr Moskvanın öz siyasətinə düzəliş etməsinə səbəb olub. Rusiya dövlət və ictimaiyyət xadimlərindən ibarət geniş tərkibli qrupun Qarabağa gəlməsi, Lələtəpəyə çıxıb Azərbaycan əsgərlərinə baş çəkməsi Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olduğunu bir daha bəyan etməsi qarşı tərəfə göndərilmiş ciddi mesajdır. ATƏT-nin Minsk qrupuna qəldikdə isə, bu qrupa Azərbaycanda etibar, demək olar ki, itib. Ara-sıra bəyanatlar verməklə, monitorinq aparmaqla öz işlərini bitmiş hesab edirlər. Bu artıq 25 ildir davam edir, xalqın səbr kasası daşıb. Azərbaycana qarşı ikili standartlara son qoyulmalıdır. Ərazı bütövlüyü məsələsində heç bir ayrıseçkiliyə yol vermək olmaz, siyasi əqidəsindən, vəzifəsindən asılı olmayaraq hamı bu çətin vəziyyətdə dövlətin yanında olmalıdır. Qarabağ dərdindən siyasi oyunlar, hakimiyyət mübarizəsi üçün istifadə etmək xalqımıza qarşı böyük cinayətdir.

-Maraqlıdır ki, müharibə ritorikasını mənimsəmiş siyasilərin bir çoxu vaxtilə Sizin komandanızda təmsil olunublar. Bu da istər-istəməz bəzi insanlarda ““Ayaz Mütəllibovun komandası” müharibə istəyir” qənaətini formalaşdırır. Doğrudanmı “Ayaz Mütəllibovun komandası” indi də mövcuddur?

-Fürsətdən istıfadə edərək saytınız vasitəsilə bir daha bildirirəm: mən Vətənə qayıtdıqdan sonra siyasətlə məşğul olmuram. Bəli, mən siyasətçiyəm, vaxtilə rəhbərliyim altında minlərlə insan fəaliyyət göstərib, onların bir çoxu indi də aktiv siyasətlə məşğul olurlar və yaxud da yüksək postlar tuturlar. Bundan başqa sadə insanlar içində də kifayət qədər hörmətimizi saxlayan, ehtiram bəsləyənlər var. Bu şəxslərlə münasibətimiz hal-hazırda qarşılıqlı ehtiram və hörmət, səmimi dostluq, siyasətdən kənar münasibətlər şəklində davam edir. Hamısına təşəkkürümüzü bildiririk. Amma bir halda ki siyasətlə məşğul olmuruq, demək, heç bir komandadan söhbət qedə bilməz. Mən heç bir zaman müharibə tərəfdarı olmamışam. Sülh naminə bütün mümkün variantlardan istifadə olunmalıdır. Vaxtilə mənim tərəfdarım olmuş hər hansı bir siyasətçinin indiki bəyanatlarının mənə heç bir aidiyyatı yoxdur. Bir daha bildirirəm: mən dövlətimin xidmətçisi olmuşam, əgər dövlətim, xalqım ehtiyac duyarsa, yenə də öz təcrübəmlə ona xidmət etməyə hazıram.

-Azərbaycanın ilk prezidenti olmusunuz. Sizin və Sizdən sonra gələn eks-prezidentlərin yürütdükləri siyasətlər zaman-zaman müzakirə olunur və bugünkü problemlərin bir çoxu keçmişlərin ayağına yazılır. Mediada bu cür müzakirələrin aparıldığını görəndə hansı hisləri keçirirsiniz?

-Ümumiyyətlə, mən həmişə obyektiv tənqid və təhlilin tərəfdarı olmuşam. Təhqir, böhtan, şər bizim yaşam tərzimizə zidd xarakterlərdir. Söz, mətbuat azadlığı demokratiyanın təməl prinsiplərindəndir. Hər bir şəxsin bu və ya digər hadisələrə öz münasibətlərini bildirmək hüququ var. Amma böhtan, şər və təxribat dolu informasiyaların yayılması, öz təqsirlərini, günahlarını kiminsə boynuna atmaq yolverilməzdir. Bu, bizim bir xalq olaraq mentalitetimizə yaraşmayan xüsusiyyətlərdir. Bu cür yalanların gec-tez bumeranq kimi həmin insanların özünə qayıtmasının dəfələrlə şahidi olmuşuq.

-Hər kəs kimi prezidentlər də insandır. İnsanlar isə səhvsiz yaradılmayıblar və bir çox yanlışlar zamanla anlaşılır. Bu gündən keçmişə nəzər salanda hansı məqamlarda səhvə yol verdiyinizi düşünürsünüz?

