“Azərbaycan böyük imicə, hörmət və nüfuza malikdir”Malik Ayub Sumbal: “Beynəlxalq aləmdə Azərbaycan sülh və müasir bir Avrasiya ölkəsi kimi yer tutub”

Azərbaycan gənc müstəqil dövlət kimi dünya birliyində özünəməxsus bir mövqe və yer tutmaqdadır. Ölkəmizin qazandığı nüfuz onun beynəlxalq və regional səviyyələrdə reallaşdırdığı layihələr və balanslaşdırılan siyasətinin nəticəsidir. Azərbaycanın bölgənin geosiyasi cəhətdən ən əhəmiyyətli və perspektivli ölkəsi olduğu faktdır. Rusiya, Türkiyə, İran kimi regional lider statuslu ölkələrlə qonşu olan Azərbaycan, ABŞ və Avropa, eləcə də Yaxın və Uzaq Şərqin güclü dövlətləri ilə elə bir balanslaşdırılan siyasət yürüdür ki, bu siyasət onu geosiyasi və geoiqtisadi vəziyyət baxımından Cənubi Qafqazın liderinə çevirib.
“Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandıran dünyada tanınmış geosiyasi analitik, beynəlxalq icmalçı Malik Ayub Sumbal (Pakistan) Azərbaycanın beynəlxalq arenada tutduğu yer və mövqeyini yüksək qiymətləndirərək, dünyada baş verən siyasi təlatümlərə uyğun ağıllı və uzaqgörən bir siyasət yürütdüyünü qeyd edib.

- Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunun ən strateji yerindədir, buna görə də bu ölkə həmişə dünyanın güclü və nüfuzlu dövlətlərinin marağında olub, dünyanın heç bir ölkəsi tərəfindən laqeyd qalmır. Beynəlxalq aləmdə Azərbaycan sülh və müasir bir Avrasiya ölkəsi kimi yer tutub ki, bu da dinlərarası harmoniya və tolerantlığa əsaslanır. Azərbaycan bir tolerant, bütün konfessiyaların birləşdiyi, milli və etniz azlıqların hüquqlarının qorunduğu, söz və ifadə azadlığı verilən bir ölkədir. Belə ki, beynəlxalq səviyyədə Azərbaycan böyük bir imicə, hörmət və nüfuza malikdir və bu ölkə Cənubi Qafqaz regionunda lider ölkə kimi ortaya çıxır. Elə bundan irəli gəlir ki, Azərbaycan dünyanın diqqətindədir, marağındadır. Azərbaycanın güclü iqtisadiyyata malik olması onun dünya dövlətləri ilə əməkdaşlığına zəmin yaradıb.

- Ancaq Azərbaycanın dünyadakı mövqe və nüfuzunun güclü olmasına baxmayaraq dünya birlikləri Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində ədalətli mövqe sərgiləmirlər və işğalçı Ermənistanı dəstəkləyirlər...

- Hesab edirəm ki, bu məsələnin həllinə nail olmaq üçün vaxt və daha çox güclü lobbiçilik fəaliyyətinə malik olmaq lazımdır. Heydər Əliyev vaxtilə dünyada Azərbaycanın diaspora quruculuğu və böyük lobbiçilik fəaliyyətinin gücləndirilməsinə böyük diqqət edib. Bu gün bu siyasəti prezident İlham Əliyev həyata keçirir. Azərbaycanın dünyada lobbiçiliyi güclənərsə, bu Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə də müsbət təsir göstərəcək. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində mövqeyi çox güclü və qətidir. Bunu prezident İlham Əliyev beynəlxalq səviyyəyə məharətlə təqdim edib. İndiki zamanda belə bir mövqe sərgiləmək böyük qətiyyət tələb edir ki, bunu da İlham Əliyev bacarıb. Bundan sonar Azərbaycan diplomatiyası böyük bir təsirə malik güclü mədəniyyətə əsaslanır və bu, prezident İlham Əliyevin və vitse-prezident Mehriban Əliyevanın böyük vizasıdır.

- Necə fikirləşirsiz, bu məsələdə Azərbaycan öz qonşuları ilə siyasətində hansı korrektələr etməlidir. Bir tərəfdən açıq şəkildə Ermənistanı müdafiə edən Rusiya, digər tərəfdə gizli yolla işğalçıya dəstək verən İran var…

- Əslində Rusiyanın da regional prioritetləri və strategiyaları var. Amma düşünürəm ki, Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsini həll edə bilsə, həm rəsmi Bakıdan, həm də ərazisində yaşayan azərbaycanlılardan daha yaxşı cavab ala bilər. Rusiyada çox sayda Azərbaycan diasporu var, həmçinin yüz minlərlə azərbaycanlı orada işləyir. Münaqişənin həlli Azərbaycan və Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların ölkə iqtisadiyyatına böyük töhfələr vermələri ilə nəticələnə bilər. İran da eyni addım ata bilər. Axı orada da milyonlarla azərbaycanlı yaşayır. Dağlıq Qarabağ itkisi təkcə Azərbaycandakı azərbaycanlıların deyil, bütün dünya azərbaycanlılarının itkisidir, acısıdır. Qarabağın qaytarılması hamının sevincinə səbəb olacaq, bu sevinc də cavabsız qalmayacaq. Ona görə qeyd etdim ki, Rusiya və İran Qarabağ münaqişəsinin həllində rəsmi Bakıya dəstək olarsa, həmin ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların dövlətə və hakimiyyətə inamı daha da artar, hər zaman onları müdafiə edər.

- Qarabağ münaqişəsinin həllində çıxış yolu nədir - sülh, yoxsa müharibə? Bu gün Azərbaycan daha çox hansını seçim etməlidir.

- Düşünürəm ki, müharibə dünyanın heç bir münaqişəsinin həlli deyil. İndi bütün dünyada iqtisadi müharibələr gedir, ölkələr iqtisadiyyat sahəsində bir-birləri ilə çarpışırlar, sözün əsl mənasında iqtisadi müharibə aparırlar. Amma Azərbaycan iqtisadiyyatı sabitdir və bölgədəki ölkələrdən daha güclüdür. Ermənistanın isə bir çox problemi var, onlar iflas etmiş iqtisadiyyata malikdir və ölkədə siyasi sabitlik yoxdur. Buna ona görə burada toxundum ki, iqtisadiyyatı güclü olan ölkə qüdrətlidir, müharibədə qələbə qazana bilər. Mən ümid edirəm ki, BMT-nin məlum qətnamələrinə, beynəlxalq hüquq normalarının tələblərinə uyğun Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll edilməlidir.

- Xocalı faciəsinin 27 illiyini andıq. Bu faciə sizin üçün nə deməkdir?

- Həmişə olduğu kimi bu il də Xocalıdakı soyqırımın 27-ci ildönümü dünyanın müxtəlif ölkələrində möhtəşəm tədbirlərlə anıldı. Dünya ictimaiyyəti Xocalıda ermənilər tərəfindən azərbaycanlılara qarşı etnik soyqırımla bağlı daha çox məlumat aldılar. Dəhşətdir, bunu sözlə ifadə etmək də ağırdır. 1992-ci il fevralın 26-da Xocalıda soyqırımını törətmiş şəxslər Beynəlxalq Məhkəməyə verilməlidir. Bu, bütün dünya ictimaiyyətinə, bəşəriyyətə qarşı törədilən bir vəhşilikdir. Dünya birlikləri, ictimaiyyət buna göz yummamalıdır.

- Xocalı soyqırımının dünyaya, dünya parlamentləri tərəfindən tanınması üçün nə etməliyik?

- Xocalı soyqırımını beynəlxalq səviyyədə tanıtmaq üçün daha çox şüurun olması lazımdır. Erməni hökuməti bu cinayətləri gizlətməyə çalışsa da, hər il Xocalı şəhidləri üçün ədalət tələbi artır. 15-dən çox ölkənin parlamentləri Xocalını soyqırımı kimi tanıyıb. Hər il yox, hər gün Xocalı soyqırımının dünyada tanınması, yayılması, ermənilərin işğalçılıq siyasətinin ifşası üçün çalışılmalıdır. Bunu müxtəlif formalarda həyata keçirməklazımdır – tədbirlər, sərgilər, mətbuat, ədəbiyyatların paylanılması, filmlərin nümayişi, görüşlər… Yəni, gözləməli deyil ki, hər il fevralın 26-I gəlsin və dünya azərbaycanlıları, türkləri, vəhşiliyi, terror, soyqırımını lənətləyənlər ayağa qalxıb səslərini ucaltsınlar. Bu səs hər gün ucalmalıdır.

- Ötən ay Gürcüstan prezidenti Zurabişvili Azərbaycanda səfərdə oldu, sonra Ermənistana getdi. Regional siyasət çərçivəsində Gürcüstan hər iki ölkə ilə eynisəviyyədə siyasət yürüdür…

- Gürcüstandakı iqtisadi əməkdaşlıq baxımından Azərbaycanın mövqeyi Ermənistandan daha güclüdür. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu kimi Azərbaycanla Gürcüstan arasında böyük əməkdaşlıq var. Azərbaycan həmişə Gürcüstana kömək əlini uzadıb. Azərbaycanın investiyası və yatırımı hesabına Gürcüstan bu gün ayaq üstə durub. Rəsmi Tbilisi bunu heç vaxt unutmamalıdır. Unudarsa və Azərbaycana qarşı hər hansı səhv siyasət yürüdərsə, o zaman dara düşər, o zaman Ermənistandan onaheç bir kömək olmayacaq. Ermənistanın özünə kömək edən lazımdır.

- Son aylar Gürcüstanın Rusiyanın münasibətlərində istilik müşahidə olunur. Gürcüstan və Rusiya arasında Abxaziya və Cənubi Osetiya vasitəsilə bir körpünün yaranması planı üzərində danışıqlar gedir... Bunu nəticəsi necə ola bilər?

- Gürcüstan və Rusiya arasındakı əlaqələr böyük bir etimad çatışmazlığına malikdir, çünki Gürcüstan daha çox Avropa İttifaqına meyl göstərir. Rusiya iqtisadiyyatının zəifləməsi vəziyyəti gərginləşdirir. Rusiya rublunun dəyərdən düşməsi Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı insanların ticari gücünü və Rusiyaya aid olan malların dəyərini effektiv şəkildə azaldıb. Öz növbəsində, bölgələrdəki insanlara Gürcüstandan ucuz mal almaq üçün stimul artırdı.

- Azərbaycanla Ermənistan arasındakı iqtisadi, siyasi və ya hərbi sahələrdəki güc nisbətini necə müqayisə edə bilərsiniz?

- Hər iki ölkə arasında böyük bir fərq var. Azərbaycan iqtisadiyyatı sabitdir, güclüdür, ildən-ilə inkişaf edir. Ermənistan iqtisadiyyatı isə dağılıb. Ölkədə istehsal yoxdur, strateji zavod və fabriklər fəaliyyətini dayandırıb. İşsizlik hökm sürür. Azərbaycan hərbçiləri müasir silahlara malikdir, nizami ordu quruculuğu var, beynəlxalq reytinqlərdə Azərbaycan ordusunun gücü xüsusi olaraq qeyd edilir. Erməni hərbçiləri isə Rusiyanın köhnə hərbi texnikası ilə təchiz olunub, orduda heç bir quruculuq işləri aparılmır. Beynəlxalq hərbi ekspertlərin fikrincə, Ermənistan ordusu Azərbaycan ordusuna nisbətən qat-qat gücsüzdür. Azərbaycan siyasi cəhətdən daha sabitdir, Ermənistan isə ciddi siyasi böhrana və qarışıqlığa malikdir. Bir sözlə, bütün sahələrdə Azərbaycan Ermənistanı üstələyib.

Cavid
Azərbaycan neytral ölkələr sırasında olmalıdır - QHT sədrinin fikirləriAvrasiya.net Vətəndaş Cəmiyyət Naminə Maarifləndirmə İctimai Birliyinin sədri Fizuli Kərimovun qurumun mətbuat xidmətinə verdiyi müsahibəni təqdim edir:

- Füzuli bəy, Sizin ictimai birlik uzun illərdir yaradılıb. Lakin bu günə kimi demək olar ki, cəmiyyət tərəfindən tanınmır. Fəaliyyətiniz haqda nə deyə bilərsiz?

- Bəli, bu belədir! Etiraf edirəm! Məlumat üçün deyim ki, bizim təşkilat 2006-cı ildə yaradılıb. Onu da xüsusi qeyd etmək istəyirəm ki, nə dövlətdən, nə də xarici donorlardan bir manat da pul almışıq. Maliyyəsi olmayan təşkilatdan çox şey gözləmək olmaz. Buna baxmayaraq daxili imkanlar hesabına cəmiyyətin hüquqi marifləndirməsi istiqamətində addımlar atmışıq. Ictimai birlikdə kifayət qədər hüquqşünaslar və qeyri sahənin mütəxəssisləri var. Bu mütəxəssislərin gücü hesabına vətəndaşlara təmənnasız hüquqi yardım göstəririk. Demək olar ki, müraciət edən vətəndaşların problemlərinin həlli istiqamətində axıra qədər kömək edirik. Vətəndaş cəmiyyətinin güclü olması dövlətin gücü deməkdir.

- Vətəndaş cəmiyyəti institutlarının quruculuğu istiqamətində dövlətin apardığı işi necə qiymətləndirirsiz?

- Bu gün Azərbaycanda 4 minə yaxın QHT fəaliyyət göstərir. QHT-lərin fəaliyyət göstərməsinə hökumət tərəfindən geniş imkanlar yaradılıb. QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası ildə iki dəfə QHT-lərin müxtəlif maarifləndirici layihələrini maliyyələşdirir. Yəni ölkəmizdə bu sahədəki şəffaflıq qorunub saxlanılır. Heç bir QHT hakimiyyətin təzyiqi ilə üzləşmir, tam müstəqil fəaliyyət göstərir.

- QHT sədrlərinin müxtəlif sahələr üzrə ekspert qismində çıxış etmələri, fikir söyləmələri bəzən ictimaiyyət tərəfindən birmənalı qarşılanmır...

- Bunu çoxuna aid etmək olmaz. Elə QHT sədrləri var ki, öz sahələri üzrə ixtisaslaşıblar, aralarında politoloqlar, jurnalistlər, iqtisadçılar, hüquq müdafiəçiləri var. Onların fikirləri önəmlidir. Kimsə bunu qəbul etməyə bilər, təbiidir, amma həmin QHT sədrlərinin fikirləri, hansısa hadisə və ya məsələ ilə bağlı proqnozu, şərhi və yaxud rəyinə müsbət yanaşmaq lazımdır.

- Bir hüquq müdafiəçisi kimi sizin də Azərbaycanın yürütdüyü xarici siyasətlə bağlı sosial səhifənizdə digərlərinə nisbətən fərqli fikirlərinizə rast gəlmişik. Belə bir sula cavab almaq istərdik : Sizcə, Azərbaycan NATO-ya və ya Avropa Birliyinə inteqrasiya etməlidirmi?

