17 noy 09:42Sosial

Oğlanlar niyə incəliyə meyillənir? – Metroseksuallıq? – ARAŞDIRMA

Oğlanlar niyə incəliyə meyillənir? – Metroseksuallıq? – ARAŞDIRMADemokratik quruluşda yaşayan insanların bir sıra sərbəstlikləri olduğu kimi onlar geyim, fərdi davranış, ifadə tərzlərində də azaddır. Bu müstəvidə bir şəxsin digərini bu fərqliliyinə görə sıxışdırmağa, təzyiq göstərməyə, lağ etməyə haqqı yoxdur. Bu araşdırmaya cəmiyyətin önəmli kəsimini təşkil edən yeniyetmə və gənc oğlanların jestlərində, geyim və ifadələrindəki dəyişikliyin kütləvi hal aldığına görə ehtiyac duyulub. Məqsəd ənənəvi kişi obrazının qısa müddət ərzində başqalaşmasını sərgiləmək, bu inqilabın topluma təsirini öyrənməkdir. Çünki toplumun jest dəyişikliyi, başqalaşması inqilabi hadisədir.

KİV olaraq A24.Az bu prosesə müdaxilə etməyi deyil, bu yöndə mütəxəssilərin proqnoz və fikirlərini cəmiyyətə çatdırmağı rəhbər seçir.

Nobel mükafatlı türk yazıçı Orxan Pamuk “Qara kitab”da cumhuriyyətdən sonra Türkiyə insanında baş verən obraz dəyişikliyini insanların plaş geyib, şlyapa taxması ilə bitmədiyini, onların əl-qol, üz cizgilərinin də qəribə şəkildə qeybə çəkildiyini, əvəzində şəkillərdən, filmlərdən, ölkəyə gələn xarici qonaqlardan götürdüyü ifadələrlə metro-5əvəzləndiyini qəribə kədərlə qələmə alır.

Azərbaycanda bu obraz dəyişikliyinin kökünü, prosesin başlanma anını ustalıqla kitaba yatıran bir yazıçının fikirləri ilə tanış deyilik. Əslində bu araşdırmanın mövzusu ümumi obraz dəyişikliyi deyil, əksər yeniyetmə və gənclərdə rast gəlinən ənənəvi Azərbaycan kişisi obrazının əksinə yönələn incəlik, bilərəkdən formalaşdırlımış zərif bədən quruluşu, bu quruluşu tam ifadə etmək üçün seçilən dar paltarlar, əvvəllər qadınların istifadə etdiyi formada biçilmiş aksesuarlar, saç düzümü və s. məqamlardır.

40-50 il əvvəl cəmiyyətə təqdim olunan kişi və qadın modellərə diqqət yetirsək ilk olaraq həm kişi, həm də qadın obrazları kifayət qədər cüssəli və dolu bədənləri ilə diqqət çəkirdi. Qadının baxışındakı, jestlərindəki zəriflik isə kişinin obrazındakı sərtliyin cəzbi ilə ahəng daşıyırdı.

metro-3Müasir xarici və yerli modellərdə isə bu fərqlilik çox da müşayiət olunmur. Bəzən isə, əksinə, kişi obrazları zərif, incə, qadın ədalı, qadınlar isə əksinə sərt baxışlı, aqressiv obraz kimi təmsil olunur. İdeal kişi obrazları kimi, aksesuar, paltar, təmizlik və digər şirkətlərin reklam lövhələrində müasir estetlərin metroseksual adlandırdığı kişi tipləri nümayiş olunur.

