20-25 il deputat kreslosunu ələ keçirənlər də az deyildi - Partiya sədriAzərbaycan Liberal Demokrat Partiyası (ALDP) 9 fevral 2020-ci ildə ölkədə keçiriləcək növbədənkənar parlament seçkisində iştirakla bağlı qərar verib.

Partiyanın sədri Fuad Əliyev növbədənkənar seçkilərlər bağlı Avrasiya.net-in bəzi suallarını cavalandırıb.

- Fuad bəy, Milli Məclisin buraxılması və növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinə münasibətinizi bilmək istərdik?

- Hər iki proses qanunlar çərçivəsində həyata keçirilib. Mənə elə gəlir ki, vaxtında atılan addımlardır. Çünki, parlamentdə bəzi millət vəkillərinin dünyalarını dəyişməsi, bir neçəsinin müxtəlif vəzifələrə təyinatı, birinin borc qalmaqalı hadisəsinə görə məcburi istefası, bir neçəsinin xəstəlikləri üzündən parlamentin iclaslarına gəlməməsi və s. başqa amillər qanunverici orqanın effektli işinə mane olurdu. O üzdən növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi zəruri idi ki, bu da baş verdi. Azərbaycan gələn ilin fevralın 9-a təyin edilən növbədənkənar seçkilərə hazırlaşır.

- Prezidentin parlamentin gəncləşməsi fikri ilə bağlı nə deyə bilərsiz?

- Parlamentin gəncləşməsi o demək deyil ki, millət vəkilləri ancaq və ancaq gənclərdən ibarət olmalıdır. Belə fikirləşmək düzgün deyil. Parlamentdə yeni fikirli, yeni təfəkkürlü, dünyaya və reallıqlara yeni baxışları, novator təklifli şəxslər oturmalıdırlar. Bu fikri işlətməklə mən buraxılan parlament üzvlərinin heç də hamısının köhnə fikirli olduğunu demək istəmirəm. Orada yetərincə saf təfəkkürlü, sadə dillə desək öz yerini bilən deputatlar çox idi. Amma 20-25 il parlamentdə deputat kreslosunu ələ keçirənlər də az deyildi, hansılar ki, asudə vaxtlarını bu gün nəvə, nəticələri ilə keçirə bilərdilər, nəinki qanunların qəbuluna sadəcə səs vermək üçün orada əyləşirdilər. Bir dəfə də olsun söz alıb danışmayan, hansısa məsələnin müzakirəsində susan, hətta bəzilərini seçiciləri belə tanımadığı deputatların sayı da az deyildi. Cəmiyyətə yeni simalar lazımdır, insanlar orada yeni vəkillərini görmək istəyirlər.

- Parlamentdə müxalifətin təmsil olunmadığı ilə bağlı iddialar da səsləndirilir..

- Düzdür, adı müxalifət olan partiyaların parlamentdə təmsilçiləri 10 illərdir bir dəfə də ağızlarını açmayıblar. Onların parlamentdə hansı mövqe nümayiş etdirdikləri bilinməyib. Amma müxalif fikirləri və çıxışları ilə seçilənləri barmaqla saymaq olar. İstər hakim, istər müxalifət, istərsə də bitərəf deputatlar, hamısı aktiv olmalıdırlar. Axı onlar milləti təmsil edirlər. Bir dəfə də olsun seçicilərinlə görüşlər keçirmə, parlamentdə danışma, mediadan, efirdən qaç gizlən... bəs niyə gəlib oturmusan orada? Belə deputat nə seçicilərinə, nə də bu dövlətə lazımdır. Və yaxud da elə bir səsrsəm fikir işlət ki, axırda da ictimaiyyətin qınaq obyektinə çevril. Millət vəkili danışığına, hərəkətinə fikir verməlidir. Beş il mandat cibimdədir, toxunulmazlıq hüququm var deyib, milləti, dövləti aşağılayan, gülüş obyektinə çevrilən fikirlər səsləndirməməlisən. Belə müxalifəti olan parlament əlbəttə buraxılmalıdır...

- Seçikiyə qatılmaq qərarını vermisiz...

- Bir partiya olaraq bütün – prezident, parlament və bələdiyyə seçkilərində iştirak etmişik. Hətta 2008-ci ildə prezidentliyə namizəd də olmuşam. Prezident və parlament seçkilərində məğlub olsaq da, növbəti seçkilərdə iştirakdan imtina etməmişik. Baxmayaraq ki, süni maneələrlə bizi seçkilərə buraxmayan vaxtlar da olub. Seçkidən, seçkiyə təcrübə toplamışıq. Biz adı olub, özü olmayan bir partiya deyilik, qərargahımız, fəal üzvlərimiz, tədbirlərimiz... yəni gündəmdəyik. Fəaliyyətimiz bütün cəmiyyətə məlumdır, tutduğumuz yol da, əqidəmiz də, mövqeyimiz də. Bu seçkilərə də qatılmaq qərarı vermişik. Ancaq hələlik hansı dairədən namizəd olacağımızı indidən deyə bilmərəm.

- Bu dəfə necə, süni maneələrin ola biləcəyini ehtimal edirsizmi?

- Bizə maneə yaradan əsas qüvvələr artıq önümüzdə yoxdur. Bundan sonra ola biləcəyini isə dəqiq deyə bilmərəm. Belə maneələr tək mənə yox, başqalarına qarşı da olub.

- Siz eyni zamanda Azərbaycan Xalq Hərəkatının sədr əvəzisiz, bu seçkilərdə hərəkatdan dəstək alacaqsızmı?

- AXH-nin əsasnaməsində seçkilərdə iştiraka qadağa qoyulmasa da, məqsədəuyğun hesab olunmur. Bu bənd 8 ay öncə qəbul olunanda ölkədə başqa bir durum idi. Bu gün isə parlament buraxılıb, hakimiyyətdə gəncləşmə siyasəti həyata keçirilir və s. Qərarı biz vermişiksə, biz də dəyişə bilərdik. Beləcə, biz dostlarmızla bu məsələni müzakirə etdik və seçkilərdə iştirakımla bağlı müsbət qərara gəldik. Mən AXH-in əsasnaməsinə uyğun olaraq sədr əvəzi səlahiyyətini seçkiyə qatılmağımla əlaqədar dayandırdım, fəaliyyətimi sıravi üzv kimi davam etdirirəm. AXH-də ölkənin tanınan partiyaları, QHT və fərdlər təmsil olunur. Təbii ki, bu seçkilərdə onlardan dəstək alacağıq.

- Fuad bəy, müxalifətin bu seçkilərdə həmrəylik nümayiş etdirəcəyinə, vahid namizədlə iştirak edəcəyinə inanırsızmı?

- İnanmıram. Bu gün Azərbaycanda müxalifət düşərgəsində hər bir partiya ayrıca və dağınıq fəaliyyət göstərir. Dəfələrlə onları birliyə dəvət etmişəm, bu təşəbbüslə çıxış etmişəm, amma yaxına gələn olmayıb. Bizim müxalifət heç zaman birləşməyəcək, həmrəy olmayacaq. Şəxsi ambisiyalar buna imkan verməyəcək.

- Bu seçkilərdə əməkdaşlıq etdiyiniz beynəlxalq siyasi qurumlardan müşahidəçilər dəvət edəcəksizmi?

- Fikirləşirik. Bilirsiz ki, ALDP-nin bir neçə xarici ölkədə fəaliyyət göstərən siyasi partiyalarla əməkdaşlığı var. Eyni zamanda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici ölkələrin, beynəlxalq təşkilatların təmsilçiləri ilə də görüşlərimiz olub, yəni bir partiya olaraq həm də ölkədən kənarda taınırıq. Okeanın o tayında ABŞ, Avropada, Yaxın Şərqdə, MDB məkanında ALDP tanınır. Bu nüfuzumuzdan ümumi işimizin xeyrinə yararlanmağa çalışacağıq.

- Bu beynəlxalq əməkdaşlığın başqa istiqamətlərə yozulmasından ehtiyatlanmırsız?

- Əsla. Dəfələrlə ABŞ Konqres və Dövlət Departamentində, Rusiyanın Dumasında və digər səfərdə olduğum xarici ölkələrdə daim milli maraqlarımızı, dövlətçiliyimizi qorumuşam, Azərbaycan həqiqətlərini yaymışam, ermənilərin işğalçılıq siyasətini dünya ictimaiyyətinə çatdırmışam, Azərbaycana qarşı ikili siyasətdən bəhs etmişəm. Beynəlxalq əməkdaşlıq nəticəsində Azərbaycanımızı təbliğ etmək üçün biz geniş tribuna əldə etmiş oluruq. Azərbaycanda beynəlxalq əməkdaşlığı olan 3 partiyadan biri ALDP-dir. Bu əməkdaşlığın sərhədlərini genişləndirmək fikrindəyik.
"Türk dövlətlərinin resursları birləşdirməsi zamanın tələbidir" - Elməddin Behbud
quruma yeni müşahidəçi üzv qəbul edilən Macarıstanın da nümayəndə heyəti iştirak edib. Festivalda Konseyin baş katibi Bağdad Əmriyev, Dünya Etnospor Federasiyasının rəhbəri Bilal Ərdoğan, quruma üzv dövlətlərin Gənclər və İdman nazirliklərinin yüksək vəzifəli nümayəndələri, Sivil Toplum Quruluşlarının rəhbərləri iştirak edib.

Mötəbər toplantıda iştirak etmiş Türk Konseyinin Gənclər Platformasının Baş Assambleyasının üzvü olan Demokratik Azərbaycan Naminə gənclərin İctimai Birliyinin (DANİB) sədri Elməddin Behbud Festivalla bağlı Turkustan.info-ya qısa müsahibə verib.

Elməddin müəllim, əvvəlcə, Türk Konseyinin Gənclər Platforması haqqında bilgi verməyinizi istərdik.

