“Paşinyanın hakimiyyətdən qovulması zaman məsələsidir”Qüdrət Həsənquliyev: “Yaxşı olar ki, milli maraqlarımız naminə biz bu prosesdə iştirak edək”

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibəsi

- Qüdrət bəy, Ermənistanda baş verən hadisələri necə qiymətləndirirsiniz?

- Mən əvvəllər də söyləmişdim ki, Paşinyanın hakimiyyətə yolu Rusiya tərəfindən qərbyönümlü siyasəti iflasa uğratmaq üçün açıldı. Çünki Ermənistanda qərbyönümlü siyasət tərəfdarları xeyli artmışdı. Paşinyan isə çılğın və təcrübəsiz olduğu üçün həmin qüvvələrin lideri kimi işə çox yarayırdı. Rusiyda başa düşürdülər xalq arasında nüfuzunu tam itirmiş baş nazir Sarkisyandan sonra yeni və etibarlı adamlarını hakimiyyətə gətirmək üçün qərbyönümlülər hakimiyyətə gəlib iflasa uğramalıdır. Paşinyan isə bu missiyanı uğurla həyata keçirəcək. Ermənistan kimi ölkələrdə hakimiyyəti dəyişmək üçün iki faktor önəmlidir. Birincisi güclü dövlətlərdən hər hansı biri həmin ölkədə hakimiyyətin dəyişməsində maraqlı olduğunu açıq nümayiş etdirir ki, xalq bundan ruhlansın. İkincisi siyasi fəaliyyət üçün böyük məbləğdə pillar ortaya çıxarılır. Ermənistanda Köçəryanın həbsindən sonra Rusiya açıq öz narazılığını ifadə etdi. Pulu isə kənardan gətirməyə ehtiyac yox idi. Paşinyanın narazı salıb, tam siyasətdən uzaqlaşdıra bilmədiyi oliqarxların pulları kifayətdir.

Bundan başqa Paşinyanın Qarabağ məsələsində sələflərindən daha sərt mövqe sərgiləməsi və hakimiyyətdə ola-ola xalqı dövlət hakimiyyətinin müstəqil qanadı olan, Köçəryanı azad etmiş məhkəmələrin fəaliyyyətini iflic etməyə çağırması onun nə qədər emosional və kal birisi olduğunu bir daha təsdiq etdi. Müasir dövlət qurmaq üçün şüurlu surətdə çətinliklərə hazır olmayan xalq isə inqilabdan dərhal sonra gözlədiyi möcüzənin baş vermədiyini görüb Paşinyanın çağırışı ilə küçələrə axışmadı. Bu Paşinyanı nə qədər məyus etdisə, onun rəqiblərini bir o qədər ruhlandırdı. Paşinyanın hakimiyyətdən qovulması zaman məsələsidir. Yaxşı olar ki, milli maraqlarımız naminə biz bu prosesdə iştirak edək.

1993-cü ildə Azərbaycanda baş verən hakimiyyət dəyişikliyindən istifadə edən Ermənistan Qarabağ ətrafındakı beş rayonu heç kimə əhəmiyyət verməyərək işğal etdi. İndi eyni cəsarəti biz nümayiş etdirib ən azı həmin rayonları azad etməliyik. Əlbəttə bu məsələdə Rusiya anlaşa bilsək daha yaxşı olar.

- Qüdrət bəy, Milli Məclisin son iclasında Ziyafət Əsgərov Fazil Mustafanın müzakirə olunan məsələdən kənara çıxdığına görə əsəbiləşdi və həmin məsələ ilə əlaqədar çıxışa yazılmış deputatların çıxış üçün təkid edib-etmədiyini öyrənmədən məsələni səsə qoydu. Bununla bağlı nə deyə bilərsiniz?

- Təəssüf ki, Milli Məclisin nüfuzuna xələl gətirən bu cür hadisələr baş verir. Bundan daha iyrənc hadisə isə dərhal sonra növbəti məsələnin müzakirəsi zamanı baş verdi. Çıxışa yazılan Siyavuş Novruzov dedi ki, deputatları narahat edən məsələlər barədə biz, Ziyafət Əsgərovun dediyi kimi feysbukda yox, burda danışmalıyıq və xeyli də mövzudan kənar danışdı. Ziyafət Əsgərov isə nəinki onun çıxışını kəsə bilmədi, əksinə onun çıxışından sonra ona dəstək məqsədilə bir xeyli özü də mövzudan kənar danışdı. Düşünürəm bu kimi məsələlər iqtidar partiyasının diqqətindən kənarda qalmamalı, müvafiq iradlar bildirilməli, Milli Məclisin gözdən salınmasına imkan verilməməlidir.
“Paşinyanın cavabı döyüş meydanında verilməlidir”"Qarabağ probleminin danışıqlar yolu ilə ədalətli həlli mümkün deyil"

Qüdrət Həsənquliyev: “Vətən torpaqlarını qoruyacaqlarına and içmiş zabitlərimiz öz sözünü deməli, ən azı bir neçə rayonu işğaldan azad etməklə Ermənistanı ədalətli sülhə məcbur etməlidir”

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin partiyanın mətbuat xidmətinə müsahibəsi

- Qüdrət bəy, iqtidar və müxalifət partiyalarının təmsilçiləri arasında keçirilən debatlara baxırsınız?

- Vaxtım olanda baxıram.

- Sizcə hansı tərəf daha arqumentli və hazırlıqlıdır?

- Müəyyən istisnalarla müxalifət təmsilçiləri daha qabarıq nəzərə çarpırlar. Bunun səbəbi isə həllini gözləyən problemlər və iqtidar təmsilçilərinin problemləri təkzib etmək taktikasıdır. Bununla yanaşı, debatlara müxalifətdən əsasən partiya sədrləri qatıldıqları halda iqtidardan bir qayda olaraq orta çaplı siyasətçilər qatılır. Bundan başqa etiraf olunmalıdır ki, uzun illər iqtidarda olan partiyanı, hətta yaxşı nəticələr ortaya qoymuş olsa belə, müdafiə etmək həmişə çətin olur.

- Məgər problemlərə görə iqtidarın günahladırılması doğru deyil?

- Bilirsiniz, doğrudur, amma elə problemlər var ki, onların həlli xalqımızın inkişaf səviyyəsinə bağlıdır. Ona görə Marks deyirdi ki, sosializm yalnız inkişaf etmiş kapitalizm cəmiyyətində qurula bilər. Norveç, İsveç kimi. Azərbaycanın indiki inkişaf səviyyəsi islahatlara zəmin yaratsa da, bundan daha artığına imkan vermir. Xalqımız ali dəyərləri mənimsəməli və o dəyərlər üçün həyatlarını belə qurban verməyə hazır olmalıdırlar. O debatlarda ötkəm danışıb, xalqımızın heç bir günahının olmadığını, bütün günahların iqtidarda olduğunu söyləyənlərin çoxunun vaxtilə iqtidarın dəstəyi ilə parlamentə düşmələri üçün hansı oyunlardan çıxdıqlarını yaxşı bilirəm.

- İqtidarın ünvanına ən çox irəli sürülən ittihamlar korrupsiya ilə bağlıdır. Bunu necə təkzib etmək olar?


- Məsələ burasındadır ki, iqtidar nümayəndələri bunu təkzib etməməlidir. Korrupsiya ən inkişaf etmiş ölkələrdə də var. Həmin ölkələrdə ona qarşı daha effektli mübarizə aparılır, çünki cəmiyyət buna dəstək verir. Bir illik AXC hakimiyyətinin sonlarında genişlənməkdə olan korrupsiyaya qarşı Prezident Administrasiyasında xüsusi iclas da keçirildi. O zaman DGK sədri İbrahim Vəliyevin “tankın qarşısında dayananlar rüşvətin qarşısında dayana bilmədi” tezisi dillər əzbərinə çevrilmişdi. Hazırda bəziləri demaqoqiya ilə məşğul olaraq söyləyirlər ki, Saakaşvili deyib ki, o rüşvət almadığı üçün Gürcüstanda rüşvət yığışdırıldı. Elçibəy rüşvət almırdı, ancaq İbrahim Vəliyev o məhşur bəyanatla çıxış etmək zorunda qalmışdı. Gürcüstanda alt səviyyyədə rüşvətin aradan qaldırılması xalqın artıq başqa cür, rüşvətsiz yaşamaq istəyi ilə bağlı idi. Xalq bunun üçün siyasi səhnəyə çıxmışdı. Azərbaycanda isə xalqımız başqa cür yaşamağa hazır olmadığı üçün Elçibəyi və onun elan etdiyi dəyərləri müdafiə etmədi. Bu gün niyə insanlarımız yerli istehsal olan ərzaq məhsullarına tam etimad göstərmir? Çünki onu istehsal edən həmvətənlərinin dürrüstlüyünə inanmır. Ölkəmizin böyük problemləri burdan qaynaqlanır. İnsanlar bəzən hansısa dövlət orqanında rüşvətin baş alıb getməsindən danışır, amma mövzu dəyişən kimi deyir ki, bir adam olsaydı haqqını verərdim mənim oğlumu həmin orqanda işə düzəldərdi. Reallıq bundan ibarətdir. Amma hər bir halda dediklərim qətiyyən, dolayısı ilə rüşvətxorluğa haqq qazandırmaq kimi başa düşülməməlidir. Sadəcə problemin kökünün özümüzdə olmasını göstərməkdir.
Düşünürəm ki, bu və qanunun aliliyi ilə əlaqədar digər problemlərin həlli zamanının çatdığını Prezident də görür və bu məqsədlə məhkəmə-hüquq islahatlarının aparılması barədə Fərman imzalayıb. Məncə o debatlarda iqtidar təmsilçiləri bu barədə danışmalı və bütün müxalifət qüvvələrini, xalqımızı başqa cür yaşamağa və islahatları dəstəkləməyə çağırmalıdır.

- Sosial şəbəkələrdə yayılır ki, guya siz demisiniz ki,Qarabağı qarabağlılar azad etməlidir. Bu nə dərəcədə doğrudur?

- Çox axmaq və zərərli fikirdir. Əksinə mən vaxtilə səsləndirilmiş bu cür təxribatçı fikirləri, Qarabağ problemini öz məqsədləri üçün istifadə edənləri qınamışam. Bəzi intellektsiz ünsürlər mənə qarşı mübarizədə öz acizliklərini gördükləri üçün belə şaiyələr yayırlar. Qarabağ hər bir azərbaycanlının qürur məsələsidir. Onu işğaldan azad etmək hər kəsin şərəf və ləyaqət məsələsidir. Mən xalqımızı Qarabağı azad etmək üçün qurbanlar verməyə və qəhrəmanlıqlar göstərməyə hazır olmağa səsləmişəm. Qarabağ probleminin danışıqlar yolu ilə ədalətli həlli mümkün deyil. Tarix boyu zabitlər ölkənin ən üst elitası sayılıb və onlar qürurlu zadəgənlardan formalaşdırılıb. Müharibələr zamanı da onlar xalqı səfərbər edib onun önündə gediblər. Zabit, şərəfi ölümdən həmişə üstün tutulub. Keçmişdə zabitlər öz şərəflərini qorumaq üçün ona toxunanları duelə çağırardılar. Tarixdən oxumusunuzmu bir rəncbər başqa bir rəncbəri duelə çağırsın. İndi Şuşada yallı getməklə hər bir azərbaycanlının, xüsusilə zabitlərimizin qüruruna toxunan Paşinyanın cavabı döyüş meydanında verilməlidir. Vətən torpaqlarını qoruyacaqlarına and içmiş zabitlərimiz öz sözünü deməli, ən azı bir neçə rayonu işğaldan azad etməklə Ermənistanı ədalətli sülhə məcbur etməlidir.

- Fərhad Əhmədovun “və yenə də Qarabağ haqqında” adlı məqaləsinə münasibətiniz necədir?


- Torpaqlarımızın işğal altında qalması bir azərbaycanlı kimi onu narahat edir, qüruruna toxunur. Mənim ona xeyriyyəçilik fəaliyyətinə və milli kimliyini qoruyub saxlamasına görə hörmətim var. Amma Rusiyada fəaliyyət göstərib Qarabağ mövzusunda düşündüklərini və həqiqəti qələmə almaq iş adamı üçün intihara bərabər olar. Məhz bu səbəbdən məqalədə münaqişənin həllinin üfüqdə görünməməsinə görə əsas faktorun - Rusiya faktorunun üstündən sükutla keçmək lazım gəlib. Ona görə də düşünürəm ki, belə çətin mövzulara baş vurmaqdansa xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşğul olmaq ona daha çox siyasi divident gətirər.(baymedia.az)
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində "Qafqazın incisi" olan Vətənimizə çox böyük maraq varŞəhrizad Süleyman: ""Ümumiyyətlə, ərəb aləmində Azərbaycana fövqəl məhəbbət, rəğbət hissi hakimdir"

"Əbu-Dabidən baxanda müsəlman dünyasının tərkib hissəsi olan Azərbaycan Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən, zəngin yeraltı və yerüstü təbii sərvətlərə malik, füsunkar təbiəti, rəngarəng iqlimi, qədim tarixi, mədəniyyəti, maddi-mədəni irsi, ləziz mətbəxi ilə məşhur ölkə kimi görünür"

Bu gün Azərbaycandan kənarda yaşayan, çalışan, təhsil alan, fəaliyyət göstərən əksəriyyət soydaşımız, azərbaycanlımız dövlətin, xalqın, onun haqq səsinin, üzləşdiyi problemlərin, eləcə də bu günkü inkişaf səviyyəsinin dünyaya çatdırılması, orada respublikamızın təbliğ edilməsi istiqamətində səmərəli, yorulmaz fəaliyyət göstərir, bu istiqamətdə potensialını əsirgəmir. Bu cür fəaliyyətlər əsasən toplu, diaspor təşkilatları səviyyəsində daha effektli, səmərəli olsa da, lakin elə soydaşlarımız da var ki, onların təklikdə Azərbaycanımız üçün ortaya qoyduqları fəaliyyətlər, gördüyü işlər bir diaspor təşkilatının fəaliyyəti qədər uğurlu, nəticəli olur. 25 ilə yaxındır Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yaşayan Şəhrizad Süleyman da məhz belə azərbaycanlılardandır. Hazırda Əbu-Dabi Universitetinin beynəlxalq əlaqələr kafedrasında çalışan Şəhrizad Süleymanla söhbətimizdə BƏƏ-yə getməsinin səbəbi, bu ölkənin mühitinə uyğunlaşmanın çətin və ya asan olması, eləcə də BƏƏ-də Azərbaycanın təbliği istiqamətində görülən işlər barədə danışdıq. "OLAYLAR"-a verdiyi müsahibədə Şəhrizad Süleyman hazırda Azərbaycanla Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında mövcud olan münasibətlərə də toxunub.

-Şəhrizad xanım, ilk sualım ondan ibarətdir ki, Azərbaycanı tərk edərək Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə getməyiniz nə ilə bağlı oldu. Nədən məhz bu ərəb ölkəsini seçdiniz və təxminən neçə ildir ki, burada yaşayırsınız?