-Əlbəttə ki, prezidentlər, dövlət başçıları bir insan kimi səhv etməyə məhkumdurlar. Səhvsiz yalnız Allahdır. Rəhbərliyim dövründə ən böyük səhvim insanlara inamım və etimadım olub. Etimad göstərib yüksək vəzifələrə irəli çəkdiyim bəzi şəxslərin xəyanəti istər mənə, istərsə xalqa hətta özlərinə belə çox böyük ziyanlar vurdu.

-Qabaqdan Müstəqillik Günü gəlir. Sizin dövrünüzdə bu sənədə imza atılıb. O günləri necə xatırlayırsınız?

-O günləri hər dəfə böyük həyacan və sevinc hissi ilə xatırlayıram. Çoxlarının bu sənədin necə çətinliklə ərsəyə gəldiyinindən xəbəri yoxdur. Böyük bir risk və həyacan dolu zaman kəsiyində yaşayırdıq. Bəziləri deyə bilər ki, o dövrdə respublikalar dalbadal müstəqillik əldə edirdilər. Bəli, bu belə idi, tarixi proses gedirdi. Amma o pespublikalarda 20 yanvar faciəsi yaşanmamışdı. O xalqlara Azərbaycan xalqı kimi ögey münasibət bəslənmirdi. Kommunist partiyasnın son qurultayında, yüzlərlə deputatın qarçısında mən az qala qışqırararaq SSRİ rəhbərliyinə, o cümlədən xalqımızın başına qətirilən faciələrdə bir başa təqsiri olan Qorbaçova deyirdim: “Nə istəyirsiniz bizim xalqdan, nə vermisiniz, ala bilmirsiniz? Siz bir partiya olaraq keçmiş 37 –ci il represiya qurbanları qarşısında öz günahlarınızı boynunuza alırsınız. Amma bu gün gözünüzün qarşısında Azərbaycan xalqı qırılır, diri-diri yandırılır, 200 mindən artıq soydaşımız (o vaxt hələ Qarabağdan qaçqınlarımız yox idi) öz dədə-baba torpağından qovulur, bir anda hər şeydən məhrum olur siz buna göz yumursunuz”. Mənim bu çıxışım o zamanki müxalifət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdi. Hər zaman SSRİ-nin mərkəzi rəhbərliyi tərəfindən zərbə ilə qarşılaşmaq ehtimalı yüksək idi. Çünki bizim Qarabağ problemimiz var idi, mənfur düşmənlərimiz hər bir addımı bahənə edib xalqımıza qarşı növbəti 20 Yanvar, Sumqayıt kimi faciələri yaşada bilərdilər. Bundan heç kim sığortalanmamışdı. Biz bir xalq olaraq o dövrdə, demək olar ki, təklənmişdik. Allahdan və xalqın birliyindən başqa heç bir köməyimiz yox idi.

-Müstəqillik Aktına imza atan deputatlardan bəziləri, o cümlədən sənədi hazırlayan komissiyanın sədri Hacıbaba Əzimov mətbuata verdiyi müsahibəsində akt layihəsinin dəyişdirildiyini bildiriblər. İddialara görə, bu addım Sizin istəyinizlə atılmışdı. Bu informasiya nə dərəcədə doğrudur? Doğrudursa, zərurət nə idi?

-Əzimovun komissiya sədri olması yadımdadır, amma nəyi nəzərdə tutduğunu bilmirəm. Çünki bu qanun layihəsinin ətrafında gedən diskusiyalar, fikir mübadilələri parlament tərəfindən yaradılan xüsusi komissiya tərəfindən aparılırdı. Mən onların işinə müdaxilə etmirdim, dəyişiklikləri komissiya edirdi. Lap əgər bu baş vermişdisə də, əsasnamə kimi Əzimovun verdiyi layihə səsverməyə çıxarılmışdı. Əsas məsələ Müstəqillik Aktının qəbul edilməsi idi. Ona da nail olduq. Burda da o zamankı hakimiyyətlə xalq arasında bu Aktın qəbul olunması ilə bağlı yaranmış yekdillik mühüm rol oynamışdı.

-Dağlıq Qarabağın itirilməsində o zamankı iqtidarların ləng hərəkət etməsinin, ordu quruculuğuna diqqət ayırmamasının da mühüm rol oynadığı düşünülür. Bu iddialarla razısınızmı?