2018-ci ildən başlayaraq Konseyin gənclər platformasının yaradılması ilə bağlı həyata keçirilən çalışmaların uğurla nəticələndiyini deyə bilərik. Naxçıvan və Türkistan toplantılarından sonra 2019-cu ilin sentyabrında Bakıda Türk Konseyinin Gənclər Platformasının (GP) Baş Assambleyasının təsis iclası keçirildi və 3 il müddətinə Azərbaycan nümayəndəsi GP-ya rəhbər seçildi. lll Gənclər Festivalının keçirilməsi mühüm hadisə idi. Türk dünyasının müxtəlif ərazilərində yaşayan gənclərin ortaq dil, tarix və mədəniyyətə söykənərək birgə gələcək inşa etməsi və konsaldasiyası üçün mövcud imkanlardan səmərəli istifadəni hədəfləyən festival çərçivəsində önəmli tədbirlər keçirildi. 2009-cu ilin oktyabrın 3-də dövlət başçılarının qərarı ilə Naxçıvanda Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması müstəqil türk dövlətləri arasında inteqrasiya prosesinin sürətləndirilərək mövcud potensialdan daha səmərəli şəkildə istifadəyə imkan verən və ortaq gələcəyin arxitekturasını müəyyən edən yeni mərhələnin əsasını qoydu. Başda cənab Prezident İlham Əliyev və Türkiyənin cumhurbaşqanı Rəcəb Tayyib Ərdoğan olmaqla Türk Konseyinə üzv olan dövlətlərin liderlərinin həyata keçirdiyi praqmatik, dəqiq strategiyaya malik siyasət nəticəsində bu gün türk dövlətlərinin vahid güc kimi formalaşaraq dünyanın geosiyasi mənzərəsində mövqeyinin qüvvətlənməsi və ciddi aktora çevrilməsi prosesini müşahidə etməkdəyik. 20-ci əsrin bəlli dövründə siyasi əlaqələri kəsilsə də könül və mədəniyyət bağları heç zaman qırılmamış türk xalqlarının bu gün mövcud olan müstəqil dövlətlərinin bütün sahələrdəki resurslarının birləşdirilməsi zamanın və tarixin tələbidir. Dünyanın əsas güc mərkəzlərinin qloballaşma adı altında xalqların milli dəyərlərini deqradasiyaya uğratmaq üçün yüz milyonlarla dollar vəsait xərcləyərək siyasi, iqtisadi və mədəni sahədə güclü təzyiq göstərir. Bunların qarşısını güclü bir şəkildə almaq, eyni zamanda mövcud çoxçeşidli problemlərin həlli ilə bağlı vahid mövqedən çıxış etmək baxımından Türk Konseyi qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik olan türk xalqlarının dövlətlərinin uğurlu əməkdaşlıq modelidir. Əlbəttə ki, bu əsnada əhalisinin önəmli bir qismi olan gənclər arasında inteqrasiya prosesini sürətləndirmək, ortaq milli dəyərlərin təbliği və dünyanın gələcək inkişafında türk dövlətlərinin öncül mövqeyinə əlverişli zəmin formalaşdırmaq üçün Gənclər Platformasının təsisi mühüm əhəmiyyətə malikdir. 1,5 trl ÜDM-ə, 150 mln.artıq əhaliyə malik türk dövlətlərinin konsaldasiyası onların dünyadakı nüfuzunun və gücünün daha da artması deməkdir. Bu istiqamətdə gənclərin də üzərinə mühüm vəzifələr düşür.

Festival çərçivəsində hansı qərarlar qəbul edildi?

lll Gənclər Festivalı çərçivəsində tarix, mədəniyyət və gənclər siyasəti ilə bağlı faydalı konfrans və digər maraqlı tədbirlər təşkil olundu, müzakirələr keçirildi və 2020-ci ildə görüləcək işlərlə bağlı ideya və təkliflər dinlənildi. Azərbaycan nümayəndə heyəti hər zamankı kimi Türk Konseyinin gənclər platformasının fəaliyyətində fəal şəkildə iştirak etdi. Azərbaycan təmsilçilərinin gənclər platformasının avanqard qüvvəsi olduğunu hamı qəbul edir. 200-dən artıq nümayəndənin iştirak etdiyi Festivalın istər tarix və mədəniyyətlə bağlı, istərsə də dövlət gənclər siyasəti ilə bağlı konfrans və panellərində aktiv şəkildə iştirak edərək ölkəmizi yüksək səviyyədə təmsil etdik. Festivalın mədəniyyət gecəsində Azərbaycanın rəqs qrupunun iştirakı xüsusi ilə böyük coşqu və maraqla qarşılandı. Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü olaraq tarix və mədəniyyətlə bağlı konfransda çıxış edərək ortaq mənəvi dəyərlərimizi yetərincə mənimsəmək və təbliğ etməklə müasir çağrışlara cavab verən formada bütün platformalarda birgə fəaliyyət göstərməyimizin hər bir türk dövlətinin milli maraqlarına uyğun olduğunu vurğuladım.

Türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsi baxımıdan bu kimi tədbirlərin hansı təsirləri var?

Doğudan batıyadək böyük bir coğrafiyada yaşayan türk xalqlarını bu gün narahat edən çoxsaylı problemlər var. Ermənistanın beynəlxalq hüquq normalarına zidd olaraq Azərbaycan torpaqlarının 20%-ni işğal altında saxlaması da, uyğurların milli mənsubiyyətinə görə hüquqlarından məhrum edilməsi, qətlə yetirilməsi də, Quzey Kıprısın embarqo altında qalmaqda davam etməsi də, deportasiya olunmalarından 70 ildən çox vaxt keçməsinə rəğmən ahıskalıların bərabərhüquqlu vətəndaş kimi doğma torpaqlarına qayıdışına imkan verilməməsi də, İran türklərinin ana dili və digər bir sıra hüquqlarının təmin olunmaması da yalnız müstəqil türk dövlətlərinin deyil, bütün türk dünyasının ortaq problemidir. Türk dövlətlərinin ayrılıqda bu problemlərin öhdəsindən gəlməsi real görünmür. Ona görə də vahid güc olub böyümək və hər kəsin hesablaşmağa məcbur olacağı siyasi, iqtisadi və hərbi platformaya çevrilmək zəruridir.

"Xalq heç vaxt iqtidardan qovulmuşlara əhəmiyyət verməyib"BAXCP sədrinin müavini Niyaməddin Orduxanlı partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibə verib. Həmin müsahibəni təqdim edirik.

Niyaməddin bəy Cəmil Həsənlinin ABŞ-da bığ saxlamasından və Qüdrət bəyə dil uzatmasından xəbəriniz varmı?

Əlbəttə var. Cəmin Həsənli ağır şəkər xəstəsi kimi əlilliyə görə pensiyaçı olduğundan bir çox işlərə yaramır. Artıq hara gəldi başını soxur. Bığ saxlamasını da yəqin ki, Sevinc Osmanqızı tapşırıb. Bəlkə də Bakıda ehtiyac olmasa qırxacaq. Yeri gəlmişkən prezident seçkilərində əlilliyə görə pensiya almasını gizlədərək rəsmi sənədlərə daxil etməmişdi və buna görə Əli Əhmədov tərəfindən ifşa olundu Cəmil Həsənlidən fərqli olaraq Qüdrət bəy heç vaxt öz təcümeyi -halını gizlətməyib.

O niyə Qüdrət bəyə qarşı belə qəzəblidi?

Çünki Qüdrət bəy Milli Məclisdə yaşından və statusundan utanmayaraq Səyavuş Novruzova ikrah doğuracaq səviyyədə yaltaqlandığına və pişikləndiyinə görə Səyavuşun çibuşuadını qazanmış bu adamın əsl kimliyini ictimaiyyətə açıqlayıb. C.Həsənli Prezident yanında elm komissiyasının üzvü təyin olunandan sonra təhsilin inkişafından necə ağızdolusu danışmasını hamı televiziyalarda seyr edib. Bu kiçik maraq adamı indi düzlükdən, haqq-ədalətdən danışır. Qüdrət bəy onunla bağlı onu tanıyanların bildiklərinin az bir qismini gənclərə açıqlayıb. Məsələn, deyib ki, xalq hərəkatı zamanı BDU-da AXC-nin İdarə Heyətinin üzvü olsa da hamı bilirdi ki, o mərhum rektor Mirabbas Qasımovun işverəni idi. AMİP-in üzvü olsa da AXC hakimiyyətə gələn kimi ordan istefa verib Əli Kərimlinin təqdimatı ilə Prezident Administrasiyasında vəzifə aldı. Qüdrət bəy deyirdi ki, C.Həsənli Əli Kərimlinin qəbuluna gələrkən ona elə formada yaltaqlanırmış ki, ondan sadəcə iyrənirmiş. C.Həsənli YAP-ın dəstəyi ilə deputat seçiləndən sonra Əli Kərimliyə və AXCP-yə tüpürərək ordan istefa verdi , gedib Milli Məclisdə oturdu. Prezident seçkiləri zamanı Zahid Oruc ona dedi ki,axı,sən deputat olanda bütün digər millət vəkilləri kimi hər il mərhum prezident Heydər Əliyin qəbrini həm doğum,həm anım günü ziyarət edib , qəbrinin önünə gül dəstəsi qoyub baş əymisən.İndi ona münasibətdə niyə belə tərbiyəsizlik edirsən? Bu adam deputat olarkən övladına 7-ci mikrorayondakı "Cıdır" restoranında toy etdi. Toya az sayda hərəkatçı dost-tanışını çağırsa da , Milli Məclisdəki YAP-ın bütün rəhbərliyini ora dəvət etmişdi. Qüdrət bəy prezident seçkilərində buna sual verdi ki, sən iqtidar təmsilçilərinin pulla sifariş etdiyi kitablarında Heydər Əliyevi öyüb, İlham Əliyev haqqında yazmısan ki, onu liderliyi ilə Azərbaycan regionun lider dövlətinə çevrilib. Yazdıqlarınla indi dediklərin arasındakı ziddiyyəti necə izah edə bilərsən? Boğazı qurudu. O özündən qəhrəman düzəltmək istəyəndə, bir dəfə Qüdrət bəy danışdı ki, C.Həsənli əlində bir kitab onun yanına gəlib və deyib ki, Akademiyanın Prezidenti Fərəməz Maqsudovla sənin münasibətin var bu , kitabı xahiş edirəm ona çatdır və Əziz Əliyev haqqında yazdığım hissəni ona göstər. Cəmil Həsənov belə adamdır. Bu günlərdə özünü öyürdü ki, deputat olanda Zakir Qaralovun əleyhinə Milli Məclisdə çıxış edib. Özünə müxalifətçi deyən bu adam üçün korrupsiyaya görə məhkum olunmuş Əmlak Komitəsinin sədri Fərhad Əliyev Milli Məclis tərəfindən ona verilmiş mənzilin altını özəllişdirmişdi. C.Həsənli də F.Əliyevin əlaltısı kimi həm onun hüquqlarını müdafiə komitəsinin sədri olmuşdu , həm də Fərhad Əliyevə görə Zakir Qaralov əleyhinə danışmışdı. Başqa məqsəd üçün qoyduğu bığ heç vaxt onun əsl simasını dəyişə bilməz.

Sevinc Osmanqızına gəldikdə isə bu adam hətta ABŞ-a köçəndən də sonra iqtidara işləyib. Onun CNN kanalında Birinci xanım haqqında , Azərbaycanda neft bumu, Oğuz -Bakı su kəməri barədə və başqa reportajlarını heç kim yaddaşlardan silə bilməz. Neft pullarının Azərbaycan xalqının mənafeləri üçün necə xərcləndiyini tərənnüm edən bu xanım utanıb susmaq əvəzinə Qüdrət bəyin fəaliyyətinə kölgə salmağa çalışır. Qüdrət bəy Milli Məclisdə həmişə şəhid ailələrinin, qaçqınların, Qarabağ əlillərinin, müharibə veteranlarının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi barədə məsələ aldırıb. Pensiyaların, müəllim və həkimlərin əmək haqqının artırılmasını təklif edib.Uşaqlarımızın çəkisinin az,görmə qabiliyyətinin pis olmasını, boyunun azalmasını hökumətin diqqətinə çatdırıb, uşaq pullarının verilməsinin zəruriliyindən danışıb. Sonuncu büdcə müzakirələri zamanı həmçinin. Osmanqızı kimi GültəkinHacıbəyli də bir dəfə Qüdrət bəyə bu barədə böhtan atdı, mən də Qüdrət bəyin çıxışını təkrar çap etdim. Amma bu qadın utanıb üzr istəmədi. Budur bunların dürrüstlüyü. Xalqa nəyin qarşılığında o zaman iqtidarı belə təriflədikləri barədə izahat vermək əvəzinə Osmanqızı və ondan geri qalmayan Hacıbəyli iqtidardan hesabat istəyir. Xalq heç vaxt iqtidardan qovulmuşlara əhəmiyyət verməyib və verməyəcək. Biz isə onları ifşa etməkdə davam edəcəyik.
İran dövləti həmişə öz vətəndaşının yanındadır - Səfir
Avrasiya.net İran İslam Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Cavad CahangirzadəninModern.az saytına müsahibəsini təqdim edir.