-Deyirlər insan öz alın yazısı ilə birgə doğulur. Beşiyim mavi gözlü Xəzərin sahilində, dünyanın ən ecazkar şəhərlərindən biri olan Şərq Gözəli Bakıda yırğalansa da, taleyim qürbətə qismət oldu. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə getməyim atamın işi ilə bağlı olub. Atam Tofiq Süleyman kimya üzrə professor, üzvi kimyadan bəhs edən xeyli sayda elmi - metodiki kitabların müəllifi idi. Milli Elmlər Akademiyasında çalışan atama 1994-cü ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən iş təklifi gəldi. Şarca əmirliyinə müqavilə əsasında işə dəvət olunan valideynim öncə tərəddüd etsə də, sonda təklifi dəyərləndirərək qəbul etdi. 1994-cü ilin sonlarına yaxın ailəvi olaraq Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə köçdük və uşaq yaşlarımdan həyatımın qürbət dönəminə qədəm qoydum.

-Bildiyimiz qədər Əbu-Dabi Universitetində dərs deyirsiniz. Bu mühitə uyğunlaşmaq, ərəb dilini mənimsəyib bir kadr kimi yetişmək nə dərəcədə çətin oldu?

-Vətəndən, öz yurd-yuvamızdan, doğmalarımızdan ayrılmaq hədsiz dərəcədə ağır olsa da, bizim üçün təmamilə yeni, islami qayda-qanunların hakim olduğu əcnəbi ölkəyə, xarici dillərə, az qala hər addımbaşı rastlaşdığımız, müxtəlif mədəniyyətlərə, millətlərə (ərəb, ingilis, hind, pakistan, fillippin, indoneziya, banqladeş və s.) məxsus insanların birgə yaşadığı bir dövlətə, milli və dini dəyərləri özündə ehtiva edən həyat tərzinə, yerli adət-ənənələrə, özünəxas mətbəxinə, geyim üslublarına, fərqli təhsil və təlim sisteminə, bir sözlə, Ərəbistan yarımadasında yerləşən bu ölkənin abu-havasına uyğunlaşmaq, qürbətin acılı-şirinli, enişli-yoxuşlu həyatına alışmaq məcburiyyətində idik. Sadaladığım bütün bu fərqliliklərə, qarşılaşdığımız çətinliklərə baxmayaraq mən, bacım və qardaşım təhsilimizi davam etdirməyə başladıq. Buraya gəldiyimiz ilk gündən ünsiyyətcil olduğum üçün qonşuluqdakı ərəb qızları, həmyaşıdlarım ilə dostlaşmağa başladım. Rəfiqələrim arasında yerlı qızlarla bərabər, livanlı, suriyalı, iraqlı, bəhreynli, misirli qızlar da var idi. Bu dostluqlar mənə ərəb dilinin müxtəlif ölkələrə xas dialektlərini, ləhcələrini öyrənməkdə böyük kömək oldu. Ərəb dilinin qrammatikasına dərindən yiyələnməyimdə mədrəsədəki dil-ədəbiyyat müəlliməm Nədə Əl-Mənsuriyə borcluyam. Sevimli müəllimim Nədə xanım dərsdən əlavə, saatlarla mənimlə məşğul olur, ərəb dilinin incəliklərini öyrədirdi. "Sənəviyyə aemma" adlandırılan orta məktəb təhsilimi bitirdikdən sonra Əcmən Universitetinin "İctimai əlaqələr və media" fakültəsinə daxil oldum. Qeyd edim ki, istər mədrəsə, istərsə də, tələbəlik illərində təhsil aldığım müəssisələrdə aktiv fəaliyyətimlə fərqlənmişəm, dəfələrlə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Təhsil Nazirliyinin, "Ailə və uşaq" fondunun ödülləri, fəxri fərmanları, müxtəlif diplomları ilə mükafatlandırılmışam. Ali təhsilimi başa vurduqdan sonra bir müddət Təhsil Nazirliyində məsləhətçi olaraq çalışdım. 2007-ci ildə Əl-Şarika televiziyasından gələn iş təklifini qəbul edərək "ədəbi-dram verilişləri" redaksiyasında çalışmağa başladım və eyni zamanda, Əbu-Dabi Universitetində magistr təhsilimi davam etdirməyə qərar verdim. 2012-ci ildən bu ali təhsil ocağının beynəlxalq əlaqələr kafedrasında çalışıram.

-Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən baxanda Azərbaycan necə görünür? Sizi bir azərbaycanlı deyil, qeyri-millətin nümayəndəsi zənn etsək, o zaman Əbu-Dabidən baxanda Azərbaycan sizi hansı xüsusiyyətinə görə özünə cəlb edə bilər?


-Bir neçə il öncəyə qədər qarşılaşdığım, təmasda olduğum ərəblərin və digər dövlətlərdən olan əcnəbilərin çoxu əfsuslar olsun ki, "mən Azərbaycandanam" deyəndə ölkəmizi tanımırdılar, Azərbaycan haqqında məlumatları demək olar ki, yox dərəcəsində idi. Lakin sevindirici haldır ki, son illər ölkəmiz Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində tanınır və "Qafqazın incisi" olan Vətənimizə çox böyük maraq var. Yaşadığım ölkədən, Əbu-Dabidən baxanda müsəlman dünyasının tərkib hissəsi olan Azərbaycan Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən, zəngin yeraltı və yerüstü təbii sərvətlərə malik, füsunkar təbiəti, rəngarəng iqlimi, qədim tarixi, mədəniyyəti, maddi-mədəni irsi, ləziz mətbəxi ilə məşhur ölkə kimi görünür. Ümumiyyətlə, ərəb aləmində Azərbaycana fövqəl məhəbbət, rəğbət hissi hakimdir. Sanki, yeni kəşf edilən müsəlman ölkəsi kimi dövlətimizlə maraqlanan, Azərbaycana səfər edən və səfər etmək istəyən ərəblərin sayı demək olar ki, günbəgün artır. Düzünü desəm, hələ ki, heç bir ərəbdən ölkəmiz haqqında mənfi rəy eşitməmişəm. Ölkəmizlə tanış olan ərəblər Azərbaycanı çox bəyəndiklərini rəğbət hissi ilə ifadə edirlər.

-Hər halda iki ölkə arasındakı münasibətlər barədə də məlumatlı olarsınız. Bu gün Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Azərbaycan arasında münasibətlər hansı səviyyədədir? Və bu münasibətləri qaneedici hesab etmək olarmı?

-Hal-hazırda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Azərbaycan arasında qarşılıqlı hörmət və dostluq prinsiplərinə əsaslanan yüksək səviyyəli münasibətlər mövcuddur. İki dövlət arasında siyasi, iqtisadi, ticari, mədəni əlaqələr, ölkə başçılarının qarşılıqlı səfərləri, hökümətlərarası bağlanan sazişlər, investisiyalar, yeni hava yolu xətləri və ələxsus turizm sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi əlaqələrimizin nə dərəcədə möhkəm olmasının bariz nümunəsidir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri istər ikitərəfli formatda, istərsə də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi məsələsində Azərbaycanın ədalətli mövqeyini davamlı şəkildə dəstəkləyir. Dəfələrlə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezident sarayında və Beynəlxalq Qırmızı Aypara Cəmiyyətində Qarabağda baş verən qanlı hadisələri, erməni terrorçularının günahsız azərbaycanlılara qarşı törətdikləri tükürpədici cinayətləri əks etdirən foto sərgilər təşkil edilib, ölkə televiziyalarında münaqişənin gerçək mahiyyətindən bəhs edən verilişlər, sənədli filmlər nümayiş olunub. Hər il Ramazan ayında, 20 yanvar, 26 fevral tarixlərində, paytaxt Əbu-Dabinin məşhur Şeyx Zayed məscidində və digər əmirliklərin ən iri məscidlərində şəhidlərimizin ruhuna dualar oxunur, ehsanlar verilir.

Bildiyiniz kimi, son illər Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən gələn turistlərin sayı ilbəil artır. Bu ölkədən olan böyük turist axını Azərbaycanın turizm sektorunun inkişafına xüsusi təkan verməklə yanaşı, ikitərəfli əlaqələrə də müsbət təsir edir. "Fly Dubai", "Air Arabia" və dünyanın ən yaxşı hava yolları beşliyinə daxil olan "Etihad Airways" aviaşirkətləri Əbu-Dabi, Dubay, Şarca şəhərlərindən ölkəmizə birbaşa reyslər təşkil edirlər. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində keçirilən müxtəlif idman yarışlarına, dünyanın ən nüfuzlu beynəlxalq sərgilərinə ölkəmiz daima dəvət olunur. Azərbaycan istehsalı olan məhsullar "Gulfood" və "WOP Dubai" kənd təsərrüfatı malları sərgilərində nümayiş edilir, yüz minlərlə ziyarətçi qəbul edən "Şeyx Zayed İrsi" festivalında ölkəmiz iri pavilyonla təmsil olunur. Bu yaxınlarda Dubay şəhərində keçirilən dünya miqyasında ən iri və nüfuzlu beynəlxalq sərgi tədbirlərindən biri hesab edilən "Arabian Travel Market-2019" turizm sərgisində uğurlu iştirakımızı qeyd etmək yerinə düşər. Diqqətinizə çatdırım ki, 86 ölkənin iştirak etdiyi "Arabian Travel Market-2019" turizm sərgisi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin vitse-prezidenti, Dubayın Baş naziri və hökmdarı Məhəmməd bin Rəşid Al-Maktumun himayəsi altında keçirilirdi. İki dost ölkə arasında qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ilə bağlı görülən tədbirlər nəticəsində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində ölkəmizin Ticarət Nümayəndəliyi, İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən yaradılmış Azərbaycan Ticarət Evi, BƏƏ-Azərbaycan Ticarət Məclisi, Dubay Ticarət Palatasının beynəlxalq nümayəndəliyi isə, Bakıda fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, ölkəmiz "EXPO 2020 Dubai" ümumdünya sərgisində də iştirak edəcək. Göründüyü kimi, Azərbaycan ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında çoxtərəfli və ikitərəfli əlaqələr yüksək templə inkişaf edir.

Süleyman İsmayılbəyli

Ardı növbəti sayımızda
Avstriyanı dünyada tanıdan azərbaycanlıFərid Əzizov: “Azərbaycan damarlarımda axan qanım, canımdır"

35 yaşı var, Bakıda doğulub. Karate üzrə 5 qat Dünya, 3 qat Avropa, 7 qat Respublika çempionu, "Qara kəmər" sahibi, ixtisasca jurnalistdir.

2009-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 2005-ci ildə hərbi xidməti başa vurduqdan sonra "Çağrı İctimai Birliyi"ni təsis edib. 2009-cu ildə təsis etdiyi Xeyriyyə cəmiyyəti "NETTY 2009" Milli internet mükafatının nominantı olub. Xeyriyyə cəmiyyəti həmin il "Azərbaycan İnternet Formu"nun təsis etdiyi Millinet mükafatının qalibi olub. 2009-cu ildə təhsilini bitirdikdən sonra müxtəlif qəzet və jurnallarda müxbir kimi fəaliyyət göstərib. 2010-2011 ci illərdə "Qurtuluş media şirkəti"ndə efir direktoru vəzifəsində çalışıb. 2013-cü ildə "Kral Media Group" şirkətini təsis edib. 2008-2017-ci illərdə Azərbaycanda keçirilən respublika turnirlərində iştirak edərək karate üzrə respublika çempionu olub. Karate üzrə 3-cü dan "qara kəmər" sahibidir. 2018-ci ildən Avstriyada fəaliyyət göstərən Avstriya Azərbaycan diasporasının sədridir. Bunlarla yanaşı, 2005-ci ildən bu günə qədər ictimai işlərdə fəal üzv olaraq yaxından iştirak etməkdədir.

Fərid Heydər oğlu Əzizov haqqında Vikipediyada bu məlumatları əldə edə bildik. Avropadakı dostlarımızdan öyrəndik ki, F.Əzizov Avstriyaya köçəndən bəri Azərbaycan həqiqətlərini Avropada yaymağa başlayıb. Edilən müxtəlif təzyiq və təhdidlərə baxmayaraq vətən, azərbaycançılıq sevgisi onu yolundan çəkindirməyib. Bu gün də o yolda inamla addımlayır. Azərbaycan mediası ondan çox yazmayıb, çoxu onun Avstriyadakı fəaliyyətindən xəbərsizdir. Çünki o xalqına medanın gündəmini zəbt etmək üçün xidmət etmir. Amma bir neçə gün öncə Ukraynada 32 ölkənin iştirakı ilə keçirilən Kempo-Karate və Kobudo növləri üzrə növbəti dünya çempionatında aktivinə iki qızıl və bir bürünc medal daxil edən F.Əzizov “Azərycanlı diaspor sədri dünya çempionu oldu” başlığı ilə Azərbaycan mediasının gündəmini zəbt etdi.
Avstriyanı dünyada tanıdan azərbaycanlı
Marağımız onunla əlaqə yaratmağımızla nəticələndi. Beləcə, Karate üzrə 5 qat Dünya, 3 qat Avropa, 7 qat ölkə çempionu, diaspora sədri F.Əzizov Avrasiya.net-in həmsöhbəti oldu.

Dediyinə görə, məktəbdə oxuduğu illərdə çox nadinclik edib. Atası ilk dəfə onu Cəlaləddin Naxçıvanskı adına Şahmat məktəbinə yazdırıb, ailəsi onu şahmatçı görmək istəyirdi. Sonradan valideynləri onda şahmata həvəs göstərmədiyini görüb idmanın başqa növünə - Karatenin sirlərini öyrənməyə yönləndirdilər.

- Uşaqlıq vaxtlarında Vandam, Bruslinin çəkildiyi filimlər baxa-baxa böyüdük. Böyüyəndə onlar kimi olmağı xəyal edirdik. Təbii ki, bu uşaqlıq arzuları idi... İllər ötdü, mən onlar kimi olmasam da, özüm kimi olmağı bacardım. Uşaqlığımız müharibə illərinə təsadüf edirdi. Qarabağ müharibəsinin qızğın zamanlarında atamdan vətəni sevməyi öyrəndim. Atamdan daima “Azərbaycan sənin canındır, qanındır, onu qorumalısan, daima onun adını uca tutmalısan” sözlərini eşidirdim...

- Nə vaxtdan Avstriyaya göçmüsən?


- Artıq bir neçə ildir ki, Avstriya respublikasında yaşayıram, burada idmanla məşğulam. İlk gəldiyim günlərdən insanlardan maraqlanırdım ki, azərbaycanlılar burada vətəni tanıtmaq üçün nə işlər görürlər. Aldığım cavablar mənim üçün qənaətbəxş deyildi. Çünki Azərbaycanımızın zəngin tarixi, mədəni irsi, dövlətçiliyi dünyaya örnək ola bilər. Bəzi xalqlar bizdən mədəniyyətimizi öyrənib öz övladlarına öyrədə, o mədəniyyətlə böyüdə bilərlər. Səmimi deyim, idmançı olduğum üçün bir çox Avropa ölkələrində olmuşam amma heç birində Azərbaycanda insanların bir-birinə olan hörmətini, qonaqpərvərliyini, müdrikliyini görmədim. Biz tarixi ənənələrimizi, zənginliklərimizin qədrini bilməliyik, onları qoruyub saxlamalıyıq, yaşatmalıyıq və övladlarımıza tariximizi, soy kökümüzü anlatmalıyıq. Eyni zamanda dünyaya yaymalıyıq.