-Məsuliyyəti kiminsə boynuna atmaq ciddi fikir deyil. Mənim rəhbərliyim dövrü ilə sonraki dövrləri eyniləşdirmək düzgün olmazdı. O dövrdə pespublikaların müstəqil hərəkət etməsi, ordu yaratması qeyri-mümkün idi. Bu, birbaşa SSRİ qanunvericiliyinə zidd idi. Bu ona bənzəyir ki, Rusiya kimi bir dövlətdə hansısa bir subyekt, məsələn Yakutiya öz müstəqil ordusunu yaratmaq istəyir. Sizcə, buna imkan verərlərmi? Bu halda hansı ordu qurulucuğundan söhbət qedə bilər? Bizim 1991-ci ildə yaratdığımız milli ordu, demək olar ki, qeyri-leqal idi. Öz hesabımıza min bir çətinliklə ordu strukturları formalaşdırırdıq, o da Moskvanın ciddi maneləri ilə. Bir yandan da müxalif qüvvələr mitinqlərlə Müdafiə Nazirliyini iflic vəziyyətinə salırdılar. Demək olar ki, hərbi qurum kimi ciddi, müharibə vəziyyətinə uyğun olaraq qapalı formada işləməyə məcbur olan Müdafiə Nazirliyi hərbdən başı çıxmayan şəxslərin açıq-aşkar təzyiqi və təxribatı altında fəaliyyət göstərirdi. Mən SSRİ dağılandan cəmisi iki ay sonra hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldım. 300 il ordusu olmayan bir xalq iki aya ordu qura bilməzdi. Bu həqiqətdən uzaq, heç bir məntiqə sığmayan iddialardır.

-O vaxt bir çox qərarların Moskva tərəfindən verildiyi sirr deyil. Ümumiyyətlə, Moskvanın təzyiqlərilə çoxmu üzləşirdiniz?

-SSRİ-də bütün qərarları Kreml verirdi. 20 Yanvarda Bakıya qoşun yeridib vətəndaşlarımızı qanına qəltan edəndə kiminsə rəyini nəzərə almışdılarmı? Mən hakimiyyətə 20 Yanvar faciəsindən sonra gəldim. Vətəndaşları güllə-boran olmuş, sənayesi, iqtisadiyyatı iflic vəziyyətində, insanları mənəvi cəhətdən sarsılmış, ümiddən düşmüş bir ölkəyə rəhbərlik etməyə, demək olar ki, məcbur oldum. Hamımızda mərkəzi dövlətə qarşı nifrət və inciklik var idi. Belə bir şəraitdə Qorbaçovla işləmək olduqca əzablı bir iş idi. Amma xalqımızın gələcəyi naminə, insanları depresiyyadan çıxartmaqdan ötrü, 20 Yanvar faciəsi kimi müsibətlərin təkrarlanmaması naminə buna getməyə məcbur idik. Dünyada bir neçə ölkədən başqa bütün ölkələr 20 Yanvarı SSRİ-nin daxili işi hesab edirdilər. Təzyiqlərə, manelərə baxmayaraq, Moskva ilə işləməyə, gələcəyi qurmağa məhkum idik.

-Hakimiyyətiniz illərində Azərbaycanın müstəqilliyinin indiki qədər möhkəmlənəcəyinə inanırdınızmı?

-SSRİ zamanında müstəqillik arzusu Azərbaycan ziyalıların əksəriyyətinin qəlbində bu və ya digər formada yaşayıb. Bəziləri bunu dilə gətirib, bəziləri qizlədib. Həmişə qəlbimizdə müstəqilliyə nail olacağımıza inam hissi olub. Xarici səfərlərin birində məni müşayət edən qrupun üzvü olan Bəxtiyar Vahabzadə pıçıltı ilə məndən soruşdu: Ayaz müəllim görəsən biz nə vaxt müstəqil olacağıq? Dedim: Bəxtiyar, tələsmə, səbrlə hərəkət etsək, o gün mütləq gələcək. İndi bayrağımız BMT-nin qarşısında dalğalanır. Sevinirəm ki, mənim də bu işdə xidmətlərim olub.

-Azərbaycanın indiki hakimiyyətinə tövsiyyəniz?

Müstəqillik varsa, demək, hakimiyyət qarşısında bu və ya digər problemlərin çıxması labüddür. Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyev kifayət qədər təcrübəli, uzaqgörən bir siyasətçi kimi qarşıya çıxan problemlərin məsuliyyətini düzgün qiymətləndirərək, lazımı tədbirləri operativ şəkildə həyata keçirir.
Bakirəliyini satışa çıxaran azərbaycanlı modellə MÜSAHİBƏ: "Sonuncu qiymət..."Avrasiya.net məşhur eskort saytlarının birində bakirəliyini satışa çıxarması xəbəri ilə mətbuatın gündəmini alt-üst edən azərbaycanlı model Məhbubə Məmmədzadənin A24.Az-a verdiyi maraqlı müsahibəsini təqdim edir.