- Cənab Cahangirzadə, İranla Azərbaycan arasındakı əlaqələrin hazırkı vəziyyəti barədə nə deyə bilərsiniz?
Bir səfir olaraq, bu əlaqələrin inkişafı istiqamətində nələri planlaşdırırsınız?


- Biz iqtisadi sahə üzrə əməkdaşlıqda rekord göstəricilər əldə etmişik. Bu rekord ötən 20 ildə heç vaxt olmayıb. Siyasi sahədə əməkdaşlığa gəlincə, siz İran və Azərbaycan prezidentlərinin inkişafa doğru atdıqları addımları görə bilərsiniz. Yaxın günlərdə Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində onların görüşü baş tutru. Bu həftə Azərbaycan Respublikası Baş Nazirinin müavini Şahin Mustafayev böyük heyətlə İrana təşrif buyuracaq. Bu gün İranın Rabitə naziri Azərbaycana səfərə gələcək. Daha sonra isə Şəhərsalma nazirimizin müavininin və Sənaye nazirimizin Azərbaycana səfəri gözlənilir. Bu gedib-gəlmələr daimi olur. Hər səfərlərdə bir-birimizə olan hörmət və məhəbbətimiz artır. Bunlar göstərir ki, İran Azərbaycanla olan əlaqələrini gündən-günə artırmaqdadır. İqtisadi münasibətlərimiz zamanla daha da güclənir. Hazırda İran-Azərbaycan əlaqələri ən yüksək səviyyədədir.

- İqtisadi münasibətlərimizin yüksələn xətt üzrə artdığını söylədiniz. Hazırda İran və Azərbaycan arasında dövr edən maliyyə nə qədər təşkil edir?

- Statistik göstəricilərə əsasən, son 10 ay ərzində bu məbləğ rəsmi olaraq, 420 milyon dollar təşkil edib. Lakin bizim ölkələrin iqtisadi əlaqələri bu məbləğdən iki-üç dəfə artıqdır. Onu da nəzərə alaq ki, son 10 ayda Azərbaycandan 1 milyon 400 mindən artıq adam İrana səfər edib. Təbii ki, bu səfərlərə ticarət, turistik sahələr və səhiyyə də daxildir. Söylədiyim məbləğə turizm və səhiyyə sahələri daxil deyil. Eyni zamanda İrandan da Azərbaycana xeyli sayda turist gəlir. Enerji sahəsində də əməkdaşlığımız var. Real baxsaq, İranla Azərbaycan arasında bütün sahələr üzrə maliyyə dövriyyəsi 1 milyard dolları aşıb.

- İranlı investorların Azərbaycana olan marağı sizi qane edirmi? Son bir ildə İran investorları Azərbaycana nə qədər yatırım edib?

- Məsafəmizin yaxın olması iranlı investorların burada quracaqları işi asanlaşdırır. Bir çox sahələr var ki, iranlı investorlar Azərbaycana yatırım qoymaq niyyətindədirlər. Hazırda Hacıqabulda avtobus istehsalı sahəsində bir şirkətimiz fəaliyyətə başlayıb. Yükdaşıma maşınları və traktor sahəsində fəaliyyət göstərəcək şirkətimiz Masallıda öz işə başlamağı planlaşdırır.
Qida sahəsində Pirallahıda şirkətimiz qurulub. Əgər biz İranın Azərbaycandakı səfirliyi olaraq investorları düzgün himayə edə bilsək, sərmayə təbii ki artacaq. Məsələn, 2004-cü ildən 2016-cı ilə kimi iranlı iş adamları Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə 240 milyard dollar investiya yatırıblar. Hüquq və məhkəmə sistemində olan əlaqələrimizi gücləndirərək, mövcud şərtləri bir az yüngülləşdirə bilsək, təbii ki, o məbləğin böyük bir hissəsi Azərbaycana axa bilər. Bu sahədə Azərbaycan Prezidentinin yeni qərar və sərəncamlarını gözləyirik. Bu qərarlardan sonra biz iranlı sərmayədarları və biznesmenləri maarifləndirərək, Azərbaycana dəvət edəcəyik.

- Bu yaxınlarda İranda siyasi sabitliyin pozulması xəbəri Azərbaycan gündəmini zəbt etdi. Məlumatlara görə, etirazçılar arasında ölən və yaralananlar olub. Etirazlar niyə belə kütləvi hal aldı?

- İranda enerji çox ucuz idi və onun qiymətində müəyyən qədər dəyişikliklər baş verdi. Bu hal isə ölkədə yaşayan bəzi insanların etirazına səbəb oldu. Ölən və yaralıların sayı haqqında səfirliyin dəqiq rəsmi açıqlaması yoxdur. Lakin əminliklə deyə bilərəm ki, bu say elə də çox deyil. Bu məsələ İranın daxili məsələsidir. Artıq 41 ildir ki, İran embarqolara məruz qalır və heç kimsədən asılı deyil, müstəqil yaşayır və inkişaf edir. Uzun illər öncə Səddam Hüseynin rəhbərliyi dövründə İraq İrana qarşı müharibə apardı. Minlərlə şəhidimiz, əlillərimiz və qaçqınlarımız oldu. Bu müharibənin başlamasına İraqı sövq edən qüvvələr var idi. O qüvvələr ki həmin gündən indiyə kimi İranın gücü ilə barışa bilmirlər.
Son etirazlar ölkə daxilində baş verdi. Onu da qeyd edim ki, İran dövləti həmişə öz vətəndaşının yanındadır. Ola bilər ki, bu etirazlardan sonra yaşam şəraiti çətin olan vətəndaşlarımıza dövlətimiz tərəfindən birbaşa yardımlar olunsun. Etirazların səbəbləri dövlət tərəfindən araşdırılmaqdadır. Artıq İran ərazisində tamamilə sabitlikdir. Ölkə rəhbərliyi və eləcə də vətəndaşalrımız əl-ələ verərək, yalnız ölkəmizin rifahı üçün çalışacaqlar.

- Etirazlar İranın hansı bölgələrini əhatə edirdi?

- Paytaxt Tehran da daxil olmaqla, bir çox bölgələrimizdə yaşandı. Etirazlar kütləviləşməyə doğru getdiyi bir zamanda bir çox vətəndaşımız öz ölkələrinin müdafiəsinə qalxdılar. Etirazçılar dialoqlara dəvət olundu. Onları narahat edən bütün məqamlar dövlət tərəfindən qeyd olundu və yaxın günlərdə ortaq həll yolu tapılacaqdır.

- İran rəsmi şəxsləri deyirlər ki, etirazların kütləviləşməsinin arxasında başqa bir xarici dövlətlərin İranın sabitliyinin əleyhinə yönəlmiş maraqları dayanır...

- Bəli... Əgər biz ABŞ-ın dövlət katibi Maykl Pompeonun sözlərinə baxsaq, bunu asanlıqla anlayarıq. İran dövləti bu gün bütün vətəndaşlarının fikrinə hörmətlə yanaşır. İstər müxalifət olsun, istərsə də iqtidar. Bir daha qeyd edim ki, İranın ən böyük gücü ölkəni sevən və onun bölünməzliyi üçün mübarizə aparan güclü savada və intellektə malik vətəndaşlarındadır. O vətəndaşlar heç zaman razı olmazlar ki, ölkəmizdə başqa bir dövlətin marağı üzərində qurulan etirazlar parçalanmalara səbəb olsun. Hər ölkənin öz sərhəd və qanunları var. Başqa bir ölkə İranın sərhədinə, ölkədəki qərar və qanuna heç zaman müdaxilə edə bilməz.

- 2018-ci ildən İrana qarşı nüvə sanksiyaları həyata keçirilməkdədir. Bu hal da İranın iqtisadi imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdırır. Hazırda İranda iqtisadi vəziyyət necədir?

- Bəli. Biz bu faktı dana bilmərik. Sanksiyaların ölkəmizə ziyanının olmadığını deyə bilmərik. Təbii ki, sanksiyalar ölkə iqtisadiyyatının inkişafına müəyyən qədər təsir göstərir. Ölkədə müəyyən qədər çətinliklər var. Səhiyyə sahəsində İrana sanksiyalar tətbiq olunmaqdadır. Xərçəng və başqa ağır xəstəlikləri olan İran vətəndaşları üçün xaricdən gələn dərmanlar kəsilib. İran səhiyyəsi bu xəstəliklərlə özünün istehsal etdiyi dərmanların gücünə mübarizə aparmaqdadır. Ölkənin təbii sərvəti olan neftin İran büdcəsinə müəyyən qədər köməyi olurdu. Artıq bu gəlirlər sanksiyalardan sonra xeyli aşağı düşüb. İradəmiz müstəqilliyimiz üzərində qurulub. Biz xarici müdaxiləni nəinki İrana, dünyanın heç bir ölkəsinə rəva bilmirik. Hər bir ölkə öz qanunları ilə idarə olunmalı və inkişaf etməlidir. İnsanlar arasında çaxnaşma və qarşıdurma yaradaraq, bundan öz gəliri üçün istifadə etmək yolverilməzdir. İran heç zaman öz ərazisində başqa bir ölkənin maraqlarının gerçəkləşməsinə yol verməyəcək.

- Belə bir məlumat da var ki, məhz sanksiyalardan sonra İranın ümumi daxili məhsulu (ÜDM) 3,8 faiz, bu il isə 9,8 faiz aşağı düşüb. Bu məlumatlar doğrudur? Ölkə rəhbərliyi vəziyyətdən çıxmaq üçün xüsusi inkişaf proqramı hazırlayıbmı?

- Əlbəttə, xüsusi inkişaf proqramlarımız hazırlanıb və təmilləşdirilməkdədir. Həm kənd təsərrüfatı, həm sənaye, həm də turizm sahəsi üzrə bu cür xüsusi proqramlar hazırlanıb. Təhlükəsizlik və digər sahələrimizdə də ölkəmizi inkişafa doğru aparacaq bu tipli proqramlarımız var. Həmçinin, dövlət büdcəsinin neftdən olan asılılığını aradan qaldırmaq üçün ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun inkişafına dair proqramlar hazırlanıb və reallaşdırılmaqdadır.

- Ölkə iqtisadiyyatına gəlir gətirən əsas məqamlardan biri də kiçik və orta sahibkarlığın inkişafıdır. Bəs İranda kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına dövlət hansı dəstəyi göstərir? Kreditlər hansı faizlərlə verilir?

- Bizdə kreditlər də, mənfəətlər də, yuxarı faizlələ yüksək məbləğlərlə verilməkdədir. Həm Milli Məclis, həm də dövlətimiz çalışır ki, kredit faizlərini azaltsın. Bunun üçün də bizə müəyyən qədər zaman lazımdır. Bu gün zavodlarımızın bir çoxu dövlətdən aldıqları kredit hesabına ayaq üstündə durur. İran sənayesi çox keyfiyyətli məhsullar istehsal etməkdədir və bu məhsullar Qərbin - yəni Avropanın inkişaf etmiş dövlətlərinin istehsal etdikləri məhsullarla ayaqlaşır. Sanksiyaların İrana qazandırdığı imtiyaz o oldu ki, sənayemiz inkişaf etdi və məhsullarımız daha da keyfiyyətli oldu. 40 il bundan əvvəl universitetlərimizdə 125 min tələbə təhsil alırdısa, indi bu say 5 milyona yaxındır. Əvvəllər ana ölümü hər 1000 nəfərə 110 idisə, indi bu say 22-dir. Təbii ki, bu da dünya standartlarından xeyli aşağıdır. Xəstəxanalarımızın sayı son illərdə xeyli artıb. Raket istehsalı sahəsində İran dünyada 6-cı yeri tutursa, nanotexnologiyalar sahəsində dünya üzrə məhz 4-cü yerdədir. Təzyiqlər və sanksiyalar bizim üçün çox çətinliklər yaratdısa, müəyyən qədər inkişafımıza da təkan verdi.