- Mənə elə gəlir ki, bu sual təkcə Azərbaycana deyil, bütün post-sovet məkanının düşündürür. Bu məsələyə ikili münasibət mövcuddur: həm mənfi, həm müsbət. Elə mənim də münasibətim birmənalı deyil. Niyə bu fikrə gəlmişəm? Bu gün dünyada gedən prosesləri nəzərdən keçirək. ABŞ, NATO-Rusiya münasibətlərinə yaxından baxaq.
Hər birimizə məlumdur ki, 2-ci dünya müharibəsindən sonra güclü dövlətlər öz güclərinə balanslı şəkildə proporsional olaraq dünyanı böldülər. Sovet İttifaqı dağılandan sonra isə bu güc balansı yenidən dəyişdi və dünyanı bölüşdürmək problemi gündəmə gəldi. Beləliklə indi dünyanın yenidən bölüşdürülməsi prosesi ciddiləşmiş və olduqca kəskin xarakter almışdır. Məhz bu prosesin aktiv iştirakçıları olan ABŞ, Rusiya, Çin, Türkiyə və İran özlərini mənafelərini maksimum qorumağa çalışır. Bu proseslər həmişə olduğu kimi yenə də olduqca təlatümlü və ağrılı proses kimi realizə olunur.
Yaxın Şərqdə, Venesuelada, Afrikada və digər ölkələrdə nəyə gətirib, çıxardığı göz qabağındadır.
Azərbaycanın geopolitik vəziyyətinə nəzər yetirsək görərik ki, Avropaya inteqrasiya ölkəmizi çox ağır duruma sala bilər. Qonşularımızın kim olduğuna nəzər salsaq biz bunu açıq anlaşıqlı görə bilərik. Rusiya bizim şimal qonşumauz olmaqla Azərbaycanda güclü təsir rıçaqlarına malikdir. Həm cənubda, həm şimalda Rusiyanın təsiri ciddi ölçülərdə mövcudluğunu qoruyub, saxlayır. Bundan əlavə Rusiyada çoxsaylı hətta milyonlarla Azərbaycandan olan miqrantlar var ki, bu da Azərbaycan üçün ciddi təsir deməkdir.
İran cənub ərazilərinə nüfuz etməkdə çətinlik çəkməyəcək. Çünki tarixi imkanlar buna şərait yaradır. Xüsusiylə qeyd etmək istəyirəm ki, İran hətta gizlətmir ki, Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasını arzu etmir. Bundan sonra isə Ermənistan qalır ki, o da ərazi bütövlüyümüzü pozmaqla yanaşı , hətta bu illər ərzində bu və ya digər formada ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri (ABŞ, Fransa, Rusiya)tərəfindən dəstək görmüşdür.
Gürcüstan isə bzim üçün heç vaxt nə düşmən, nə də dost olmamışdır. Türkiyə isə qardaş ölkə olaraq öz problemləri o qədər çoxdur ki, bizə kömək etmək iqtidarında deyildir.

- Sizin sözünüzdən belə çıxır ki, çıxış yolu yoxdur...

- Əbəttə çıxış yolu var. Bildiyimiz kimi ABŞ-Rusiya qarşıdurması Suriya böhranına qədər sakit templə gedirdi. Bu vəziyyət Azərbaycan hökümətinə imkan verirdi ki, balansı qoruyub saxlaya bilsin. Lakin Suriyadan sonra tərəflər arasındakı qarşıdurma pik nöqtəyə qalxdı. Bu da Azərbaycanı məcbur etdi ki, tərəflərdən birinin yanında olduğunu elan etsin. Bu addımı atmaq isə Azərbaycan üçün tarixi fəlakət ola bilər. Çünki Azərbaycan belə bir seçimi heç vaxt edə bilməz. Ya Qərbə, ya da Şərqə inteqrasiya Azərbaycan üçün olduqca ağır faciələrə səbəbiyyət verə bilər. Mənim fikrimcə, təcili şəkildə Azərbaycan parlamenti buraxılmalıdır. Yeni seçilmiş parlament cənab prezident İ.Əliyevin rəhbərliyi altında dayanmadan siyasi-iqtisadi islahatlar keçirməlidir. Parlamentin seçilməsindən dərhal sonra referendum keçirilib, konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklər edilməlidir ki, burada da Azərbaycanın neytral ölkələr sırasında olduğu açıq göstərilməlidir. Bu müddəa təsbit olunduqdan sonra həm Qərblə, həm də Şərqlə iqtisadi əlaqələri gücləndirmək olar


Paşinyanın qarşısına konkret tələb qoyulmalıdır - DeputatAvrasiya.net Teleqraf.com-un Bütöv Azərvaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevlə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Pakistan hər zaman Azərbaycanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsində müdafiə edib, Ermənistanla diplomatik əlaqələr belə qurmayıb. Hazırda Pakistanla-Hindistan arasında gərgin hərbi vəziyyət müşahidə olunur. Bu iki ölkə arasında yaşananları necə qiymətləndirirsiniz?

- Hesab edirəm ki, bu məsələdə Hindistan haqsızdır. Pakistan bizə qardaş ölkə olduğuna görə belə demirəm. Baş nazir İmran Xan bəyan etdi ki, bəli, terror hadisəsi baş verib, Pakistan dövləti bu terroru qınayır, bu terror hadisəsi İslamabad tərəfindən dəstəklənə bilməz. Əgər bunu hansısa terrorist təşkil edibsə, biz, sizinlə tam əməkdaşlığa hazırıq. Yəni Pakistan elan etdi ki, terrorçuları ən ciddi şəkildə cəzalandırmaq, ədalət mühakiməsinin qarşısına çıxarmaqda Hindistanla əməkdaşlığa hazırdır. Əgər dövlətdən şübhələnirsinizsə, faktlar təqdim edin. Pakistan dövlətini belə ağır və insanlıq əleyhinə cinayətdə ittiham etmək düzgün deyil. Pakistanın mövqeyi belədir. Amma buna baxmayaraq, Hindistan tərəfi Pakistanın ərazi bütövlüyünü pozaraq ora hava zərbələri endirdi və Pakistanı hədələməyə başladı. Hesab edirəm ki, Hindistan nə qədər böyük dövlət, nüvə ölkəsi olsa da, Pakistan bizim yaxın müttəfiq dövlətimizdir və Azərbaycan tərəddüd etmədən, birmənalı şəkildə Pakistanı dəstəkləməlidir. Çünki Pakistan bizə qardaş ölkədir. Söhbət yalnız Pakistanın bizə qardaş ölkə olmasından getmir, həm də bu məsələdə haqlıdır.

- Əslində tərəflər arasında böhran Kəşmir problemindən qaynaqlanır. Kəşmir 3 hissəyə bölünüb, onun 45 faizinə Hindistan, 35 faizinə Pakistan, 20 faizinə isə Çin nəzarət edir. Sizcə, nədən dava Kəşmirin Hindistan və Pakistan ərazisi üzərində gedir, amma Çinin nəzarət etdiyi 20 faizlə bağlı hamı susur?

- Açığı, bu barədə geniş informasiyam yoxdur. Çin böyük dövlətdir. Amma söhbət həm də orada yaşayan insanların aktivliyindən gedir. Kəşmirin Hindistan hissəsinə düşən ərazidə yaşayan kəşmirlilər daha aktiv şəkildə Pakistana birləşmək istəyirlər. Ancaq Çinlə bağlı məsələ fərqlidir və oranın payına düşən Kəşmirdə insanlar aktiv deyil. Bəlkə də səbəb buradadır. Həm də Çinin daha böyük dövlət olması da buna təsirini göstərə bilər. Məncə, səbəb budur. Birinci növbədə sözsüz ki, insan faktoru, fəallıq gəlir.

- Vyetnamda Tramp-Kem Çin İn görüşü başa çatdı və müzakirələr uğursuz oldu, tərəflər nüvə anlaşması əldə edə bilmədi. Şimali Koreya nüvə silahından tam imtina etmir, Pakistan-Hindistan münaqişəsində də nüvə təhlükəsi var. Sizcə, bu vəziyyət hansı ana qədər davam edəcək və hansı təhlükələr yarada bilər?

- Vyetnamda razılaşmanın baş tutmamamasında böyük dövlətlərin əli var. Mən əminəm ki, Çin və Rusiya belə bir anlaşmada maraqlı olmayıb, bu səbəbdən də razılaşma əldə edilməyib. Bilirsiniz ki, Şimali Koreyaya Rusiyadan daha çox Çinin təsiri var. Əslində Şimali Koreya Respublikasının yaşamasının səbəbkarı da Çindir. Kem Çin İn də birbaşa Çin tərəfindən təlimatlandırılır və idarə olunur. Ona görə mən həmişə deyirəm ki, böyük dövlətlərin razılığı olmadan hər hansı regiondakı konflikt və münaqişələrin qarşısını almaq, həll etmək mümkün deyil. Vaxtilə SSRİ Əfqanıstana daxil olmuşdu. Amma oradakı mücahidləri Qərb silah, kəşfiyyat informasiyası ilə təmin edirdı. Sonra ABŞ Əfqanıstana daxil oldu. Bu zaman Rusiya və ABŞ-ın əleyhinə olan digər dairələr mücahidlərə dəstək verməyə başladı. Yəni böyük dövlətlər anlaşmayana qədər regionda sülh və sabitliyi təmin etmək mümkün olmur. Vyetnamda baş verən uğursuzluğun kökü də burAdan qaynaqlanır. Əlbəttə, bəzi xarici ekspertlər və analitiklər qeyd edirlər ki, proses davam edəcək, dialoq prosesini uğursuz adlandırmaq olmaz və s. Amma Vyetnamda nüvə sazişinin əldə edilməməsi bütün hallarda uğursuzluqdur. Bunun da səbəbi regionda böyük dövlətlərin marağının toqquşmasıdır. Açıq desək, Çinlə ABŞ-ın maraqlarının toqquşmasıdır. Eləcə də Çinlə Yaponiya və Cənubi Koreya arasında soyuqluq və s.

- Gürcüstan Prezidenti Salome Zurabişvilinin Bakı səfərindən bir müddət əvvəl aydın oldu ki, Gürcüstanın Rusiyadan qaz almaq niyyəti var və Azərbaycanın Gürcüstan qaz bazarında inhisarçı rolunun azalmasını istəyir. Bu konteksdə xanım prezidentin Bakı səfərini necə qiymətləndirirsiniz?

- Əlbəttə, Gürcüstan anlayır ki, mövcud reallığı dəyişənə qədər Azərbaycandan asılı vəziyyətdədir. Gələcəkdə İrandan və ya Rusiyadan qaz alacağını indi söyləmək çətindir. Hətta belə bir razılaşma olsa da, bunu həyata keçirmək müəyyən vaxt alacaq. Prezident Zurabişvili də başa düşür ki, Azərbaycansız Gürcüstanın yaşaması çətin olar. Birincisi, Gürcüstana ən çox turist Azərbaycandan gedır. Ora ən çox investisiya qoyan azərbaycanlı iş adamlarıdır. Həm də onu da nəzərə alırlar ki, Gürcüstan ən böyük qonşusu Rusiya ilə düşməndir, digər böyük qonşusu Türkiyədir. Türkiyə və Azərbaycan isə qardaş, strateji müttəfiqdirlər. Və oradan Azərbaycana yönəlik siyasət müəyyən edilərkən, gürcü rəsmilər mütləq Türkiyə amilini nəzərə almaya bilməzlər. Eyni zamanda Gürcüstanda azərbaycanlılar yaşayır. Dəqiq statistika bəlli olmasa da, orada 400-500 minə yaxın soydaşımızın yaşadığı ifadə olunur. Bu kifayət qədər ciddi rəqəmdir və azərbaycanlılar Gürcüstanda faktordur. Əlbəttə, siyasi baxımdan böyük faktora çevrilməsə də, ciddi faktordur. Zənnimcə, bu amillərin hamısı nəzərə alınır. Həmçinin bir mənəvi məsələ də var. Bu da onunla bağlıdır ki, gürcülər həmişə çətin vəziyyətə düşəndə Azərbaycandan hər zaman dəstək görüblər. 2008-ci ilin avqust müharibəsi zamanı humanitar dəstəkdən oldu. Sonrakı dövrdə Rusiya tərəfindən qaz kəsiləndə, Azərbaycan öz rayonlarına verilən qazı dayandırdı ki, paytaxt Tbilisi başda olmaqla Gürcüstanın böyük şəhərlərini qazla təmin etsin. Düzdür, bizim ekspertlər bu barədə çox az danışırlar. Amma fikrimcə, bundan gecə-gündüz danışmaq lazımdır. Hətta dostlara demək lazımdır ki, mən sənin üçün hansı əhəmiyyəti daşıyıram. Görünür, bunu demək lazımdır. Gərək bizim siyasətçilər, ekspertlər bu haqda danışsınlar, gürcülər bunu bizim dilimizdən eşitsinlər. Yaxşı olar ki, gürcü ekspertlər də bu barədə fikirlərini desinlər.

Fikrimcə, Prezident Salome Zurabişvilinin Bakı səfəri çox əhəmiyyətlidir. Burada bir sıra razılaşmalar da əldə edildi. Zurabişvili nə qədər xristian həmrəyliyindən çıxış edərək, ermənilərə meyllənsə də, bir şeyi başa düşür ki, Ermənistan Rusiyanin hərbi müttəfiqidir, Gürcüstana nəfəslik olan Türkiyə isə Azərbaycanın hərbi-siyasi müttəfiqidir. Reallıq tamam başqa bir şeydir və prezident adətən öz xalqının maraqlarından çıxış edir. Gürcü xalqının da maraqları tələb edir ki, Azərbaycanla dost olsun, heç vaxt Azərbaycana xəyanət haqqında düşünməsinlər. Azərbaycanla tam səmimi dostluq etsinlər. Əgər bu olacaqsa, Gürcüstanın yaşam perspektivi var. Yox, olmayacaqsa, Gürcüstanın özü bundan əziyyət çəkəcək.

- Bu ayın sonunda Ukraynada prezident seçkiləri keçiriləcək. Rusiya-Ukrayna münasibətlərinin gərgin olduğu bu mərhələdə seçkilərin nəticəsi sürpriz ola bilərmi?