- Avstriyada ilk olaraq hansı sahədə fəaliyyətə başladın?

- İdman sahəsində. Mənim məşq edib döyüşdüyüm Kempo-Ryu Karate növü bu ölkədə çoxda yayılmamışdı. Mən bu idman növünə daha da bağlandım və özümü, ən əsası Azərbaycanımı tanıtdırmaq üçün əlimə böyük şans düşdü. Bu şansdan lazımı qədər istifadə etdim və düşünürəm ki, uğurlu alındı. Avstriya respublikasına Kempo-Ryu Karate növündən tarixdə ilk qızıl medalı mən gətirdim. Mənim üçün bu çox şərəfli idi. Qürür hissi ilə deyirəm ki, Avstriya respublikasına Kempo Karate növündə ilk qızıl medal gətirən mən azərbaycanlıyam. Beynəlxalq yarışlardan qələbə ilə döndükdən sonra məni bütün mötəbər idman tədbirlərinə şərəf müsafiri kimi dəvət edirdilər və mən isə ora üç rəngli Azərbaycan bayrağı ilə gedirdim. Fəxr hissi ilə Azərbaycan deyirdim. Şərəf müsafiri kimi dəvət olunduğum tədbirlərdə möhtəbər qonaqlara Qarabağdan, Xocalıdan, ermənilərin işğalçılıq siyasətindən danışıram. Qarabağdan danışdıqca insanlarda Azərbaycana qarşı olan maraq artır, həqiqətləri aşa düşürlər, bu da mənə gələcək yarışlarda uğur qazanmaq üçün daha bir güc qüvvət verir.

- Bəs diaspor quruculuğundakı fəaliyyətinə nə zaman başladın?

- Burada diaspora quruculuğumuz çox qəribə bir təsadüf nəticəsində başladı. Ölkənin boks turnirində fəxri qonaq kimi dəvət almışdım. Şəhər meriyası ilə söhbət edəndə mənim azərbaycanlı olduğumu öyrəndi və gülümsəyərək dedi ki, ilk azərbaycanlısan ki, səni tanıdım. Soruşdum ki, Azərbaycanı tanıyırsız, dedi bəli: “Amma azərbaycanlıların burada çox az olduğunu bilirəm heç bir ictimai fəaliyyətləri yoxdur”. Mən isə bu barədə fikirləşəcəyimi və gələn görüşümüzə qədər Avstriyada nüfuzlu bir diaspora quracağımızı söz verdim. O gündən başladıq bir neçə şəxslərlə görüşməyə. Salzburg şəhərində yaşayan sayılıb, seçilən Xalid bəylə görüşdük, bu fikir barədə danışdıq və fəaliyyətə başladıq.

- Sənin bu uğurların Avstriya hökuməti, səfirliyimiz tərəfindən necə qarşılandı. Yəni sənə maraq artdımı...

- Avstriya respublikasından və Azərbaycanın buradakı nümayəndələrindən çox razıyam, onlar daima mənim uğurlarıma sevinib və əllərindən gələn dəstəyi verirlər. Avstriya tərəfindən diasporamıza böyük dəstək var və daima keçirtdiyimiz tədbirlərdə Avstriya rəsimləri iştirak edir bu da bizi sevindirir. Bu ilin fevral ayında Xocalı soyqırımının 27 ci il dönümü ərəfəsində bir sıra silsilə tədbirlərimiz oldu.Vyana şəhərində Xalq rəssamı Əşrəf Heybətovun “Xocalı bir rəssamın gözü ilə” müəllif sərgimiz keçrildi. Tədbirdə Avropanın, o cümlədən ölkəmizdən parlament nümayəndələri də iştirak etdilər.
Avstriyanı dünyada tanıdan azərbaycanlı
- Maraqlıdır Avstriyada sənə qədər Azərbaycanı təmsil edən bir diaspor təşkilatı yoxuydumu?

- Heç bir kəsin haqqına girmək olmaz, bəli, Avstriyada diaspora var idi. Amma onların işi yalnız ildə bir dəfə Xocalı soyqırımı anım tədbirini keçirtmək idi. Bizim diasporamız yarandığı gündən bu yana hər ay Azərbaycan, onun milli adət ənənəsi, milli mənəviyatı ilə bağlı silsilə tədbirlər keçirir. Azərbaycanın tarix boyu başına gətrilən bəlalar beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılır. Biz təkcə bir gün deyil, hər gün Azərbaycan üçün yaşayırıq.

- Müxtəlif ölkələrdə yarışlarda olmusan, bir azərbaycanlının Avstriya bayrağını qaldırması sənə hansı hissləri yaşadıb?

- Mən idmançıyam, təmsil olunduğum ölkənin bayrağını qaldırmalıyam. Ancaq bu daimi deyil, nə zamansa idmandan gedə bilərəm, karyeramı başa vuraram, yarışlara qatılmaram, o zaman Avstriyanın da bayrağını qaldırmayacam. Amma Azərbaycan mənim canım, qanımdır, vətənimdir, o həmişə qəlbimdədir. Yaxşı bir hal da ondadır ki, Avstriyada məşhurlaşmağım, qəbul olunmağım Azərbaycanı burada tanıtmağıma böyük imkanlar, yollar açır. Avstriya bayrağını beynəlxalq arenada qaldırmağım Azərbaycan üçün, Azərbaycan haqqında danışmağıma gözəl şans verir.

- Şagirdlərin arasında erməni uşaqları varmı?

- Heç bir halda erməniyə nə salam verərəm, nə də onlara öz idmanın sirlərini öyrədərəm. Milyonlar versələr belə bir erməni övladının müəllimi olmaram. Ermənilər tarix boyu bizim millətin humanistliyindən istifadə edib onun başına bəlalar gətiriblər. Düşünürəm ki, ermənini özünə dost bilən azərbaycanlı Azərbaycanın minlərlə şəhidinə xəyanət etmiş olur.
Avstriyanı dünyada tanıdan azərbaycanlı
- Avstriyada Qarabağ, Azərbaycan həqiqətlərini yaymaq üçün daha nələr edilməlidir …

- Nəinki Avstriyada, bütün dünyada Azərbaycan həqiqətlərini yaymaq vacibdir. Təbliğatımızı gücləndirməliyik, ideoloji iş aparmalıyıq. Açığı, hələki bu yöndə çox arxadayıq. Avstriyada yaşayan insana Qarabağ haqqında danışdıqdan sonra ona öz dilində olan kitablar, filmlər təqdim olunmalıdır ki, oxuyub daha da çox məlumat əldə edə bilsin. Əfsuslar olsun ki, bizim diasporalar hazırda bu baza ilə çox da təmin olunmur.

- Avstriyada sənin uğurlarına qısqanclıqla yanaşanların olduğuna şübhə yoxdur…

- Allah şahidimdir ki, mən yarışlarda təkcə öz adıma görə vuruşmuram, mənim qələbə əzimim, qalib olma səbəbi Azərbaycanımın adını uca tutmağdır. Bəli, biz erməni və erməni xislətli insanlarla mübarizə aparırıq. Diaspora işi bir informasiya müharibəsidir müasir dövrdə hansı diaspora güclüdürsə, o öz sözünü, öz fikrini hər yerdə deyə biləcək. İçimizdə olan bəzi erməni xislətli insanlar bizim uğurlarımıza ləkə salmaq niyyəti ilə müxtəlif çirkin kampaniyalar aparırlar. Allahın iradəsi ilə yenə özləri xar olurlar.

- Azərbaycanın milli maraqlarını daha yüksək səviyyədə qorumaq üçün hansı planlar üzərində fikirləşirsən.

- Bu yaxınlarda Avstriya respublikasında Azərbaycan Evinin açlışını planlaşdırırıq. Burda mütəmadi olaraq Azərbaycandan gələcək qonaqların iştirakı ilə mədəni və maarifləndirici proqramlarla çıxış etməyi düşünürük. Azərbaycan Evinin açlışından sonra həftədə bir gün olmaqla Azərbaycanın tarixi filmlərinin nümayişini, bu filmlərdə Qarabağ həqiqətlərini izləyicilərin diqqətinə çatdırmağı planlaşdırmışıq. Bir sözlə Azərbaycanı Azərbaycan Evində Avstriya vətəndaşlarına tanıdacağıq.
Avstriyanı dünyada tanıdan azərbaycanlı


Nail Çələbi: “Türk dövlətlərinin birliyi üçün Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkiyə öndər olmalıdır” Türk Dünyası Parlamentlər Birliyinin rəhbəri Nail Çələbinin ONA-nın Türkiyə bürosuna müsahibəsi

- Nail bəy, “Avropa İttifaqı kimi Türk Birliyi olsaydı, Türkiyə bu qədər yalnız olmazdı” deyirsiniz. Türk Birliyi modelini necə görürsünüz? Sizcə, bu birlikdə Azərbaycan əhəmiyyətli rol oynaya bilərmi?

- ABŞ, Rusiya və Çinin “qlobal siyasəti”nin təzyiqi altında olan birlik və ittifaqlar gündən-günə zəifləyir. Avropa İttifaqı qlobal güclər qarşısında zəiflədiyini görüncə, öz ordusunu qurmağı planlayır. Avropa İttifaqının ordu ideyası NATO-nun gələcəyinə kölgə salır, Asiyada tarazlıqlar pozulur, Rusiya və Çin bölgəni əhatə edən iki qütb halını alır.

Həqiqi dostumuz Azərbaycan tale ortağımız, soydaşımız, arxamızdır. Ata vətənimiz Orta Asiyanın işğalından bu günə qədər biz türklər, Azərbaycan türkləri, digər soydaşlarımız çox acılar yaşadıq, işğallara məruz qaldıq. Tarixdə yaşadıqlarımıza nəzər salsaq, birlik və bərabərliyimizi daha da möhkəmləndirsək, həmrəy olsaq, dostun da, düşmənin də heyran qalacağı yeni strategiyalar, planlar, variantlar ortaya qoya bilərik.

Avropa İttifaqına alternativ Türk Dövlətləri Birliyi qurmalıyıq. Bu, türk xalqları üçün vazkeçilməz hədəf olmalıdır. Çünki biz türk xalqları olaraq yeni bir donəmin xaricindəyik. SSRİ-nin dağılmasından sonra 25-28 illik qısa bir müddətdə müstəqilliyini qazanmış türk dövlətləri üçün yeni variantlar və strategiyalar yaratmaqda Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkiyə öndər ölkələr olmalı və Türk Dövlətləri Birliyini həyata keçirməlidir. Biz bu məsələdə prinsipial olmalı, qorxmamalı və lazımi tədbirləri görməliyik.

- Avropa İttifaqı laxlayır. İqtisadi birlik olmadan türk xalqlarının mədəniyyətlərarası və mənəvi birliyi davamlı ola bilərmi?

- Avropa İttifaqı gərgin günlər yaşayır. İngiltərə ayrılma ərəfəsindədir, görünən budur ki, Avropa İttifaqının bütün yükünü Almaniya öz üzərinə götürür. Bəzi bölgə ölkələrinin “Türkiyə soydaşlarından mümkün qədər uzaq olsun” siyasəti ilə Türkiyənin ayağının altını qazmaq, sarsıtmaq niyyətləri var. Və bütün qüvvələri ilə bu siyasət üçün bacardıqlarını edirlər. Ona görə də zamanımız çox dardır, hərəkətə keçməliyik. Türk xalqlarının mənəvi oyanışına əsaslanaraq “mənəvi yenilənmə” proqramının yeni elementlərini müəyyənləşdirib bu birliyi yaratmalıyıq.

Türk dünyasının təbii sərvətlərinin istehsalı, istifadəsi və satışında ortaq siyasəti olmalıdır. Ortaq texnologiya və elmi layihələrini inkişaf etdirməlidir. Ortaq kosmos, aviasiya və avtomobil istehsal müəssisələri yaradılmalıdır. Asiya və Türkiyə coğrafiyasında qarşılıqlı evlənmələr və əhali artımı dəstəklənməlidir. Çünki türklər çox böyük coğrafiyada yaşamalarına rəğmən, bu bölgələrdə yetəri qədər deyillər. Ortaq müdafiə mövzusunda hərbi işbirliyimiz və müdafiə sahəsi mükəmməl olmalıdır.

Demokratiyanı rəhbər tutaraq və inkişaf etdirərək türk dövlətləri arasında idarəçilik fərqlərini də minimuma endirməliyik. Təhsil sahəsində də əməkdaşlıq yolu ilə elm və araşdırma fərqlərini azaltmalıyıq. Universitetlərarası ortaq elmi layihələri və bununla yanaşı, tələbə mübadiləsi proqramlarını genişləndirməliyik. Qadın, uşaq, qoca, əlil və digər təbəqələrə sosial xidmətlərin, insan haqlarının inkişafı istiqamətində də ortaq layihələrimiz olmalıdır. Eyni soy mənsublarının tarixdəki münaqişələrini və incikliklərini sevgi dili ilə ortadan qaldırmalıyıq. Ortaq dəyər və nişanələrimizin istifadəsini yayğınlaşdırmalıyıq. Bu birliyin qurulmasına mədəni, iqtisadi və sosial xidmət sahələri öncüllük etməlidir.

XXI əsr dövlətlərin vətəndaşlarını ən yüksək səviyyədə rifaha çıxarma, fundamental dəyərləri inkişaf etdirməklə rifah dövləti qurma, yaşatma və inkişaf etdirmə dövrüdür. Biz bu dövrü dəyərləndirməyi bacarmalıyıq.

- 2016-cı ildən Türk Dünyası Parlamentlər Birliyinə rəhbərlik edirsiniz. Birliyin hansı fəaliyyətləri var?

- Türk Dünyası Parlamentlər Birliyi 2013-cü ildə türk dövlətləri və türk muxtar bölgələrindən olan millət vəkilləri arasındakı ünsiyyəti gücləndirmək məqsədilə yaradılıb. Hədəfimiz dövlət quruluşları və özəl sektor olaraq layihələr yürütmək, rəsmi qurumlardan kənar sahələrdə olan boşluqları doldurmaq və dövlət rəhbərləri, eləcə də Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən verilən tapşırıqları yerinə yetirmək, ayrıca “könül coğrafiyası” adlandırdığımız Balkan ölkələri, Monqolustan, Əfqanıstan, Pakistan, Tacikstan, bəzi Afrika ölkələri kimi ölkələr və xalqlar arasında qarşılıqlı əlaqələr yaratmaqdır. Birliyimiz türk dünyasındakı qeyri-hökumət təşkilatları arasında türk dövlətlərinin parlamentlərinə üzv və fəxri üzv ola bilən yeganə qurumdur. Fəaliyyətimizdə türk dövlətləri birliyi üçün önəmli ideyaları bizə miras qoyan Ziya Göyalp, İsmayıl Qaspıralı və Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin xidmətlərini örnək bilirik. Atatürkün “dil, inanc, tarix bir körpüdür” fikrinə əsaslanıb köklərimizi öyrənib, fərqli olayların böldüyü tariximizi bütünləşdirmək cəhdlərindəyik.

- Türkiyə parlamentində 21-ci çağırış Trabzon millət vəkili olmusunuz. Türkdilli dövlətlər arasında hansı ölkənin parlament fəaliyyətini örnək hesab edirsiz?