- Səudiyyə Ərəbistanı və İran tez-tez bir-birini sabitliyi pozmaqda iddiham edir. Bu ittihamlar nə xarakterlidir?

- İranın bugünkü mesajı budur ki, müsəlman dövlətləri bir-birinə yardım etsinlər. Regionda əl-ələ verməsək, vəziyyətdən çıxmağımız xeyli çətin olacaq. Onu da bilirik ki, kənardan təzyiq edən qüvvələrin ürəyi nə bizə, nə Suriyaya, nə də İordaniyaya yanır. Məlumdur ki, Yəməndə də bir çox çətinliklər yaranıb. Xeyli sayda uşaq aclıqdan tələf olub. Vəziyyətdən ən yaxşı çıxış yolu region dövlətlərinin birləşməsi və bu çətinliklərin birlikdə dəf olunmasıdır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qoşulmama Hərəkatına bu il sədirlik etdi və bu da ona təkan verdi ki, bu hərəkata qatılan dövlətlər arasındakı birlik güclənsin.

- Yəməndən danışdınız.. Bu bir faktır ki, ABŞ İranı həmişə Yəmən və Livanda gərginlik yaratmaqda ittiham edir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- İran dövləti yaşadığı regionda olan hər hansı bir dövlətə zülm olunması ilə heç zaman razılaşa bilməz. İran Suriyaya beynəlxalq qaydalara uyğun olaraq gedib. İranın Suriyaya gedib orada bazalar qurmasının əsas səbəbi odur ki, Suriya dövləti bununla bağlı bizdən kömək istəyib. Livanda da bir çox insan var ki, ABŞ-ın ölkəsinə müdaxiləsini qəbul etmir. Söz və səs bir olanda, fikirlər də bir olur. ABŞ hər yerdə öz istəklərini təbliğ etməyə çalışır və buna başqa bir ad qoyur.
ABŞ İranın bölgədə yeritdiyi sabitlik və sülh siyasəti ilə razılaşa bilmir. İran isə regiondakı mövqeyini gizlətmədən açıq şəkildə orta qoyur. ABŞ-ın neçə min kilometrlər aşaraq, İranın daxili məsələlərini müzakirə etməsi və ya İran üçün nəyin yaxşı, nəyin pis olmasını yaxşı bilməsi heç vaxt mümkün deyil. Region dövlətlərinin də həmçinin.
Təbii ki, İranın bu mövqeyini ABŞ qəbul etmir. ABŞ-ın regiona olan müdaxiləsi region dövlətləri arasında münaqişələri və bu münaqişələrin həllinə yönəlmiş zamanı artırır. Azərbaycanın regionda yaşadığı Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də, uzun illərdir həllini tapmayan münaqişə olaraq qalmaqdadır.

- Cənab səfir, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə toxundunuz. Bilirsiniz ki, bu münaqişə Qafqaz regionunda İrana qonşu Azərbayacan və Ermənistan arasında uzun illərdir davam etməkdədir. Bu gün İranın hər iki ölkə ilə müəyyən istiqamətlrədə əlaqələri var. Rəsmi Tehranın münaqişəylə bağlı mövqeyi necədir?

- İran hər zaman Azərbaycanın ərzi bütövlüyünü dəstəkləyib və dəstəkləməkdədir. Tarix boyu Azərbaycanın dərdi İranın dərdi, Azərbaycanın sevinci İranın sevinci olub. Ümid edirik ki, Dağlıq Qarabağ problemi tezliklə sülh yolu ilə öz həllini tapacaq. İran dövlətinin torpaq uğrunda can qoyan şəhidləri olduğu kimi, Azərbaycan şəhidlər verib. Azərbaycanın acısını biz öz acımız və kədərimiz kimi hiss edirik. Azərbaycan şəidlərinə hörmət və ehtiramla yanaşırıq. İran hər zaman Azərbaycanın yanındadır. Bəzi əks-təbliğatlar var ki, bu gün Azərbaycan və İran əlaqələrini sarsıtmağa çalışırt. Tam əminliklə deyə bilərəm ki, ölkələrimiz arasına nifaq salamaq istəyən qüvvələr öz məkrli siyasətlərinə nail ola bilməyəcəklər. Mədəniyyətimiz və tariximiz arasında oxşarlıqlar çoxdur. Ən əsası isə bizim ürəklərimiz bir yerdədir. Ürəyə isə heç zaman hökm etmək olmaz. İndi ayrılmaq deyil, birləşmək zamanıdır. Gərək bütün sahələrdə çalışan insanlar atdığı addımlarda bunu nəzərə alsınlar. Siz mətbuat sahəsində, mən siyasət sahəsində və digər insanlar da öz sahələrində bu məsələyə diqqətlə yanaşlamalıdırlar. Əgər bugün İrandan Azərbaycana investrlar gəlirsə, bu, hər iki ölkənin mənfəətinədir.

- İran təhsilində Azərbaycan dilinin tədrisi aparılmır. Belə bir xəbərlər var ki, yaxın zamanda İran məktəblərində Azərbaycan dili də tədris olunacaq. Bu doğrudurmu?

- İran İslam Respublikasının qanunlarına görə, ölkədə dövlət dili məhz fars dilidir. Necə ki, Azərbaycanda olan ləzgilər, talışlar, tatlar və digər millətlər üçün rəsmi dövlət dili Azərbaycan dilidir, İranda yaşayan bütün millətlər və etnik azlıqlar üçün dövlət dili məhz fars dilidir. Lakin buna baxmayaraq, İran universititetlərində digər dillər də, əcnəbi dil kimi tələbələrə tədris olunmaqdadır. Təbriz, Urmiya, Ərdəbil, Zəncan kimi böyük şəhərlərimizdə Azərbaycan dilində televiziya və radiolar fəaliyyət göstərir. Bu gün, İranda yaşayan Azərbaycan əsilli insanların sayı kifayət qədər çoxdur və onlar ailə və məişətdə Azərbaycan dilindən geniş istifadə edirlər. Lakin hər şeydən öncə o insanlar özlərini İran İslam Respublikasının vətəndaşı hesab edirlər. Bildiyimiz kimi, İranın ali dini rəhbəri məhz Azərbaycan əsillidir. Bizim Baş Qərargahımızın ali generalı, Milli Məclisimizin sədr müavini, Müdafiə və Sənaye nazirlərimiz də Azərbaycan dilli şəxslərdir. Təbii ki, İranda heç bir ayrı-seçkilik ola bilməz. Hamımız öz mədəniyyətimizi qoruyaraq, İran dövləti üçün çalışırıq. İranı canı və qanı kimi qoruyan bir çox Azərbaycan dilli insanlar var. Mənim doğma qardaşım məhz İranın azadlığı uğrunda canından keçərək, şəhid olub. İran dövləti öz vətəndaşları arasında heç zaman ayrı-seçkilik salmayıb. Hamını bir bayraq altında yumruq kimi birləşdirməyi bacarıb. Təbrizdə və bir çox digər şəhərlərdəki universitetlərdə də əcnəbi dil olaraq Azərbaycan dili uzun illərdir tədris olunmaqdadır. Artıq bu ildən etibarən İrandakı məktəblərdə də, Azərbaycan dilinin tədrisinə start verilib.

- Cənab səfir, son olaraq sizin diplomatik fəaliyyətiniz haqqında məlumat almaq istərdik. Azərbaycan sizin səfir olduğunuz ilk ölkədir?

- Azərbaycan mənim səfir olduğum ilk ölkədir. Bu gün İran-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafı adına çalışıram. İrana dost və qonşu olan Azərbaycanda səfir olmağımdan böyük qürur duyuram.
Üç dönəm, yəni 12 il İran İslam Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşam. Həmçinin, Təhlükəsizlik Komitəsinin üzvü olmuşam. Milli Məclisdə Araşdırma Mərkəzinin birinci müavini kimi çalışmışam. Çox əzəmətli Araşdırma Mərkəzimiz var və o təşkilat ictimai, sosial, mədəniyyət, həmçinin digər sahələrdə fəaliyyət göstərir. Bu Mərkəz daim İran Milli Məclisinə öz fikir və məsləhətlərini verir. Parlamentin Asiya ölkələri üzrə nümayəndəsi olmuşam. Bununla əlaqədar Məclisdə təklif və konsepsiyalarla çıxış etmişəm. Əlaqələrimizin qurulması və inkişafında əlimdən gələni əsirgəməmişəm. Bundan sonra da İran-Azərbaycan əlaqələrinin möhkəmlənməsi və inkişafı uğrunda var gücümlə çalışacağam.
Qüdrət Həsənquliyev: “10 milyonluq Azərbaycanda minimum 150 deputat olmalıdır”Avrasiya.net millət vəkili, BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyevin “Yeni Müsavat”a verdiyi müsahibəni təqdim edir:

- Qüdrət bəy, seçki barədə aylar öncə dedikləriniz məlumat idi, yoxsa intuisiyanın, məntiqin diktəsi sizi bu anonsu verməyə sövq etmişdi?

- Mən 1987-ci ildən siyasi proseslərin içərisindəyəm. Ona görə də cəmiyyətdəki prosesləri təhlil edirəm və müəyyən qənaətə gəlirəm ki, nələr baş verə bilər, onları ehtimallar kimi səsləndirirəm. Siyasətçinin də işi odur ki, proqnozlar versin. Çörçill deyirdi siyasətçi proqnoz verməlidir, özünü doğrultmayanda gərək əsaslandırsın ki, bu, niyə baş vermədi? Siyasi üçün əsas keyfiyyət proqnozunun doğru olmadığı dövrdə onu əsaslandırmağı bacarmasıdır. Amma indi proqnozlar özünü doğruldanda bəziləri düşünürlər ki, yəqin bu, məlumatlı imiş, hansısa mənbələrdən informasiya alıb, ona görə belə deyib. Əslində bu, primitiv yanaşmadır. Təcrübəli siyasətçi ölkədə baş verən prosesləri təhlil etməyi bacarmalı, düzgün nəticələr çıxarmalıdır.

- Elə isə növbəti seçkilərə bir ildən də az qaldığı halda növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi zərurəti barədə suala cavabınız necədir?

- Əvvəla, ölkədə çox ciddi dəyişikliklər baş verir, faktiki biz yeni mərhələyə keçmişik. Burda kadr islahatları, struktur islahatları, instisuonal islahatlar həyata keçirilir, yəni dəyişikliklər baş verir. Belə bir vaxtda parlament bu islahatlara ciddi surətdə dəstək verməlidir. Amma açığı, parlamentin potensialı yetərincə deyil. Yəni bunun günahını nə parlament rəhbərliyində, nə parlament çoxluğunda axtarmaq lazımdır. Vaxtında parlament xalqımız tərəfindən elə formalaşdırılıb ki, burada bitərəflər də iqtidar partiyasını dəstəkləyib. Hətta parlament partiyalarının da böyük əksəriyyəti iqtidarı dəstəkləyir. Görürsünüz, bütün prinsipial məsələlərdə, hökumətin hesabatında, yaxud büdcə müzakirələrində faktiki, iki nəfər alternativ mövqe sərgiləyir və bu məsələlərin əleyhinə səs verir: biri Fazil Mustafadır, biri də bəndəniz. Bu da ona gətirib çıxarıb ki, parlament fikirlərin, ideyaların dartışıldığı, müzakirə olunduğu auditoriya imkanlarını itirib. Yenə deyirəm, günah nə deputatlarda, nə də parlamenti yönəldən insanlardadır. Hökuməti formalaşdıran iqtidar partiyasının təmsilçisi durub hökumətə qarşı çıxmayacaq ki. Ona görə də mən həmişə deyirəm ki, hökumət elə islahatlar aparmalı, qanunları elə formada dəyişməliyik, parlamentə normal müxalifət fraksiyaları olsun.