- Ukraynada Yuliya Timoşenkonun hakimiyyətə gəlmək imkanları böyükdür. Bu da onunla bağlıdır ki, 2014-cü ilin martında Yanukoviçi ölkədən qovan zaman Timoşenko həbsdə idi. Və həbsdən çıxdıqdan sonra Poroşenkonu müdafiə etdi. Bu, Ukraynaya böyük təsir imkanları olan Qərbin xeyir-duası ilə baş verdi. Qərb Timoşenkonu saxladı və çox çətin dövrdə Poroşenkonu qabağa buraxdı. Həm də o zaman Timoşenkoya qarşı ciddi ittihamlar vardı və s. Mənə elə gəlir ki, indiki mərhələdə qərbin simpatiyası daha çox Yuliya Tomoşenko üzərində fokuslaşıb. Onun hakimiyyətə gəlmək imkanları böyükdür. Amma siyasətdə yüz faizlik proqnoz vermək çox çətin məsələdir. Düşünürəm ki, Qərb Timoşenkoya dəstək verəcək. Çünki onun həm Rusiya ilə əlaqəsi var və Qərbə lazımdır ki, Ukrayna-Rusiya əlaqələrində yumşalma olsun. Üstəlik bu xanımın dövlət idarəetmə təcrübəsi var, Qərb onunla işləyib və onu proqnozlaşdıra bilir, bir siyasətçi kimi xarakterinə bələddir. Bu, çox önəmlidir.

- Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair aparılan danışıqları necə qiymətləndirirsiniz, ümumən bu istiqamətdə fəallıq hiss edirsinizmi?


- Əslində sizə deyim ki, mən 2019-cu ili Azərbaycan tərəfindən Qarabağın azad edilməsi üçün ciddi addımlar atılacağı il kimi qiymətləndirirəm. Fikrimcə, Azərbaycana olan təzyiqlərin bir hissəsi bununla bağlıdır. Baxın, bizim müxalifət qüvvələri Qarabağla bağlı mitinq keçirdi. Bu mitinqi hakimiyyət də, cəmiyyət də normal qarşıladı. Amma mitinqi dərhal anti-hökumət aksiyasına çevirdilər və bunun da effekti az oldu. Amma iqtidarlı-müxalifətli Qarabağla bağlı böyük aksiya keçirilə bilər. Məncə, bu çox faydalı olar. Təsəvvür edin ki, hakimiyyətli-müxalifətli böyük bir aksiya keçirilir, orada YAP-ın nümayəndələri, müxalifət partiyalarının təmsilçiləri çıxış edir. Dünya da görür ki, xalq Qarabağın azad edilməsini tələb edir.

Hesab edirəm ki, Azərbaycan hökuməti bu il Paşinyanın tam güclənməsinə imkan verməməlidir. Onun qarşısına konkret tələb qoyulmalıdır. Ya Qarabağın azad edilməsi üçün konkret addımlar at, ya da Azərbaycan öz torpaqlarını azad etməlidir. Düşünürəm ki, biz iki-üç rayonu hərbi yolla azad etsək, ermənilər vəziyyətin nə yerdə olduğunu başa düşüb konstruktiv mövqe sərgiləyəcəklər. Amma Azərbaycan bundan əvvəl Rusiya ilə intensiv danışıqlar aparmalı, çalışmalıyıq ki, Rusiya buna intensiv müdaxilə etməsin və Azərbaycanın haqlı olduğunu qəbul edərək imkan yaratsın ki, torpaqlarımızı azad edək. Hətta bu olmasa belə, düşünürəm ki, Azərbaycan hökuməti sonda xalq ilə açıq danışmalı və torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi istiqamətində addımlar atmalıdır. Siyasətdə bəzən ağıllı fikirləşincə dəli vurub çayı keçir. Tarixdən yüzlərlə misallar gətirmək olar ki, ağıllı siyasətçi oturub fikirləşir və sonda kələfin içində itib-batır, nəticə də olmur. Bəzən dövlət başçıları qəti və ciddi qərarlar qəbul etmək məcburiyyəti qarşısında qalır. Düşünürəm ki, 2019-cu ildə belə qərarlar qəbul oluna bilər.
"Ailəm üçün mütləq qorxuram"İnformasiya Təşəbbüsləri Mərkəzinin rəhbəri, jurnalist Fuad Abbasovun Axar.az-a eksklüziv müsahibəsi:

- Azərbaycanlılar və çeçenlər arasındakı davanın arxasında “erməni izi”nə çıxmağa necə nail oldunuz? Bəziləri məhz sizin operativliyiniz sayəsində münaqişənin alovlanmasının qarşısının vaxtında alındığını söyləyir, amma Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar arasından da şəxslərin olduğu bəziləri isə sizi təxribatçı adlandırır. Bu cür tənqidə necə yanaşırsınız? Hər şey əslində necə baş verib? Bu məsələdə sizin iştirakınız necə olub?

- Azərbaycanlılar və çeçenlər arasındakı davanın tarixində erməni izini internet sayəsində tapa bildim. Mən artıq çoxdandır üztanıma proqramlarından istifadə edirəm. Bu cür proqramları çox sadə şəkildə internetdə tapmaq olar. Daha sonra mən yenə də ən son internet texnologiyalarının vasitəsilə onun yerini axtarmağa başladım. Vkontakte sosial şəbəkəsində onun səhifəsini tapdım. Burada 100 faiz uyğunluq vardı. Bu səhifədən sübut kimi istifadə eləmədim, çünki istənilən şəxs bu səhifəni aça bilərdi. Bir az da axtardıqdan sonra onun pasportunu tapdım.

Mən məhz bu şəxsin davanın təhrikçisi olduğunu iddia etmədim. Bu, sadəcə, həmin şəxsi peşəkar səviyyədə dindirə biləcək hüquq-mühafizə orqanları üçün informasiya idi. Bu, təmiz jurnalist fəaliyyəti idi və buna görə də qan tökülməsini dayandırdığını və nöqtə qoyduğunu deməyəcəm. Hərçənd görünür ki, hər şey məhz belə baş verib: o, əlaqəyə çıxıb, hər iki tərəfi yalnız sahibi olduğu avtoservisin müştəriləri kimi tanıdığını söyləyərək özünə bəraət qazandırmağa başlayıb. Bu isə həqiqətdən çox uzaqdır. Bu şəxsin Volqoqrad, Rostov, Moskva və digər Rusiya şəhərlərində insanları aldatması ilə bağlı fərqli məlumatlar mövcuddur. Onun pasportunu paylaşdıqdan sonra fırıldaqçılığının qurbanlarından bir çox mesajlar aldım. Bu şəxsin Rusiyanı tərk etməsi onun millətlərarası qarşıdurmanın alovlandırılmasındakı günahını sübut edir.

Təəssüf ki, Rusiyada diasporlarda vəzifə tutan və buradakı azərbaycanlılar üçün heç bir şey etməyən şəxslər bu cür fəaliyyətimə görə mənə nifrət edir. Onlar ölkədən çıxarılmağımı və həbsimi istəyirlər. Onlar dünənki jurnalistin yarıməsirlik diaspor fəallarına və onların pul qazanmağa davam etməsinə mane olmasını istəmirlər.

Bu paylaşımlar mənim bir jurnalist kimi fəaliyyətimi qaralamaq cəhdindən başqa bir şey deyil. Onların sözlərində bizim rəqiblərimizin iddiaları ilə 100 faizlik uyğunluq var. Buna görə də təəccüblənmirəm, qoy təkcə özlərinə ziyan vuran kampaniyalarına davam etsinlər.

Əvvəl də dediyim kimi, özümü münaqişənin tənzimlənməsinin əsas iştirakçısı hesab etmirəm. Bu məsələdə Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinin və şəxsən Polad Bülbüloğlunun iştirakı böyük olub. Fərq yalnız onların öz fəaliyyətlərinə dair informasiyaları sosial şəbəkələrdə paylaşmamasındadır.

- Bu hadisədən sonra ünvanınıza gələn təhdidlər oldu. Azərbaycan ictimaiyyətindən sizə hücumlarla əlaqədar hansı dəstəyi alırsınız?

- Təhdidləri sənədləri paylaşdıqdan sonra deyil, hələ 2016-cı ilin aprel hadisələrindən sonra almağa başlamışam. Rusiyanın müxtəlif federal kanallarında Azərbaycanın mövqeyini müdafiə etməyim heç kimin dəyişməyə çalışmadığı və yalnız öz baxışlarını və fikirlərini görməyə öyrəşmiş insanları şoka saldı. Təhdidlər yalnız internetlə deyil, həmçinin real şəraitdə küçədə də olub. Silahla vurmaq, ailəmə hücumla təhdid ediblər. Mən hüquq-mühafizə orqanlarına şikayət etmişəm, ancaq heç kim buna məhəl qoymayıb. Təhdidlər vardı və olacaq da, düşünürəm ki, onlar daha da artacaq. Bizim vicdansız qonşularımızın mənə qarşı nifrəti yalnız artır. Öz izləyicilərim mənə dəstək olurlar, bu isə ən vacibidir.

- Ailənizə və özünüzə görə qorxmursunuz?

- Özüm üçün olmasa da, ailəm üçün mütləq qorxuram. Mən də hər kəs kimi sadə bir insanam, özünəməxsus qorxuya sahibəm, ancaq daxilimdə nəsə məni hərəkətə gətirir. Bunun nə olduğunu bilmirəm və izah da edə bilmərəm. Lazım hesab etdiyim hər şeyi yayıram və özümü nədəsə məhdudlaşdırmaq istəmirəm. Ailəm təhlükəsiz yerdədir və hər şey sakitləşənə qədər onlar Moskvaya qayıtmayacaq. Hesab edin ki, Fuad Abbasov öz fəaliyyətini təkbaşına aparır.

- Hər hansı bir dəstəyiniz var, yoxsa hər şeyi özünüz etməli olursunuz? Siz peşəkar jurnalistsiniz? Özünüzün jurnalist karyeranız barədə danışa bilərsiniz?

- İzləyicilərim tərəfindən dəstək var. Son dövrlərdə dəstək müstəqil jurnalist kimi fəaliyyət göstərdiyim bütün bu 3 ildən daha çoxdur. 2016-cı ildə 20 il işlədiyim türk kanalından qovuldum. Bundan sonra özümün Misra TV internet telekanalımı açdım və qeyri-kommersiya təşkilatımı qeydiyyatdan keçirdim, ancaq dəstəyim çox az oldu. Hər halda son hadisələr kraudfandinq sisteminin iştirakçılarının sayını artırıb. Bu mənim üçün yeganə gəlir mənbəyidir. Əgər belə davam etsə, mən Rusiya azərbaycanlılarının internet kanalını işə sala biləcəm. Misra TV internet telekanalı Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların etibarlı informasiya aldığı və xalqımıza qarşı təxribatların qarşısının alınması üçün bir-biriləri ilə məlumatları bölüşdürə biləcəyi platforma olacaq.

Mən Türkiyənin “Anadolu” və “İhlas” xəbər agentliklərində çalışmışam. TGRT, TRT və digər bir sıra türk kompaniyaları ilə əməkdaşlıq etmişəm. Aprel hadisələri zamanı “Birinci kanal”dakı çıxışımdan sonra kanalın amerikalı rəhbərliyi vəzifəmdən azad edilməyimlə bağlı qərar qəbul etdi. Bundan sonra da mənim Türkiyəyə qarşı münasibətim heç bir halda dəyişmədi. İndiyə qədər Rusiyanın müxtəlif kanallarındakı 250-dən artıq verilişdə iştirak etmişəm.

- Bu gün Dağlıq Qarabağ problemi ətrafında bir çox mübahisəli danışıqlar aparılır. Bəziləri hazırlanan sülhdən danışır, bəziləri isə konfliktin sülh yolu ilə həllinə inanmır, yeganə yolu müharibədə görür. Bu məsələyə sizin münasibətinizi öyrənmək istərdik.

- Mən dəfələrlə demişəm ki, heç kim – nə Rusiya, nə ABŞ, nə də Fransa Dağlıq Qarabağ münaqişəsini müharibə ilə həll etməyə bizə imkan verməyəcək. Onlar bizim Qarabağ probleminin həllini etibar etdiyimiz Minsk Qrupunun həmsədrləridir. Əgər biz özümüz müharibə başlamağa qərar versək bütün dünya bizdən üz döndərəcək. Buna görə də, hesab edirəm ki, Qarabağ məsələsini yalnız sülh yolu ilə həll etmək mümkündür. Bütün ərazilərin Azərbaycanın tərkibində qalacağı sülh müqaviləsi imzalamaq ən yaxşı varianat olacaqdır. Biz erməniləri qova bilməyəcəyik. Deportasiya və soyqırım Azərbaycan üçün sonun başlanğıcı ola bilər. Bütün dünya bizdən üz döndərəcək. Ermənistanın rəhbərliyi dəyişib, bizə isə yeni rəhbərliyin sülhə daha çox meyilli olmasına ümid etmək qalır.

- Hazırda Moskvada azərbaycanlılar və ermənilər arasında vəziyyət necədir? Onların burada başqa bir ölçüdə yaşadıqları məlumdur. Birlikdə işləyirlər, ünsiyyət qururlar, bu fonda ermənilərin Qarabağ probleminə münasibəti dəyişibmi?

- Azərbaycanlılar və ermənilər Rusiya Federasiyasının ərazisində çox yaxşı dolanırlar. Onların birgə biznesləri hətta ailələri var. Bu mənada nümunə kimi azərbaycanlıların milli-mədəni muxtariyyətinin Moskva təşkilatının rəhbərini göstərmək olar. Onun həyat yoldaşı ermənidir, qızı isə erməniyə ərə gedib. Onlar Rusiya vətəndaşlarıdır və Rusiya qanunlarına uyğun şəkildə yaşayırlar. Bir çox azərbaycanlılar ermənilərin təqib obyektinə çevrilməmək üçün mənimlə ictimai şəkildə əlaqə saxlamırlar. Belə ki, ermənilər Rusiyada heç də az əhəmiyyətli vəzifələr tutmurlar. Mən heç vaxt kiminsə məni dəstəkləmək üçün ermənilərə qarşı münasibətini dəyişməsinə təkid etməmişəm. Ancaq öz fəaliyyətimi də lazım bildiyim şəkildə davam etdirəcəm. Rusiya Federasiyası ərazisində yaşayan azərbaycanlıların özlərini rus vətəndaşlarla bərabərhüquqlu hiss etməsi üçün çalışmağı lazımlı hesab edirəm.

- Rusiyadakı azərbaycanlılar ətrafındakı vəziyyət necədir?


- Azərbaycanlı nəsil dəyişir. 90-cı illərin sonunda bura qazanc dalınca gələn insanların övladları böyüyür, universitetlərdə təhsil alırlar. Onlar əvvəlki nəsillərdən özlərinə ən yaxşı inkişaf yolunu göstərəcək irs tələb edirlər. Buna görə də Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların bu ölkənin ictimai-siyasi həyatında daha çox iştirakını təmin etmək, vəzifələrə seçilməsinə, mer və qubernator seçkilərində iştirak etməsinə çalışmaq lazımdır. Təəssüf ki, bu istiqamətdə işlər ya çox ləng aparılır, ya da ümumiyyətlə aparılmır. Mən insanların sadəcə ailələrini saxlamaq üçün pul qazanmasını deyil, eyni zamanda Rusiyanın ictimai-siyasi həyatında iştirak etməsini istəyirəm. Mənim hədəfim budur.
"Gürcüstan rəhbərliyi Azərbaycanın onlara uzatdığı əli unuda bilməz"Azərbaycan həmişə ən çətin anlarda belə Gürcüstanın yanında olub.