- Türk dilində danışan Ölkələrin Parlamentlər Assambleyası - TÜRKPA türk dünyasının örnək parlament rəhbərlərini bir araya gətirib. TBMM-nin ev sahibliyi etdiyi TÜRKPA Avrasiya ölkələrinin parlament rəhbərlərinin toplantıları ilə və üzv ölkələrin iştirakı ilə hər il reallaşır. Avrasiya Ölkələri Parlament sədrləri təşkilatı TÜRKPA-nın parlament rəhbərlərindən təşkil olunur. Bu örnək parlamentin başçıları Azərbaycan Milli Məclisinin sədri Oqtay Əsədov, Qazaxıstan parlamenti Məclisinin rəhbəri Nurlan Niqmatulin və Qırğız Joqorku Keneşinin (parlament) sədri Dastanbek Cumabekovdur. TÜRKPA baş katibi isə Altınbek Mamayusupovdur.

- Türk Dünyası Parlamentlər Birliyinə üzv olan digər ölkələrin millət vəkillərinin Qarabağla əlaqədar düşüncələri nədir?

- Türk Dünyası Parlamentlər Birliyinə üzv olan digər ölkələrin təmsilçiləri Xocalı qətliamına necə ürək ağrısı ilə yanaşırlarsa, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə də eləcə dərin və həlli mümkün ola bilən problem gözü ilə baxırlar. Azərbaycanın işğalda olan torpaqlarını geri alması üçün hərbi gücünün yetərli qədər olduğuna inanırıq. Amma itkiyə yol vermədən müzakirələr yolu ilə sülh şəraitində torpaqlarını geri ala biləcək siyasi gücünün olduğuna da əminik. Xocalı qətliamı tək azərbaycanlıların deyil, bütün türk dünyasının qəlbində ağır yaradır və bu yaranın tezliklə sağalmasını diləyirik. İstər sülh, istərsə də hərb yolu ilə olsun, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü üçün Türk Dünyası Parlamentlər Birliyi olaraq qardaş ölkəmizin yanındayıq.
Dünya rəssamları arasında yer alan azərbaycanlıSakit Məmmədov: “Rəssamlıq bir enerjidir. Nə qədər dünya, yaşayış, insanlıq var, rəssamlıq da olacaq”

“Azərbaycan brendi” layihəsi çərçivəsində dünya söhrətli rəssamlar arasında yer alan azərbaycanlıdan-Sakit Məmmədovdan danışacağıq. Sakit Məmmədov o azərbaycanlıdır ki, Avropada onun adına marka, orden təsis edilib. Hətta bu günlərdə Türkiyədə istehsal olunan “Dədə Qorqud” pulunun üzərində onun çəkdiyi Dədə Qorqud şəkli çap edilib. Azərbaycanın Xalq rəssamı, YUNESKO və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Avropa Təbii Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü və fəxri professoru, Dünya Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü , Vatikan Geraldika Akademiyasının Qrafı olan Sakit Məmmədovun adı 2018-ci ildə Rusiyanın “Böyük Şəxsiyyətlər” ensiklopediyasına salınıb. Həmvətənimiz Türkiyənin “Qızıl Ulduz” ordeni, Serbiya Kral Akademiyasının mükafatı “Gran pri” və “Qızıl Mələk” medalı, Beynəlxalq Malta ordeninin Zabit xaçı və Kovaler ordeni, Leonardo Da Vinçi və Spitsberq medalı, “Müqəddəs Giorgiy” qızıl medalı, “Qızıl Tac” ordeni, Avropanın “Şərəf” ordeni, “Böyük Cəngavər qızıl ulduzu”, “Beynəlxalq Cəngavərlər İttifaqının Senator Ulduzu”, Dünya Rəssamlıq Akademiyasının təsis etdiyi “İlin Rəssamı” və “Planetin Rəssamı” mükafatları, Rusiyanın nüfuzlu “Minilliyin adamı” mükafatı və s. orden və medallarla təltif olunub. Sakit Məmmədov “Opalizm” üslubun banisi sayılır. Onun əsərlərindən ibarət yeddi kataloq, kitabı çap olunub. Sakit Məmmədovun əsərləri tanınmış muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda qorunub, saxlanılır. ABŞ, Almaniya, İtaliya, Fransa, Türkiyə, Belçika, Rusiya, Çexiya, İsveç, Polşa, Avstriya, Macarıstan və bir sıra ölkələrin qalereyalarında sərgiləri keçirilib. Onun tələbələri də özü ilə bərabər Avropada bir sıra sərgilərə qatılıb.

- Rəssamın əsas işi rənglərlədir. Olubmu ki rənglərin sehrinə düşəsiz?

- Əlbəttə. Elə rənglərin sehrinə düşmüşəm ki, çıxa bilmirəm. O gün mən bu sehrdən çıxaram ki, həmin gün mən özümü dünyadan köçmüş kimi hiss edərəm. O sehrin içinə hər kəsi ki, düşsə, həmin zaman dünya tamamilə düzələr. O zaman biz dünyanı ağ qara deyil, rəngarəng görərik. Həmçinin yuxularımızı rəngarəng görərik.

- Nəzəri olaraq deyilir ki, bütü rənglər ağ rəngdən yaradılıb. Rəssamlıqda bu fikir qəbul edilirmi?

- Əslində, bütün rənglər qara rəngdən törəyib. Çünki kainat ilk olaraq qaranlıq olub. İşıq yaranandan sonra insan bilib ki, ağ var. Biz ağa qaraya nisbətən ağ deyirik. Bəlkə ağdan da çox ağ var. Uşaq belə, ana bətnindən zülmətdən işığa çıxıb. Mənim bütün gördüyünüz rəngarəng əsərlərim qardan və ağdan yaranır. Niyə? Ləkələrdən... Birinci ağ kətanı götürürəm və sonra kömürlə bütün ləklərini qeyd edirəm. Sonradan o qara qırmızıya, göyə və s. çevrilir. Ümumi beynimdə mən bilirəm o ləklər hansı forma alacaq. Dünya iki şeydən ibarətdir. Rəssamlıqda hər şey ləkələrdən ibarətdir, musiqidə isə ritmlərdən. Yaxşı rəssam, pis rəssam ləkəni bilib bilməməsində müəyyən olunur.

- Rəsm əsrlərinin mayası, bünövrəsi nədən ibarətdir?

- Bizdə bünövrə aşağıda deyil, yuxarıdan olmalıdır. Məsələn, şairdən bünövrə yuxarıdan gəlir. Rəssamlıqda da elədir. Mən iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kosmonavt Volonovla görüşdüm. Onun portretini çəkirdim. Ondan soruşdum ki, siz Ayda nə gördüz? O mənə gördüklərini tam danışmadı. Mən ona dedim ki, sizdən də qabaq biz ora uçub qayıdırıq. Həmçinin bildirdim ki, biz də kosmonavtıq. Amma fərqimiz odur ki, siz ildə bir iki dəfə uçursuz, amma biz hər gün kosmosa mənən uçuruq...

- Hər yaradıcı insan çalışır ki, özündən sonra məktəb qoyub getsin. Bilirik ki, bir çox yetirmələriniz var. Rəsmi olaraq hər hansı məktəb, akademiya yaratmaq fikriniz varmı?

- Xeyir. Amma həmin istedadları bir araya toplayacaq Rəssamlıq Evi açmağı düşünürəm. Əslində, Allah o uşaqlara istedad verməsə, mənim məktəbim nəyə lazım? Hər şey birinci onlardan asılıdır. Elə uşaq gəlir ki, görürəm onun gözlərində istedad parıldayır. Ona görə mən istedadlı uşaqları götürürəm. Yəni mənim orda heç bir rolum yoxdur. Rəssamlıq öyrədilmir, öyrənilir. O uşaq məndən, ondan bundan bir az bir az öyrənməlidir. Hər kəsin kainata bir cür baxışı var. Mən necə kimsəni məcbur edə bilərəm ki, siz bunu belə görün. Ona görə mən belə başa düşürəm ki, insan özü öyrənir. Rəssamlıq bir enerjidir. Nə qədər dünya, yaşayış, insanlıq var, rəssamlıq da olacaq.

- Sizin bütün əsrlərinizdə müsbət enerji, xoş əhval var. Belə başa düşülür ki, ancaq əhvalınız olanda rəsm çəkirsiz?

- Mən dərdi içimdə çəkirəm. Amma kətana çəkmirəm. Çünki onsuz da insanların problemi var. İnsanlara sevgidən doğan əsərlər bəxş etmək lazımdır.

- Siz kosmik ünsiyyətə inanırsızmı? Yəni sizdə elə bir an olurmu ki, özünüzdə bilmədən mənən hansısa yüksəkliyə qalxasız?

- Kainatin yaradılışını dərindən dərk etməyə çalışan insanlar namaz qılarkən mənəvi olaraq fəzaya yüksələ bilirlər. Rəssamlıq da elədir ki, bir anlıq özün də bilmədən kosmik fəzaya gedirsən. Istəyəndə isə gedə bilmirsən. Bəzən ola bilər səsli küylü yerdə ola bilirsən, amma bir anlığa özün də bilmədən bu vəziyyətə düşürsən. Məsələn, mən çəkilib kənardan Yer kürəsinə baxa bilirəm. Bunu təsəvvürünə gətirirsən və yaşayırsan. İnsan beyninin çox az hissəsini işlədir. Ancaq Nizami, Nəsimi və digər dahilər tərki dünya ola bilib. O dövrdə onlar o cür qəzəlləri elə belə yaza bilməzdilər. O olmasa yarada bilməzlər. Dünyada bundan gözəl bir şey yoxdur. Bunun tərifi, düsturu yoxdur. O necə olur bilmirəm...
Mən hər zaman şəkli çəkməyə “Bismillah”la, yəni Allahın adını deməklə başlayıram. Əsl rəssamlıq odur ki, sənin şəkil çəkmək içindən gəlməlidir. Təsəvvür edin, emalatxanaya gəlirsən. Ağ kətan və bir də özün olursan... Sonra elə bilirəm ki, heç zaman dadmadığım qidanı qəbul edəcəm. Təsəvvür edin ki, susundan yanan adama su verirsən. Bu zaman işdən inanılmaz şəkildə zövq alırsan. İsan professional olanda, onun ruhu ortaya çıxır. Ruh da şəxsiyyəti üzə çıxarır. Əgər insan şəxsiyyət olmursa, demək o, faydasız ömür yaşayır.

- Hər bir rəssamın bir idealı olur. Siz necə, idealınız olan əsəri çəkmisinsizmi?

- Mən gözəl xanımları və ağıllı kişilərin əsərlərini yaradıram. Lakin əsərlərimdə gözəl xanımlar üstünlük təşkil edir.

- Siz Papanın da portretini çəkmisiniz. Necə oldu ki, onun portretini çəkmək sizə təklif olundu?

- Papanın portretini çəkmək üçün bir fransız, bir belçikalı rəssam və məni çağırmışlar. Belə oldu ki, Papanın şəklini çəkmək mənə həvalə olundu. Əsərdə Papanın masasının üzərində dörd müqəddəs kitabı, döşəmədə isə Qarabağ xalçasını təsvir etdim. Mən çalışdım ki, bu əsər bizim dövlətimiz adından Vatikanda təqdim olunsun. Və elə də oldu, Prezident İlham Əliyev İtaliyaya səfər edərkən Vatikanda məhz bu əsəri təqdim etdi. Hazırda əsər Vatikan muzeyindədir.

- Bildiyimiz kimi, 2016-cı ildə İngiltərə Kraliçasının 90 illik yubileyində olmusunuz və ona “Cıdır düzü” adlı əsərinizi hədiyyə etmisiniz. Maraqlıdır ki, Kraliçanın sizin əsərə münasibəti necə oldu?

- Protokoola görə 10 dəqiqə nəzərdə tutulan görüş 30 dəqiqə çəkdi. Kraliça bu əsərə təxminən 5 dəqiqə tamaşa etdi. Sonra o mənə dedi ki, bu Polo oyunudur. Mən isə cavab verdim: “ xeyir bu Polo deyil, Çövkən oyundur və XII əsrdə Qarabağda yaranıb”. Görüşdə Xarı bülbüldən, Qarabağ atlarından, Qarabağ xalçasından və s. danışdım.
Ümumiyyətlə, əsər Kraliçanın çox xoşuna gəldi və hisslərini belə ifadə rtdi: “Bu gün mənim üçün çox gözəl bir gün oldu, mən çox sevindim”. Sonra göstəriş verdi ki, əsər Vinzer Sarayından asılsın.

- Bizim əsas məqsədimiz odur ki, gənclərimiz sizin kimi insanların mesajlarını alsınlar. Sizcə, bu gün Azərbaycan gənci necə olmalıdır?


- Əvvəla, Allah dünyanı, insanı ədalətli yaradıb və Allah üçün millət yoxdur. Allah üçün insan var. Ona görə də Allah istedadı bəşəriyyətə verir. Necə Allah öz peyğəmbərini göndərdi ki, onun kəlamının insanlara çatdırsın. Ona görə də Allah rəng duyumunu rəssamının əli ilə çatdırır. İkincisi, Leonado da Vinçi, Rembrandt van Reyn və s. kimi məşhur rəssamlar Yer kürəsinə xidmət ediblər. Ona görə də onlar öz yaşadıqları yerdən çox-çox böyükdürlər. Biz də onlardan bəhrələnmişik. Belə ki, mənim mesajım tək azərbaycanlılara deyil, bütün dünya insanlarınadır. Məsələlərə ümumbəşəri yanaşmaq lazımdır. Bu dövlət qram-qram qurulub. Məqsəd odur ki, Azərbaycanımızı, doğulduğumuz yeri sevək və tanıdaq. Mən Azərbaycanı ona görə sevirəm ki, mənə ruh burada verilib. Qəribədir ki, bütün mənalı yuxularımı məhz doğulduğum evdə görürəm. Demək ki, ruh orda verilib. Ruhun da yuxu ilə bağlılığı var. Ona görə də Vətəni ən azından sənə verilən ruha görə sevməlisən. Allah iki şeyi insana verir: müqəddəs ruh və istedad. Hamının istedadı var, sadəcə ondan istifadə etmək lazımdır. Mən elə başa düşürəm ki, mesaj o ola bilər ki, dünyamız qorumalıyıq. Çünki tək Azərbaycan qorusaq, dünya dağılsa xəbərimizi olmayacaq. Dünya dağısa biz də onun içində dağılacağıq. Ona görə də bəşəriyyətə mesaj budur: dünyanı qoruyaq ki, bizə ruh verilən məkanı da qoruya bilək.

- Bəzən tanınmış insanlara xaricdə Azərbaycanın təbliğatını necə aparması ilə bağlı sual veririk. Amma sizdə fərqlidir, yəni sizin adınız, şöhrətiniz elə brenddir, təbliğatdır...