Bu məqamı paltar mağazalarında yeniyetmə oğlan və qızların seçiminə diqqət yetirəndə də görə bilərik; qızlar artıq kobud ayaqqabılara, daha geniş şalvarlara, sərt aksesuarlara üstünlük verdiyi halda, oğlanlar bunun əksini edir.
Yəqin ki, bu dəyişikliyə səbəblərdən biri məhz insanlara məchul qüvvə tətərfindən təqdim olunan bu nümunə və modelləridir. Hansı ki, gənclər də bu modeldən təsirlənmək məcburiyyətində qalırlar. Cəmiyyətdə gedən bu dəyişiklik haqqında qətiyyətli hökm demək biz jurnalistlərin deyil, mütəxəssislərin məsuliyyəti çərçivəsində olduğundan, onların bu yöndə fikirlərini öyrəndik.

Şair, sosioloq, iqtisad elmləri doktoru Əhməd Qəşəmoğlu qeyd edir ki, bu yaxşı əlamət sayılmamalıdır: “Burada iki təsir var. Birincisi, təəssüf ki, gənclərdə müəyyən psixi aşınma gedir. Bu proseslər həmin aşınma nəticəsində baş verir. Digər tərəfdən yer üzərində olan xoşagəlməyən qüvvələr insanların mədəniyyət sistemində bu şəkildə dəyişiklik olmasında maraqlıdır. Əvvəllər qüvvələr başqa ölkəyə topla, tüfənglə girirdisə, indi artıq bu yol mümkün olmadığından ölkələrə bu üsulla girir, mədəniyyətlərini bu formada dəyişir. Yəni elə şərait yaradılır ki, cəmiyyət özü, öz dəyərlərini aşındırır. Özününz fikir verin, şəxsiyyətli adama xoşagəlməz bir şey təklif olunanda o, buna riayət eləmir, çünki öz şəxsiyyəti, qənaətləri var. Şəxsiyyətsiz adamın isə mövqeyi olmur. Ona nə desən, eləyir. Xalqın mənəviyyatı, mədəniyyəti güclü olanda o şəxsiyyətli insan kimi olur, hər meylə uymur. Amma elə ki, onun mənəvi, mədəni sistemi dağılır, onda o xalqı əldə etmək asan olur. Bu məslənin siyasi tərəfidir”.

Sosioloqun fikrincə bu marağa ən tez uyanlar həm cinsi ariyentasiyasını dəyişənlər, həm də cinsi, psixoloji xəstəliyi olan insanlardır. Bu insanlar da artıq ətrafındakı insanlara könüllü şəkildə eyni xüsusiyyətləri ötürməkdə meyilli olurlar: “Cəhənnməmə gedən özünə yoldaş axtarar. Necə ki, pozğun qadın normal qadınlar arasında özünü narahat hiss edir, onları da öz yoluna çəkmək istəyir, beləcə bu insanlar da öz “mədəniyyət”lərini yaymağa ehtiyac duyurlar”.

Əhməd Qəşəmoğlu onu da qeyd edir ki, kənar müdaxilələr bir neçə vasitə ilə olunur. Vasitələrdən biri qidalardır: “Digəri barədə açıq danışmaq bir az düzgün çıxmaz, amma örtülü formada onu deyə bilərəm ki, yeni nəslin yaranmasında, doğulmasında xoşagəlməyən yeni faktorlar əmələ gəlib. Bu barədə Qurani-Kərimdə hətta qadın ilə kişi arasında yataq münasibəti ilə bağlı da tövsiyyə var. Hansi ki, bu da Allahın göstərdiyi yol ilə olmalıdır. Bu konkret ayədir. Ancaq sosial şəbəkələrin təsiri ilə formalaşan gənclərə bu vasitələr xoşagəlməz təsir edir. Yeni doğulan nəsildə kişilik xüsusiyyətini zəiflədir. Bu çox ciddi məslədir. Mütəxəssislər bu məsələləri araşdırmalıdır”.