Xəbər verildiyi kimi Gürcüstan Prezidenti Salome Zurabişvilinin Azərbaycana rəsmi səfəri səmərəli keçdi. Onun Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və digər rəsmilərlə, Qax rayonunda gürcü icması ilə görüşləri çox yaddaqalan oldu. Xanım siyasətçi Bakıda mətbuata verdiyi bəyanatı zamanı bildirdi ki, Azərbaycanla Gürcüstan yaxın qonşular kimi tarixi bir yol keçib və o tarix də hər iki xalqı birləşdirir.

O, son əsrlər ərzində Azərbaycanla Gürcüstanın birlikdə faciələrdən keçdiyini də vurğuladı: “Ancaq yenə də irəliləyişə, inkişafa, mədəniyyət sahəsində tərəqqiyə nail ola bildik”.

Mövzunu politoloq Rufiz Qonaqovla davam etdirdik. AzNews.az onunla müsahibəsi sizə təqdim edir:

- Rufiz bəy, hazırda Azərbaycan-Gürcüstan əlaqələri nə yerdədir?

- Bildiyiniz kimi Azərbaycan həmişə özünün qonşuları ilə Ermənistan istisna olmaqla dostluq, mehribanlıq və qardaşlıq şəraitində yaşayıb. O cümlədən qonşu Gürcüstanla Azərbaycanın əlaqələri ən yüksək səviyyədə olub. Bu əlaqələr həm ikitərəfli, həm də layihələr çərçivəsində çoxtərəfli formada inkişaf edir. Gürcüstan Qafqazın üç ölkəsindən biridir. Hələ Eduard Şevardnadze hakimiyyətdə olanda onların ən ağır günlərində Azərbaycan Gürcüstana müxtəlif səviyyələrdə yardım edib. Sözsüz ki, bu gün də bu münasibətlər davam edir. Gürcüstanda hansı iqtidarın hakimiyyətdə olub-olmamasından asılı olmayaraq Azərbaycan hakimiyyəti həmişə gürcü xalqı ilə dostluq və mehribanlıq şəraitində yaşayıb.

- Gürcüstanın yeni prezidentinin regionda ilk səfərini Azərbaycana etməsi nəyin göstəricisidir?

- Biz bilirik ki, Gürcüstanda xeyli sayda azərbaycanlı yaşayır. Təqribən yarım milyon. Soydaşlarımızla bağlı həmişə Azərbaycan gürcü xalqı ilə mehribanlıq şəraitində yaşamağın tərəfdarı olub. Sözsüz ki, onlar Gürcüstanda olan soydaşlarımıza da vaxtaşırı öz köməkliklərini ediblər. Gürcüstanın yeni seçilmiş prezidentinin regionda ilk səfəri Azərbaycana idi. Bu səfər çərçivəsində cənab prezident İlham Əliyevlə, birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva ilə görüşdü. Eyni zamanda indi Gürcüstan prezidenti Qax rayonuna gedib və “El Resort” otelinin Konfrans Mərkəzində rayonun gürcü icması ilə görüşüb. Bu isə əməkdaşlığın daha da möhkəmlənməsi, artan xətt üzrə inkişaf etdiyini göstərir. Sözsüz ki, həmişə müxtəlif qüvvələr, Ermənistan çalışıb ki, Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinə xələl gətirsin. Amma heç nəyə nail ola bilməyiblər. Çünki Azərbaycan ilk növbədə özünün qonşuları ilə mehribanlığın, dostluğun tərəfdarı olub.

- Azərbaycan-Gürcüstan arasındakı iqtisadi-ticarət əlaqələrini necə şərh edərdiniz?

- Məlumdur ki, Gürcüstan iqtisadiyyatının müəyyən hissəsi Azərbaycanla bağlıdır. Azərbaycan enerji ölkəsidir, hal-hazırda böyük nəqliyyat dəhlizi olan ölkəyə çevrilib. Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən ölkədir. Məhz bu baxımdan Gürcüstan Azərbaycanla hər zaman əlaqələrə üstünlük verib. Azərbaycan da öz qonşularından bunu heç vaxt əsirgəməyib. Bu baxımdan düşünürəm ki, bu səfər çərçivəsində yeni gürcü hökuməti ilə Azərbaycan dövləti arasında münasibətlər daha da yaxşılaşacaq.

- Bu əlaqələrə xələl gətirməyə çalışan qüvvələrin olduğu da aşkardır. Bu barədə düşüncələriniz nələrdir?

- Təəssüflər olsun ki, gürcü və Azərbaycan xalqlarının dostluğuna xələl gətirmək istəyənlər olub. Ancaq onlar heç vaxt öz məqsədlərinə nail ola bilməyiblər. Bundan sonra da ola bilməzlər. Azərbyacan multikultural ölkədir. Sözsüz ki, bizim xalqlarımız illər boyu dostluq şəraitində yaşayıblar. Bundan sonra da inana bilmərəm ki, nə Gürcüstan, nə də Azərbaycan tərəfdən kimsə bu dostluğun pozulmasına imkan versin. Ermənipərəst dairələr, ayrı-ayrı şovinist dairələr, xüsusilə Ermənistan bu mövzuda maraqlı olub ki, Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri pozulsun. Bunun əksi olub, çünki Azərbaycanın həm bölgədə, həm də dünyada yürütdüyü siyasət, eyni zamanda Gürcüstan rəhbərliyi Azərbaycanın onlara uzatdığı əli unuda bilməz. Çünki Azərbaycan həmişə ən çətin anlarda belə Gürcüstanın yanında olub.

- Gürcüstan prezidenti səfəri çərçivəsində “ölkələrimiz işğalla yaşayır” ifadəsini işlədib. Aydındır ki, bu faciələrin əsası keçmiş SSRİ-nin süqutunun son dövrlərində qoyuldu. Fikrinizcə, bu faciələr bir-birinə oxşardırmı?

- Əlbəttə, oxşar cəhətləri var. Gürcüstanda da əfsuslar olsun ki, bənzər problemlər mövcuddur. Azərbaycan da qonşu Ermənistan tərəfindən təcavüzə məruz qalıb. Ərazilərimizin 20%-i düşmən tapdağı altındadır. Bu baxımdan müəyyən oxşar cəhətlər var. Sözsüz ki, bu cəhətlər bir daha onu deməyə əsas verir ki, həm Azərbaycan, həm də gürcü xalqı bundan sonra öz dövlətlərini daha da gücləndirməlidirlər. Bu istiqamətdə də Azərbaycan dövləti öz uğurlarını Ermənistan istisna olmaqla, qonşuları ilə də paylaşıb. Boru kəmərləri, nəqliyyat dəhlizləri, bundan sonra keçiriləcək digər layihələrdə Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə, İran və digər Xəzəryanı ölkələrin də maraqları nəzərə alınıb.

- Azərbaycan-Gürcüstan arasında olan ikitərəfli əməkdaşlıq Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə formatında üçtərəfli əsasda da davam edir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bəli, çox maraqlı sualdır. Bununla bağlı onu deyə bilərəm ki, həqiqətən də bu formatın özü bir daha onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan iqtisadi layihələrdə və onları həyata keçirməklə də diplomatik və siyasi sahədə həm Gürcüstan, həm də Türkiyə ilə müxtəlif istiqamətlər üzrə xalqların milli maraqlarına söykənən layihələr həyata keçirir. Bu da hər üç ölkənin iqtisadiyyatına böyük gəlir gətirmiş olur və bu üçlüyün özü strateji baxımdan çox önəmlidir. Bu formatlar zaman-zaman ölkələrin regionda sülhün bərpası, əməkdaşlığın, iqtisadiyyatın, sənayenin, diplomatiyanın və digər sahələrin inkişafına xidmət edən formatlardır.
Həmin dövrdə İranın Ermənistana dəstəyi və yardımı olmasaydı...Analitik Elçin Mirzəbəylinin Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- Ermənistan və İran arasında genişlənən münasibətlərə Tehrana sərt sanksiyalar tətbiq edən və bu barədə İrəvana xəbərdarlıq edən ABŞ-ın reaksiyası necə olacaq?

- Ermənistanın İranla əlaqələrini gücləndirməsi ABŞ-ın İrəvana münasibətində müəyyən dəyişikliklərə səbəb olacaq. Bu dəyişikliklər isə artıq hiss olunmaqdadır. Çünki Ermənistan-İran münasibətləri ilə bağlı məsələ Boltonun regiona səfəri zamanı da diqqətə çatdırılmışdı. Ondan öncə də ABŞ-ın ayrı-ayrı institutlarının hesabatlarında Ermənistan-İran əlaqələri ilə bağlı kifayət qədər maraqlı məqamlar yer alıb. Bütün bunların içərisində hətta zənginləşdirilməmiş uranın İrana verilməsi, həmçinin Metsamor AES-lə bağlı bəzi məqamlar vardı. Bu məlumatlara qadağan olunmuş, nüvə texnologiyasının hazırlanmasında istifadə olunan materialların İrana keçirilməsi ilə bağlı da müxtəlif faktlar daxildir. Ermənistanda hazırda 5300 İran şirkəti var. Bu, yeni hadisə deyil. Bundan öncə də İran şirkətləri aktiv şəkildə Ermənistanda bu və ya digər şəkildə iştirak edirdilər. Bunun əhəmiyyətli hissəsi ticarətlə - Ermənistana hazır qida məhsullarının gətirilməsi ilə məşğul olan, bir qismi isə Ermənistandan xammal daşıyan şirkətlərdir. Onlar xammalı əsasən də Azərbaycanın işğal altında olan torpaqlarından çıxarırlar. Daha biabırçı faktlardan biri Azərbaycan torpaqlarının işğalı prosesindən sonra bu ərazilərdəki mənzillərin hətta daşlarının belə İrana satılması və İran şirkətlərinin də bu prosesdə fəal şəkildə iştirak etməsidir. Təbii ki, bunlar çox narahatedici məqamlardır. İranın Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı dostluq, qardaşlıq mesajları verməsi ilə bu dediklərimiz uyğun gəlmir.

- 2018-ci il ərzində Ermənistan və İran arasında ticarət dövriyyəsi 40% artıb. İran şirkətlərinin Ermənistana ABŞ sanksiyalarından sonra bu qədər axın etməsinə səbəb nədir?

- Sanksiyalar İran şirkətlərinin Avropa bazarlarından geri çəkilməsinə səbəb olub. Onlar bizneslərini Ermənistan kimi ölkələrə, hətta Rusiya ərazilərinə köçürməyə çalışır. Aktiv şəkildə bu istiqamətdə işlər aparılır. Nəzərinizə çatdırım ki, Ermənistan iqtisadi baxımdan cazibədar ölkə sayılmır, əsasən tranzit ölkə kimi istifadə olunur. Ərazidən həm də çirkli pulların yuyulması üçün istifadə edilir. Ermənistanda bu prosesləri həyata keçirmək İran üçün çox rahatdır. Əgər Ermənistan bütün xəbərdarlıqlara baxmayaraq, İranla bu istiqamətdə əməkdaşlığını davam etdirəcəksə, bu ölkənin sanksiyalara məruz qalması üçün kifayət qədər əsaslar yaranacaq. Doğrudur, bu əsaslar artıq çoxdan var. Amma bu sanksiyaların tətbiq olunub-olunmayacağı başqa bir müzakirə mövzusudur. Çünki biz bu günə qədər Ermənistana tətbiq olunan sanksiyaları görməliydik. Təkcə İran məsələsinə görə yox, eyni zamanda Azərbaycan torpaqlarını işğal etdiyinə görə də Ermənistana sanksiya tətbiq olunmalı idi. Digər tərəfdən, bundan öncə də İrana tətbiq olunan sanksiyaların aktiv dövründə, nüvə razılaşmasından öncəki dönəmdə də Ermənistan və İran arasında ciddi ticarət əlaqələri var idi. Bir məqamı nəzərinizə çatdırım ki, Ermənistanın keçmiş prezidentləri - həm Petrosyan, həm Köçəryan Azərbaycan torpaqlarının işğalı prosesində Gümrü yolunun Ermənistan üçün “həyat yolu” olduğunu vurğulamışdı. Həmin dövrdə İranın müvafiq dəstəyi və yardımı olmasaydı, şübhəsiz ki, ermənilər Azərbaycana qarşı apardıqları müharibəni davam etdirməyə çətinlik çəkərdilər. Bu faktın özü də əslində İranın siyasətinin əsasını ortaya qoyur.

- Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi imkanlarını necə dəyərləndirərdiniz?

- Məsələ burasındadır ki, sanksiyalar çoxdan tətbiq olunmalıdır. Çünki ABŞ-ın sanksiyalar siyahısında olan xüsusilə İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun nəzarətindəki şirkətlərin Ermənistanda fəaliyyəti göz önündədir. Ermənistanın müvafiq şirkətləri ilə birlikdə İran şirkətlərinin ortaq müəssisələri də var. Ortaq müəssisələrin özlərinə qarşı da sanksiyalar tətbiq olunmalıdır. Amma bu olmayıb. Burada şübhəsiz ki, yenə də ikili standartlar, ABŞ-dakı erməni lobbisinin təsiri öz rolunu oynayır. Təbii ki, hətta nəinki beynəlxalq hüquq normalarına, ABŞ-ın öz maraqlarına uyğun olan məsələlərdə belə hüquqi məqamlara yanaşmada ikili standartların tətbiq olunduğunu görürük. Əgər ABŞ regiondakı maraqlarını təmin etmək istəyirsə və sanksiyaların bütün istiqamətlərdən tətbiq olunması prosesinin sadəcə simvolik xarakter daşımayacağını arzulayırsa, şübhəsiz ki, bu sanksiyalar Ermənistana şamil olunmalıdır. Amma olunacaqmı? Bu artıq müzakirə mövzusudur.
Prezidentin azərbaycanlı cangüdəni inanılmaz SİRLƏRİ AÇDI: "2000 nəfərlik erməni..."Maraqlı dünyada yaşayırıq deyilmi? Bəzən bir insanı minlərin sevgisindən, milyonların təhlükəsindən qorumaq lazım gəlir. Amma bu işi talismanlara, dualara, yaxud da böyük sevgiyə həvalə etmək olmur. Şöhrətin, şanın artdıqca, səni insandan elə insanın özü qoruyur. Yeri gələrsə, özünü, həyatını riskə atır. Çox sevdiyi üçün deyil, işi bunu tələb etdiyi üçün... Amma həyat çox şirindir axı.. İnsan bir məşhuru qorumaq üçün ölümlə burun-buruna gəlməyi gözə ala bilərmi?

Müsahibim Orhan Məmmədov deyir ki, bu hazırlığı təmin edən xüsusi kurslar var.

- Hətta silah istifadəsi üçün icazə alanda, müxtəlif həkimlərin yoxlanışından keçirik. Həm mental, həm də psixoloji cəhətdən sağlam olmaq lazımdır. Amma canını başqa bir can üçün təhlükəyə atmaq cəsarət istəyir. Doğrudur, buna görə yüksək qonorar alırıq. Amma heç bir mal, pul candan şirin deyil.