- Portuqaliyada 650 rəssamın iştirakı ilə sərgi keçirilirdi. Bu rəssamlardan üçün qalib seçildi, onlardan da bir mən oldum. Orada bizim ölkəmizin adının çəkilməsi mənim üçün böyük fəxrdir.
Dünya rəssamları qardaşdır. Bir rəssam kimi mənim üçün sərhəd yoxdur. Yeri gəlmişkən, iki nəfər portuqaliyalı fotoqraf “Sərhədsiz dünya” adlı film çəkirdilər. Onlar bütün dünyanı gəzirdilər. Azərbaycanda olanda biz onlara yüksək səviyyədə qonaqpərvərlik göstərdik. Azərbaycanın gəzməli, görməli yerlərinə onları apardım. Portuqaliyada filim təqdimatında Azərbaycan haqqında məlumat verildi və görüntülər veriləndə hamı şoka düşdü. Hətta Tahir Salahovun gözləri yaşardı.
Mənə yüz dəfə artıq maaş da versələr mən gedib başqa ölkədə yaşamaram. Deyirlər, gəzməyə qərib ölkə, ölməyə vətən yaxdır. Ölməyə yox, ümumiyyətlə, yaşmağa vətən yaxşıdır. Vətən yaşamaq üçündür. Allah insana ölümsüzlüyü sənəti, istedadı ilə verir. O insanlar ölümsüz olurlar. Ona görə də Nizamimiz, Füzulimiz, Nəsimimiz ölümsüzdürlər və daim yaşayırlar. Nə qədər dünya var, Azərbaycan var, onlar da yaşayacaqlar.
Azərbaycanın adını bizlər uca etməliyik. Azərbaycan adı damarımızdan axan qan kimi bizim ürəyimizdə olsun. Ən böyük xəstəliyimiz elə Azərbaycan olsun.

Qeyd: İnsan kapitalının üzərində brendləşməyə xidmət edən “Azərbaycan brendi” (Brand of Azerbaijan) layihəsi Prezident yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının üzvü Nərgiz Xələf və Diaspor Fəaliyyətinə Jurnalistlərin Dəstəyi İctimai Birliyinin sədri Fuad Hüseynzadə tərəfindən könüllü olaraq icra edilir.

Devizi “Azərbaycanın brendi onun insanıdır” (The Brand of Azerbaijan is a human) olan layihənin məqsədi insan kapitalı faktorunu önə çəkmək, müxtəlif sahələrdə uğur əldə edib dünyaya səs salan azərbaycanlıları yerli və xarici ictimaiyyətin nəzərinə çatdırmaqdır.
Hər gün erməni əsgərlər öldürülməlidir - Millət vəkiliAvrasiya.net deputat, BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyevin Musavat.com-a müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq istiqamətində atdığı addımları necə dəyərləndirmək olar? Dünyanın aparıcı təşkilatı ilə əməkdaşlığın perspektivləri barədə nə deyə bilərsiniz?

- Əlbəttə, biz Avropa ilə əməkdaşlıq etməliyik. Hətta Rusiyanın özü də Avropa ilə əməkdaşlığa can atır. Biz görürük ki, Avropanın tətbiq etdiyi sanksiyalardan Rusiya nə qədər pəjmürdə olur və buna öz etirazını bildirir. Digər tərəfdən, bizim əsas valyuta gəlirlərimiz Avropanın hesabınadır. Yəni biz neftimizi və qazımızı İsrailə və Avropa ölkələrinə satırıq. İsrail Yaxın Şərqdə yerləşsə də, özünü bir Avropa dövləti hesab edir, hətta Avropa Çempionatına qatılır, bir Qərb dövləti olaraq qəbul olunur. Rusiya özü də enerjidaşıyıcılarını Avropa bazarına çıxarır. Buna görə də Avropa ilə münasibətlərimizin yaxşı olması məqsədəmüvafiqdir. Bundan başqa, Avropa demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu prosesində böyük uğurlara imza atıb. Azərbaycan bundan xeyli dərəcədə faydalanmalıdır. Yəni onlar insan haqları, qanunun aliliyi ilə bağlı ali dəyərləri mənimsəyib. Bu baxımdan onların təcrübəsindən öyrənməliyik və öyrənməli olduğumuz çox şey var.

- Bu əməkdaşlığın riskli tərəfləri varmı?

- Azərbaycan Qərbə inteqrasiya yolu tutmayıb. Yəni imzalanacaq saziş də Azərbaycanın Qərbə inteqrasiya olunması istiqamətində hansısa bir addım deyil. Amma mən hesab edirəm ki, Azərbaycan seçim etməlidir, zaman çoxdan gəlib çatıb. Azərbaycan Qoşulmama Hərəkarından imtina etməli, Rusiya ilə danışıqlara başlamalıdır. Əgər Rusiya Qarabağın azad olunması istiqamətində bizə dəstək verəcəksə, o zaman Azərbaycan Avrasiya İqtisadi Birliyinə və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına üzv ola bilər, təbii, əgər Rusiya bunu istəyirsə...

- Söhbətimiz atəşkəsin 25 illiyinə təsadüf edir. Yeri gəlmişkən, bu günlərdə sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov da Azərbaycanın Ermənistanla deyil, məhz Rusiya ilə danışıqlar aparması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Əvvəllər siz belə təkliflə dəfələrlə çıxış etmişdiniz...

- Tamamilə doğrudur. Əgər Rusiya rəsmiləri gəlib İrəvanda rəsmən deyirlərsə ki, Ermənistan bizim forpostumuzdur və prezident qarışıq, heç kim buna etiraz etmirsə, deməli, onlar da Rusiyanın forpostu olduqlarını qəbul edirlər. Biz də bunu daim deyirik ki, Ermənistan Rusiyanın forpostudur. Əgər Rusiyanın forpostudursa, Dağlıq Qarabağ məsələsində necə müstəqil qərar qəbul edə bilər? Əgər müstəqil qərar qəbul etmək səlahiyyəti yoxdursa, onunla danışıq aparmağın nə mənası var? Azərbaycan rəsmiləri də, biz də vaxtaşırı deyirik ki, Ermənistan həyati mənafeləri bu münaqişəni Azərbaycanla tez bir zamanda tənzimləməyi tələb edir, Ermənistanın iqtisadi inkişafı Azərbaycanla yaxşı münasibətlərin qurulmasından keçir, yalnız bu halda Ermənistan regional layihələrə, kommunikasiya xətlərinə qoşula bilər və s. Siz elə bilirsiniz ki, Ermənistandakı siyasətçilər bunu başa düşmür? Gözəl başa düşürlər.

Amma onlar erməni xalqına deyə bilməzlər ki, biz də başa düşürük, Azərbaycan xalqı ilə barışmalıyıq, amma Azərbaycanla barışsaq, bizim başımıza güllə sıxacaqlar. Erməni siyasətçiləri özlərinin təhlükəsizliyi və siyasi karyeraları üçün məcburdurlar özlərini elə göstərsinlər ki, Rusiyanın istədiyini söyləsinlər. Tutaq ki, desinlər Qarabağ müstəqil olmalıdır, yalnız Dağlıq Qarabağın “müstəqilliyinin” qarşılığında biz işğal olunmuş rayonları - Kəlbəcər, Laçın da istisna olmaqla - qaytara bilərik. Ermənilər əslində barışığa və sülhə imkan verməyən mövqeni ona görə sərgiləyirlər ki, bunun Rusiyaya lazım olduğunu anlayırlar. Yəni onlar qanmazlıqdan bu mövqeni sərgiləmirlər. Həm də belə mövqe ortaya qoymaqla xalq qarşısında sifətlərini qoruyub-saxlamaq istəyirlər ki, biz Rusiyanın mövqeyindən çıxış etmirik, öz siyasi mövqeyimiz Dağlıq Qarabağın müstəqil olmasından ibarətdir.

Amma mən sizi tam əmin edirəm ki, erməni siyasətçilərin içərisində Qarabağın müstəqil olmasını istəyən siyasətçilərin 95 faizi həmin mövqenin onların siyasi karyeraları üçün vacibliyini anladıqlarından bu mövqeni sərgiləyirlər. Ona görə də daim demişəm ki, bunu gizlətməyin adı yoxdur, yerli-yersiz “Rusiya bizim qardaşımızdır, dost dövlətdir, vasitəçilikdir” demək... Hələ vasitəçiliyinə görə Rusiyaya təşəkkür də edirik. Bu siyasətə son qoyulmalıdır. Amma Rusiyaya deyilməlidir ki, biz sizinlə həqiqi dost ola, həqiqi maraqlarınızı qoruya bilərik. Bu şərtlə ki, siz problemi həll etməyimizə imkan verməlisiniz. Sizin də maraqlarınız Azərbaycanın Avrasiya İttifaqına üzv olmasından keçirsə, böyük məmnuniyyətlə, qoşulaq. Yaxud KTMT-yə üzv olmaqdırsa, qoşulaq və s. Azərbaycan bunu Rusiya ilə açıq danışmalıdır. Yox, əgər Rusiya desə ki, bizi bu işə qatmayın, yenə də özünü o yerə qoysa ki, nə baş verdiyini guya başa düşmür, “biz sadəcə, vasitəçiyik, dinc yolla bu problemi həll etməyə çalışırıq” desə, “necəsən, özümü qoyum qanmazlığa, atan yansın” siyasəti tutulsa, o halda Azərbaycan qərar verməlidir.

- Məsələn, hansı qərarı?

- O zaman Azərbaycan açıq-açığına qərbyönümlü bir siyasi xətti götürməli, Avroatlantik məkana inteqrasiya xətti yürütməlidir. Mən demirəm ki, biz Rusiyaya müharibə elan etməliyik, onun düşməni olmalıyıq. Yox! İndiki kimi, böyük qonşu dövlətlə əməkdaşlıq davam eləməldir. Amma Azərbaycan açıq-açığına sırf qərbyönümlü, Avrioatlantik məkana inteqrasiya yönümlü addımlar atmalıdır.

- Amma bu da riskli sayılır. Moskvanın sürprizlərini nəzərə alırsınızmı?

- Ən pis variant odur ki, Rusiya Dağlıq Qarabağın “müstəqilliyini” tanıya bilər. Tanısın. Bu, onsuz da heç nəyi dəyişməyəcək. Tanıdı-tanımadı, Dağlıq Qarabağ onsuz da işğal olunub və məskunlaşdırılır. Gücümüz olsa, tanıdı-tanımadı, vurub torpaqlarımızı işğaldan azad edəcəyik. Gücümüz olmayacaqsa da, torpaqların işğal altında tanınmış, yaxud tanınmamış halda qalması heç nəyi dəyişmir. Mən demirəm ki, Avroatlantik məkana inteqrasiya halında Qərbin bütün dairələri Azərbaycana dəstək verəcək. Yox, xristian həmrəyliyinə görə yenə də Ermənistanı dəstəkləyən olacaq. Amma biz Qərbin müəyyən dairələrinin dəstəyini ala bilərik. Bu baxımdan Azərbaycan seçim eləməlidir. Yəni indi davam edən - həm Rusiya, həm Qərblər müəyyən məsafədə dayanmaq siyasəti Qarabağı işğal altında saxlayır, problemin həllinə heç bir töhfə vermir. Neytral siyasət, Qoşulmayanlar Hərəkatında olmaq Qarabağ probleminin həllinə töhfə vermir. Tarix boyu da belə olub. Ölkələr müharibə aparanda özlərinə müttəfiq axtarıblar, bitərəfliklərini elan etməyiblər.

- Türkiyənin hərbi bazalarının Azərbaycanda yerləşdirilməsinə necə baxırsınız?


- Əgər Rusiya ilə danışıqlarımız alınmasa, dediyim kimi, Azərbaycan öz xarici siyasət kursunu kəskin şəkildə dəyişməlidir. Onda Azərbaycan Gürcüstan, Ukrayna kimi, NATO-ya, Avropa Birliyinə üzvlük üçün rəsmi müraciət etməlidir. O müraciətlər olarsa, əlbəttə, NATO üzvü kimi Türkiyənin də gələcəkdə Azərbaycanda hərbi bazasının yaradılması mümkün görünür. Amma indiki halda, açığı, bu, bir az problematikdir. Həm də təəssüf ki, Türkiyənin özünün NATO-dakı aparıcı dövlətlər - Almaniya, Fransa, ABŞ-la münasibətlərində problemlər var. Ankaranın siyasətinə görə Türkiyəni sıxırlar. İkincisi də Azərbaycanın indiki yürütdüyü neytral siyasət ona imkan vermir ki, Türkiyənin burada bazası olsun. Biz Qoşulmayanlar Hərəkatının üzvüyük, Türkiyənin Azərbaycanda hərbi bazası necə ola bilər? Amma Avropaatlantik məkana inteqrasiya xətti tutsaq, əlbəttə, o zaman Türkiyənin burada hərbi bazası da yarana bilər.

- Qüdrət bəy, keçən il Nikol Paşinyan hakimiyyətə gələndə ümidlər var idi ki, “müharibə partiyası”nın üzvü olmayan bu adamın hakimiyyəti dövründə Qarabağla bağlı anlaşma əldə oluna bilər. Amma erməni baş nazir sələflərindən daha çox radikallıq nümayiş etdirməkdədir, hətta bu günlərdə Azərbaycanın Şuşasında Azərbaycan “Yallı”sına oynadı. Belə olan təqdirdə Bakının Qarabağla bağlı siyasəti necə olmalıdır?

- Açıq deyirəm, Paşinyan bilir ki, Moskvanın ona münasibəti birmənalı deyil və qərbyönümlü siyasətçi olduğu üçün Rusiyada ona çox da güvənmirlər. Ona görə də belə mövqe nümayiş etdirir ki, ayağını Rusiyanın cızdığı dairədən bir santimetr də kənara qoymayacaq.

- Yəni Şuşada o mahnını sifariş edən də Rusiyadır?

- Mən o fikirdə deyiləm ki, ruslar ermənilərə deyiblər gedin, Şuşada tədbir keçirin! Amma məsələnin mahiyyəti Moskvanı sakitləşdirməkdən ibarətdir. Bu, Azərbaycandan çox, Moskvaya verilən mesajdır. Ona görə də deyirəm ki, Moskva ilə oturub danışmaq lazımdır. Nəinki Paşinyan, Ermənistanda istənilən bir siyasətçi Qarabağla bağlı fərqli mövqe sərgiləyə bilməz. Onların fərqli mövqe sərgiləmək imkanları sadəcə, yoxdur. Erməni millətini də ağır xəstəliyə yoluxdurublar. Bu xəstəliyin müalicəsinin də bir yolu var... Azərbaycanda cəhalətə yuvarlanan insanlar “cin çıxartmaq” üçün insanları tikanlı çubuqlarla döyürdülər (Gülür) Ermənilərin müalicəsinin yeganə yolu budur ki, bir Dağlıq Qarabağ ətrafındakı 3-4 rayonu işğaldan azad edirik və ondan sonra erməni xalqı bir növ ayılacaq, başa düşəcək ki, yox, vəziyyət onların düşündüyü kimi deyil. Sovet vaxtı Dağlıq Qarabağda 120 min erməni yaşayıb. Düzdür, indi bir az Suriyadan, bir az Ermənistandan köçürmələr nəticəsində sayı artırıblar. Amma 240 minə qədər azərbaycanlını necə bir neçə gün ərzində Ermənistandan qovub çıxartdılar? Dağlıq Qarabağdakı erməniləri qovub Ermənistanın indiki sərhədləri daxilinə tökmək bir neçə günün işidir, erməni xalqı gərək bunu başa düşsün. Ona görə də deyirəm, gərək Rusiya ilə anlaşıb bir neçə rayonu azad edək ki, ermənilər razılaşmaya getsinlər. Yenə deyirəm, hər şey Azərbaycan rəhbərliyinin hansı siyasi xətti tutacağından asılı olacaq. Fakt budur ki, bu günə qədər davam edən siyasət münaqişəni dondurulmuş vəziyyətdə saxlayır. Hətta əvvəllər təmas xəttində və sərhəddəki atışmalar erməniləri ciddi şəkildə narahat edirdi, işğalçı əsgərlərin öldürülməsi daxildə narazılıq yaradırdı...