Həmin müsahibəni sizə təqdim edirik:

– Məhbubə xanım, necə oldu ki, model olmağa qərar verdiniz?

– Balacalıqdan model olmaq istəyirdim. Bu, xaricdə- ərəb ölkəsində yaşadığım üçün alınmırdı. Sonra Azərbaycana gəlib, universitetə daxil oldum. Burada model agentliklərindən birinə müraciət etdim və məndə alındı. Mən peşəkar modeləm. Heç bir gözəllik müsabiqəsində iştirak etməmişəm.

– Sizcə, modellik Azərbaycanda hansı səviyyədə inkişaf edib?

– Azərbaycanda modellərin vəziyyəti bütün dünyadan kənardı. Modelə oxşamayanlar özünü model adlandırır. 1.60 boyu var, özünə model deyir. Azərbaycanda dünya səviyyəsində model agentlikləri yoxdur. Onlar ölkədən kənarda heç bir fəaliyyət göstərə bilmirlər. Bakının öz aləmi üçün model agentlikləri var. Xaricdə hər şey tamam başqa cürdür.

– Hazırda Azərbaycanda yaşayırsınız, yoxsa sadəcə gəzməyə gəlmisiniz?

– Azərbaycanda yaşayıram. Sadəcə, işimlə əlaqədar, müqavilələrim olduğu üçün çox vaxt səfərlərdə oluram. Mən heç bir ölkədə qala bilmirəm.

– Son günlər mətbuatın gündəmini zəbt edən xəbər- bakirəliyinizi satışa çıxarmağınızla bağlı nə deyə bilərsiniz?

– Bu, mənim fikirimdə çoxdan var idi. Yanvardan buna qərar verdim. Bizim media sadəcə, yeni xəbər tutub.

– Buna görə sizi qınayanlar oldumu?

– Olsa da, olmasa da mənə fərqi yoxdur. Öz həyatımdır, özüm bilərəm. Heç kimin həyatına qarışmıram, heç kim də mənim həyatıma qarışmasın. Hərracda “satış” davam edir. Təklifləri mən almıram. Təkliflər gəlir. Bununla maraqlanan insanlar təklifləri alır. Hərrac bitməyib. Bu, 5 günlük bir iş deyil. Ən yüksək qiymətlə razılaşsam, baş verəcək, razılaşmasam yox.
Qarabağ aksiyası niyə iflas oldu? - Hiyləgər metod...Avrasiya.net BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Ovqat.com-a verdiyi müsahibəsini təqdim edir:

- Ötən həftənin ən önəmli hadisəsi Qarabağ Azadlıq Təşkilatının keçirdiyi mitinq idi. Mitinq barədə müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Əsasən də aksiyada iştirak edənlərin sayı mübahisə predmetinə çevrilib. Siz nə fikirləşirsiniz bu barədə: iştirakçıların sayı qənaətbəxş idimi?

- Əlbəttə, qənaətbəxş deyildi. Mitinqdən əvvəl mən özüm də ictimaiyyətə müraciət edərək bildirmişdim ki, aksiyaya geniş xalq kütlələri qatılmalıdır. Aksiyanın təşkilatçıları tərəfindən ictimaiyyətə elə mesajlar verilməli idi ki, insanlar mitinqin yalnız Qarabağ məsələsinə görə çağırıldığına əmin olsunlar. Əmin olsunlar ki, kimlərsə Qarabağ problemindən istifadə edib siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə aparmayacaq. Nə yazıq ki, mitinqin təşkilatçıları cəmiyyətə bu mesajı verə bilmədilər. Mitinq zamanı edilən çıxışlar da sübut etdi ki, siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə daha ön plana çıxıb.

- Sizcə, Qarabağ problemi ilə bağlı etiraz aksiyası hansı zərurətdən doğmuşdu? Ehtiyac var idimi bu mitinqə?

- Çox böyük ehtiyac var idi. Azərbaycan həm dünya birliyinə, həm ermənilərə, həm ermənilərin arxasında dayanan Rusiyaya, həm region dövlətlərinə, həm də problemin həlli ilə məşğul olan Minsk qrupuna səbrimizin tükənməsi ilə bağlı mesajlar verməli idi. Və bu mesajlar Ermənistan hakimiyyətinə qarşı təzyiqləri stimullaşdırmalı idi. Hesab edirəm ki, haqqında danışdığımız aksiyaya onminlərlə etirazçı çıxsaydı, müsbət təsiri olardı. Erməni xalqı başa düşməlidir ki, Azərbaycan işğal faktı ilə barışmayacaq və Qarabağ problemi gec-tez böyük bir müharibəyə çevriləcək. Çox təəssüf ki, bu mesajı lazımınca verə bilmədik.