- Yəni siz 750 min üzvü, hazırkı parlamentdə 70-dək mandata sahib olan YAP-ın növbəti seçkilərdə daha az deputatla kifayətlənəcəyini gözləyirsiniz?

- Əgər istəyirlərsə ki, bu ölkədə normal, konstruktiv müxalifət olsun, onlar özləri bundan imtina etməlidirlər. Necə ki, Ermənistan Seçki Məsəlləsinə daxil etdi ki, heç bir partiya parlamentdə yerlərin 2/3-dən çoxuna sahiblənə bilməz. Biz də Seçki Məcəlləsinə dəyişikliklər etməliyik və burada məhdudiyyət qoyulmalıdır ki, partiya, yaxud siyasi partiyalar bloku Milli Məclisdə 125 yer varsa, maksimum 85 dairədən namizəd irəli sürə bilər.

- Bunun üçün referenduma gedilməlidir?

- Ona ehtiyac yoxdur. Konstitusiyaya yazılıb ki, Azərbaycanda parlament majoritar seçki sistemi əsasında formalaşdırılır. Qalan məsələlər hamısı qanunla tənzimlənir, biz də qanunu dəyişə bilərik. Hətta heç qanunu dəyişməyə də ehtiyac olmaz. Yəni sivil, centlmensayağı bir razılaşma olsa, iqtidar və müxalifət partiyaları razılığa gəlsə, oturub müzakirə aparsalar ki, necə edək seçkilərin nəticələri olaraq ölkədə normal parlament formalaşsın, burada müxalifət fraksiyaları olsun, heç qanunu dəyişmədən də bunu etmək olar. Sadəcə olaraq hakim partiya öz üzərinə siyasi məsuliyyət götürür ki, mən 85 dairədən artığında namizəd verməycəyəm, həmçinin digər dairələrdə onun bitərəflərə dəstəyi olmayacaq. Ümumiyyətlə, siyasi partiyalar razılaşa bilərlər ki, onların heç biri bitərəfləri dəstəkləməyəcəklər, əgər qanunu dəyişə bilmiriksə... Yox, əgər qanunu dəyişə bilsək, qanuni yolla bu qadağanı qoymaq olar ki, hətta bitərəflərin də namizədliyini siyasi partiyalar irəli sürür.

- Proporsional seçki sisteminin bərpası məsələsi gündəmdən çıxdı?

- Konstitusiyada yazılıb ki, Azərbaycanda parlament seçkiləri majoritar seçki sistemi əsasında həyata keçirilir. Ona görə konstitusiyanı da dəyişməliyik. Lakin bunun üçün vaxt yoxdur. Odur ki, mən çıxış yolunu göstərirəm ki, qanunla məhdudiyyət qoyulur. Yəni hər hansı bir partiya, yaxud siyasi partiyalar bloku 125 yerdən 85-dən çoxunda namizəd irəli sürə bilməz. Bu zaman 40 yer qalır. Həmin 85 namizədin hamısı parlamentə keçsə belə, yenə də parlamentdə ən azından digər partiyaları təmsil edən 40 deputat olacaq. Bu artıq iki fraksiyanın yaranması deməkdir. Siyasi partiyaların tərkibində bitərəflər də ola bilər. Burada da məhdudiyyət qoyulmalıdır ki, məsələn, 85 dairənin yalnız 15-də bitərəflər irəli sürülə bilər. Ona görə ki, nə bitərəf? Sənin siyasi mövqeyin varsa, siyasi partiyanın mövqeyi sənin mövqeyinə yaxındırsa, biri ilə bağlı seçim etməlisən. Ya üzv olmalısan, ya da əgər nüfuzlu adamsansa, həmin partiya maraqlı olmalıdır ki, sənin namizədliyini irəli sürsün.

- Bəs, deputatların sayının artırılması...

- Artıq gecdir. Bunların hamısı üçün gərək Konstitusiya dəyişdirilə. Məsələn, Ermənistan əhalisi bizdən üç dəfə azdır, 131 deputatı var. 10 milyonluq Azərbaycanda minimum 150, maksimum 250 deputat olmalıdır. Ancaq bunu referendumla həll etmək olar.

- Parlament seçkiləri ilə eyni vaxtda referendumun keçirilməsi mümkün deyildimi?

- Buna zaman yoxdur. Yeni formalaşacaq parlamentin qarşısında əsas o olmalıdır ki, ölkənin yeni Konstitusiyasını qəbul etsin. 1995-ci ildə qəbul olunmuş Konstitusiya keçid dövrünün konstitusiyasıdır. Görüləsi çox işlərdir. Hökumətin fəaliyyətinə nəzarət üçün mütləq fraksiyalar olmalıdır. Əgər hökumət istəyirsə ki, büdcə vəsaitləri səmərəli xərclənsin, ədalətli bölüşdürülsün, bunun üçün mütləq parlamentdə müxalifət fraksiyaları olmalıdır. Böyük işlər görülür, bütün nöqsanlara baxmayaraq, islahatların bazası yaradılıb, Azərbaycan yeni dövrə keçib. Artıq biz bu dövrdə çalışmalıyıq ki, xalqın bu islahatlara ümidi itməsin. Xalqın islahatlara ümidi itsə, destruktiv qüvvələrin ardınca düşə, onları dəstəkləyə bilər, bu da əldə olunmuşların itirilməsinə, ölkədə sabitliyin pozulmasına, xaosun yaranmasına gətirib çıxara bilər. O halda biz yenə də hər şeyi sıfırdan başlamalı olarıq.

- Bu məqamda sizin digər xəbərdarlığınızı xatırlatmaq istərdim. Yay aylarında demişdiniz ki, payızda ölkəni qarışdırmaq istəyəcəklər. Son aylarda keçirilən küçə aksiyalarınımı nəzərdə tuturdunuz?

- Mənim bu barədə məlumatlarım var idi. Amma sözsüz ki, həm də təhlilin nəticəsiydi. O cəhd oldu və hökumət tərəfindən ciddi şəkildə dəf edildi. Bunun ardınca ikinci cəhd planlaşdırıldı və sanki bir əsəb müharibəsi idi. Gördülər ki, yox, hökumət qətiyyətlidir, heç bir geri çəkilmədən, güzəştdən söhbət getməyəcək. Onda həmin tərəflər tamamilə mövqelərini itirəcəklərindən, əziləcəklərindən qorxaraq geri durdular. Amma 2 noyabr mitinqi, razılaşdırılmamış aksiya elə-belə təyin olunmamışdı. Hakimiyyətin qəti mövqeyi və güc strukturlarının öz vəzifələrini peşəkarcasına yerinə yetirməsi, hökumətə sadiq olmalarını nümayiş etdirmələri, sona qədər öz mövqelərindən geri çəkilməyəcəklərini nümayiş etdirmələri aranı qatmaq istəyən qüvvələri düşünməyə məcbur etdi. Həm də xaricdəki havadarları tövsiyə etdilər ki, “dayanmağınız lazımdır”. Onlar burada istifadə və idarə etdikləri qüvvələrin tam sıradan çıxmasını istəmirlər. Həm də gördülər ki, alınmır.

- Hakim partiyanın sədri prezidentdir və şübhəsiz ki, YAP Siyasi Şurasının qərarında dövlət başçısının iradəsi həlledici olub.

- Əlbəttə. Bu məsələlər birinci şəxsin iradəsindən kənar baş verə bilməz.

- Prezidentin təkbaşına inqilabi islahatlara start verdiyi, eyni zamanda, faktiki olaraq inqilabı reallaşdırdığı barədə fikirlər kifayət qədərdir. Belə demək olarmı ki, ölkə başçısı çoxları üçün şok effekti yaradan qərarları - konkret halda seçki ilə bağlı mövqeyi daxili və xarici qüvvələrin də planlarını pozmuş oldu?

- Siz sanki bitmiş bir hadisə haqqında danışırsınız. Amma mən düşünmürəm ki, hələ bu proses başa çatıb. Kadr islahatları davam etməlidir. Ona görə ki, hökumətin içərisində çox odioz, istənilən əlverişli məqamda prezidentə və dövlətə xəyanət etməyə hazır olan insanlar var. Bu, mənim qiymətləndirməmdir. Həmin qüvvələrin bir hissəsi mütəşəkkil şəkildə geri çəkiliblər, düşünürdülər ki, islahatlar heç bir uğurlu nəticə verməyəcək və bir ildən sonra onların revanş götürmək imkanları yaranacaq, o zaman daha geniş xalq kütlələri bunlara dəstək verəcək. Mən ona görə hər dəfə vurğulayıram ki, xalq islahatların nəticələrini hiss etməlidir. Xalq artıq hiss etsə ki, yox, artıq heç bir nəticə yoxdur, o zaman çox xoşagəlməz proses baş verə bilər. Mən bunu parlament tiribunasından, hökumət üzvlərinin iştirak etdiyi iclasda səsləndirmişəm, parlament müxbiri olaraq siz də şahidsiniz. Həmin qüvvələr revanş gözləyirlər. Mütəşəkkil şəkildə geri çəkilib, qüvvələri səfərbər edib bir ildən sonraya hazırlaşırlar. Amma hökumətin içində də onlara dəstək verə biləcək və prosesin önündə ola biləcək hələ çox odioz fiqurlar var. Ona görə də prezident işə başlayıbsa, bu məsələləri yekunlaşdırmalıdır. Proses uzandıqca daha üzücü olacaq. Odur ki, proses öz məntiqi sonluğuna çatmalıdır. Bəlkə də parlament seçkilərindən sonra müəyyən addımlar olacaq. O zaman da demişdim, islahatları həyata keçirmək risklidir, çətindir, bu, kənardan bəzilərinə asan görünə bilər. Çünki həmin adamların əllərində çox böyük pullar var, cəmiyyətdə müəyyən dayaq əldə ediblər, xarici dövlətlərlə işbirliyinə giriblər, dəstək alırlar. Amma bu, nə qədər riskli olsa da, islahatlardan imtina daha risklidir və daha ağır nəticələr doğura bilər. “Əksinqilabçı”larla vuruşmaq sözsüz ki, risklidir. Hakimiyyətin içində öz mövqelərini qoruyub-saxlamaq istəyən adamlarla üz-üzə gəlmək asan məsələ deyil. Lakin orda iqtidarın qələbə şansı daha çoxdur. Uğur qazanıb həm özlərini, həm ölkəni qorumaq şansı daha böyükdür, nəinki həmin qüvvələrdən çəkinib, oturub sadəcə, gözləmə mövqeyi tutmaq ki, görək axırı necə olur. Amma dolayı təxribatlar həmişə olacaq, necə ki, bu günə qədər olub. Baş verən bir çox hadisələr heç də təsadüfi deyildi və bunun davamı da ola bilər. Ancaq ən önəmli olan odur ki, Azərbaycan siyasi sistemində gücündən, böyüklüyündən, kiçikliyindən asılı olmayaraq, siyasi qüvvələrin böyük əksəriyyəti iqtidarın islahatlar siyasətini dəstəkləyir və xalqın da böyük hissəsi buna dəstək verir. Bu, islahatların uğurla başa çatdırılması üçün çox böyük avantajdır.