- Son günlərdə iki erməni əsgəri ölümcül vəziyyətdə yaralanıb...


- Yox, mən hesab edirəm ki, hər gün işğalçı ordunun əsgərləri öldürülməlidir. Hər gün Ermənistanın şəhərlərinə 1-2 erməni hərbçinin meyiti aparılmalıdır...
"Səfirimiz yuxusundan ayılanda danışacaq" - GAK sədriSon vaxtlar Gürcüstan Azərbaycan arasında münasibətlərə zərbə vuran məsələlər gündəmə gəlməkdədir. Əvvəl xalqımızın hüzn günü, yəni 20 Yanvar günü Axalkalakidə azərbaycanlıların qatili Mixail Avakyana abidə qoyuldu, ardınca Marneulidə Nəriman Nərimanovun abidəsinin götürülməsi gündəmə gəldi. İndi isə neçə gündür ki, Keşikçidağ məbədi məsələsi Azərbyacan-Gürcüstan münasibətlərinə zərbə vurmaq üçün ortaya atılıb. Maraqlıdır ki, bu məsələlərin ardıcıl baş verməsi təsadüfdür? Bu və digər suallarımıza cavab almaq üçün Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Hüseyn Yusubovlasöhbətləşdik:

(Əvvəli bu linkdə: http://avrasiya.net/musahibe/37011-azrbaycan-srhdilri-turistlri-ox-gzl-qarlayr-mayt-edirlr.html)

- Hüseyn müəllim, siz hansı tarixi mənbəyə istinadən deyirsiniz ki, bu, gürcü kilsəsidir?

- Mən nə tarixçi, nə də arxitektor deyiləm, amma mən həm Azərbaycan tərəfinin verdiyi versiyaları dinləyirəm, həm də gürcü tərəfinin bu məsələ ilə bağlı versiyalarına qulaq asıram. Axşam yenə “Pirveli” kanalında tarixçi alimlər bu haqda müzakirə edirdilər. Mən onları da diqqətlə dinlədim. Onların da öz irəli sürdüyü fikirlər, elmi yanaşmaları var. Yəni burada bir problem varsa, bu, sizinlə mənim söhbətim olmamalıdır. Arxitektorlar, tarixçilər oturub birlikdə müzakirə etməlidirlər. Orada olan elementlər bunu göstərir. Binanın bir “dili” var, bina “danışır”. Binanın üzərində olan elementlər, daşların düzülmə qaydası bunu göstərir. Orada yüz cür detallar var. Onu arxitektorlar oturub birlikdə müzakirə edib, qərar verə bilərlər. Tarxiçilər isə tarixi faktları birlikdə müzakirə edə bilər. Biz siyasətçilər bu məsələlərlə bağlı öz fikrimizi söyləyirik. Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri olaraq mən istəyirəm ki, bu məsələlər bu dövlətlər arasında problem yaratmasın. Əgər bu məsələ iki tərəfdən birinin dövlətinin Təhlükəsizlik Şurasında müzakirə olunursa, bu, artıq ciddi məsələdir, bir siqnaldır və bu məsələlər bu dərəcədə ciddiləşməməlidir. Bu məsələlər mürəkkəbləşmədən sadə yolla həllini tapmalıdır. Təhlükəsizlik Şurasının iclasında hansı məsələlər müzakirə oluna bilər: hansı məsələdən ki, müharibə çıxa bilər, ölkənin təhlükəsizliyi risk altına düşə bilər. Bu, mənim üçün arzuolunan faktor deyil. Gürcüstan mənim vətənimdir. İkinci bir vətən olmur. Vətənlə bağlı nə var, hamısı Gürcüstana aiddir. Azərbaycan bizim milli dövlətimizdir. Yəni dünyada bizim üçün iki əziz torpaq var, o da Azərbaycan və Gürcüstandır. Bu gün biz o ikisinin qarşı-qarşıya gəlməsinə qarşıyıq. Bu halad iki tərəf də sərhəddə bizi görər, həmin o İrakli Okuraşvlinin dediyi 500 min azərbaycanlı onda o iki qoşunun arasında durar. Mən bunu iki tərəfə də deyirəm, iki tərəf də bilsin, ortada biz azərbaycanlıları görərlər, ikisinin də gülləsini biz öz üzərimizə qəbul etməyə hazır olarıq. Biz bu məsələnin ölkələr arasında müharibə olmasına, ciddi konfliktlərə çevrilməsinə razı deyilik, qarşıyıq. Tələb edirik, oturun, razılaşın.

- Siz Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri kimi İrakli Okuraşvilinin bəyanatının arxasında hansı maraqları görürsünüz?

- Mən o haqda öz fikirlərimi demişəm. Gülüncüdür! Okuraşvili kim idi ki, o dövrdə o cür şərt qoyaydı. O, heç vaxt o məsələlərlə məşğul olmayıb. Elə məsələlərlə Xarici İşlər Nazirliyi məşğul olub, Okuraşvili xarici işlər naziri olmayıb. O məsələlər Xarici İşlər Nazirliyinin kurasiyasında olan məsələlərdir. Bu, müdafiə nazirinin kurasiyasında olan məsələ olmayıb. Bu gün də bu məsələ Xarici İşlər və Mədəniyyət nazirliklərinin səlahiyyətində olan məsələdir. O, müdafiə naziri, daxili işlər naziri və baş prokuror olub. Bu, onun kurasiyasında olan məsələ olmayıb. Okuraşvli bir həftə ərzində hansı bəyanatları verib, sonra hansı bəyanatlara qarşı özü çıxış edib, bunu biz çox gözəl bilirik. Okuraşvli sizin üçün bir nazirdir, bizim üçün bir “siyasi prostitutka”dır. Biz onun nə olduğunu bilirik. Biz hamımız ona gülürük. Suxum Universitetinin Tarix kafedrasının müdiri, professor Quram Marxuli sübut edib ki, bu adam etnik ermənidir. Bu gün Azərbaycan tərəfi bu adamı bir gürcü siyasətçisi kimi qəbul edirsə, mən buna da gülərəm.

- Keşikçi Dağ məbədi məsələsi gündəmə gələndən sonra iki ölkənin xarici işlər nazirləri məsələ ilə bağlı danışıqlara hazır olduqlarını bildirdilər. Buna baxmayaraq gürcü fəalları 3 gün öncə məbədin Azərbaycan tərəfində olan hissəsini canlı zəncirlə əhatəyə aldılar. Məsələnin xarici işlər nazirləri səviyyəsində həll edilməsi nəzərdə tutulduğu halda gürcü fəallarının bu addımı nə dərəcədə doğrudur?

- Gürcüstan təkcə iqtidardan ibarət deyil. Gürcüstanda iqtidar da, çox müxtəlif səpkili müxalifət partiyaları da var. Yəni Rusiya və Avropa yönlü müxalifət partiyalarımız var. Bundan başqa, istiqaməti məlum olmayan bir çox hərəkatlar var. Yəni kim haradan maliyyələşirsə, ona uyğun da musiqi çalan təşkilatlar var. Bu təşkilatlar hərə öz missiyasına uyğun musiqisini çalacaq. Əsas məsələ bu təşkilatlara saqqız verməməkdir. Bu məsələyə Təhlükəsizlik Şurasının iclasında baxıldı. Gürcüstanın daxili işlər nazirinin, Təhlükəsizlik Şurasının katibinin iclasdan sonra verdiyi bəyanat çox gözəl bəyanat idi. O, çıxış etdi ki, “strateji partnyorumuz, dostumuz, qardaşımız olan Azərbaycanla sərhəd bölgəsində insident var, “provakasiya” yaranmamaq, ayrı-ayrı siyasətbazlar bu işdən oyun çıxartmamaq üçün biz Azərbaycandakı qardaşlarımızla bərabər rəsmi bir komissiya yaradacağıq. Bu komissiya sərhəd bölgəsindəki bu məsələləri araşdıracaq”. Mədəniyyət naziri, baş nazirimiz də məsələ ilə bağlı buna oxşar bir bəyanat verdi. Bunlar çox gözəl faktorlardır. Əsas rəsmi dövlətin mövqeyidir, ayrı-ayrı “provakator”lar nə istəyir, desin. Həmin Okuraşvili müraciət edəndə Azərbaycan tərəfə müraciət etmirdi. O, gürcü hakimiyyətinə müraciət edirdi. Gürcü hakimiyyətinə barmaq qıcayırdı ki, “mən hakimiyyətdə olanda bu cür həll etmişəm, Azərbaycana demişəm ki, ya bu qapıları açacaqsan, 500 min Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlını “Qırmızı körpü”də qəbul edəcəksən... ay hökumət, sən indi niyə bunu edə bilmirsən?” O, bunu deməyə çalışırdı. Hökumətdən cavab aldımı? Xeyr, hökumət onu ciddi qəbul etmədi. Bu şeylərə fikir vermək və məsələlərin həllində bunların üzərindən irəliləmək lazımdır. Gürcüstan dövləti onların heç birinin bəyanatını ciddiyə almadı, hamı onlara güldü. Əksinə Gürcüstan dövlətinin Təhlükəsizlik Şurasının sədri və katibi də bəyanatla çıxış etdi ki, “Azərbaycan bizim üçün strateji bir partnyordur. Bütün məsələlərimiz Azərbaycanla müştərəkdir, bu məsələ Xarici İşlər və Mədəniyyət nazirlikləri çərçivəsində müzakirə olunacaq və sülh yolu ilə həllini tapacaq”. İşin bu tərəfinə baxmaq lazımdır. “Provakator”lar ondan ötrüdür ki, onlar “provakasiya” yaratsın, amma ciddi təşkilatların ciddi bəyanatlarına da fikir vermək lazımdır.

- Bildiyimiz kimi, Gürcüstan prezidenti Salome Zurabişvili özü də Keşikçidağ məbədinə baş çəkdi və mübahisəli bölgələrin həllinin vacibliyini vurğuladı. Bu məsələni gündəmə gətirməkdə prezidentin xüsusi rolu olduğu qeyd olunur. Bu baxımdan, onun apardığı siyasətin münasibətlərə zərbə vuracağı vurğulanır. Siz necə düşünürsünüz, Zurabişvlinin siyasəti Azərbyacan-Gürcüstan əlaqələrinə nə vəd edir?

-Mən söhbətimizin əvvəlində bu məsələlərlə bağlı burada Rusiya faktorunun ciddi yer aldığını vurğuladım. Salome Zurabişvili bu bəyanatları verməmişdən öncə, belə bir bəyanatla çıxış etdi ki, “Gürcüstan ərazisində Amerika Birləmiş Ştatlarının hərbi bazalarının olması arzuolunan deyil”. Sizcə, bu bəyanat Rusiyadan başqa hansı dövlətin marağına xidmət edir? O, bu çıxışı edəndən bir neçə saat sonra iqtidar partiyasının baş katibi Qaxa Kaladze çıxış etdi, həmin məsələyə öz partiyasının mövqeyini bildirdi ki, “bu xanım müstəqil namizəd olaraq seçilib, bizim partiyanın namizədi olaraq seçilməyib və təbii ki, onun sərgilədiyi mövqe bizim partiyanın mövqeyi deyil”. Həmin mövqe Azərbaycanla bağlı məsələlərdə də eyni qalmırmı?

- Belə məlum olmurmu ki, Salome Zurabişvli Gürcüstan prezidenti olaraq Rusiyanın maraqlarına xidmət edir?

- Mən onu bilmirəm, o, kimin maraqlarına xidmət edir. Mən onun verdiyi rəsmi bəyanatı və iqtidar partiyasının ona qarşı Amerika Birləşmiş Ştatlarının hərbi bazaları ilə bağlı verdiyi bəyanatı vurğulayıram. Eyni zamanda oradan çıxan nəticəni o xanımın Azərbaycanla bağlı verdiyi bəyanata aid etmək lazımdır. Amma hər məsələdə pozitivlər var, o pozitivləri görmək lazımdır. Təkcə neqativlərlə yaşamaq olmaz. Gürcüstan neqativlərdən ibarət deyil.

- Azərbaycan səfirliyinin bu məsəldə tutuduğu mövqe sizi qane edirmi? Baxmayaraq ki, Dursun Həsənov dünən dini rəhbərlliklə görüşüb, amma bu, daha çox siyasi hakimiyyətlə müzakirə olunan məsələ deyilmi?

- Azərbaycan səfirimiz həmişə olduğu kimi yenə də “div yuxusu”ndadır, o yuxusundan ayılanda danışacaq. Bu saat burada Azərbaycan səfiri ilə SOKAR “səfiri”nin rolları qarışıq düşüb. Onlar öz aralarında funksiyalarını aydınlaşdırsınlar, biz də bilək ki, hansının funksiyası nədir.

- Deyirsiniz ki, Azərbaycan səfirimiz “div yuxusu”ndadır. Bunu nə ilə əlaqələndirirsiniz?