Müsahibimi təqdim etməyi unutdum. Uşaqlıqdan Türkiyədə yaşayan soydaşımız, qardaş ölkənin ən böyük təhlükəsizlik şirktlərindən birinin rəhbəri Orhan Məmmədov Publika.az-ın qonağıdır.

Həmsöhbətimin böyük güvənlik komandasının qoruduğu simalar arasında bu günədək Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Abdullah Gül və digər siyasi xadimlərə eləcə də əlçatmaz dünya ulduzlarının adı var. Peşəkar etiket naminə əməkdaşlıq etdiyi ulduzların sirlərini bizimlə bölüşməsə də, dünya pop musiqisinin kraliçası Madonna ilə bağlı maraqlı hadisəni açıqladı.

- Rəhbərlik etdiyim komandadan əlavə bəzən böyük şirkətlərdən qısa müddətli əmədaşlıq təklifləri də gəlir. Hətta sırf bu məqsədlə yaxın məsafədən cangüdənlik dərsləri də almışam. Bəziləri düşünür ki, cangüdən əzələli olmalıdır. Əslində isə hadisələrə çevik reaksiya vermək, bədən dilini oxuya bilmək, tam nəzarət və silahdan doğru istifadə etmək bacarığı olsa, bəs edir. Endi Qarsiya, Van Damm, Adriana Lima, Red Hot Chili Peppers və digər dünya məşhurlarının Türkiyədə ikən təhlükəsizliyini təmin etmişəm. Ən maraqlı məqamlardan biri də Madonna ilə bağlıdır. 2012-ci il idi. Madonna konsert proqramı ilə İstanbula gəlmişdi. Çox böyük komanda ilə birgə ulduzun təhlükəsizliyini təmin edirdik. Həmin vaxtlar Madonna rəqs qrupunun 25 yaşlı rəqqası ilə sevgili idi. Sevgilisi qəzaya uğradığı üçün əsa ilə gəzirdi. Mediadan gizlənirdilər. Madonna və bütün komandası İstanbulun ən bahalı otellərindən birini demək olar ki, bağlatmışdılar. Təsəvvür edin ki, yeməkləri xüsusi olaraq Amerikadan gəlir. Hətta Madonna hər yeri döyməli yaşlı çinli aşpazını da gətirib. Bir gün Madonna yaxınlaşıb dedi ki, sevgilisi ilə birgə İstanbulu gəzmək istəyir. Bunun nə qədər mümkünsüz olduğunu, izdihamla üz-üzə qalacaqlarını bildirsəm də, fikirlərindən dönmədilər. İstəklərini nəzərə alıb, çox qəribə üsuldan istifadə etdik. Madonna hicab geyinib qara eynək taxdı. Bizsə uzaq məsafədən izləməyə başladıq. Məsafəni azalda bilməzdik, yoxsa diqqət çəkərdik. Madonna və sevgilisi bir kafeyə getdi. Ortaköydə böyük iştahla kumpir də yedilər. Amma bütün səylərimizə rəğmən onu tanıyan tapıldı. Tez otelə geri gətirdik.

Orhan peşəsi ilə bağlı çox maraqlı məqamların üstünü açdı. Özü qeyd etdiyi kimi də güvənlik sektorunda çalışmaq üçün heç də nəhəng və cüssəli olmağa gərək yoxdur.

- Əsgərlikdən dönəndən sonra təhlükəsizlik sahəsini araşdırmağa başladım. Türkiyədə bu sektorda çalışmaq üçün xüsusi təhsil almaq mütləqdir. Məsələn, mütləq akademiyanı bitirməlisiniz. Mən Silahlı təhlükəsizlik ixtisasına daxil olmuşdum. Fərqlənmə ilə də bitirdim. Akademiyadan sonra ikinci mərhələ Daxili İşlər Nazirliyinin imtahanına girməkdir. Bu imtahanı da mütləq uğurla keçməlisiniz. Silah istifadəsi peşəkar səviyyədə olmalıdır. Bununla da kifayətlənməyib universitet bitirmək lazımdır. Anadolu Universitetinin Özəl təhlükəsizlik və qoruma ixtisasına daxil oldum. Təhsilimi başa vurub elə həmin universitetin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə oxumağa başladım. İndi də Atatürk Universitetinin Təhlükəsizlik və Kriminalistika ixtisası üzrə magistr təhsilimi davam etdirirəm. Bu günə qədər Çırağan Sarayı, Kempinski, Four Seasons Bosphorus, Canyon Ranch, Fairmont, Hyatt kimi nəhəng markaların təhlükəsizlik rəhbərli kimi fəaliyyət göstərmişəm. Hazırda “Emaar Square” kimi çox böyük mərkəzin təhlükəsizlik rəhbəriyəm. 300-dən çox təhlükəsizlik içşisi, silahlı polis və yanğınsöndürənlər dəstələri, həmçinin T9 komandalarımız var. Hətta qürurla deyirəm ki, bu gün Türkiyənin böyük şirkətlərinin təhlükəsizlik rəhbərləri güvənlik sistemini quranda, məndən kömək və dəstək istəyirlər. Layihə nə qədər böyük olursa-olsun mənim üçün fərq etmir. Bu sahədə qazandığım bilik və təcrübəm həmçinin güclü komandam sayəsində istənilən işi sıfırdan zirvəyə qaldıra bilirəm. Ən böyük arzum bu sahədə daha nəhəng dünya brendləri ilə əməkdaşlıq etməkdir.

Orxan siyasət dünyasının məşhur simaları ilə çalışıb.

- Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayip Ərdoğan, sabiq prezident Abdullah Gül, Şahzadə Harri, Co Bayden kimi şəxsiyyətlərin təhlükəsizlik komandasında olmuşam. Bu siyasi simalarla çalışmaq bir yana, yanlarında olmaq belə insana xüsusi zövq və qürur verir.

Lakin harda artıq pul varsa, orada mütləq qorxu, təhlükə var...

- Qısa müddət ərzində bir iş qadınının təhlükəsizlik komandasına başçılıq edirdim. Böyük holdinq rəhbəri idi. Atası vəfat edəndən sonra onun idarəçiliyi qızına miras qalmışdı. Ailə daxilində münaqişə olduğu üçün təhlükə altında idi. Bir gün səyahətə çıxdıq. Özümüzlə birgə çox güvəndiyim iki cangüdən də götürdük. Getdiyimiz şəhərdə avtomobillə təchiz olunmuşduq. İçində sürücü də vardı. Güvənmədiyim üçün sürücüdən imtina etdim. Avtomobili cangüdənlərin biri idarə etdi. Qoruduğumuz şəxsin qalacağı otelə getdik. Qeydiyyat köşəsinə yaxınlaşdıq. Otağın yanında iki nömrə də tutduq. Hər ehtimala qarşı gizli çıxış qapıları, ən yaxın polis bölməsinə qədər bütün xırdalıqları öyrəndim. Qorumam altında olan şəxsin qaldığı mərtəbəyə qalxan liftin birini tək kartlı sistemə çevirib açıq vəziyyətdə qalmasına nail oldum. Cangüdənlərin biri aşağı mərtəbədə, digəri mənimlə qaldı. Otağın təhlükəsizliyinə əmin olduqdan sonra “VİP” içəri keçib yemək sifariş etdi. Yarım saat sonra xidmətçilərdən biri yemək gətirdi. Bu ana qədər hər şey öz axarı ilə gedirdi. Amma bir məqam diqqətimdən yayınmadı. Xidmətçinin üzündə qəribə narahatlıq vardı. Yeməyi otağa keçirmədən xidmətçinin üstünü yoxladıq. Sonra qutunu açıb yeməyi göstərməsini istədim. Titrək səslə "açsam, yemək soyuyar" dedi. Yanımdakı cangüdənə işarə verdim ki, qutunu açsın. Xidmətçi əlindən yayınıb qaçdı. Qutunun içindən isə üst hissədə gizlədilmiş, səsi batırılmış silah çıxdı. VİP şəxsi digər otağa keçirdib, polisə xəbər verdik. Çox həyəcanlı idim. Çünki bir sui-qəsdin qarşısını almışdıq.

Amma müsahibim təhlükəni yalnız bahalı otellərdə, dünya ulduzlarının yanında ikən duymayıb.

- Uşaqlıqdan bəri polisliyə, əsgərliyə marağım vardı. Bir gün peşə seçərsəm, mütləq bu peşələr olağından əmin idim. Həmçinin gözümüzü açıb Qarabağ müharibəsinin şahidi olmuşduq. Bu da mənim vətənpərvərlik ruhumu gücləndirmişdi. Babam isə sovet dövründə hakim vəzifəsində çalışmışdı. Bəlkə də mühafizə sisteminə olan marağım da buradan qaynaqlanmışdı. Liseyi bitirəndən sonra əsgərliyə getdim. Mardin Jandarm Komandanı olaraq geri döndüm. Aylar boyu dağın başında qalmaq məcburiyyətində idik. Terroristlərlə baş verən qarşıdurmalar, münaqişələr hələ də gözümün önündən getmir. Xidmət etdiyim kənd PKK-nın üzvləri ilə aşıb-daşırdı. Təsəvvür edin ki, 2000 nəfərlik erməni kəndində aylar boyu azərbaycanlı əsgər kimi xidmət edirsiniz. Çox böyük təhlükə ilə üz-üzə idim. Əllərində olsaydı, bir qaşıq suda boğardılar məni. Amma hərbi xidməti sağ-salamat başa vurub geri dönmək qismət oldu. Geridə qalanlara da səbir diləyirəm.

Həmsöhbətimi sizinlə yaxından tanış etmədim axı...

- Əslən Azərbaycanlıyam. 1987-ci ildə Bakıda doğulmuşam. Uşaqlığım Sovet İttifaqının çöküş dövrünə təsadüf edib. Müstəqil Azərbaycan yenicə qurulurdu. Ölkə çox çətin günlər yaşayırdı. Valideynlərim ayrlandan sonra anamla birgə nənəmin yanına köçdük. Nənəmin danışdıqlarından Türkiyə mənim üçün dost, qardaş ölkədən daha üstün idi. 2001-ci ildə anamla Türkiyəyə köçdük. Anam peşəkar piano ifaçısıdır. Türkiyədə də məşhurdur. Bu gün həyatda əldə etdiyim bütün uğurlarımı ona borcluyam. O, mənim üçün həm ana, həm də atadır.

Orhan bu günədək dünyanın ən məşhur simaları ilə çalışsa da mahnılarına heyran olduğu bir sənətçimizin adını xüsusi qeyd etdi.

- Qoruduğun simaların daim yanında olduğun üçün şəxsi həyatına da şahidlik edirsən. Lakin bunlar mütləq və mütləq sirr olaraq qalmalıdır. Danışılacaq çox şey var, amma bu peşəkarlıqdan kənar olardı. Türkiyənin də ən məşhur müğənniləri ilə çalışmışam. Hadisə, Kənan Doğulu və s... Amma mahnılarına heyran olduğum Röyanın adını xüsusi qeyd etmək istəyirəm.
"Qəzetlərin ölüb sıradan çıxması halı baş verməyəcək"Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü Yadigar Məmmədli ilə müsahibəni təqdim edirik:

- Yadigar bəy, Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə Dövlət Dəstəyi Fondunun (KİVDF) Müşahidə Şurasının yeni qərarı şərtlərə cavab verməyən bir sıra qəzetlərin bundan sonrakı fəaliyyətini sual altına salıb. Siz necə düşünürsünüz, print media qalmalıdırmı?
- Azərbaycan dünyada gedən proseslərdən kənarda deyil, ölkəmiz dünyaya inteqrasiya edir, dünyada da bu proses xeyli vaxtdır gedir. Əsrin əvvəllərindən yeni media formalaşmağa başlayıb, günümüzdə internet media çap mətbuatını, televiziyanı, radionu üstələyib və artıq ön sıraya keçib. Ön planı müəyyənləşdirən isə istifadəçilərin sayıdır. Qəzetin reytinqini onun tirajı, televiziyanı tamaşaçılar, radionu dinləyicilərin sayı müəyyənləşdirir. Nə qədər çoxdursa, deməli daha çox izlənir. İş elə gətirib ki, indi insanların böyük əksəriyyəti informasiyanı internet mediadan üzərindən alır.

Son zamanlar sosial şəbəkələr internet medianı da qabaqlayır. Doğrudur ki, sosial şəbəkələri media növü kimi qəbul etmirik, ancaq müəyyən məqamlarda sosial şəbəkələrin xidmətindən istifadə edirik. Elə bir media orqanı yoxdur ki, sosial şəbəkələr üzərindən yayılmasın. İstər qəzetlərin, istərsə də TV və radioların Feysbuk, Tvitter, İnstaqramda səhifələri var. Bu, həmin media orqanına insanlara daha çox çatmaq imkanı verir. Bundan kim yaxşı istifadə edirsə, onun fəaliyyəti daha uğurlu olur və dövrlə ayaqlaşa bilir. Kim ki öz işini bu şərtlərə uyğun qura bilmirsə, müəyyən qədər geriləyir, bu və ya digər səbəblərdən bağlanma təhlükəsi qarşısında qalır. Məsələ bizdə də belədir. Demək olmaz ki, ənənəvi KİV sıradan çıxıb. Əksinə, bəzi statistik məlumatlara görə, ABŞ, Avropa ölkələrində müəyyən qəzetlərin tirajı 10 il əvvəllə müqayisədə artıb. Elə qəzet var ki, kreativ variantlardan istifadə edərək öz çapını artırıb. Qəzetlərin PDF variantları da var. Qəzetin bu variantı daha ucuz təklif edilir və alıcı öz evində oturub telefonunda, kompüterində oxumağa başlayır. Bu, o deməkdir ki, həmin qəzet ölməyib, onun həm çap, həm də PDF versiyası var.

İmkanlar çox müxtəlifdir. Bu baxımdan qəzetlərin ölüb sıradan çıxması halı baş verməyəcək. Təbii ki, öz formasını, modellərini dəyişəcəklər, amma ölməyəcəklər. Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə Dövlət Dəstəyi Fondunun qəzetlərlə bağlı yeni şərtləri cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmadı. Bəziləri bunu qəzetlərə qarşı hərəkət kimi qələmə verir. Amma əslində söhbət qəzetlərə olan yardımın dayandırılmasından, hər hansı KİV-ə yardıma imtinadan yox, ayrılan maliyyə yardımları üçün şərtlərin dəyişməsindən gedir. Cənab Prezidentin sərəncamı ilə KİVDF 10 ildir ki, fəaliyyət göstərir. Bu illər ərzində çoxlu pullar ayrılıb. KİV-lər bu maliyyə yardımından səmərəli istifadə etməli və dövrün tələbləri ilə ayaqlaşaraq uyğun modelləri seçməli idi. Qəzetlərin saytları fəaliyyət göstərməli, saytla bərabər PDF variantlar olmalıydı, sosial şəbəkələrin gücündən istifadə etməli idilər ki, bu gün belə çıxılmaz vəziyyətdə qalmasınlar.