- Növbədənkənar seçkilər nə zaman reallaşa bilər?

- Dəqiq deyə bilmərəm. Bəziləri fevral, ya mart deyir. Bu, heç nəyi dəyişmir. Amma iqtidar partiyası da hesab edir ki, xalqın islahatlara münasibəti necədir. İqtidar islahatlara dəstək adı altında seçkiyə gedir və xalqdan ciddi dəstək alacaq. O baxımdan açığı, iqtidar ideoloqları, prezident özü əhalinin əhval-ruhiyyəsini zərgər dəqiqliyi ilə hesablayıb. Amma seçki 1 ildən sonra olsa və həmin müddətdə islahatlar nəticə verməsəydi, iqtidar dəstəyin bir hissəsini itirə bilərdi. Amma uğurlu zaman seçilib. Dediyim kimi, bu, iqtidar partiyası üçün avantajdır. Hakim partiyası bundan həm sağlam parlamentin formalaşdırılması üçün istifadə etməlidir, çox acgözlük etməməlidir. Lap 125 yer seçə bilsə belə, 125-nə də namizəd verməməlidir. Nəzərə almalıdır ki, parlamentin normal fəaliyyəti üçün fraksiyalar, partiyalar olmalıdır. Müxalifətsiz cəmiyyət irəli gedə bilməyəcək. Hökumətin üzərində rəqib siyasi partiyanın nəzarəti olmasa, çətin olacaq. Mən demirəm, biz bu gün Qərbi Avropa səviyyəsində parlament formalaşdıra bilərik. Heç olmasa Rusiya səviyyəsində, normal fraksiyaların olduğu, çoxpartiyalı sistem əsasında fəaliyyət göstərən parlament olmalıdır. Bizdə nəinki müxalifət partiyasının, hətta iqtidarı dəstəkləyən partiyanın üzvünü belə komitə sədrinin müavini vəzifəsinə təyin etmirlər. Dünyagörüş, təfəkkür dəyişməlidir. Xalqımız çox siyasiləşməyib, siyasi proseslərdə əsasən, seyrçi mövqeyi tutur. Ona görə də iqtidarın resursları həddindən artıq böyükdür. İqtidar istəsə, 125 yerin 125-ni də götürə bilər. Ona görə də iqtidardan, onun məsələlərə yanaşmasından çox şey asılıdır.

- İndiki tərkibin neçə faizi qalacaq, sizcə?

- Hesab edirəm ki, parlamentin 30 faizi, daha optimist götürsək, 50 faizi dəyişəcək, yəni 125 nəfərdən 65-i. Hadisələr bizim arzuladığımız kimi inkişaf eləsə, hansısa partiyalarla birlikdə parlamentdə fraksiya yarada bilərik. Mən çox ümidliyəm ki, bu, belə olacaq. Amma hər şeyi zaman göstərəcək.
Parlamentdə müxalifət fraksiyası yoxdur - Millət vəkili
Axar.az Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, növbədənkənar seçkilərə münasibətiniz necədir?

- Biz əvvəllər də söyləmişdik ki, əgər hakim partiya növbədənkənar seçkilərə getsə, biz onu dəstəkləyəcəyik. Çünki Azərbaycan Avropada tək ölkədir ki, parlamentində müxalifət fraksiyası yoxdur. Çalışacağıq ki, vəziyyəti dəyişməklə həm də ölkəmizin imicini dəyişək, Milli Məclis hakimiyyətin müstəqil qanadı kimi ölkəmizdə hüquqi dövlət quruculuğu prosesinə öz töhfəsini versin.

- Növbədənkənar seçkilərin konstitusion əsası varmı?

- Konstitusiyada parlamentin özünü buraxma proseduru nəzərdə tutulmasa da bu, qadağan da olunmur və oluna da bilməz. Necə ki, kimsə prezidentə, yaxud istənilən vəzifəli şəxsə deyə bilməz ki, siz istefa verə bilməzsiniz, eləcə də parlamentə kimsə deyə bilməz ki, siz mütləq seçildiyiniz beş il müddətini sona qədər işləməlisiniz. Dünyanın hər yerində parlament çoxluğu zəruri hesab edirsə, yeni seçkilər təyin edir. Hazırda Böyük Britaniyada da növbədənkənar seçkilər keçirilir.

- Qüdrət bəy, yeni parlamentdən gözləntiləriniz özünü doğrultmasa, nə olacaq?

- İqtidar çalışmalıdır ki, xalqın islahatlara olan ümidlərini puç etməsin. Belə olarsa, insanlar desturiktiv siyasi elementlərin arxasınca gedə bilər. Prezident İlham Əliyev bu günə qədərki fəaliyyəti ilə islahatların bazasını yaradıb. Biz yeni inkişaf dövrünə qədəm qoymuşuq. O ya islahatları dərinləşdirib Azərbaycanı inkişaf etmiş bir Avropa ölkəsinə çevirməklə öz adını da tariximizə qızıl hərflərlə yazacaq, ya da bu günə qədər əldə etdiklərimiz, hər şey dağılıb gedəcək.

Bu parlamentdən gözləntilər o deyil ki, kimi kimsə əvəz etsin. Parlamentə fərqli fikir daşıyıcıları o sayada daxil ola bilməlidir ki, parlament çoxpartiyalı sistem əsasında fəaliyyət göstərə bilsin, ideyaların və düşüncələrin toqquşduğu, dartışıldığı bir auditoriyaya çevrilsin. Bunun üçün Konstitusiyada mojoritar seçki sistemi nəzərdə tutulduğundan, Seçki Məcəlləsinə təcili dəyişiklik edilməli, bir partiyaya, yaxud partiyaların siyasi blokuna 85-dən artıq dairədə namizəd irəli sürmək qadağan edilməlidir. Namizədlərin irəli sürülməsi səlahiyyəti yalnız siyasi partiyalara verilməlidir. Bitərəflərin namizədliyinin yalnız siyasi partiyalar tərəfindən irəli sürülməsi Məcəllədə öz əksini tapmalıdır. Ermənistan Seçki Məcəlləsinə görə heç bir partiya, yaxud siyasi blok parlamentdə yerlərin üçdə ikisindən çoxunu tuta bilməz. Biz də siyasi islahatlar yolu ilə elə etməliyik ki, parlamentdə orduya, hökumətə nəzarət edə biləcək konstruktiv müxalifət fraksiyaları formalaşsın. Hökumət özündə güc tapmalı, həm özünün, həm də ölkənin imicini korlayan, ölkənin siyasi və iqtisadi inkişafına ciddi töhfə verməyən Parlamentin bugünkü vəziyyətini dəyişməlidir.
Əli Həsənov: "Prezident İlham Əliyevin tərəfdaşı və silahdaşı kimi fəaliyyətimi davam etdirəcəm"Prezidentin ictimai siyasi məsələlər üzrə köməkçisi - şöbə müdiri vəzifəsindən azad edilən Əli Həsənov "BBC News Azərbaycancaya" müsahibə verib.

Avrasiya.net həmin müsahibəni təqdim edir:

- Əli müəllim, prezidentin sizi işdən azad etməsi qərarını necə qarşıladınız?

- Cənab prezidentin qərarı müzakirə olunmur. Bundan sonra mən həmin düşərgədə prezidentin köməkçisi kimi yox, yaradıcı bir insan kimi yaradıcılığımı davam etdirəcəm. Əliyevçi olaraq qalıram. Əliyevçi olaraq da bundan sonrakı fəaliyyətimi davam etdirəcəm.

-Əli müəllim, nə işlə məşğul olacaqsız? Bir planınız varmı?

- Mən professoram, elmlər doktoruyam. Yaradıcılıq həvəsim var. İnşallah, həm də Yeni Azərbaycan Partiyasının İdarə Heyətinin üzvüyəm, ona görə də başqa cür də ola bilməz. Mən 25 il, hətta 30 il bundan qabaq, 90-cı illərdə Heydər Əliyevə qoşulub Yeni Azərbaycan Partiyasına gəlmişəm. Partiyanın yaradılması prosesində iştirak eləmişəm, orda Siyasi Şuranın üzvü olmuşam, partiya aparatında işləmişəm, sonra dövlət aparatında. Düz 30 ildir ki, bu siyasətlə, bu kursla bağlıyam. Bundan sonra da həyatımı dəyişmək keçmişdə gördüyüm bütün işlərin əleyhinə çıxış etmək deməkdir. Mən isə nə həyatımı, nə mövqeyimi, nə də fəaliyyətimi dəyişəcəm. Sadəcə, bundan sonra prezident köməkçisi, şöbə müdiri kimi deyil, prezident İlham Əliyevin tərəfdaşı və silahdaşı kimi fəaliyyətimi davam etdirəcəm.

-Əli müəllim, sizin vəzifədən azad olunmanız xəbərini sosial mediada fərqli qarşılayanlar olub. Məsələn, yazırlar ki, "Azərbaycan mediasına basqı edən", "troll ordusunu saxlayan bir adam" vəzıfədən çıxarıldı. Ünvanınıza deyilən bu ittihamları necə qiymətləndirirsiz?

- Tamamilə yalandır. Əvvəla Azərbaycan mediasındakı bu günkü vəziyyət Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafına adekvatdır. Azərbaycanda media azadlığı, söz azadlığı var, fikir plüarizmi mövcuddur. Bunu heç kim inkar edə bilməz. Bunu yazanların özü əgər belə yaza bilirsə, bu o deməkdir ki, fikir plüarizmi var. O ki qaldı hansısa trollar ordusuna, guya o trollar ordusuna mən rəhbərlik edirəm, mənim getməyimlə o trollar ordusunun fəaliyyəti dayanacaq, bu da tamamilə yalan və böhtandır. Azərbaycanda heç bir trollar ordusu yoxdur. Sadəcə olaraq, prezidenti dəstəkləyən ictimaiyyət nümayəndələri var. Onlar hamısı real profillərdir, hansı adla, necə yazdıqlarını da özləri bilir. Bilirsiz ki, Facebook rəhbərliyi son vaxtlar saxta profilllərin hamısını bağlayıbdı. O bağlanan saxta profillərin əksəriyyəti də müxalifət düşərgəsinə aid olan, sizin dediyiniz terminlə ifadə etsək, trollardı.

Azərbaycan iqtidarını müdafiə edən insanlar açıq adla, imzayla, açıq ünvanla fikirlərini bildirirlər. Və Azərbaycanda prezident İlham Əliyevin siyasi kursunu dəstəkləməmək üçün, belə deyək, səbəb yoxdur. Əksinə onun əleyhinə gedənlərin əlində səbəb yoxdur ki, niyə onun əleyhinə gedirlər. Sadəcə, biz hesab edirik ki, xarici, müəyyən anti-Azərbaycan dairələrinə bağlı olan qüvvələrdir.

-Prezidentin belə bir sərəncam verəcəyini gözləyirdinizmi? Çünki siz uzun illər hakimiyyətin aparıcı məmurlarından biri olmusunuz.