- Fikrimcə, bu məsələdə hakimiyyət də maraqlı olmalıydı. Ən azı ona görə ki, beynəlxalq danışıqlarda ən çox təzyiqlərə məruz qalan tərəf Azərbaycan hakimiyyətidir. Niyə o zaman hakimiyyət bu mitinqin keçirilməsinə nəinki kifayət qədər dəstək vermədi, hətta həmin təşəbbüsün qarşısını almağa çalışdı?

- Aydın məsələdir ki, hakimiyyət müxalifət düşərgəsində gedən prosesləri, aparılan müzakirələri izləyir, necə ki, müxalifət də hakim komandanı eyni şəkildə müşahidə edir. Bir çox hallarda alınan qərarlarda, atılan addımlarda həmin müşahidələrin də mühüm rolu olur. Bildiyimiz kimi, mitinq müzakirələrinin getdiyi ilk dövrlərdə YAP rəhbərliyindəki bəzi yetkililər açıq şəkildə bu təşəbbüsü alqışladılar. Çünki aksiyanın təşkilatçıları iqtidara da müraciət etmişdi və bəyan olunmuşdu ki, mitinq iqtidara etiraz aksiyası kimi təşkil olunmur, siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan siyasətçilər çıxış etməyəcəklər. Hakimiyyət biləndə ki, bu söz tutulmayacaq, istər-istəməz geri çəkildi. Məncə, hakimiyyətin bu mövqeyi başa düşüləndir. Özünüz fikirləşin: tutalım, mən tərəfdarlarımı toplayıb sizin aksiyada iştirak edirəm ki, siz mənim əleyhimə təbliğat aparasınız, bu, sağlam məntiqə sığırmı?

Səmimi etiraf edək ki, iqtidarın dəstəyi olmasa, hazırda on minləri meydanlara toplamaq qeyri mümkündür. Mitinq təşkilatçılarının bəzi səhvləri və şəxsi ambisiyalarını kənara qoya bilməmələri bu çox önəmli aksiyanın iflasına, sönük keçməsinə yol açdı.

- Əslində indi soruşacağım suala nə cavab verəcəyinizi təxmin edirəm. Çünki aksiyada Sizin partiyanın rəhbər üzvlərindən bir çoxunu şəxsən gördüm. Amma Siz, deyəsən, orda deyildiniz. Hesab edirəm ki, oxucularımız indiyə qədərki fikirlərinizlə tanış olanda xəyalən Sizə bu sualı ünvanlayacaqlar: Qüdrət bəy, bir halda ki mitinq bu qədər önəmli idi, özünüz niyə iştirak etmirdiniz?

- Bəli, bizim bir çox üzvlərimiz aksiyada iştirak etdi. Mən özüm hətta mətbuatda da mitinqi dəstəkləyən mövqe ortaya qoymuşdum. Şəxsən özümün o aksiyaya qatılmamağıma gəlincə, bunun səbəbi mitinqin öz məramından kənarlaşacağını bilməyim ilə bağlı idi. Bütün siyasi qüvvələr ora dəvət olunmuşdusa, deməli, qarşılıqlı ittihamlar və təhqirlər olmamalı idi. Həmin mitinqdə qaçqınlar çıxıb öz problemlərindən danışsaydılar,ata-baba yurdlarına qayıtmağı tələb etsəydilər, Qarabağ əlilləri, müharibə veteranları, şəhid ailələrinin təmsilçiləri çıxış etsəydilər, daha effektli olardı, nəinki hansısa siyasi qüvvələrin Qarabağ mitinqini hakimiyyət uğrunda mübarizə vasitəsinə çevirməsi. Mən qarşıya qoyulan məramın dürüstlüyü şübhəli olan heç bir aksiyaya qatılmıram. Amma Qarabağ adına görə partiya üzvlərinə tövsiyyə etdim ki, qatılsınlar.

Bu sözlərlə demək istəmirəm ki, bu tipli aksiyalarda hakimiyyət tənqid olunmamalıdır. Əlbəttə, problemin indiyə qədər həll edilməməsi istər-istəməz vətəndaşların hakimiyyət qarşısında sırf bu məsələylə bağlı sərt tələblər qoymasını şərtləndirir. Eyni tələblər beynəlxalq vasitəçilər və təşkilatlar qarşısında da irəli sürülə bilər. Amma tələblər irəli sürülərkən müəyyən səviyyə qorunmalıdır. Mən də mitinqdən əvvəl xəbər almışdım ki, təşkilatçılar dedikləri sözü tutamayacaqlar. Bilirdim ki, ümumxalq problemi olan Qarabağ məsələsini hakimiyyət uğrunda mübarizə predmetinə çevirəcəklər. Mitinqə özümün qatılmamağımın səbəbi bu idi.