Bu, hər zaman deyilirdi, dünya bu yolu getmişdi. Elə media orqanları var ki, fəaliyyətlərini internet üzərindən gücləndirməyiblər, kağız variantda çapla kifayətləniblər. Bu da müəyyən qədər problemlər yaradır. Mənə elə gəlir ki, müəyyən dövrdən sonra məsələ öz həllini tapacaq. Amma mən Azərbaycanda reklamla bağlı problemi qabartmaq istərdim.

- Reklam bazarının olmamasına dair zaman-zaman iradlar səslənir...
- KİV növündən asılı olmayaraq, biznes subyektidir. Biz məhsul istehsal edirik və onu satırıq. Digər məhsul istehsal edənlərdən fərqimiz odur ki, bizim məhsulumuz özəl informasiyadır. Bu baxımdan yanaşanda Azərbaycanda məhsulun satılması üçün bazar olmalıdır. Ölkədə bu bazar var, bunun müxtəlif formaları mövcuddur. Qəzeti götürsək, yayımla bağlı dövlət və özəl firmalar vardı, onların fəaliyyətində canlanma olmadı. 20 il bundan qabaqla indi qəzet köşklərinin müqayisəsini aparsaq, vəziyyət xoş deyil. Mətbuatın yayımında çoxlu problemlər var və ötən dövr ərzində yayım modernləşib yenilənmədi. Əl yayımı ölüb getdi. Halbuki əl yayımının da özünün üstünlükləri vardı.

“Qaya” mətbuat yayımının ölkə boyu çoxlu sayda qəzet köşkləri vardı ki, onları sayı azalıb. Bunlar hamısı qəzetin yayılmasına, onun tirajına birbaşa təsir edən amillərdir. Amma bu da əsas deyil. Əsas olan bazar münasibətləridir. Bu münasibətlər ölkəmizdə qurulub, amma təəssüf ki, liberallaşmayıb. Bazar münasibətlərində müəyyən qədər monopoliya qalmaqdadır. Hər kəs öz malını bazara çıxarmaqda, yaxud reklam etməkdə sərbəst deyil.

Çoxlu sayda məhsullar var ki, onların reklamı liberal deyil. Hər kəsin öz malını bazarda reklamı sərbəst və şəffaf olmalıdır ki, bundan mətbuat da istifadə edə bilsin. Bizim tirajımızı, cəmiyyətdəki gücümüzü aldığımız reklamın dərəcəsi göstərməlidir. Əfsuslar olsun ki, bu münasibətlər qurulmayıb və o səviyyəyə çatmayıb ki, hər kəs öz keyfiyyətli fəaliyyətinə görə reklam ala bilsin. Bunun başqa tərəfi də ondan ibarətdir ki, dövlət büdcəsindən maliyyələşən çoxlu sayda təşkilatların sosial reklamları var. Amma bu reklamlar da bazarda buna layiq olan media orqanlarına verilməlidir. Bizdə bazar münasibətləri liberal olmadığına görə bu indekslər itib. Müxtəlif dövlət qurumları var ki, sosial reklamlarını özlərinin təsis etdikləri qəzetlərə verirlər.

- Yeri gəlmişkən, müvafiq qanunvericiliyə görə, hər bir dövlət qurumuna ayrılan büdcənin 1 faizi reklama yönəldilməlidir. Amma əksər qurumlar mediaya reklam vermir. Səbəb nədir?
- Bəli, qanunvericiliyə görə, dövlət qurumlarının sahə KİV-i olmalıdır, amma hər dövlət qurumunun tərkibində çoxlu sayda sahəvi mətbuat orqanı olmamalıdır. Bunlar ləğv olunsa, dövlət orqanı o reklamı çox oxunan, cəmiyyətdə populyar olan KİV-ə verəcək. Bununla həmin müəssisənin reklamı daha çox adama çatacaq, eyni zamanda KİV subyekti də maliyyə əldə etdiyinə görə bundan faydalanacaq və daha güclü olacaq. Proseslər belə getməlidir.

Təəssüf ki, sosial reklamlarla bağlı tenderlər elan olunmur, alışdığımız populyar KİV-lərdə dövlət tenderlərinə az rast gəlirik. Demirəm, heç yoxdur, amma sayı azdır. Halbuki, hamısı bu formada yayılmalıdır. Belə olarsa, bu, KİV-in inkişafına təkan verər. Dünyada reklamın böyük əksəriyyətindən onlayn media qazanır. Qərbdə, Türkiyə və Rusiyada reklamın böyük hissəsi daha çox yeni mediaya ayrılır. Sonrakı yerdə televiziya, radio, qəzet, küçə reklamları gəlir.

Azərbaycanda isə mediaya ayrılan reklam çox azdır. Bizdə küçə reklamlarına daha çox pul ayrılır. Onlayn medianın üzərinə düşən payın böyük hissəsi televiziya və radioya gedir, qəzet və yeni mediaya cüzi qisim qalır. Bu da normal deyil. Bazar münasibətləri liberal olanda hər şey öz qaydasına düşəcək.

- Sahəvi media orqanlarından söz açdınız, araşdırma zamanı məlum olub ki, bəzi nazirliklərin hətta 3 media orqanı var. Sizcə, buna lüzum varmı?
- Əlbəttə, buna lüzum yoxdur. Bu məsələlər administrativ qaydada həll olunmamalıdır. Elə qurum var ki, qəzeti, jurnalı, bülleteni var. Əslində hər bir qurumun təkcə bülleteni olmalıdır, verilən qərarlar, hesabatlarla bağlı öz şəbəkəsini məlumatlandırmaq xarakteri daşımalıdır, bütövlükdə məlumatları ictimaiyyətə çatdırmaq üçün sahəvi qəzetlərdən istifadə etmək doğru deyil. Sahəvi media orqanı daxili istifadə üçün saxlanmalıdır. Sosial reklamlar və məlumatların geniş ictimaiyyətə çıxışı normal KİV üzərindən olmalıdır. Bir daha qeyd etmək istərdim, bu, administrativ qaydada yox, liberal qaydada edilməlidir. Belə olan halda daha çox fayda gətirər.

- Bəzi həmkarlarımız abunə kampaniyasına başlayıb. Sizcə, nəticəsi olacaq? Dövlətin dotasiyası olmadan mövcudluğunu saxlaya bilməyən qəzet lazımdırmı?
- Qəzetlər dövlətin dotasiyası olmadan çıxa bilmirsə, bu, artıq o deməkdir ki, həmin qəzetlər digər resursları da itirib. Dövlətin etdiyi yardımlar 100 faiz deyil, çapla, maddi- texniki bazanın artırılması ilə bağlı müəyyən qədər köməklikdir ki, cüzi hissəni təşkil edir. Mənə elə gəlir ki, bu, qəzetlərin səhv fəaliyyətinin nəticəsidir. Qəzetlərin abunə kampaniyasına gəlincə, bunu normal və lazımlı hesab edirəm. Hər zaman kampaniya aparmaq lazımdır. KİV-in cəmiyyətin dəstəyinə həmişə ehtiyacı var. Kampaniyalar abunə ilə bitməməlidir, müxtəlif kreativ tədbirlər təşkil etmək olar. Bu tədbirlərdə insanların, imkanlı adamların iştirakı, təşkilatların bu kampaniyalara qoşulması yaxşı olardı. Əslində dünyanın hər yerində qəzetlər, müxtəlif KİV-lər öz kampaniyalarını aparırlar. Düşünürəm ki, bizdə də effekti olacaq.

- Çap məhsulları üzərindən ƏDV-nin götürülməsi təkliflərinə münasibətiniz necədir?
- Ən ağrılı məsələlərdən biri də budur. KİV məhsullarına ƏDV tətbiq olunmağa başlayandan bunun ciddi psixoloji təsiri oldu. Bizim istehsal etdiyimiz məhsulun cəmiyyət üçün gərəkliliyi hər zaman vurğulanır. Amma belə çıxır bizim məhsulumuzun digər məhsullardan heç bir fərqi yoxdur. Əslində isə çox fərqi var və bunun üzərində əlavə dəyər vergisi qoyulmamalıdır. Psixoloji baryer var. Eləcə də bu, maliyyə çətinliyi yaradır. Bununla bağlı Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov, “Yeni Azərbaycan” qəzetinin baş redaktoru Hikmət Babaoğlu dəfələrlə Milli Məclisin tribunasından çıxış ediblər. ƏDV KİV-in üzərindən nə qədər tez götürülsə, əlavə nəfəslik yaradacaq.

- Onlayn media ilə bağlı qanunun vacibliyi də tez-tez müzakirə olunur. Media orqanlarının MMC kimi qeydiyyatdan keçməsi media anlayışı ilə nə dərəcədə uyğun gəlir?

- İnternet media ilə bağlı bir sıra qanunlarda əlavə və dəyişiklik edilir. Amma mənə elə gəlir ki, müvafiq qanunvericiliyə ayrı-ayrı maddələr salınmaqdansa, yeni media ilə bağlı qanunun qəbulu daha yaxşı olar, bütün məsələlər kompleks şəkildəhəllini tapar. Yeni qanun ən xırda incəliklərin nəzərə alınmasına imkan yaradardı. Başqa qanunlarda bu və ya digər dəyişiklik ediləndə bunu tam şəkildə əhatə etmək olmur. Ümidvaram ki, bu təşəbbüs yaxın zamanlarda müsbət dəyərləndiriləcək, yeni qanunun şahidi olacağıq.

- Bundan sonra proses necə davam edəcək? KİVDF onlayn mediaya da maliyyə ayıracaqmı?
- KİVDF rəhbərliyi və Mətbuat Şurası çərçivəsində məsələyə baxılıb. KİV deyəndə indi əksərən oxunma, reklam və digər statistikaya görə onlayn media götürülür. Bu baxımdan dövlətin onlayn mediaya maliyyə yardımı ayırması məntiqlidir. Təəssüf ki, 2019-cu ilin büdcəsində bu, əksini tapmayıb. Amma ümid edirik ki, cənab Prezidentin Ehtiyat fondundan internet mediaya müəyyən maliyyə yardımı ayrılacaq. Yaxud da KİVDF-yə ayrılan maliyyədən onlayn mediaya verilə bilər. Hər halda optimist yanaşırıq, bu məsələnin öz həllini tapacağına ümid edirik, çünki bu, dövrün tələbidir.

Teleqraf.com
"Dünya mediası ilə ayaqlaşmalı olan KİV-lərimiz olmalıdır"“Yeni Nəsil” Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyev mediaya açıqlamasında kütləvi informasiya vasitələrinə dövlət dəstəyi sistemi ilə bağlı fikirlər səsləndirib. Bu arada onun tənqid obyekti həm də Azərbaycan Mətbuat Şurasıdır. Şura sədri, Milli Məclisin deputatı Əflatun Amaşov bununla bağlı musavat.com-a müsahibə verib.

- Əflatun müəllim, Arif Əliyev ideyanın mahiyyətinin dəyişdirilməsindən söz açır. Söhbət Mətbuat Şurası və KİV-ə dövlət dəstəyi ideyasından gedir. Şuranın sədri kimi şəxsinizə ünvanlanmış mesajı da görmək mümkündür. Öncə bununla bağlı fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

- Arif Əliyev, müsahibəsində adını çəkdiyi Mehman Əliyev və Elçin Şıxlı Azərbaycan Mətbuat Şurasının yaranmasında və fəaliyyət göstərməsində əməyi keçən şəxslərdir. Eləcə də indiyədək Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü seçilmiş hər bir şəxsin əməyi danılmazdır. Onlara Azərbaycan jurnalistlərinin qurultaylarında etimad göstərilib. Bu adamlar bizimlə eyni bir qurumda təmsil olunublar. Mətbuat Şurası onların dövründə hansı prinsiplərlə çalışmışdısa, indi də eyni formada fəaliyyət göstərir. Yəni burada Şuranı keçmiş Mətbuat Nazirliyinə bənzətmək istəyi yumşaq desəm, yerinə düşmür. Nəzərə alın ki, yalnız yumşaq deməklə kifayətlənmək istəyirəm.

İdeyaya gəlincə, bəli, o zaman ümumən medianın özünütənzimləməsi modeli üzərində dayanıldı. Dünyada Mətbuat Şuraları çoxdur. Onun funksiyasını daşıyan, lakin başqa adlarla fəaliyyət göstərən qurumlar da var. Azərbaycan mediası üçün Mətbuat Şurası yolu onsuz da gediləcəkdi. Burada şəxslər önəmli deyil. Əsas olan prosesin özüdür. Bəli, ayrılıqda şəxslərin də xidmətini vurğulamaq lazımdır. Necə ki, mən əvvəldə vurğuladım. Amma bu xidmət, bir növ, kollegial idi. Biz birlikdə qərarlar qəbul edirdik. Tale elə gətirdi ki, indi birlikdə deyilik. Amma Şuranın qərarları yenə kollegialdır. O cümlədən Mətbuat Şurası sədrinin seçilməsi məsələsini də qurultay həll edir.

Mətbuat Şurası ilə bağlı müəyyən mənada ideya mənimsənilməsi məsələsini, yaxud bu xüsusda hansısa digər məqamları qabartmaq keçmişdə ilişib-qalmaqdır. Mən çox şeyləri deyə bilərəm. Amma demirəm. Bunu etik saymıram. Heç zaman bu barədə danışmamışam və danışmayacam da. Bizim o yaşımız deyil.

Əbədi olan nəsə varsa, bunlar prinsiplər və dəyərlərdir. Mən prinsiplərə də sadiqəm, dəyərlərə də. Hər zaman çalışmışam ki, birincilərlə ikincilərin toqquşmasına yol verməyim. Kimsə bu barədə düşünməyi tərgidibsə, problemi özündə axtarsın. Bilirsiniz, nələrdənsə danışıb, nəsə fərqli mənzərə formalaşdırmaq mümkündür. Hətta asandır. Gerçəklər çox az adama bəlli olur. Əsas məsələ insanın gerçəkləri düşünərək öz prinsiplərini qorunmasıdır. Əgər mübarizə bu müstəvidən kənara çıxırsa, dəyərlər itir, eybəcərlik yaranır…

- Arif Əliyev müsahibəsində ideya məsələsindən bəhs edərkən KİV-ə dövlət dəstəyinə də toxunur…


- Gəlin düşünək. KİV DF yaranmayanadək Azərbaycanda KİV-ə dövlət dəstəyi olmayıbmı? Olub. Bəlkə KİV-ə dövlət dəstəyi Konsepsiyası qəbul edilməzdən öncə mətbuat orqanlarına yardım edilmirdi? Edilirdi. Bəs Konsepsiya və KİV DF nəyə görə lazım idi? Ona görə lazım idi ki, bu proses fundamental forma qazansın. Hər bir halda dövlətin mediaya dəstək göstərməklə bağlı fikri və iradəsi var idi. Yəni onsuz da bunun bir təşkilatlanması olacaqdı. İndi vaxtilə ideya irəli sürdüklərini bildirirlər. Yəni xoruz olmayanda səhər açılmırdı?