- Mən son 3 ildə sağlamlığımla, səhhətimlə bağlı cənab prezidentdən xahiş etmişdim ki, məni bu gərgin fəaliyyətdən, gərgin vəziyyətdən azad etsin. Mən 53 yaşında iki dəfə açıq ürək əməliyyatı keçirmişəm, bir dəfə infarkt olmuşam. Sağlamlığım bu günlə sabah arasında, belə deyək, mövcudluğum sadəcə olaraq, Allaha bağlıdır. Ona görə də bu iş mənim üçün həddindən artıq gərgin idi. Və son 3 il ildir, dəfələrlə cənab prezidentə müraciət etmişdim ki, cənab prezident, imkan varsa, mənim işimi dəyişin. Bu gün də təşəkkür edirəm ki, müraciətimi də nəzərə alaraq, - onun özünün də yəqin bununla bağlı planları, proqramları, səbəbləri var, - məni azad elədi. Buna görə də ona təşəkkür edirəm.

-Azərbaycanda erkən parlament seçkisinin keçiriləcəyini necə qiymətləndirirsiz?

- Çox yaxşı. İnkişafımız davam edir, islahat kursu bütün hakimiyyət qanadlarını əhatə edir. Parlament də bundan kənarda qala bilməz. Yeni siyasi kusa uyğun yeni parlamentin formalaşmasına ehtiyacımız var. Düşünürəm ki, Azərbaycan xalqı da bunu istəyir. Azərbaycan seçiciləri də bunu dəstəkləyəcəklər və biz bu seçkini uğurla, müfəqqiyyətlə keçirəcəyik.

-Belə fikirlər var ki, erkən parlament seçkilərinə birinci-vitse prezident Mehriban Əliyevanın prezidentliyinə yol açmaq üçün ehtiyac yaranıb.

- Dünyada nə qədər insan varsa, bir o qədər də fikir var. Hər halda fikirləşmək, düşünmək, öz fikirlərini ifadə eləmək ziyanlı bir şey deyil.
Tahir Gözəl: "Qarabağ" bu qrupdan çıxmalı idi"
"Qarabağ"ın vitse-prezidenti Tahir Gözəl İspaniyada "Sevilya"ya 0:2 hesabı ilə uduzduqları Avropa Liqasının V tur matçından sonra brifinq keçirib. Klub rəsmisi "Report"un oyuna ezam olunmuş əməkdaşının da suallarını cavablandırıb:

- Qarşımızda nəhəng klub var idi. Başa düşürəm, bizimkilər də dəqiq oynamaq istəyirdi. Birinci yarı pis deyildik. Amma ikinci hissənin ilk 20 dəqiqəsində çox zəif oynadıq. Sanki inamımızı itirmişdik. Halbuki mən daha inamlı olacağımızı ehtimal edirdim. Onları qapımıza yaxın buraxmaq olmazdı. Əlbəttə ki, oradan qol vura bilərdilər. Üzüldüm. Daha təhlükəli rəqib kimi görünəcəyimizə inanırdım. Bu gün çox passiv idik.

- İlk yarı 0:0 başa çatdıqdan sonra ikinci hissə üçün inamınız artmışdı?

- İkinci yarıda ilk hissədəki kimi oynasaydıq, yaxşı olardı. Məncə, ikinci yarıya zəif başladıq. Bu gün bəlkə də bərabərlik üçün oynadıq və səhvimiz də bu idi. Ancaq əlbəttə ki, nəhəng kluba qarşı oynadıq. "Qarabağ"ın ifasında gözəl oyun görmədim. Məni məyus edən bu oldu.

- Dünən demişdiniz ki, qorxaq oyun yox, hücum futbolu göstərməliyik.

- Bəli, amma arzuma çatmadım. Bu, həqiqətdir. Ancaq istənilən halda "Sevilya" kimi komandaya 0:2 hesabı ilə uduzmaq normaldır. Lakin meydanda xəyalımdakı "Qarabağ"ı görmədim.

- Avropa Liqası artıq sizin üçün bitdi. Necə şərh verəcəksiniz?

- Bəli, bitdi. Biz bu qrupdan çıxmalı idik. Tarixi fürsət var idi. Pis də oynamadıq. APOEL-lə oyunları xatırlayanda insan üzülür. Çünki pis oynamadıq. Qrupdan çıxmağa layiq idik. Sadəcə bəxtimiz gətirmədi.

- Sizcə, harda bitdi bu şans, Nikosiyada?

- Mən Sevilyada da ümidli idim. Birinci yarıdan sonra ikinci hissəyə daha inamlı çıxacağımızı düşündüm. Amma arzuladığımız oyunu oynamadıq.

- Sizcə, bu, indiyə qədərki ən münasib qrup deyildi?

- Bizim üçün tarixi fürsət idi. Ən yaxşı fürsət idi.

- Baş hakim çox fit vermirdi?

- Xeyr, elə şey hiss etmədim. Qısamüddətli hərəkətlilik oldu oyunumuzda. Əgər bunu edə biliriksə, niyə 5 dəqiqə, amma 15 dəqqiqə deyil? Onsuz da hesabda geridə idik. Ən azından heç-heçə gözləyirdim. Məncə, 0:1-dən sonra 0:4-ün də fərqi yoxdur. Qurban Qurbanov deyiləm, peşəkar məşqçi də deyiləm. Mən sadəcə emosional fanatam.
MM-in buraxılmasının sensasion səbəbləri – Zahid Oruc açıqladı
Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Zahid Orucla Milli Məclisin buraxılması ilə bağlı Axar.az-a eksklüziv müsahibəsini təqdim edirik:

- YAP SŞ deputatlarını geri çəkmək və Milli Məclisin buraxılması üçün Prezidentə müraciətlə bağlı qərar qəbul elədi. Ümumiyyətlə, bu qərar nə ilə əlaqədardır? Ölkə başçısının BDU-nun 100 illik yubiley mərasimindəki çıxışında yaşlı məmurlarla bağlı bəyanatları olmuş, gənclərlə bağlı mesaj vermişdi...

- Düşünürəm ki, ölkə rəhbəri qeyd etdiyiniz çıxışda yaş amilindən daha çox, məhz baş amilinə diqqət çəkmiş, insanların cəmiyyətdə, dövlət həyatında, idarəetmə sistemində, hökumətdə baş verən bu köklü yeniləşmə prosesində hansı tələbləri və istəklərinin nəzərə alındığını qabartmışdı. Bu üzdən çox açıq söyləmək lazımdır ki, hakim partiyanın bu qərarı son dərəcə cəsarətli, düzgün və zamanın çağırışlarına, ilk növbədə isə dövlət rəhbərinin 2018-ci ildən - yenidən prezident seçilməsindən sonra elan etdiyi kursun tələblərinə tamamilə uyğundur.

Biz 11 yanvardan start götürən, öz miqyasına, struktur tərkibinə, instutisional mahiyyətinə, hədəflərinə, bütün digər hakimiyyət qollarına əhatə etməsinə görə yaşadığımız 2019-cu ili Azərbaycan həyatının mühüm bir yol ayrıcı, yeni mərhələsi, yeni kurs dönəmi kimi qiymətləndirmişdik. Və o zaman təbii, haqlı olaraq belə bir sual yarana bilərdi ki, bu yeniləşmə prosesləri parlamenti, o cümlədən məhkəmə sistemini nə dərəcədə əhatə edəcək?

Burada zəruri olan başqa önəmli məqam ondan ibarətdir ki, biz artıq yeni bir hökumətdən danışırıq. Bu yaxınlarda Milli Məclisdə büdcə müzakirələri zamanı bir mənzərə diqqətimi çəkdi. MM-ə təşrif buyuran, orada yer alan nazirlərdən böyük əksəriyyəti fərqli şəxslərdir. Hansı ki, biz 2015-ci ildə formalaşmış bir Məclislə yeni büdcəni müzakirə etməkdə idik. Bu isə avtomatik olaraq vacib sualları meydana çıxarırdı ki, MM-in tərkibi bu qeyd etdiyimiz suallara, istəklərə, prosesin tələblərinə nə dərəcədə uyğundur? Onlar seçici qarşısında məsuliyyətlərini hansı formada yerinə yetirə bilirlər? Vətəndaş düşüncələri tribunaya nə dərəcədə gəlib çatır? O cümlədən dövlətin siyasi kursunda iştirak, hüquqi proseslərdə aktivlik, Azərbaycan dövlətinin əleyhinə olan proseslərdə siyasi sipər rolunu oynamaq, MM-in ifasında alınırmı? Açıq demək lazımdır ki, bu məsələdən çıxış edəndə biz görürdük ki, burada xeyli boşluqlar, problemlər mövcuddur.

Bizə indi sual verəndə ki, bəlkə burada hansısa şəxslərin hökumətin sıralarında yer alan keçmiş məmurlara bağlı olması ilə əlaqədardır? Əlbəttə, hesab edirəm ki, bu, müəyyən bir element kimi təhlil edilə bilər. Ancaq fundamental məsələ Azərbaycanda yeni formalaşması gözlənilən, arzulanan Milli Məclisin Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü siyasətə, yeniləşən icra hakimiyyəti sisteminə, hökumətə uyğun olmasıdır. Bu siyasi balansı təmin etmək lazımdır.

- Sizcə, YAP yeni parlament seçkilərinə namizədlərini daha çox kimlərdən təşkil etməyə çalışacaq? Yeni parlamentdə müxalifətin əvvəlki illərə nisbətdə daha çox təmsil olunma ehtimalı nə qədərdir?

- Hakim partiyanın hansı namizədləri adlar olaraq irəli sürəcəyi təbii ki, bizə bəlli deyil. Lakin Prezidentin dəst-xətti, üslubu, hörmətli Mehriban xanımın dövlət idarəetmə sistemində Birinci vitse-prezident olaraq 2017-ci ildən təmsilçiliyi və onun Azərbaycanın həm hakimiyyət sistemini, dövlət idarəçiliyini yeniləşdirməsi və gücləndirməsi, eləcə də cəmiyyətə gətidiyi yenilik, fərqli yanaşmalar, yeni üslub bizə onu deməyə əsas verir ki, bu simaların adlarından asılı olmayaraq, onların hamısı daşıdıqları mandatı xalqdan alaraq, lakin eyni zamanda, təmsil etdikləri dövlətin həyata keçirdiyi kursda aktivlik göstərəcəklər, gözləmə mövqeyi tutmayacaqlar, passivliyə qədəm qoymayacaqlar, özlərini media məkanından kənar saxlamayacaqlar. Həmçinin siyasi məsuliyyətlərini daha çox dərk edəcəklər, vətəndaşın ayağına gedəcəklər, yalnız 5 ilən bir insanları yada salmayacaqlar və s. Beləliklə də hesab edirəm ki, siyasi tərkibin dəyişməsi də ehtimal olunur. Amma burada açıq demək lazımdır ki, STM-də aparılan müəyyən araşdırmalar, həmçinin sorğular onu göstərir ki, gələcəkdə formalaşacaq yeni qanunverici hakimiyyətdə radikalizmin meydanı çox dardır. Biz insanlarımıza konkret suallar ünvanlamışdıq ki, hakimiyyətdən kənar olan qüvvələrin perspektivlərini necə görürsünüz? Və ya həmin şəxslər və ya qüvvələr ictimai rəğbəti özlərində nə dərəcədə ifadə edirlər? Müsbət cavabların həcmi çox kiçikdir. Biz bunu məsuliyyətlə və eyni zamanda, mötəbərliklə, dəqiqliklə təqdim edəcəyik və hər kəs də görəcək ki, söylədiyimiz məsələlər gerçəkdir. Bununla bərabər, parlamentdəki rəngarənglik, fikir mübarizələri, siyasi platformaların yarışı, ideoloji fərqliliklər zəruridir. Bunu hər kəs dərk edir. Lakin onu da unutmaq olmaz ki, parlament mübarizəsi qətiyyən parçalanmalara, hansısa əlamətlərinə görə revanşizmə yol açmamalıdır. Gördüyünüz kimi, region dövlətlərində biz oxşar problemləri yaşamaqdayıq. İndi bizim üçün ən başlıca məsələ mərkəzi dövlət sisteminin güclülüyünün qorunub saxlanmasıdır. Hakimiyyətin bütün qolları yeniləndikcə əminəm ki, dediyimiz istiqamətdə tədbirlər dərinləşəcəkdir. Millətin hakimiyyətin bütün institutlarından razılıq əmsalı artacaqdır.