- Mən elə görürəm. Mənə görünən odur ki, dərin bir yuxudadadır. Azərbaycan üçün Gürcüstan strateji, iqtisadi baxımdan, hər bir cəhətdən bir nömrəli dövlətdir. Gürcüstanın heç vaxt indiyə kimi Azərbaycana torpaq iddiası olmayıb, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb. Bayaqdan mənim də tənqid etdiyim Salome Zurabişvli İrəvanda Ermənistan parlamentinin sədri ilə görüşəndə orada belə bir bəyanat verdi ki, “siz ermənilər Azərbaycan torpağını işğal edibsiniz”. Rəsmi Gürcüstanın heç vaxt Azərbaycana qarşı neqativ bir mövqeyi olmayıb, xırda nüanslar ola bilir. Xırda nüanslar ailədə də ola bilir. Amma burada yeni düşmənlər axtarışına çıxanlar var. Ortada cadular var, hansılar ki, yeni düşmənlər axtarışına çıxıb. Hələ bir erməni ilə başa çıxaq. Erməni ilə başa çıxmaqdan ötrü mütləq bu yolu Azərbaycan gürcü ilə birlikdə keçməlidir. Ermənistan ərazisində əgər iki dənə rus ordusu varsa, Qarabağdan torpaq yox, heç bir dənə qamqalaq da qopartmaq olmaz. Bu gün Ermənistan Rusiyaya bir plasdarm kimi lazımdır, ayağını ora qoysun və Gürcüstandakı, Türkiyədəki, Şərqi Avropadakı NATO qüvvələrinə qarşı oradan bir plasdarm kimi istifadə eləsin. Eyni vaxtda indiyə kimi Yaxın Şərq ölkələrinə də təsiri ola bilirdi. Artıq Rusiya Suriyada özünə ikinci bir plasdarm yaratdı. Deməli ki, burada Azərbaycan Gürcüstanla paralel inkişaf xətti cızmalıdır, xarici siyasətinə yenidən baxmalıdır. Allaha şükürlər olsun ki, İlham Əliyev artıq Avropa İttifaqı ilə bağlı yeni siyasət sərgiləyir. Biz onu alqışlayırıq ki, Avropaya doğru inkişaf gedir və Azərbaycanda islahatlar həyata keçirilir. Biz onu alqışlayırıq. Azərbaycanla Gürcüstan bir gəmidədilər. Bu gəmi ya batacaq, ya da gözəl bir sahilə birlikə çıxacaqlar. Burada Qafqaz faktorundan kənara çıxmaq lazımdır. Çünki Qafqaz faktoru deyəndə burada üçüncü də var. Böyük imperiya qüvvələri üçüncünü həmişə Qafqazın jandarmı kimi görüblər. Gürcüstanı və Azərbaycanı dağlamaq üçün üçüncü qüvvədən, yəni ki, ermənilərdən istifadə ediblər. Rus imperiyası dövründə də, Sovet dövründə də elə olub, bu gün də elədir. Baxın, Rusiya ilə Amerika hər yerdə baş-başa gəlir, vuruşur. Birbaşa müharibə şəraiti olmasa da, iqtisadi blokadalar, başqa nələr şəraitindədirlər, amma bircə məsələdən başqa, Ermənsitan məsələsində ikisinin də fikri eynidir. Ermənistan xristianlığın axırıncı sərhəddidir, onu qorumaq, diqqət yetirmək, ona pul vermək lazımdır. Həmin şey Azərbaycana da aiddir. Azərbaycan da İslam dünyasının axırıncı sərhədlərindədir. Görək, Azərbaycan bundan nə dərəcədə uğurlu istifadə edir, qazanır? Əksinə mənim gördüyüm odur ki, Azərbaycan buna görə əziyyət çəkir.

hurriyyet.org
"Azərbaycan sərhədçiləri turistləri çox gözəl qarşılayır, müşayət edirlər"“Azərbaycan və Gürcüstan hakimiyyətlərindən tələb edirik, bu məsələ sülh yolu ilə həllini tapmalıdır”

“Putin bu şeyləri ermənilərə verirsə, demək onun qarşılığında ermənilərdən nələrsə alır və yaxud almağı planlaşdırır. Alacağı şeylər də Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindədir”

Son vaxtlar Gürcüstan Azərbaycan arasında münasibətlərə zərbə vuran məsələlər gündəmə gəlməkdədir. Əvvəl xalqımızın hüzn günü, yəni 20 Yanvar günü Axalkalakidə azərbaycanlıların qatili Mixail Avakyana abidə qoyuldu, ardınca Marneulidə Nəriman Nərimanovun abidəsinin götürülməsi gündəmə gəldi. İndi isə neçə gündür ki, Keşikçidağ məbədi məsələsi Azərbyacan-Gürcüstan münasibətlərinə zərbə vurmaq üçün ortaya atılıb. Maraqlıdır ki, bu məsələlərin ardıcıl baş verməsi təsadüfdür? Bu və digər suallarımıza cavab almaq üçün Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Hüseyn Yusubovla söhbətləşdik:

- Birincisi, təsadüfi heç nə olmur. İkincisi də bütün məsələlərlə bağlı mən Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri olaraq öz möveyimdən çıxış edirəm. Bu məsələnin Avakyanla yaxından-uzaqdan bir əlaqəsi yoxdur. Tutaq ki, artıq Xudu Borçalıya heykəl qoymaqla bağlı Gürcüstanda qərar qəbul olunub. Bunu indi erməni götürüb nə iləsə əlaqələndirməlidirmi? Gürcüstanda azərbaycanlıların bir qəhrəmanına heykəl qoyulursa, bu, ermənilərə nəsə olurmu deməkdir? Yox, ermənilər də öz işində-gücündədir.

Amma kilsə ilə bağlı ayın 2-də Azərbaycanın İctimai kanalı məni dəvət etdi, biz birlikdə həmin sərhəd bölgəsinə getdik, orada kilsənin hər iki biri tərəfinin də vəziyyəti ilə tanış olduq, heç də mətbuatda deyilən həyacanı orada biz müşahidə etmədik. Ümumiyyətlə, biz orada heç bir həyacan görmədik. Hətta Rusiyanın başqa-başqa şəhərlərindən orada çoxlu turistlər var idi, onlardan da soruşduq ki, Azərbaycan sərhədçiləri sizi o tərəfə keçəndə narahat edirmi? Əksinə dedilər bizi çox gözəl qarşılayırlar, müşayət edirlər. Yəni bu ajiotajı yaradan kiçik qruplardır. İndi son günlərdə buralarda belə informasiya yayımlanır ki, gənclərdən ibarət bir patrul xidməti yaratsınlar. Bunu dövlət yox, gənclər öz aralarında yaratmağı nəzərdə tutur. Sərhəd bölgəsində patrul xidməti yaratmağı da bu cür xırdalayırlar ki, Azərbaycan sərhədçiləri ora keçənlərə mane olarsa, həmən qüvvələr də Azərbaycan sərhədçilərinə mane olmalıdır. Ondan başqa, bu saat demarkasiya-delimitasiya ilə bağlı mövzular aktuallaşıb. Bütün bu şeyləri biz Gürcüstan azərbaycanlıları olaraq hər iki tərəfdən tələb edirik ki, bu məsələlər sülh yolu ilə həllini tapsın. Beynəlxalq normalarda bunun həlli yolları var. Bu yolları araşdırsınlar hər iki tərəfi də qane edən bir qərar qəbul etsinlər. Əgər beynəlxalq normalarda hər iki tərəfi də qane edən bir norma tapa bilmirlərsə, oturub ikisi tapmağı bacararlar, öz normativlərini qursunlar, amma əsas odur ki, dostluqdan, qardaşlıqdan uzaqlaşmasınlar. Azərbaycan tərəfindən də mən xahiş edirəm ki, “provakator” dediyimiz adamlara saqqız verməsinlər. Sən bayram günlərində sərhəddi bağlayanda, xalq ora ziyarətə gedə bilməyəndə həmin günlərdə əlbəttə ki, “provakatorlar” da, hamı da ortaya çıxacaq. Belə şeylərə şərait yaratmaq lazım gəlmir. Amma burada da Şalva Natelaşvili, İrakli Okuraşvili kimi “siyasi prostitutka” adlandırılan adamların sözlərini də Gürcüstan ictimaiyyətində nə gürcülər, nə də biz, azərbaycanlılar ciddiyə almır. Natelaşviliyə Gürcüstanın Jirinovskisi deyirik. Okuraşvili də ki, əvvəl “Rusiyaya qarşı ordu hazırlayıram, Rusiyaya hücum edəcəm” deyə-deyə sonra da Rusiyaya satıldı. Belə adamlardan ciddi bir söhbət, mövqe gözləmək lazım deyil. Amma belə adamlara saqqız da vermək lazım deyil. Çünki onun ikisinin də mövqeyi məlumdur, Rusiya ilə əlbir olan adamlardır. Rusiya burada “provakasiya” yaratmaq üçün çöpdən də istifadə edir, istəyir Gürcüstanın içərisində “provakasiya” yaratsın. Amma həmişə deyirəm, bir daha da vurğulamaq istəyirəm ki, Azərbaycanla Gürcüstan bir gəmidədirlər, inşallah, həmin gəmi ilə gözəl bir sahilə birlikdə çıxarlar. Düzdür, Azərbaycan dövləti yarandıqdan sonra onun inkişaf xətti ilə Gürcüstanın müstəqil inkişaf xətti təəssüflər olsun ki, fərqli istiqamətlərdə gedir. Biri Amerika, NATO, Avropa istiqamətində, digərinin xarici siyasəti Rusiya ağırlığı ilə gedir. Bu şeylər də tənzimlənsə, daha yaxşı olar. Çünki fərqli istiqamətdə inkişaf gedəndə fərqli getdiyi yerlər bunları bir-biri ilə qarşı qoya bilər. Mən istəmirəm ki, bu şeylər olsun.

- Gürcüstan-Azərbaycan münasibətlərinin pozulmasında konkret Rusiyanın adını çəkdiniz. Belə məlum olur ki, son vaxtlar baş verən gərginliyin arxasında da Rusiyanın maraqları dayanır…

- Bəli, mən Rusiyanı bir daha vurğulayıram. Çünki Rusiya üçün Gürcüstan itirilmiş bir torpaqdır. Bu itirilmiş torpağı Rusiya öz əlində saxlamaqdan ötrü öncə Abaxaziya, Osetiya kartlarından istifadə etdi. Cavaxetiyada yaşayan ermən kartı da həmişə Rusiya üçün aktual kartdır. O kartdan zaman-zaman istifadə edir. Qarabağ hadisələri yeni başladığı dövrdə ilk dəfə orada bir “Krunq” erməni təşkilatı yaranmışdı. Bu gün “Krunq” təşkilatının səsi Abxaziyadan gəlir. Həmin “Krunq” təşkilatı oradan elan edir ki, Abxaziya ermənilərinə Abxaziya ərazisində milli muxtariyyət verilsin. Bu şeylər boşuna olmur. Putin bu şeyləri ermənilərə verirsə, demək onun qarşılığında ermənilərdən nələrsə alır və yaxud almağı planlaşdırır. Alacağı şeylər də Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindədir. Azərbaycan ərazisinin, yəni Dağlıq Qarabağ muxtar vilayətinin ərazisi nə qədərdirsə, onun dörd qatı qədər işğal altındadır. Ondan başqa, Gürcüstan ərazsində Gürcüstanın üç böyük bölgəsi işğal altındadır. Təkcə Abxaziya və Çxinvali bölgəsi yox, eyni zamanda Lori bölgəsi 1918-ci illərdə ermənilər tərəfindən işğal olunub. Bu gün də həmin işğal Rusiya tərəfindən davam edir. Rusların apardığı borderizasiya siyasəti nəticəsində Axalqori tərəfdə hər gün yatıb, yuxudan qalxanda görürlər ki, kiminsə evi Rusiyanın ərazisidir və yaxud kəndin qəbristanlığı Rusiya ərazisinə çevrilib. Hər gün sərhəd hasarı orada irəliləyir. Orada dövlət sərhəddi yoxdur. Dövlət sərhəddi dağlarla gedir, onu gətirib kəndlərə çıxarıblar. Yəni rus faktoru var.

Bu gün Ermənistandakı iqtidarın dəyişməsi Rusiyanı bir daha silkələdi. Çünki Ermənistan diasporası dəyişdi. Yeni gələn erməni iqtidarı yükləndi ki, Ermənistan dövləti öz xarici siyasətini Avropa və NATO istiqamətində inkişaf etdirməlidir. Əlbəttə ki, Putin bu siyasəti sevmədi. Paşinyana qarşı da qüvvələr yaratmaqdan ötrü Azərbaycandan istifadə edir, amma Qarabağı vermir. Bu biri tərəfdən, əgər Ermənistan həqiqətən gedib NATO-ya və yaxud Avropa Birliyinə qarışarsa, onda daha ağır qüvvələr Ermənistanı qorumuş olacaq. Yenə Azərbaycan işğaldan qurtulacaqmı? Mən buna inanmıram. Ona görə, gərək, Azərbaycan öz xarici siyasətini quranda Gürcüstanla indiyə qədər qurulan Heydər Əliyev siyasəti, dostluq, qardaşlıq siyasətini davam etdirsin. Heydər Əliyev siyasətini biz həmişə alqışlamışıq. Çünki Qafqazda iki dövlətlə düşmən olmaq ola bilməz. Azərbaycan və Türkiyə Gürcüstanın qonşuları içərisində yeganə ölkədir ki, Gürcüstana heç bir ərazi iddiası yoxdur. Əksinə ikisi də maraqlıdır ki, Gürcüstanın ərazi bütövlüyü təmin olunsun, iqtisadiyyatında bir sıçrayış olsun. Ermənistan isə Cavaxetiya bölgəsini almaq üçün bu gün hər şeyə hazırdır. Ermənistanın 100 il bundan qabaq işğal altına aldığı Gürcüstan torpağı olan Lori bölgəsini qaytarmaq heç müzakirə mövzusu da deyil. Abxaziyada, Osetiyada gedən proseslər isə Rusiyanın nəzarətində olan proseslərdir. Ondan başqa, Pankisidə olan son hadisələri mən heç də təsadüfi saymıram. Hesab etmirəm ki, orada rus barmağı yoxdur. Ona görə, Azərbaycan bu məsələlərdə diqqətli olsa, daha yaxşı olar.

- Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinin pozulmasında erməni faktorunu istisna edirsiniz?

- Ermənilər həm Azərbaycan, həm də Gürcüstan torpaqlarını (Lori bölgəsini) işğal altında saxlayırsa, Cavaxetiyanı qarışdırmaqdan ötrü hər şeyə əl atırsa, mütləq var. Bir neçə gün öncə Amerikada yaşayan erməni diasporası Cavaxetiyanın çiçəklənməsi üçün fond yaratdı və kənarda yaşayan ermənilərdən Cavaxetiyanın çiçəklənməsi üçün pul toplayırlar. Biz çox gözəl xatırlayırıq, vaxt var idi ki, həmin erməni diaspora təşkilatları Qarabağı çiçəkləndirmək üçün pul topladılar və cənnət Qarabağı azərbaycanlılar üçün cəhənnəmə çevirdilər. Bu gün həmin şeyləri Gürcüstanın başın gətirməyə hazırlaşırlar. Harada rus faktoru var, eyni zamanda ona paralel mütləq erməni faktoru var. Bu, bir aksiomadır.

- Bildiyimiz kimi, Keşikçidağ məbədi məsələsində bəzi gürcü siyasətçiləri daha da irəli getdilər. Leyboristlər Partiyasının sədri Şalva Natelaşvili məbədi ziyarət edərkən Azərbaycan sərhədçilərinə üz tutaraq söylədi ki, “Siz Orta Asiyadan gəlmisiniz, bu mədəniyyəti biz yaratmışıq. Keçmiş daxili işlər naziri İrakli Okuraşvili isə “500 min sərhəddə qarşılayarsınız”. Necə düşünüsünüz bu, Gürcüstanın dövlət siyasətidir, yoxsa..?

- Nə Şalva Natelaşvili, nə də İrakli Okuraşvli Gürcüstan siyasi arenasında ciddi qəbul olunan fiqur deyil. Onlara hamı gülür. Onlar bizim Jirinovskilərdir. Okuraşvli “siyasi prostitutka” sayılan bir fiqurdur. Gürücüstan siyasi arenasında o adamın adı budur. Şalva Natelaşvili barəsində isə hamı deyir, o bizim Jirinovskimizidir. Onlar gülmək üçündür, ciddi qəbul olunmaq üçün deyil. Amma mən Qareci kilsəsini gürcü mədəniyyətinə aid bir abidə sayıram. Çünki Qafqazda ilk xristianlıq gürcülərdə olub. Ondan çox əsrlər sonra ermənilər buralara xristian olaraq gəlib çıxıblar. Amma Qafqaz xristianlığı deyiləndə gürcü-xristian mədəniyyəti yada düşür. Burada gürcü-xristian arxitekturasından söhbət gedir.

- Keşiçi dağ mədəbədi Alban tarixi abidəsidir. Niyə gürcü-xristian kilsəsi hesab edirsiniz?