- Qüdrət bəy, mən demirəm ki, kimsə Qarabağ problemindən siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə silahı kimi istifadə etsin. Amma məsələ burasındadır ki, bizdə siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizəyə ən böyük cinayət, vətənə xəyanət kimi baxılır. Halbuki, siyasi partiyaların ən önəmli vəzifələri də, hüquqları da budur. Heç uzağa getməyək, Siz prezidentliyə namizədlərdən olubsunuz. Deməli, ən yüksək siyasi post uğrunda mübarizə aparıbsınız. Bəs, niyə cəmiyyətimizdə hakimiyyət uğrunda mübarizəyə cinayət kimi baxılır?

- Heç kim siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizəyə cinayət kimi baxmır. Kim istəyirsə, hakimiyyətin istənilən qanadında təmsilçiliyə iddia edə və mübarizə apara bilər. Amma bunu açıq bəyan etməli, siyasi tələblərini və məramlarını dürüst şəkildə ortaya qoymalı, hər kəsi bu məqsədlə özünə qoşulmağa çağırmalıdır. Məsələn, deməlidir ki, Azərbaycanda qanunun aliliyi, insan hüquqları, sosial-iqtisadi və s. məsələlərlə bağlı problem var, korrupsiyaya qarşı mübarizə gücləndirilməlidir və biz bununla əlaqədar hökumət əleyhinə mitinq keçiririk. Mən də bunu normal qarşılayaram. Amma deyirsən ki, mən sırf Qarabağla bağlı mitinq keçirirəm və bundan istifadə edib xalqı meydana toplayırsan, sonra isə onu iqtidar əleyhinə etiraz aksiyasına çevirirsən. Bizim qarşı çıxdığımız bu dürüstsüzlükdür, hiyləgər mübarizə metodudur.

Kim deyir ki, mən hakimiyyət uğrunda siyasi mübarizəyə pis baxıram. Əksinə, hakimiyyətin iqtisadi, məhkəmə-hüquq islahatları, sosial, təhsil, hərbi quruculuq siyasəti ilə bağlı tam fərqli konsepsiyalar ortaya qoymuşam. Adı ilə mahiyyəti bir-birindən fərqlənən siyasi manevrlərlə məqsədə çatmaq olmaz. Əksinə, həm öz mübarizəni, həm də adından istifadə etdiyin dəyərləri gözdən salar, ona ictimai marağı azaldarsan. Necə ki, Qarabağ mitinqdə bu baş verdi. Qarabağ bizim ümumi bəlamız olduğu halda, bəzilərinin məkrli taktikaları bu siyasi aksiyaya daha az adamın qatılmasına yol açdı.

Bilirsinizmi, Qarabağ mitinqini təşkil edən bəzi adamların bu məkrli taktikaları mənə nəyi xatırlatdı? 2008-ci ildə rəhmətlik Heydər Əliyevin doğum günü münasibətilə Gülüstan sarayında bir tədbir keçirilirdi. Tədbiri keçirən “Avrasiya Dialoq” adlı Fəthullah Gülən tərəfdarı təşkilat idi. Mən də o tədbirə dəvətli idim. Tədbirə qatıldıq. Gördük ki, həmin toplantı ilə bağlı xüsusi jurnal buraxıblar. İçərisində yalnız bir-iki məqalə mərhum Heydər Əliyevə həsr olunmuşdu. Jurnalın qalan hissəsi Fəthullah Gülən və onun hərəkatından bəhs edirdi. Sanki Heydər Əliyevin adıyla insanları Gülüstan sarayına toplayıblar, amma orda Gülənçilik təbliğ olunurdu. Bu, əlbəttə, doğru hərəkət deyildi. Dürüst insanlar belə davranmırlar.

Eynilə bu mitinq də bənzər məntiqlə hazırlanmışdı. Ümummilli problem adıyla Qarabağ məsələsi əldə rəhbər tutulacaq, hər kəs, o cümlədən iqtidar mənsubları ora dəvət olunacaq, mitinqdə isə hakimiyyətin əleyhinə sərt şüarlar səsləndiriləcəkdı...

- Təsvir etdiyiniz tablo lap “O olmasın, bu olsun” filmindəki bir epizoda bənzədi. Məşədi İbadın təbirincə desək, “mənə “meymun” deməyin bəs deyil, hələ bir əl də uzadırsan?”.

- Bəli, Heydər bəy, məhz bu məqam qəbulolunmazdı. Yoxsa, heç kim heç kimə “siyasi mübarizə aparma”, demir.