Xatırlayırsınızsa, bizim sentyabrın 24-də mərkəz olaraq keçirdiyimiz təqdimatda müxtəlif digər qurumlara cəmiyyətin münasibəti şkalasında Prezidentdən başqa yerdə qalan strukturların fəaliyyətinə münasibət o qədər də yüksək deyildi. Bu bir faktor kimi, həm də eyni zamanda dövlətə də bir siqnal olaraq mühüm məsələ kimi düşündürməkdə idi. Ona görə də hesab edirəm ki, Azərbaycan dövləti bu gün hakim partiyanın timsalında verilən qərarlarla sübut edir ki, bizim hazırda yaşadığımız proseslər tarixi xarakter daşıyır. Burada vətəndaşlarımızın aktivliyi ictimai prosesləri daha da canlı etmək, ona dinamizm gətirmək, eləcə də yaxın aylar içərisində formalaşan parlamenti millətin, dövlətin tələblərinə tamamilə uyğunlaşmaq imkanı verəcək. Həqiqətən bu gün Azərbaycan insanı bu yenilənməni arzulayır və cənab Prezidentin oktyabr ayındakı fəaliyyəti ilə bağlı biz ictimai rəyi ölçməyə çalışarkən onu görürdük ki, islahatların dərinləşməsi Prezidentin nüfuzunun güclənməsi ilə sinxron şəkildə bağlıdır, biri digərini tamamlayır, bir-birilə üzvi şəkildə vəhdətdədir. Belə olan təqdirdə indi islahatlar parlamenti, islahatların güclənməsində iştirak edən yeni Məclis 2020-ci il tarixinin Azərbaycan həyatının ən mühüm hadisəsi olaraq bizim siyasi həyatımıza daxil olacaq. Ümidvaram ki, bu seçkilərin elan olunması Azərbaycan xalqı içərisində də rəğbətlə, inamla qarşılanacaq və insanlarımız bu prosesə aktiv qoşulacaq.

- Siz parlament üzvüsünüz. Amma hazırda olduqca müküm vəzifə tutursunuz. Bu işlərlə yanaşı növbəti parlament seçkilərində iştirak etməyi düşünürsünüzmü?

- Yeni Məclisdə təmsilçilik, o cümlədən, ümumən siyasi taleyim təbii ki, mənsub olduğum dövlətə və onun rəhbərinin qərarına bağlı olacaq. Bunu çox açıq və səmimi söyləyirəm ki, yaşlı həmkarlarımızın açıqlamalarını birmənalı qarşılamadım. Hərçənd bu məsələyə cənab Prezident aydınlıq gətirdi ki, burada əsas parametr iş imkanlarıdır, fəaliyyətindəki şəffaflıqdır, cəmiyyətin rəğbətini öz üzərində saxlamaqdır və s. Həmin məsələ ilə bağlı fiziki olaraq yaşlarının müdrik çağında da çox sağlam olan dostlarımızın yanaşmalarını görəndə düşündüm ki, bir qədər fərqli açıqlamalar da verilə bilərdi. Onların hər biri belə söyləyə bilərdi ki, biz istənilən anda ərizəmizi yazıb kənara durmaq qərarımızı, iradəmizi ortaya qoymalıyıq ki, Azərbaycan dövləti güclü, Prezidentin başlatdığı bu proses uğurlu olsun, hər hansı maneə ilə qarşılaşmasın, MM-ə bəlli bir səviyyədə sağdan və soldan həyata keçirilən məlum sistemli hücumlar azalsın. Bu öz-özlüyündə elə bir siyasi münasibətlər sistmini meydana çıxarsın ki, Azərbaycan əleyhinə xaricdən olan hücumlar eşidilməz bir hala gəlsin. Paralel bir şəkildə dövlətdə hansısa bir səviyyədə əlaqələrə malik olmaq imtiyaz və üstünlük sayılmasın və Azərbaycan xalqı 125 millət vəkilinin hamısını adbaad tanısın, kimsə öz fəaliyyətini, daha doğrusu, fəaliyyətsizliyinu beşillik kölgədə keçirməsin. Bu üzdən hesab edirəm ki, bu gün bizim hamımız xoş məramla elan etməliyik ki, 2020-ci ilin yeni parlamenti şəxsi adlardan daha çox, dövlət və millət adına uyğun olmalıdır.
Mən niyə darıxıram? Qoy vəzifə mənsiz darıxsın - Hacıbala AbutalıbovAvrasiya.net baş nazirin sabiq müavini, hazırda təqaüddə olan Hacıbala Abutalıbovun Qaynarinfo.az-a müsahibəsini təqdim edir:

– Hacıbala müəllim, işsiz qaldıqdan sonra özünüzü necə hiss edirsiniz?

– Düzü, ilk günlər bir az çətin idi. Beş-altı gün hər səhər tezdən qalxıb Nazirlər Kabinetinə gedirdim, mühafizəçilər qapının ağzından geri qaytarırdılar ki, artıq işdən çıxmısınız... Sonra başladım axşamdan əlimin üstünə "ruçka"yla "plyus" işarəsi qoymağa. Səhər duranda həmin işarəni görüb yadıma düşürdü ki, işdən çıxmışam, daha durub Nazirlər Kabinetinə getmirdim. Baş nazirin müavini təyin olunandan sonra da eyni vəziyyətə düşmüşdüm. Səhər qalxıb Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinə gedirdim, orda deyirdilər ki, "Hacıbala müəllim, axı siz Baş nazirin müavinisiniz, burda nə işiniz var?".

Onda da buna güc-bəla ilə öyrəşmişdim.

– Təqaüdə çıxmağınızdan xeyli vaxt keçib. Vəzifəsiz darıxmırsız ki?

– Mən niyə darıxıram? Qoy vəzifə mənsiz darıxsın...

– İndi nə işlə məşğul olursunuz?

– Hələlik dincəlirəm. Düzü, bizdə vəzifədə olmaq özü, bir növ, dincəlməkdir. Ona görə mən hazırda elə dincəlməkdən dincəlirəm.

– Gələcək planlarınız nədir?

– Yenidən fizika ilə məşğul olmaq fikrindəyəm.

– Belə çıxır ki, elmi fəaliyyətə geri qayıdacaqsınız.

– Düz tapmısınız. Söz düşüb, sizə bir sirr açım: Nyutonun səhvini düzəltmək istəyirəm.

– (gözləri bərəlmiş halda) Nyutonun?

– Bəli... Təəccübünüzü başa düşürəm, Nyuton pis alim olmayıb, ancaq yerin cazibə qanunu barədə dediklərinin düzəlişə ehtiyacı var.

– Necə yəni?

– Düzü, əvvəl hamı kimi mən də elə bilirdim ki, Nyurton müəllim haqlıdır, cisimlər yer tərəfindən cəzb olunur. Ancaq indi belə fikirləşirəm ki, bunlar hamısı boş söhbətlərdir. Yerin cazibə gücü yoxdur, yerdəkilərin cazibə qüvvəsi var. Məsələn, Sofi Lorenin, Merlin Monronun... Sonraaa... Sonra Monika Bellucinin... Ancelina Colinin, canım sənə desin, Ketrin Zeta-Consun... Cisimləri yerə cəzb edən onlardır. Bu haqda ətraflı elmi araşdırmalar aparmaq fikrindəyəm.

– Hacıbala müəllim, siz ciddisniz?

– (gülür) Oğul, siz nə vaxtsa mənim ciddi olduğumu görmüsünüz?!

– O da doğrudur... Hacıbala müəllim, Bakıya hər dəfə yağış yağdıqdan sonra vətəndaşlar sosial şəbəkələrdə ağız-ağıza verib sizi xatırlayır, şəhərimizi Venesiyaya çevirməyinizdən bəhs edirlər.

– Bütün xalqımıza bu qədirbilənliyinə görə minnətdaram. Açığı, mənim gözəl Bakımızla bağlı planlarım çox idi. Venesiya bunlardan sadəcə biri idi. Məsələn, ən böyük arzularımdan biri o idi ki, Xəzərimizə sunami gətirim, bir balaca zəlzələ-zad olan kimi hündür dalğalar Bakımıza ağuşuna alsın, camaatımızın həyatına rəng qatsın. Belə şeylərə biz nə qədər televizorda baxmalıyıq? O əjdahalardan başqa ölkələrdə var, niyə bizdə də olmasın? Ya da istəyirdim, Bakıdakı bütün ağacların yerinə dekorativ ağaclar əkim, o ağacların başında dekorativ quşlar oxusun. Hətta Xəzərimizdəki balıqları da dekorativ balıqlarla əvəzləmək arzusundaydım. Ancaq təəssüf ki, vəzifə vəfa etmədi. Nə isə, "ömür qısa, dəyməz qıza"...

– Bu yaxınlarda məlum oldu ki, sizin kimi işsiz qaldıqdan sonra keçmiş nəqliyyat naziri Ziya Məmmədov şeir yazmağa başlayıb...

– Ziya müəllimin şeirləri ilə mən lap çoxdan tanışam. Bir dəfə hardasa təzə çəkilmiş yol çökmüşdü, bərpa işləri üçün əlavə vəsaitə ehtiyac vardı, o da bundan möhkəm təsirlənərək ürəkağrısı ilə belə yazmışdı:

Büdcədən dotasiya gözləyirəm mən,

Arılar çiçəkdən bal çəkən kimi.

Heç bir asfaltbasan yol çəkməyibdi,

Mənim bu gözlərim yol çəkən kimi.

Dinləyəndə, doluxsunmuşdum. Burada yol çəkmək şərti söhbətdir. Əslində Ziya müəllim həmin misralarda bütün məmurların kədərli daxili dünyasını, mənəvi iztirablarını özünəməxsus bədii-poetik dillə olduqca təsirli şəkildə təsvir eləmişdi. Allah heç bir məmura büdcədən ayrılan əlavə vəsaitin yolunu gözləməyi qismət eləməsin. Ağır dərddir. Yaşamayanlar bilməz.

– Hacıbala müəllim, nə vaxtsa sizin də şeirlərinizi oxuya bilərikmi?

– Qoy Nyutonu "neprav" çıxarım, ondan sonra fikrim var, Nizami Gəncəvi ilə balaca bir haqq-hesab çəkim.

– Niyə?

– O gün təsadüfən rastıma çıxdı, baxıb görürəm götürüb yazıb ki, "Bərdə nə gözəldi, necə qəşəngdi..." Mənim Nizami müəllimə böyük hörmətim var, ancaq vaxtilə mənim günbəgün gözəlləşdirdiyim Bakı haqqında niyə bu cür misrası yoxdu? "Xəmsə"ni başdan-ayağa beş-altı dəfə oxudum, heç nə tapmadım. Çox xətrimə dəydi.

– Axı Nizami Gəncəvi bunu səkkiz yüz il əvvəl yazıb...

– Oğul, heç səndən gözləməzdim. İndi mənimlə səkkiz yüz ilin söhbətini eləyirsən?!