- Alban məbədləri haralardasa ola bilər. Mən mübahisə etmirəm. Amma həmin Qareci kompleksi sərhəddin gürcü tərəfində 6 ayrı-ayrı detalları olan çox böyük kompleksdir və bir monastr Azərbaycan sərhəddinin içərsindədir. O binada olan daş yazılarda, portretlərdə o dövrün gürcü çarlarının şəkilləri çəkilib. Daş yazıların üzərində gürcü hərfləri var. Birincisi, tarix rəqəmlərlə yazılmağına baxmayaraq dəqiq elm sayılmır, humanitar bir elmdir. Dünyanın bütün qoşunlarına məğlub olmuş Hindistan da özünün tarixini bir qəhrəmanlar salnaməsi kimi yazıb. Yəni tarix daha çox vətənpərvərliyə çağıran bir elmdir. Oradakı müxtəlif versiyalarda hərənin öz düzü həmişə var. Bu, gürcü kilsəsi olanda Azərbaycana burada pis nə olur ki?! Olsun gürcü kilsəsi, Azərbaycan ərazisində yerləşir. Azərbaycan dövlətindən indiyə qədər istənilən o olub ki, sərhədlər açılsın, gürcü dindarları gedib oranı problemsiz ziyarət edə bilsin. Heydər Əliyev siyasəti o cür qurulmuşdu ki, Azərbaycan bunu təmin edə bilirdi və bu iş gözəl olurdu. Bu dəfə isə problem çıxdı və “provaktor”lara bu boyda saqqız verildi.

- Hüseyn müəllim, siz hansı tarixi mənbəyə istinadən deyirsiniz ki, bu gürcü kilsəsidir?

(Ardı var)

Hurriyyet.org
"Zurabişvilinin siyasəti ölkəni dünya, qonşuları ilə düşmən edəcək"“Gürcüstan Rusiyanın koloniyasına çevrilib”

Altı aydır Gürcüstanın prezidenti seçilən Salome Zurabişvilinin Azərbaycana və Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı mövqeyində yumşaqlıq hiss etmədik. Xanım prezident daim Azərbaycana qarşı təxribatçı fikirlər söylədi. Zurabişvili prezident seçildikdən sonra bu ilin yanvarın 20-də Azərbaycan və gürcü xalqının qanına əli batmış Mixeil Avakyana Gürcüstanın Axalkalaki rayonunun Buqaşen kəndində büst qoyuldu. Baxmayaraq ki, bu erməni həm də Abxaziyada Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə qarşı vuruşub. Büstün qoyulması törənin yanvarın 20-də keçirilməsi Azərbaycan və orada yaşayan soydaşlarımıza qarşı bir təxribat idi.
Daha sonra Zurabişvili bu yaxınlarda müsahibələrindən birində Gürcüstanla Azərbaycan arasında mübahisəli sərhəd məsələsinə birtərəfli mövqe bildirməklə qarşı tərəfi təxribata çəkməyə səy göstərib. O, “Keşikçi Dağ”ı ziyarət edib və atdığı yanlış addıma haqq qazandırmağa da səy edib: “Yeni bir şeyin baş verdiyini demək düzgün deyil. Mən məbədi əvvəllər də ziyarət etmişəm. Tarixi düşüncəli vətənpərvər olduqlarını iddia edən şəxslərin məbədə ziyarətimi müəyyən təxribatın tərkib hissəsi olduğunu bildirmələrinə çox təəccüblənirəm. Prezident ölkədə olan hər hansı bir yerə səfər etməməlidir?”

Zurabişvili yaxşı bilir ki, prezident kimi mübahisəli bölgəyə səfər etmək beynəlxalq hüququn pozulmasıdır. Həmin əraziyə yalnız məsələ həll edildikdən sonra dövlət başçısı səfər edə bilər. Əks halda, bu, işğal kimi də dəyərləndirilə bilər. Amma xanım prezident bilərəkdən belə bir atmaqla Azərbaycana qarşı təxribatçı mövqe sərgilədiyini bir daha sübut etdi.

Qeyd edək ki, mübahisəli olan “Keşikçi Dağ” (həmçinin Qaraca məbədi, David Qareci məbədi) Azərbaycanın Gürcüstanla sərhədində, hazırda mübahisəli ərazi sayılan zonada yerləşən qədim Alban məbədidir. Dəniz səviyyəsindən 850 metr hündürlükdə yerləşən, böyük coğrafi sahəni əhatə edən məbəd-kompleksin bir hissəsi Gürcüstanın Saqareco rayonu, digər hissəsi isə Azərbaycanın Ağstafa rayonu ərazisindədir. Məbəd gürcülər tərəfindən yalnız IV Qurucu Davidin hakimiyyəti dövründə (1089-1125) ziyarət edilməyə başlanıb, daha sonra Tamaranın hakimiyyəti dönəmində (1184-1207) gürcü kilsəsinin təsiri altına düşüb. O dövrdə Azərbaycanda mövcud olan müsəlman Atabəylər dövləti, həmçinin Şirvanşahlar dövləti xristian məbədlərinə o qədər də maraq göstərmir və onları himayə etmirdilər. Məhz belə bir dövrdə onsuz da sayca azlıqda qalan xristian albanlar dağlara çəkilmişdilər. Bu məbəd də o dövrdə tərk edilmişdi. Aparılan tədqiqatlar göstərib ki, divarlarına çəkilmiş şəkillər və gürcü dilində yazılar məbədin yaşı ilə müqayisədə xeyli gəncdir.

Zurabişvilinin məlum abidə ilə bağlı təxribatçı fikirlərindən sonra Gürcüstanda Leyborist Partiyasının sədri Şalva Natelaşvili, Gürcüstanın eks daxili işlər və müdafiə naziri İrkali Okruaşvili də Azərbaycan-Gürcüstan sərhədinə gələrək azərbaycanlıları təhqir ediblər.

Gürcüstan Patriarxlığı da Salome Zurabişvilidən geri qalmayıb. Qurum mayın 2-də yaydığı bəyanatda bildirib: “Biz həmçinin bəyan edirik ki, bu məbəd-kompleks Gürcüstan mədəniyyətinin ən qədim abidələrindən biri və ziyarətgahıdır və gürcü kilsəsi onun müdafiəsi üçün hər şey edəcək”.
Hətta iş o yerə çatdı ki, bu günlərdə bir qrup gənc fəal “Keşikçi Dağ”da simvolik zəncir aksiyası keçirib.

Onlar Gürcüstanda və Azərbaycanda yaşayan əhaliyə (“Keşikçi Dağı”n Gürcüstanın olduğunu göstərmək məqsədi ilə sözü gedən əraziyə toplanıblar və orada monastıra gedən yolun bağlanmasının iki dost, qonşu olan ölkələrə zərər gətirəcəyini bildiriblər.

Aktivistlər açıqlamalarında bildiriblər ki, bununla monastırın olduğu ərazinin Gürcüstanın tarixi ərazisi olduqlarını sübüt etdik və burada Gürcüstanın himini səsləndirdik.

Zurabişvilinin Azərbaycana qarşı təxribatçı mövqeyi “Keşikçi Dağ”la bağlı məsələ ilə bitməyib. Azərbaycanın işğal altında olan Dağlıq Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni separatçılarına Gürcüstanın qucaq açması da Salome Zurabişvilinin ermənipərəst mövqeyindən xəbər verir. Bu ilin fevralında bu ölkədə keçirilən Uşu beynəlxalq turnirində Rusiya, Türkiyə idmançıları ilə yanaşı, Azərbaycanın işğal edilmiş torpaqlarından 12 “idmançı” da iştirak edib. Zurabişvili gürcüstanlıların da etimadını doğrultmadığından ona qarşı impiçment tələbi irəli sürülüb.

Məsələn bu günlərdə Gürcüstan parlamentinin binasında “Rusiya işğalçıdır” Vətəndaş Hərəkatının üzvləri Salome Zurabişviliyə qarşı impiçment tələbi ilə "Prezidentə qırmızı kart!” şüarı altında aksiya keçiriblər. Onlar bildiriblər ki, dövlət başçısının son bəyanatı ölkənin imicinə ciddi zərbə vurub. Bu aksiya barəsində danışdığmız məsələ ilə əlaqədar olmasa da, Salome Zurabişvilinin fəaliyyətinə qarşı Gürcüstan ictimaiyyətinin münasibətini əks etdirir. Təşkilatçılar prezidentin son bəyanatının dövlət əleyhinə olduğunu və Rusiyanın işğalçılıq siyasəti ilə üst-üstə düşdüyünü vurğulayıblar.

Qeyd edək ki, S.Zurabişvili “Amerikanın səsi”nin gürcüdilli redaksiyasına müsahibəsində ABŞ-ın Gürcüstanda hərbi baza yerləşdirməsinin məqsədəuyğun olmadığını vurğulayıb.

Avrasiya.net-in müsahibi Vahid Milli Hərəkat Partiyasının Gürcüstan parlamentində təmsil olunan deputatı Azər Süleymanov Zurabişvilinin Azərbaycana və Gürcüstandakı soydaşlarımıza qarşı tutduğu təxribatçı mövqeyinə aydınlıq gətirib.

- Prezident seçkilərində Zurabişvili Gürcüstanın azərbaycanlılar yaşadığı heç bir bölgədən səs ala bilmədi. Çünki daim türkləri, azərbaycanlıları aşağılayıcı fikirlərlə təhqir edib, ermənilərin tərəfini tutub. Prezident seçkisi öncəsi seçicilərlə keçirdiyi bütün görüşlərdə deyirdi ki, Saakaşvilinin prezidentlik zamanında azərbaycanlılara xüsusi diqqət, qayğı vardı, ermənilər isə sıxışdırılırdı. Belə fikirlər söyləməklə Gürcüstanda yaşayan ermənilərin sevgisini qazana bildi və prezident seçildikdən sonra Axalkalakidə separatçı Avakyana büst qoyuldu. Zurabişvili ermənilərə verdiyi vədlərini bu gün yerinə yetirir. Azərbaycana səfəri çərçivəsində də “Keşçikçi Dağ”la bağlı məntiqsiz fikirlər söyləyib. Bakı səfərini başa vurub vətəninə döndükdən sonra da fikirlər səsləndirib. Onun Azərbaycana qarşı qərəzli mövqeyindən ruhlanan iki ağılsız siyasətçimiz də (Şalva Natelaşvili və İrkali Okruaşvili) düşünmədən xalqımıza qarşı təhqiramiz fikirlər söyləyiblər. Zurabişvilinin mövqeyi tarixən qonşu olan Azərbaycan və Gürcüstan arasında münasibətlərə kölgə salmaqdır. Bu hadisələrdən sonra millət vəkil kimi hər iki ölkənin rəhbərliyinə, xalqlara müraciət etdik ki, təxribatlara uymasınlar, Zurabişvili kimi legitim prezidentə imkan verilməməlidir ki, elə təxribatçılıqlara yol verib xalqlarımızın dostluq münasibətlərində çat yaratsın. Zurabişvilini legitim prezident kimi qəbul etmirik. Çünki bu qadın hər çıxışı Gürcüstana qarşıdır. Deyir ki, Abxaziya qanqrenadır, onu kəsib atmaq lazımdır. Halbuki Abzaxiya uğrunda minlərlə insan qəhrəmancasına savaşıb, yüz minlərlə qaçqınlarımız olub. Bu xanım prezident isə az qala Abxaziyanı Gürcüstan ərazisi görmür. Üstəlik Cavaxetiyaya gedəndə türklərə qarşı xoşagəlməz ifadələr işlətdi. Bir sözlə, hər addımı ölkəmizə qarşı çevrilir. ABŞ-ın Gürcüstanda hərbi baza açmasına qarşı bəyanat səsləndirib. Müxalifət Zurabişvilinin belə bəyanatlarının ölkəyə ağır zərbə vura biləcəyini hesab edir. Gürcüstandakı Pankisi dərəsində hüquq-mühafizə orqanları ilə yerli əhali arasında toqquşmaları xadırladaq. Həmin vaxt etirazlara səbəb Pankisi dərəsində hökumətin yenidən "Xadori" su elektrik stansiyasının tikintisini başlatması olub. Onun göstərişi ilə əraziyə xüsusi təyinatlılar yeridilib, onlar isə etirazçılara qarşı gözyaşardıcı qaz və rezin güllələr tətbiq ediblər. Nəticədə bir neçə nəfər xəsarət alıb. Zurabişvilinin müsəlmanları görməyə gözü yoxdur. Zurabişvili Gürcüstanı qonşularla və dünya ilə münasibətlərini pisləşdirəcək. Rusiyanın əlində bir alətə çevrilib, artıq rəsmi Mockva Gürcüstandakı iri neft şirkətlərini öz inhisarına alıb, məqsəd SOCAR-ı zəiflətməkdir.

- Amma Zurabişvilinin impiçmet tələbi ilə aksiyalar da keçirilir...

- Onlar kiçik aksiyalardır. Zurabişvili ölkədə elə bir siyasət yürüdür ki, onun ölkəyə, xalqa heç bir xeyri yoxdur. Reytinqi gündən günə düşür. Hec kim onun komandasında calışmaq istəmir. İctimaiyyət arasına çıxa bilmir, parlamentə gəlir, gizlənir, mediadan qaçır, jurnalistin sualını cavablandırmaqdan çəkinir. Rusiya-Ermənistan gücü Gürsüstanı diz çökdürüb. Gürcüstan 90-cı illəri xatırladır.

- Deməli, Zurabişvili Rusiyanın adamıdır...

- Zurabişvili İvanişvilinin “adamı”dır. İvanişvilini isə Rusiya ilə çox hadisələr bağlayır. Bu gün Ermənistan deputatları ilə Abxaziyadan olan deputatlar arasında görüşlər keçirilir. Zurabişvilini dəstəkləyənlər artıq separatçılçıqları ilə Gürcüstana qarşı fəaliyyət göstərirlər. Abxaziya və Cənubi Osetiya ərazisindən keçməklə Gürcüstanla Rusiya arasında yeni buraxılış məntəqələrinin açılması məsəsləsini müzakirə edirlər. Bu elə birbaşa Rusiyanın siyasətini Gürcüstanda həyata keçirmək deməkdir. Daxili işlər naziri, bəzi strateji sahələrə nəzarət edən məmurlar Rusiyanın adamıdırlar. Zurabişvili müstəqil deyil, özü qərar verə bilmir, kənardan idarə olunur. Ona görə də istefa verməlidir. Gələn il Gürcüstanda parlament seçkiləridir, artıq indidən İvanişvilinin partiyası dağlır. Növbəti parlament seçkisində acı məğlubiyyətə düçar olacaq. Bu gün Saakaşvilinin lider olduğu partya ətrafında 10 partiya toplaşıb. Hakim “Gürcü arzusu” isə qorxu içindədir. Mən düşünürəm ki, hadislər belə davam edərsə, Zurabişvili və İvanaşvili siyasəti Gürcüstanı, xalqı uçuruma, köləliyə sürəkləyəcəksə parlament seçkiləri ertələnəcək.

- Gürcüstan Rusiyameyilli siyasət yürüdürsə, Qərbin buna münasibəti necədir?

- Qərb əlini Gürcüstandan çəkib, formal olaraq əməkdaşlıq edir. Gürcüstan artıq Rusiyanın koloniyasına çevrilib. Gürcüstan ABŞ-la olan münasibətlərinə soyuqluq gətirib, çünki məcburdur, axı Rusiyaya tabedir.