- Yeri gəlmişkən, bayaq “Avrasiya Dialoq”un məlum toplantısını xatırlatdınız. Eşitdiyimə görə, Siz o toplantını nümayişkarənə şəkildə tərk edibsiniz. Digər rəsmi dəvətlilər isə başını aşağı salıb FETÖ-çuların möuzələrini sonuna qədər dinləyiblər. Bununla da özlərini “Hoca əfəndi”nin müridlərinin yanında şirin salmağa çalışıblar. Azərbaycan hakimiyyətinin Türkiyənin tələbləri ilə FETÖ-çuluğa qarşı mübarizə apardığı indiki zamanda belə, həmin hər kəsə şirin görünən rəsmilər yenə öz postlarındadırlar...

- Bu məsələyə bir daha qayıtmaq istəmirəm. Sadəcə onu demək istəyirəm ki, dürüst olmayan bu hərəkətə etiraz edərək toplantını tərk etmişdim. O ki qaldı orda sonuna qədər iştirak edənlərə, fikrimcə, məsələyə bu qədər maksimalist yanaşmamalıyıq. Həmin toplantıya qatılanların hər biri Fəthullah Gülənə duyduğu məhəbbətə görə yox, mərhum prezident Heydər Əliyevə görə ora gəlmişdi.

İkincisi, o zamanlar Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayib Ərdoğanla Fəthullah Gülənçilər arasında yaxın münasibətlər var idi. Toplantıda axıra qədər iştirak edənlər də Türkiyənin iqtidar partiyasına və Ərdoğana simpatiyalarını büruzə vermək üçün orda idilər. İnanmıram ki, həmin adamların hamısı hansısa ideologiyaya bağlıdırlar. “Avrasiya Dialoq” adlanan qurum o vaxt Ərdoğanı ciddi şəkildə müdafiə edən təşkilatlardan idi. Fəthullah Gülənin müridləri seçkilərdə ciddi şəkildə Ərdoğana dəstək verirdilər. Ərdoğanın İsraillə münasibətləri korlanandan sonra Fəthullah Gülənlə də yolları ayrıldı. O vaxta qədər isə həmin qüvvələr bir yerdə olublar və bir-biriləri barədə yaxşı sözlər deyiblər, ehtiramla danışıblar...

- Belə deyək, o vaxta qədər Ərdoğanın özü ən böyük FETÖ-çu idi.

- Bu baxımdan, mən ora qatılanları qınamıram. Qınanacaq olanlar təşkilatçılar idi. Amma onu da deyim ki, etiraz edən tək mən deyildim. Ən ciddi etiraz edənlərdən biri də Prezidentin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi Əli Həsənov olmuşdu. Xatırlayıram ki, Əli Həsənov o zaman tədbirin təşkilatçılarını bu əməllərinə görə ciddi tənqid atəşinə tutmuşdu.

Onu da xatırlayıram ki, həmin tədbirdən iki gün sonra MM-in sessiyası keçirilirdi və mən bəhs etdiyim jurnalı özümlə parlamentə gətirmişdim. Çıxış edərək söyləmişdim ki, axı, bizim qanunlara görə, din dövlətdən ayrıdır. Amma Gülüstan sarayında keçirilən toplantıda iştirakçılara paylanan jurnalda açıq şəkildə din siyasiləşdirilir. Fikrimi əsaslandırmaq üçün jurnaldakı bir məqalədən sitat da gətirmişdim. Sitatda deyilirdi: “Beyni biliklə, qəlbi nurla dolmayan insanlar ədalətli cəmiyyət qura bilməzlər”. Mənim fikrimcə, bu sırf açıq çağırış idi ki, hakimiyyətdə yalnız dini dünyagörüşlü nurçular təmsil olunsalar ədalətli cəmiyyət qurmaq olar. Bu isə nurçuluğun ideoloji əsasları idi.

- İstərdim, yenidən Qarabağ məsələsinə qayıdaq. Paşinyan hakimiyyətə gələndə bizim bir çox siyasi xadimlərimiz, o cümlədən də Siz belə bir fikir səsləndirmişdiniz ki, bu hadisədən sonra Rusiya ilə Ermənistan arasında gərginliklər yaranacaq və Azərbaycan bundan faydalanıb öz torpaqlarını geri qaytara bilər. Amma deyəsən, tam tərsinə oldu. Paşinyandan sonra Ermənistanın da, Azərbaycanın da Qarabağla bağlı ritorikası dəyişdi. Əvvəl biz savaş ritorikasından çıxış edirdiksə, indi Paşinyan bizi hədələyir. Bizim Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmiləri isə daha təmkinli görünməyə çalışırlar. Bu mövqe dəyişikliyini necə izah edərdiniz?