O zaman jurnalist təşkilatı olaraq Mətbuat Şurası medianın maliyyələşməsi ilə bağlı təkliflər verdi. Bu təkliflər nəzərə alındı. Bəli, bu prosesdə Mehman Əliyev, Elçin Şıxlı kimi digərləri də iştirak edirdilər. Yenə də deyirəm, heç kəsin əməyini danmaq olmaz. İdeyanı götürüb onu irəli sürənləri kənarlaşdırmaq kimi bir yanaşma yanlışdır. Kim kənarlaşmaq istədisə, kənarlaşdı və nəyə görə kənarlaşdığı də hər kəsə yaxşı məlumdur. Hətta indi nə üçün meydana çıxıblar, o da gizli deyil.

- Arif Əliyevin məlum müsahibəsində KİVDF-ni qeyri-effektiv qurum kimi təqdim edir. Əlbəttə, əsas məqam qurumun KİV-lərin maliyyələşmə ilə bağlı şərtləri dəyişdirməsi, nəticədə qəzetlərin bir çoxunun fəaliyyətini dayandırmasıdır. Bununla bağlı nələri deyə bilərsiniz?


- Dəfələrlə bildirmişik ki, dünya mediası ilə ayaqlaşmalı olan KİV-lərimiz olmalıdır. KİV-ə dövlət dəstəyi Konsepsiyası bunu təmin etmək baxımından mühüm sənəddir. Orada sahəyə kompleks baxış ifadə edilib. Bəli, onunla razıyam ki, Konsepsiyadakı fundamentallığın tam şəkildə təmin edilməsi özlüyündə yeni baxışın tətbiqini aktuallaşdırır. Kimsə kiminsə işini bəyənməyə bilər. Narazılığını da dilə gətirməsi mümkündür. Amma əsas olan 2 şərt var. Birincisi, media ümumən ölkə iqtisadiyyatında yetərincə təmsil olunmalıdır. Medianın iqtisadi sistemdəki rolu artmalıdır. İkinci məsələ bu təmsilçiliyə dəstək üçün maliyyədir. Heç kəs iddia edə bilməz ki, hər hansı fərqli ideyası var. Başlıca məqam budur ki, maliyyə olmalıdır. Mən dəfələrlə bildirmişəm ki, mediaya dövlət dəstəyi əsaslı şəkildə artırılmalıdır. O maliyyəyə ki indiyədək KİVDF malik olub, onunla üzərinə nə düşübsə, edib.

Prinsipcə indiki mərhələdə gedilməli olan yol hər kəsə yaxşı məlumdur. Yenidən Amerika kəşf etməyə ehtiyac yoxdur. Yəni Konsepsiyamız var. Bir daha deyirəm ki, əsas olan maliyyə yardımının çox olmasıdır. Maliyyə dəstəyi artsa, sənəddə nəzərdə tutulanların icrasına daha səmərəli və sistemli yanaşma mümkünləşəcək.

KİVDF iddia edildiyinin əksinə olaraq, pul paylamaqla məşğul olmayıb. Pul dövlət vəsaitidir. Həmin vəsait məqsədli şəkildə verilib və hesabatı da alınıb. Yəni pulun paylanması kimi ritorikanı yersiz sayıram. Əslində bu yanaşmanın özü elə qərəz göstəricisidir. Fond ötən 10 ildə kifayət qədər səmərəli fəaliyyət göstərib, üzərinə düşən missiyanı layiqincə yerinə yetirib. Kimlərsə görülmüş işləri yetərsiz saya bilər. Amma arqumentlərindən görürəm ki, yanaşmaları əsaslı deyil, niyyətləri də tam başqadır.

O ki qaldı indiki mərhələdə KİVDF-nin maliyyələşmə şərtlərini dəyişdirməsinə, burada da faciəyə döndəriləcək nəsə yoxdur. Bununla bağlı bir dəfə bildirmişəm. Yenə təkrar edirəm, ümumən qəzetçiliyə yanaşma dəyişməlidir. Hədəf budur. Dövlətin maliyyə yardımı üçün göstərilən minimum tələbləri yerinə yetirə biləcək qəzetlər olacaqsa, onlar öz işlərinə istər yaradıcılıq, istərsə də texnoloji cəhətdən fərqli baxmalıdırlar. Bizdə rəngli, yüksək keyfiyyətli kağızda çıxan qəzetlər olmalıdır. Metro və digər yerlərdə satış bərpa edilməlidir, ümumən satış şəbəkəsi genişləndirilməlidir. Bu, öz yerində.

İnsanlar informasiyanı əsasən internet üzərindən yayımlanan xəbər saytlarından, yaxud sosial şəbəkələrdən alırlar. Belə olan halda sabahın qəzetini həmin informasiyalarla dolduraraq buraxmaq kiməsə lazım deyil. Deməli, yaradıcı yanaşma, iş üslubu da dəyişməlidir. Hesab edirəm ki, belə də olacaq. Qarşıda bizi böyük dəyişikliklər gözləyir. Amma görünür, məsələ bəzilərini bərk narahat edir. Ona görə bütün potensiallarını işə salıblar. Çalışırlar ki, KİVDF-ni tam yararsız şəkildə göstərməklə ümumən media sahəsinə cavabdeh olan şəxslərin fəaliyyətinə kölgə salsınlar. Mən qurum ətrafında son günlər yayılmış söz-söhbəti məhz bu cür qiymətləndirirəm.

Ümumən onu da deyim ki, bu gün Azərbaycanda media sahəsində aparılan dövlət siyasəti ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin tam diqqət və nəzarətindədir. Dövlət başçısının medianın fəaliyyətinə olduqca həssas yanaşması var. Bu yanaşmanın və aparılan dövlət siyasətinin heç bir alternativi yoxdur. Bu unudulmamalıdır.

İstərdim ki, məsələlərə geniş prizmadan yanaşılsın. Hansısa dar düşüncələri prinsip kimi qəbul etmək, nəyinsə ələ keçiriləcəyinə, hansısa mövqelərin qazanılacağına ümid bəsləmək, buna görə qərəz notlarına köklənmək yolverilməzdir. Çox təəssüf ki, baş verənlərdə daha çox bu meyli görürəm.
"Dövlət başçısının iş qrafiki həmişə zəngin, dolğun olub""İnkişaf dinamik, davamlı olmalıdır".

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi – şöbə müdiri Əli Həsənov Azərbaycan Televiziyasının “Həftə” proqramına müsahibə verib.

Həmin müsahibəni təqdim edirik:

- Yola salmağa hazırlaşdığımız həftə ölkənin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi həyatında çox mühüm önəmli hadisələrlə yadda qaldı. Bura Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin regionların inkişafı ilə bağlı keçirilən konfransda çıxışı, eləcə də Prezident və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şəhid ailələri ilə görüşü, Prezidentin gənclərlə görüşü və s. aid etmək olar. Bu istiqamətlərlə bağlı sizin fikirlərinizi eşitmək istərdik. Bu dinamikanı şərtləndirən səbəb nədən ibarətdir?

- Əvvəla onu deyim ki, yalnız ötən həftə deyil, Azərbaycanın dövlət siyasəti, dövlət başçısının iş qrafiki həmişə zəngin, dolğun olub. Azərbaycan dövləti 2018-ci ildə öz iqtisadi inkişafının xüsusi bir istiqamətini müəyyən edib - islahat kursunun davam etdirilməsi, idarəçilik sisteminin optimallaşdırılması, dövlət aparatının təkmilləşdirilməsi. Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri ondan ibarətdir ki, dünən görülən işin bu gün olduğu kimi təkrarlanması onu qane etmir, sabah görülən iş bugünkündən daha irəli getməli, daha təkmil olmalıdır. Bir sözlə, inkişaf dinamik, davamlı olmalıdır.

Dövlət idarəçilik sisteminin təkmilləşdirilməsi prosesi, dövlətin ictimai, siyasi, iqtisadi, sosial, humanitar sahələr üzrə həyata keçirdiyi siyasət mütləq şəkildə əvvəlki təcrübəni, zamanın çağırışlarını və nəhayət, artan dinamikanın tələblərini nəzərə almalıdır. Keçən həftə, doğrudan da, bu istiqamətdə qəbul edilən qərarların, keçirilən görüşlərin intensivliyi baxımından dolğun oldu.

Bütün bu qərarların, həyata keçirilən tədbirlərin təməlində, cənab Prezidentin davamlı olaraq bəyan etdiyi kimi, Azərbaycan vətəndaşının maraqları, dövlətin mənafeləri dayanır. Ümummilli lider Heydər Əliyev deyirdi ki, iqtisadiyyatı güclü olan dövlət və milli iradəsi güclü olan xalq hər şeyə qadirdir. Güclü milli iradənin, güclü iqtisadiyyatın təməli də Ümummilli liderimiz tərəfindən qoyulub.

Azərbaycanın müxtəlif sahələrdə, xüsusən karbohidrogen ehtiyatlarının hasilatı, emalı və daşınması sahəsində xarici ölkələrin ən qabaqcıl şirkətləri ilə tərəfdaşlıq etməsi, birgə layihələrin reallaşdırılması ölkəmizin inkişafını təmin etdi. Çünki o zaman Azərbaycanın nə texniki, nə maliyyə, nə də digər imkanları yox idi ki, malik olduğu iqtisadi potensialı, enerji resurslarını işə salsın.

Bu gün 90-cı illərdə yaradılmış sağlam zəmin əsasında Azərbaycan dövləti inkişaf edir, iqtisadiyyatın diversifikasiyası həyata keçirilir, ixracımızın çeşidi və coğrafiyası günü-gündən genişlənir. Cənab Prezidentin siyasətinin də təməlində o durur ki, dövlətin iqtisadiyyatı getdikcə güclənsin, iqtisadi artım təmin olunsun, əhalinin artan tələbatı ödənsin.

İqtisadi inkişafa paralel olaraq dövlətin gələcəyi olan sağlam nəslin yetişdirilməsinə, milli mənəvi dəyərlərin, multikulturalizm ənənələrinin qorunub saxlanması və təbliği və digər tədbirlər güclü, dayanıqlı bir sistemin formalaşdırılmasına, xalqın maraqlarının təmin olunmasına xidmət edir. Bundan sonra yürüdülən siyasətin təməlində də məhz bu amil duracaqdır. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı keçirilən konfransda dövlət başçısı bildirdi ki, növbəti proqramda yer alan prinsiplər məhz vətəndaşların müraciəti əsasında işlənib hazırlanıb. Bir mühüm məqamı xüsusi ilə qeyd etmək lazımdır ki, bu inkişaf lider-xalq, dövlət-xalq birliyi sayəsində əldə edilir.

- Qeyd etdiyiniz kimi, Cənab Prezident dəfələrlə bildirib ki, bizim siyasətimizin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı və onun maraqları dayanır. Yola salmağa hazırlaşdığımız həftə Cənab Prezidentin şəhid ailələri ilə görüşünü izlədik. Bu görüş Xalqın öz Liderinə etimadının nümayişi oldu...

- Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü siyasətin təməl xətti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əsaslanır və qəbul olunan dövlət proqramlarının mənbəyi də məhz ana qanunun başlıca prinsiplərinin həyata keçirilməsi məqsədini güdür. Həyata keçirilən dövlət siyasətinin dinamikliyinin təmin edilməsi, milli maraqlara tam uyğunlaşdırılması, insanlarımızın maddi və mənəvi tələbatlarının ödənilməsi vətəndaşlar tərəfindən bu siyasətin kütləvi şəkildə dəstəklənməsi ilə nəticələnib. Bilirsinizmi, liberal iqtisadiyyat şəraitində dövlət hər şeyə cavabdeh deyil. Əlbəttə, insanlar əsas hüquqlar üzrə - əmək, təhlükəsiz yaşamaq, bütün maddi-mənəvi resurslarından istifadə hüquqları təmin olunur. Amma xarici ölkələrdə baxın: insanların pensiyası müxtəlif fondlar tərəfindən həyata keçirilir. Vətəndaşların müalicəsi tibbi sığorta hesabına aparılır. Evi uçursa, mütləq şəkildə o evini sığortalamalıdır ki, kompensasiya ala bilsin. Amma baxın, Azərbaycan həm liberal bazar iqtisadiyyatı yolu ilə gedir, həm bütövlükdə demokratik cəmiyyət, demokratik dövlət qurur, digər tərəfdən vətəndaşın hələ reallaşdırmaq gücündə olmadığı sosial təminatını da öz üzərinə götürür. Əsası Ümummilli lider tərəfindən qoyulmuş sosial siyasətin qısa mahiyyəti bundan ibarətdir ki, bazar iqtisadiyyatına çətin uyğunlaşan insanların problemlərini dövlət çiyninə götürsün, liberal iqtisadiyyat sosial məzmundan xali olmasın.

Biz müharibəyə cəlb olunmuş dövlətik. İşğalçı Ermənistan Azərbaycana qarşı təcavüzkar siyasət yürüdüb, işğala qarşı aparılmış döyüşlərdə Azərbaycanda minlərlə şəhid ailəsi, müharibə əlili yaranıb. 1997-2018-ci illərdə Azərbaycan dövləti bu kateqoriyadan olan insanlara 6654 mənzil verib. Bu o deməkdir ki, minlərlə şəhid ailəsi və müharibə əlili evlə təmin olunub. Təxminən o qədər şəhid ailəsi və müharibə əlilinə də dövlət minik avtomobili verib. Bu humanist siyasət bu gün də davam edir. Onların sonrakı taleyi, həyatı, iş və mənzil problemlərinin həll olunması dövlətin çiynindədir və dövlət bunları, əlbəttə ki, imkan olduqca həll edir. Amma əlbəttə ki, bu qayğılar qısa zamanda həll oluna bilməz.

Təsəvvürünüzə gətirin, Azərbaycanda hazırda 1 milyona yaxın qaçqın və köçkünün məskunlaşdırılması dövlətin çiynindədir. Çox da ağır yükdür. İndiyə qədər qaçqın və məcburi köçkünlərin məskunlaşdırılmasına, onların məşğulluğunun artırılmasına 7 milyarddan artıq vəsait sərf olunub. Respublikanın 30 şəhər və rayonunda 3,5 milyon kvadratmetr yaşayış sahəsi olan 102 müasir qəsəbə salınıb, 55 min qaçqın və məcburi köçkün ailəsi və ya 300 mindən artıq insana mənzil verilib. Təkcə ötən il 626 qədər şəhid ailəsinə, müharibə əlilinə, 6 minə qədər də qaçqın, köçkün ailəsinə ev verildi. 2019-cu ildə də bu işlər davam etdiriləcək.