Sosisoloq əlavə edir ki, bu dəyişiklik cəmiyyətdə müxtəlif fomalarda inkişaf edir. Bunlardan ən çoxu gənclərdəki yamsılamaq istəyində təzahür edir: “Az əvvəl qeyd elədiyim tiplər cəmiyyət arasında çoxaldıqca, televiziya ekranlarında tez-tez göründükcə gənclərdə də o tipləri yamsılamaq, bir növ dəblə ayaqlaşmaq həvəsi yaradır. Belə olanda bir qisim gənc, yeniyetmə özləri sağlam olsa, psixoji, cinsi baxımdan problemləri olmasa da, bu dəbə uyurlar. Ancaq yekunda bu dəb həmin insanlara da psixoloji cəhətdən təsir edir. Çünki, geyim, hərəkətlər, davranış sonda insanın şəxsiyyətini formalaşdırır.

Yekun olaraq, bu çox xoşagəlməz haldır, bu prosesin sonu heç də yaxşı nəticələnməyə bilər. Ona görə də bunun qarşısı elmi yolla alınmalıdır. Təəssüf ki, biz hələ bu məsələlərin nə qədər ciddi olduğunu hiss etmirik.

metro-1Bu yöndə gənc nəsildən olan araşdırmaçıların fikirləri ilə də tanış olmaq maraqlı görünür. Gənc psixioloq, şair Elşad Səfixanov yuxarıda qeyd olunanlarla yanaşı məsələnin fərqli tərəfini də qabartdı. Onun fikrincə yeniyetmə və gənclərdə qadın jestlərinin formalaşmasına səbəb cəmiyyətdə dirçələn gizli matriarxatizmdir (ana xaqanlığı).

“Gender bərabərliyi uğrunda gedən mübarizə, uşaqların ananın təsiri altında böyüməsi və s. qeyd etdiyiniz dəyişikliyə səbəblərdəndir. Düzdür, bu 40-50 il əvvəldə belə idi. Amma baxçalarda qadın müəllimlərin tədrisi, ardınca uşaqların 4 il ibtidai sinifdə qadın müəllimin təsiri altında olması həm dərsi, həm də qadın müəllimlərin hərəkətlərini mənimsəməsi ilə nəticələnir. Ardınca yenə də orta məktəbdə kişi müəllimlərin qadınlara nisbətən azalması, qadın müəllimlərin cəza formaları, məsləhətləri, uşaq evə gələndən sonra gecə saatlarına qədər – müəyyən səbəblərdən, kişinin işdə olması, uzun iş rejimi – atanın üzünü görməməsi uşaqlarda, yeniyetmələrdə qətiyyətlilik, comərdlik və digər sərt kişi xüsusiyyətlərini azaldır. Eyni zamanda ailədə atanın sözünün də əvvəlki qədər kəsərli olmadığı bir dönəmdə yaşayırıq. Uşağın ata, əmi və digər kişi qohumlarla müqayisədə daha çox, qadın qohumlarını görməsi, onlarla kontaktda olması uşaqların bütün sferalarda anaya meyl eləməsinə gətirib çıxarır. Bu təsirlərlə özünü öz istiqamətində ifadə eləyə bilməyən gənclər özünütəsdiq üçün, diqqət naminə qəribə saç düzümünə, aksesuarlara, geyimlərə meyilənnir.

Təbii ki, cəmiyyətdə bir dəyişiklik artıq kütləvi hal alırsa, buna qarşı çıxmaq həm mümkün, həm də başadüşülən deyil. Lakin bütün estetik, sosial, siyasi, ictimai cərəyanlar o zaman cəmiyyətə xeyirli olur ki, o mədəniyyətə insanların hansısa səbəbinini anlamadıqları amillərlə deyil, daxili tələbatla, ehtiyacla, dövrün vacib sifarişi ilə sirayət edir.
loading...
Reklam
Hüquqi Məsləhət - Xidmət Mərkəzi
Tel - 5968740, 055 640 94 59, 050 331 75 86.
Ünvan - Rəsul Rza, 96 ("Nizami" metrostansiyasının yaxınlığı)
XƏBƏR LENTİ