- Səhv etmirəmsə, bu fikri sizin sayta müsahibəmdə demişdim.

- Bəli.

- Mən hər zaman söyləmişəm ki, dövlət başçılarının bir-biri ilə münasibətləri dövlətlərarası münasibətlərə də öz təsirini göstərir. Amma bu fakultativ bir səciyyə daşıyır. Beynəlxalq münasibətləri müəyyənləşdirəm əsas amil isə dövlətlərin milli maraqlarıdır. Dövlətləri yaxınlaşdıran da, uzaqlaşdıran da bu maraqlardan qaynaqlanır. İnsanları maraqlar birləşdirdiyi və ya düşmən etdiyi kimi, dövlətlər də öz maraqlarının tələblərilə hərəkət edir. Məsələn, insanlar siyasi partiyalarda niyə birləşirlər? – öz siyasi maraqları, ideyaları üst-üstə düşdüyünə görə. Bu birləşmə nəticəsində komandalar hakimiyyətə gəlir və komanda üzvülərinin hərəsi bir vəzifə tutur...

- Üzr istəyirəm, Sizin sözün qüvvəti, Adam Smitin belə bir fikri var: Londondakı hansısa çörəkçi çörəyi ona görə bişirmir ki, bu şəhərin sakinlərinə xidmət etsin. O, pul qazanmaq üçün öz işini görür. Amma nəticədə London sakinlərinə xidmət edir. Hansısa gizli əl fərdi maraqları ümumi maraqlarda birləşdirir.

- Bəli, əsas məqsəd orda xalqa xidmətdən çox, öz yaşayışını təmin etməkdir. Siyasi münasibətlərdə də belədir. İstənilən komanda öz üzvünü özündən uzaqlaşdırırsa, həmin adam əvvəlki komandasına eyni sədaqətlə bağlı qala bilməz.

2016-cı ilin 2 aprel savaşında Rusiya Azərbaycanın irəliləməsinə 3 gün susdu. Ona görə ki, Rusiya Qərbə meyllənən Ermənistan rəhbərliyinin cəzalandırılmasında maraqlı idi. Maraqlı idi ki, Azərbaycan Ermənistana qulaqburması versin, torpaqlarının bir hissəsini işğaldan azad etsin. Bunun nəticəsində isə Sərkisyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırsın. Hamı bilirdi ki, Kreml artıq Sərkisyanın timsalında İrəvana inanmır. Çünki Sərkisyan hakimiyyəti Avropa İttifaqı ilə assosiativ üzvlük sazişi imzalamağa hazırlaşırdı. Rusiyanın ciddi təpkisi olmasaydı, Sərkisyan bu addımı atacaqdı. Moskvanın fikrincə, Sərkisyanı qovmaq üçün xarizmasını sındırmaq lazım idi. Sərkisyan hərbi səhra komandirliyindən böyük siyasətə gəlmişdi, məğlubedilməz, Azərbaycan üzərində qələbə çalan sərkərdə imici qazanmışdı. 4 günlük aprel döyüşləri bu imicin sabun köpüyündən başqa heç nə olmadığını ortaya qoydu. Putin bizə imkan yaratdı ki, onun bu imicini sındıraq. Bundan sonra Moskva həm bizim, həm də Ermənistan hərbi rəhbərliyini çağırıb atəşkəsi bərpa etməyə çağırdı. Çünki artıq öz istəyinə nail olmuşdu. Moskva Sarkisyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaqla, həm də Paşinyanın iqtidara gəlməsinə yol açdı. Burada da məqsəd eyni idi: Qərbə bağlı və təcrübəsiz birini hakimiyyətə gətirib, uğursuz siyasəti nəticəsində nüfuzdan salmaq. Təcrübəsiz Paşinyan ətrafında güclü komanda formalaşdırmaq iqtidarında da deyil. Moskvanın fikrincə, Paşinyan və onun təcrübəsiz komandası təcili hakimiyyətə gətirilərək tez bir zamanda nüfuzdan salına bilər. Beləcə, bütün Qərb yönümlü qüvvələr iflasa uğrayar. Necə ki, eyni ssenarini 1992-93-cü illərdə Azərbaycanda sınaqdan çıxartmışdı.

Mənim istəyim odur ki, Azərbaycan indiki halda Rusiya ilə çox intensiv danışıqlar aparsın və Paşinyanın cəzalandırılmasında rol oynasın. Bunun müqabilində isə öz torpaqlarını qaytarsın. Necə ki, bizdə hakimiyyət çevrilişi baş verəndə ermənilər bundan istifadə edib Qarabağ ətrafındakı rayonları da ələ keçirdi. Eyni fürsət artıq bizim üçün doğub...