Prezident İlham Əliyev hakimiyyətə gələndə, yəni 2004-cü ildə qaçqınların yoxsulluq həddi 75 faiz idi. Azərbaycanda ümumi yoxsulluq həddi isə 50 faiz civarında idi. Hazırda ümumi yoxsulluq həddi 5 faiz, qaçqınların yoxsulluq həddi isə 12 faizə qədər aşağı salınıb. Əlbəttə ki, bütün bunlar dövlətin sosial siyasətinin nəticəsidir.

Bilirsiniz, 2018-ci ildə yenidən prezident seçildikdən sonra cənab İlham Əliyevin imzaladığı ilk hüquqi aktlardan biri şəhid ailələrinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırlması ilə bağlı oldu. Bundan başqa, ötən həftə kompensasiya verilən şəhid ailələrinin əhatəsinin genişləndirilməsini və onlara ayrılan aylıq ödənişlərin artımını nəzərdə tutan daha iki hüquqi akt imzalandı.

Razılaşaq ki, 11 min manat indiki halda kifayət qədər böyük puldur. Baxın, belə ödəmələr qonşu dövlətlərdə olubmu? Dünyanın bir çox ölkələrində şəhid ailələri var və onlara ödənilən vəsait çox cüzidir.

Qeyd edək ki, Bu məbləğ əvvəl təxminən 10 minə yaxın şəhid ailəsi üçün nəzərdə tutulurdu. Sonrakı dövrdə siyahılar dəqiqləşdi və genişləndirildi. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Fərmanına dəyişiklik edildi, ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda 1997-ci ilin avqust ayının 2-dək şəhid olmuş əlavə 2725 şəhidin vərəsələrinə də birdəfəlik ödəmənin verilməsi qərarlaşdırıldı. Yeni Fərmanla birdəfəlik ödəmənin verilməsi prosesi artıq 12268 şəhidin vərəsələrini əhatə edir və bu məqsədlər üçün ümumilikdə 135 milyon manat vəsait nəzərdə tutulur.

Cənab Prezidentin şəhid ailələri ilə görüşü göstərdi ki, dövlət başçısı sosial müdafiəyə ehtiyacı olan şəhid ailələri, müharibə əlilləri, qaçqın, köçkünlər, bazar şəraitinə çətin uyğunlaşan digər əhali kateqoriyalarına münasibətdə nə qədər həssasdır, onların problemlərinin aradan qaldırılması üçün nə qədər çalışır. Şəhid ailələrinə prezident təqaüdləri 240 manatdan 300 manatadək artırıldı. Ondan qabaqkı dövrdə isə milli qəhrəmanlara verilən təqaüdlərin miqdarı artırılaraq 1500 manat olmuşdu. 1-ci, 2-ci, 3-cü dərəcəli müharibə əlillərinə prezident təqaüdlərinin miqdarı artırılmışdır.

Dövlətin müxtəlif fondları Prezident İlham Əliyevin tapşırığı və bilavasitə yürütdüyü siyasətə uyğun olaraq şəhid ailələrinə, müharibə veteranlarına, müharibə əlillərinə, qaçqın və köçkünlərə güzəştli kreditlər ayırır. Onların sosial cəhətdən zəif olan hissəsinə özünüməşğulluq siyasəti çərçivəsində təsərrüfat avadanlıqları verilir, mal-heyvan ayrılır ki, dolanışıqlarını təmin etsinlər. Bütün bunlar Azərbaycan dövlətinin və Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü və bundan sonrada həyata keçirəcəyi siyasətin sosial mahiyyətli olduğunu, Azərbaycan vətəndaşlarının maraqlarını əks etdirdiyini və bilavasitə onların problemlərinin həllinə yönəldiyini göstərir.

Regionlarda məşğulluğu artırmaq üçün dövlət ötən illərdə xeyli vəsait ayırıb. Aqrar sahənin - pambıqçılığın, tütünçülüyün, taxılçılığın inkişafına dotasiyalar verilir. Prezident İlham Əliyevin bu layihələrə dəstək verməsinin, diqqət ayırmasının təməlində yenə vətəndaşlar durur, onların məşğuliyyəti, sosial təminatı, rifahı və bütövlükdə regionlarımızın inkişafı amili durur.

Bu gün Azərbaycan regionları ilə Bakı şəhərinin infrastrukturu arasında fərq xeyli azalıb. Ölkə vətəndaşları 24 saat işıq, qaz, su ilə təmin olunur, avtomobil yolları Bakının yolları, şəhərlərin, rayon mərkəzlərinin abadlığı paytaxtımızdakı kimidir. Əlbəttə, bütün bunları danışmaq, hamısını sadalamaq çox çətindir. Amma, inanın Azərbaycan Respublikası həm öhdəliklərinə daxil olan, həm də öhdəlik daşımadığı məsələlər üzrə region, dünya dövlətlərinin sırasında lider səviyyəsində sosial siyasət yürüdən dövlətdir.

- Bütün bu islahatlarla, yəni yürüdülən sosial siyasətlə yanaşı biz eyni zamanda struktur islahatlarının da şahidi oluruq. İstərdik ki, məsələnin bu tərəfinə də toxunaq. Yəni struktur islahatlarının aparılmasında qarşıda duran əsas hədəf, həlli vacib vəzifələr nədən ibarətdir?

- Yenə həmin məntiqə qayıdıram. Dünən görülən iş dünən üçün idi. Bu gün görülən iş daha mükəmməl olmalı, onun tələbləri, prinsipləri, standartları yenilənməlidir, real vəziyyətə uyğun təkmilləşdirilməlidir. Dünən görülən işə görə sağ olun, bu gün görülən iş ondan yüksək olmalı, daha yüksək tələblərə cavab verməlidir. Sabah görülən iş isə bundan da irəli getməlidir. Yəni, insanların ehtiyacları necə ki, bir yerdə qalmır, günü-gündən artırsa, tələbləri, zövqləri dəyişirsə, dövlətin apardığı siyasət də yenilənir, inkişaf etdirilir.

Cənab İlham Əliyevin yürütdüyü siyasətin, o cümlədən struktur islahatlarının məqsədi dövlət idarəçiliyinin dinamikliyi, mövcud dəyişikliklərə uyğunlaşması təmin olunsun, daim səmərəli işləyən mexanizm yaradılsın.

Görürsünüz ki, enerji resursları ilə bağlı dünya bazarında stabillik yoxdur, neftin qiyməti dəyişir, üstəlik onun azalması amili də nəzərə alınmalıdır. Təbii ki, cənab Prezidentin çevik, düşünülmüş və prinsipial siyasəti olmasaydı, gələcəkdə neftdən əldə olunan gəlirlərin bərpası üçün illər lazım olardı. Amma indi Cənub Qaz dəhlizi layihəsi işə salınır, Azərbaycan dünya bazarına təbii qaz ixracatçısına çevrilir və qarşıdan gələn illərdə ölkəmiz həm də bundan böyük gəlirlər əldə etməyə başlayacaqdır.

Avropa Birliyinin reallaşdıra bilmədiyi layihəni Azərbaycan Türkiyə ilə birlikdə reallaşdırdı. Əlbəttə, bütün bunlar Azərbaycan xalqının bilavasitə maraqlarına söykənib. Yüz illər bundan sonra da Azərbaycanın həm iqtisadi, həm siyasi, həm geosiyasi, həm də beynəlxalq maraqlarını təmin edəcək.

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi struktur islahatlarının hədəfi odur ki, dinamik inkişafı təmin etmək üçün daha effektli idarəçilik qurulsun, daha az vəsaitlə daha çox nəticə əldə etmək mümkün olsun. Təbii ki, dövlət idarəçilik sistemi mobilləşdikcə, təkmilləşdikcə əvvəllər mövcud olmuş və yaxud ötən dövrlərdə yaradılmış strukturlar ləğv olunmalı, ixtisara salınmalıdır. Burada da Cənab Prezident ciddi tapşırıq verib ki, fəaliyyəti dayandırılmış strukturların əməkdaşları işsiz qalmasın, yeni iş yerləri açılsın və onlar işlə təmin olunsun. İxtisar olunan qurumların əməkdaşları maksimum dərəcədə həmin strukturların tərkibində yerləşdirilməlidir, onların təcrübəsindən, potensialından istifadə olunmalı, vətəndaşın maraqları və tələbləri ödənilməlidir.

Yəni struktur islahatları vətəndaşın üzərinə yüklənməməlidir. Vətəndaş əziyyət çəkməməlidir. Azərbaycan vətəndaşı özünün işləmək hüququna malik olmalıdır.

- Son olaraq bir məsələ ilə bağlı fikirlərinizi eşitmək istərdik. Çox vacib məqamdır ki, bu islahatların önündə məhz gənclər dayanır. Yəni, bu gün Azərbaycanda eyni zamanda gəncləşmə siyasəti həyata keçirilir və elə məhz Prezident İlham Əliyevin gənclərlə görüşdə biz çox önəmli və eləcə də səmimi anların şahidi olduq. Bugünkü Azərbaycan gəncliyi müasir dövrün tələblərinə nə dərəcədə effektiv, adekvat cavab verir?

- Mən yenə Ümummilli lider Heydər Əliyevin dövrünə qayıdacağam. O böyük şəxsiyyət 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdar-qayıtmaz ilk görüşünü parlamentdə Azərbaycan gəncləri ilə keçirmişdi. Niyə gənclərlə? O müdrik, dahi bir şəxsiyyət idi. O bilirdi ki, gələcəyi haqqında düşünməyən dövlət, xalq heç nə əldə edə bilməz. Yəni bir xalqın, dövlətin gəncliyi əgər gələcəyi haqqında düşünmürsə, o dövlətin gələcəyi yoxdur.

1994-cü ildə Azərbaycanın hələ resursları yox idi. Ölkənin xarici iqtisadi əlaqələri pozulmuşdu, daxildə istehsalat yox dərəcəsindəydi. Xalq Cəbhəsi və Müsavat partiyasının yarıtmaz siyasəti nəticəsində zamanında Ümummilli liderin Moskvanın imkanlarından istifadə edərək Azərbaycanda həyata keçirtdiyi sənayeləşmə tam pozulmuşdu. Neft-qaz da daxil olmaqla, Azərbaycanda gəlir gətirən bütün sahələrin fəaliyyəti dayanmışdı. Faktiki olaraq, ölkənin büdcəsi çox pis vəziyyətdə idi. Belə bir mürəkkəb durumda Ümummilli lider Gənclər İdman Nazirliyini yaratdı. Çünki o bilirdi ki, xalq, bir millət gələcək haqqında düşünürsə, o mütləq şəkildə sağlam gəncliyin yetişdirilməli, vətənpərvər gəncliyin formalaşdırılması siyasətini ortaya qoymalıdır. Bununla da Azərbaycanın dövlətinin gənclər siyasətinin təməl prinsipləri müəyyən edildi.

1996-cı ilin fevral ayında Ümummilli liderin bilavasitə rəhbərliyi ilə Birinci Ümumazərbaycan Gənclər Forumu keçirildi. 1997-ci ildə artıq “Gənclər günü” təsis olundu. 2002-ci ildə gənclər siyasətinə dair xüsusi bir qanun qəbul olundu. 1996, 1999 və 2003-cü illərdə 3 gənclər forumu keçirildi. Hər forumda gənclərin ehtiyacları, problemləri, Azərbaycanın bu sahədə yürütdüyü siyasətin effektivliyi geniş müzakirə edildi.

Ümummilli lider haqq dünyasına qovuşandan sonra Prezident İlham Əliyevin hakimiyyətinin ilk birinci ilində gənclər siyasəti ilə bağlı proqram imzalandı. Sonrakı illərdə Prezident İlham Əliyev gənclər siyasəti haqqında 2005-2010, 2011-2015, 2016-2021-ci illəri əhatə edən daha 3 proqramı təsdiq etdi. Bundan başqa, 2007-ci ildə Gənclərin xarici ölkələrdə təhsili ilə bağlı xüsusi Dövlət Proqramı, “Gənclərin inkişafı strategiyası: 2015-2025-ci illər” qəbul edildi. Bu müddət ərzində Azərbaycan gəncliyinin formalaşması, inkişafı, təhsili, fiziki sağlamlığı və digər sahələrlə bağlı sözün həqiqi mənasında möhtəşəm bir Dövlət Proqramı həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyevin gənclər siyasəti gənclərin sağlam böyüməsini, onların təhsilini, milli-mənəvi cəhətdən zənginləşməsini, Azərbaycan dövləti üçün əqidəli, vətənpərvər, bacarıqlı, dünyada rəqabətə davamlı gənclər formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Cənab Prezident həmişə deyir ki, gənlər bizim gələcəyimizdir və o, çalışır ki, yetişən gənc nəsil Vətənimizi daha da inkişaf etdirmək, Azərbaycanı daha da gücləndirmək imkanına və potensialına malik olsun.

Diqqət edin, son 15 ildə Azərbaycanda 44 Olimpiya İdman Kompleksi inşa olunub. Yaxud Azərbaycanın 40-a yaxın rayonunda Gənclər mərkəzləri yaradılıb. Bunların sayı da getdikcə artır. Azərbaycanın bütün rayonlarında gənclər və idman idarələri fəaliyyət göstərir. 2013-cü ildən gənclər üçün Prezident təqaüdü təsis olundu. Prezident təqaüdləri, gənclərə güzəştli kreditlərin verilməsi, onların mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, dövlət qulluğuna cəlb olunması, gənclərin imkanlarından bütün sahədə istifadə olunması geniş tətbiq olunan təcrübədir. Azərbaycanın Birinci Vitse-Prezidenti, çox hörmətli Mehriban xanım Əliyeva sosial sfera ilə yanaşı, hazırda gənclər siyasətinin inkişafına da böyük diqqət ayırır. Bu da, öz növbəsində, Azərbaycanda gənclər siyasətinə dinamizm gətirib. Əvvəllər yalnız gənclər idman naziri və Prezident Administrasiyasında İctimai-siyasi məsələlər şöbəsi ilə Humanitar siyasət məsələləri şöbəsi gənclər siyasəti ilə məşğul olurdusa, bu gün artıq gənclər siyasəti ilə bağlı ayrıca şöbə yaradılıb. Cənab Prezidentin yaratdığı Gənclər Fondu publik şəxsə çevrilib və gənclərə qrantlar verir, onların layihələrini maliyyələşdirir, xarici ölkələrdə təhsil və digər məsələləri həll edir və ayrıca bir qurum kimi dövlətin gənclər siyasətinin həyata keçirilməsində iştirak edir.

Yekun olaraq onu bildirməliyəm ki, Cənab Prezidentin yürütdüyü gənclər siyasəti, Azərbaycanda gənclərə ayrılan diqqət, qayğı və gəncliyimizin gələcək üçün hazırlanması istiqamətində həyata keçirilən siyasət nəinki bölgənin, nəinki Avrasiyanın, dünyanın heç bir ölkəsində müşahidə olunmur. Fəxrlə deyə bilərik ki, Azərbaycan bölgədə ən fəal gənclər siyasəti yürüdən ölkədir.